Karaanan Iran Sensilyo Manestigo ed Mapropetikon Katuaan

SARAY sensilyon mankiling ed bulsa yo odino pitaka yo so nayarin mangitarok na melag a mensahe nen say nayarian yo a pangisaliw ed arum iran angkelag a bengatla. Balet saray arum a sensilyo so mangitarok na mas ambebbelat a mensahe.

Sakbay a tuloy na impatey to, impropesiya nen Jesus ya onsabi so makapakigtot a kadederal ed Jerusalem, kabisera na malamang a nasyon na Israel. (Mateo 23:37–24:2) Imbaga nen Jesus: “Sano nanengneng yo so Jerusalem a niliktub na saray nankampamenton armada, sirin amta yo a say pankibalatar to so inmasingger la. Sirin saraman so walad Judea so onggapon ombatik ed kapalandeyan . . . lapud saraya so agew na pangidapo ed inkaalas, pian amin a bengatlan nisulat so nasumpal.”​—Lucas 21:20-22.

Diad saman a panaon, saray Judios so wala ed leksab na mapeget a panangontrol na makapanyarin Roma. Panon, sirin, so intua na propesiya nen Jesus? Bueno, saray Judios so inmalsa nen 66 K.P. Si Cestius Gallus so angipangulo ed mabiskeg ya armada na Roma a sumpad sikara tan niliktub da ni so Jerusalem, a singa impasakbay nen Jesus. Insan, anggapo so mapatnag a sengegan, saray Romano so nangganat ya inmatras. Saray rebelde so nanliket diad impanalo a singa mangitarok ed sikara na kawayangan. Sikara ni ingen so nanggawa na saray sensilyo, a singa say sakey a nanengneng dia. (Numero 1, 2)

Balet saray babangatan nen Kristo so ag-apalikdo. Diad impangimano ed pasakbay to ya ‘ombatik ed saray kapalandeyan,’ saray kaabungan da ed Judea so tinaynanan da. Sikara so binmatik a linmeksab tan binmeltang ed Ilog Jordan, insan diad amianen pian onligen ed Pella. Balet kasin saman so nakaukolan, anta diad pigaran taon a linmabas tan saray Judios ed Jerusalem so nansiansian bulos? Anggaman saraman a Judios so walaan na dili ran sensilyo, agnambayag et ag-ira akaromog na tagano a pangisaliwan ed saratan. Akin?

Onnengneng ed inyilustra na sensilyo numero 3 tan 4. Nanengneng yo so ulo nen Vespasian a Romanon heneral, a sikato so aturon onsandi ed si Cestius Gallus. Unong ed Encyclopædia Britannica, si Vespasian so “angipangulo na bakal ed Judaea, a sikato so mangikigtot na gulo ed interon Bukig, a panlalapuan na malaknab a kanonotan ed saraman a pasen a diad Judaea so panlapuan na arapen iran manuley na mundo. Si Vespasian, a walaan na mabiskeg a panagpapeg ed panag-anito, so agawan manisia a sikaton mismo so manumpal ed sayan iilaloan.” Say historyador a Josephus so angisalaysay a mabitar ed saray nansumpalan a pambabakal. Kayari nen Vespasian a nagmaliw ya imperador nen 69 K.P., say anak ton Titus so angitultuloy ed bakal, a niliktub to ni so Jerusalem. Eras tan kakebbiewan so analot ed saraman so asaruko ed loob. Sanen nagba so syudad, saray bakor to so akuskusbo tan say templo to so aderal.

Anton inkaperdi ed too diad saraman so angipulisay ed pasakbay nen Jesus? “Diad nanaerasan a totoo et indepensa ra so kuta ra diad makapakelaw a tepel, ya atigway so masulok a sanlasus libo ed membro ra. Ngalngalin dakerakel lamet, so apaskar a makatasi ed makapautot a nengneng na panagpool, panagsamsam, tan sigpot a panagderal ed sagradon templo ra, sikara so inala ed inkaaripen, dakel ed sikara so pinaskar . . . a manserbin gladiators odino pakaskasin buagen na saray atap ya ayep ed saray babantayan a ‘galaw’ ya imparungtal nen mananalon Titus.”​—Coins of Bible Days.

Sayan libro so mangipapaliwawa a nen 71 K.P., et si Vespasian tan si Titus so nanmartsan mananalo ed pegley na Roma pian selebraan iyan impanalo. Balet “lalon mantultuloy nen say anggan dinan a parada odino piesta et saray dakerakel ya ‘impanalon’ sensilyo.” Sakey et sayan sensilyon balitok (Numero 5) a ginawa nen Vespasian diad panselebra ed impanalo na Roma ed Judea.

Anggaman dakel ed saray Judios so nayarin nanludlurey ed mapropetikon balikas nen Jesus ed anggaan na Judion sistema, saray salita to so tinmua, a singa tasian na sarayan sensilyo. Say propesiya nen Jesus so walaan na manunan kasumpalan natan, a mangituturo ed onsasabin desyang ed peles a sankamundoan a sistema na bengabengatla. Utang mo ed inkasika so pangaral ed no anto so sayan kaplesan-agew a mensahe tan no panon so pakapaliis mo ed pagmaliw a biktima na sayan onsasabin desyang.

[Kahon/Litrato ed pahina 31]

1. Arap: Bronsin prutah (odino perutah) ya agawa kayari na Inmunan Inyalsa (66-70 K.P.), ya ipapanengneng to so amphora (duaran-egnaan a baseha). Saray Hebreon letra so mangibabaga na “Year two,” a kabaliksan to so 67 K.P., say komaduan taon ed autonomya na Judios

2. Beneg: Sakey a bulong a niliktub na saray salitan “Freedom of Zion” odino “Deliverance of Zion”

3. Arap: Sakey a bronsin sestertius a ginawa nen Imperador Vespasian diad panselebra na impangonkesta ed Judea. Saray Latin a pinatikey ed liber na retrato to so IMP[erator] (Imperador) CAES[ar] VESPASIAN[us] AVG[ustus] P[ontifex] M[aximus] (atagey a saserdote) TