Observando e Mundu
Golpi pa Matrimonio
Hopi esposa den e becindario di Kobe, Hapon, ta keda malcontentu tocante conducta di nan esposo durante i despues dje temblor cu a destruí e region ei na principio di 1995. “Tin sker no solamente den nos cas sino tambe den nos relacion ya cu awor mi sa cu mi no por confia mi casá,” segun un esposa a mencioná den e corant Asahi Evening News. Segun e keho, esposonan ta sin gevoel, pasobra nan no ta duna consuelo na nan esposa ora nan a busk’é, i principalmente pa motibu cu nan a purba di salba solamente nan mes. Un esposa “a keda scandalisá cu su casá a come tur e aros partí pa nan, sin dun’é nada,” segun e Centro pa Cuido di Muher di Hyogo. Un otro esposa a bisa e Centro: “Mi a perde confiansa totalmente den mi casá despues cu el a duna nomber di nos yunan (pa haña alivio) pero no a mencioná mi nomber.” Sin embargo, e Centro a sigui bisa cu rond dje mésun cantidad di hende a bisa cu e temblor a haci nan relacion mas fuerte.
Recobramentu di Bestia Casi Exterminá
Un “milager italiano”—ta loke e corant di Milano Corriere della Sera ta yama e manera cu vários sorto di animal a recobrá nan for di rand di exterminacion. Debí principalmente na tereno protehá den Alpen i Apenino, animalnan manera e vários rasa di biná ta aumentando den Italia. E lobo apenino, cu ta aumentando na cantidad, ta plamando for di Italia te na Alpen marítima frances. Sin embargo, tin algun sorto cu ta den peliger ainda, tal como otter i cachó di awa, pero expertonan tin e conviccion cu programa serio di conserbacion “mester duna resultadonan positivo i real di largu alcanse,” segun Corriere della Sera.
E Cueru Perfecto pa Winter
Científico usando avioneta pa localisá oso polar ta pasa un tempu dificultoso—i no p’e solo motibu bisto di cu oso polar ta blancu i ta biba den sneu. Segun e revista Popular Science, a parce cu científico tabatin un solucion sabí p’e problema: nan a usa film sensibel di infrarood, pensando cu tabata fácil pa esei detectá calor di curpa di oso grandi. Pero, e film no a saca nada! Ta parce cu e cueru di oso polar ta insulá asina eficas cu masha poco calor ta scapa for dje bestia. E revista a bisa tambe cu e lana dje cueru ta bon pa conducí rayo ultravioleta di solo, conduciendo rayo na loke por ta “cel solar” den e oso cu di algun manera ta combertí tal rayo na calor.
Desmayo di Fanático
Pakico asina tantu fanático ta desmayá den concierto di música di rock? Un neurólogo n’e Hospital di Universidad di Berlin, Alemania, a investigá e fenómeno recientemente. Na un concierto di rock den Berlin unda principalmente tabatin mucha muher, mas cu 400 a desmayá durante e concierto. Segun e revista Discover, e neurólogo a descubrí cu 90 porciento di esnan cu a desmayá tabata pará n’e promé careda di stul. Pa nan obtené e mihó stulnan aki, e mucha muhernan a spera pa hopi ora den fila largu, i hopi di nan no a come recientemente ni no a drumi e anochi promé. Otro factornan—nan mes gritamentu i e presion dje multitud di patras—ta pone presion riba nan pechu, locual a reducí presion di sanger. Esaki, en buelta, a deprivá e celebro di suficiente sanger. E resultado tabata desmayo. Aunke e neurólogo a recomendá pa fanático di rock come i drumi di antemano, keda sintá, i keda calmu i leu for dje multitud durante e concierto, el a admití cu probablemente masha poco fanático hóben lo sigui e conseho.
Cuido Grátis di Yu?
Mayornan ocupá bibando den suburbio a descubrí un manera nobo pa haña hende pa cuida nan yu pa nan por tin tempu liber pa haci algun cómpras. Nan ta laga nan yunan den un tienda cu ta bende huguete of computer. Mucha cu ta keda encantá cu aparato di alta tecnologia, ta hunga cu aparato poní pa demostracion te cu nan mayornan ta bolbe. Pero, no ta un sorpresa cu doño dje tienda no ta keda encantá cu tal custumber, segun e revista Newsweek. Nan ta keha cu e mínimo daño cu nan ta haci ta di stroba un posibel cliente di purba e aparato; e máximo daño cu nan ta haci ta di kibra e aparato. Otro tienda a descubrí cu algun mayornan ta bolbe i ta keha si ningun hende a tene cuenta di nan yunan ni no a hiba nan baño! P’esei, algun tienda ta bringa contra tal custumber—sea ta pone computer for di alcanse di mucha of ta yama security si nan haña mucha pa nan mes cuenta.
Duin den Peliger
“Santu ta cabando den Israel.” Asina e revista New Scientist a informá recientemente. Pakico tin tal scarcedad dudoso? Wel, santu ta e ingrediente clave den beton, pa locual e industria aumentante di construccion tin un necesidad insaciabel. Pues, p’e último 30 aña, cu masha poco control di gobiernu, constructornan ta hiba santu na tonelada for di costa largu di Israel, locual na ántes a extendé for di Jaffa te na Gaza. I ladron ta horta miyones di ton di santu tur aña pa bende riba mercado negro. Ecólogo ta preocupá pasobra duin di santu dje sistema ecológico delicado i menguando, riba locual solamente un poco sorto di mata i bestia por dependé, ta ser ruiná. I constructornan ta cuminsá puntra unda nan por haña santu ora santu di Israel ta caba.
Influencia di Occidente Ta Daña Salú di Hapones
E bida di pueblo hapones ta e bida mas largu di mundu, pero e influencia dje moda di biba occidental por hacié mas corticu. New Scientist a informá recientemente cu di 2,1 miyon hende duná exámen físico na 1994, solamente 18 porciento tabatin bon salú. Dies aña pasá, tabatin 30 porciento. Segun un dje autornan di un informe dje Asociacion di Hospital Hapones, cuminda di moda occidental cu hopi vet i colesterol ta responsabel, huntu cu aumento di humamentu i bebementu di alcohol. Mas empeoramentu di salú tabata mirá den region hopi industrialisá, tal como e sector di Isaka—Kobe. Na contraste, e mihó salú tabata den e nort, den parti di campo dje isla di Hokkaido.
Caminda e Tempu Ta Bai
Unda e tempu a bai? Hopi hende ta haci e pregunta retóricamente, pero un investigacion reciente a haci esfuerso pa contestá e pregunta científicamente. Un empresa di investigacion na Illinois, Merca, a haci un investigacion di tres aña largu di actividad diario di mas cu 3.000 hende cu nan a pidi tene cuenta dje manera cu nan a pasa nan tempu. E grupo tabatin hende di 18 te 90 aña di edad i a incluí hende di hopi categoria. Loke a ocupá mas tempu tabata soño. Despues di esei tabata trabou, cu a ocupá un promedio di 184 minuut pa dia. Siguientemente tabata television i video, ocupando 154 minuut. Trabou di cas a ocupá 66 minuut, biahamentu i bai i bini di trabou 51 minuut, atendé na curpa 49 minuut, cuido di yu i di bestia di cas 25 minuut. Cerca e fin dje lista tabata adoracion, locual a ocupá un promedio di 15 minuut pa dia.
Mas Misa na Benta
Inversionistanan ta bai purá pa cumpra misa poco usá den e stad capital di nort di Australia di Brisbane den Queensland, segun agencia di benta i compra di propiedad. Nan ta bisa cu dos factor ta responsabel: asistencia na misa ta mengua i inversionistanan ta busca “cos raro” pa cumpra. E corant The Courier-Mail ta informá cu tin mas cu 12 misa na benta actualmente i cu algun ya caba a ser combertí na residencia i oficina den Brisbane. E corant a cita palabra di un director di benta comercial cu a bisa: “Basta hopi” dje misanan a ser “usá como restaurant, galeria, tienda di cos antik, oficina, of residencia.” Un agencia di benta i compra di propiedad a bisa: “Mi ta deseá cu nos tin mas misa pa bende.”
Completamente Seglarisá
E estado aleman di Bavaria ta firmemente católico romano. Realmente, reglamentu di scol di Bavaria ta hacié obligatorio pa pone un crucifiho den tur klas den tur scol di gobiernu. Pero, awor e Corte Federal Constitucional a declará cu e reglamentu aki ta inválido pasobra e no ta na armonia cu e Ley Básico di Alemania, locual ta garantisá libertad di religion, segun Süddeutsche Zeitung, un corant aleman. Segun Westfälische Allgemeine Zeitung, arsobispu Meisner di Colonia a lamentá, “un dia scur den e historia di nos pueblo.” E pleitamentu a sorprendé mas hende cu e decision mes. En todo caso, e sistema aleman “a ser seglarisá te na límite,” segun e corant di Hamburgo Die Zeit, i “ta rindi homenahe na materialismo, consumerismo i puru satisfaccion di deseo propio.”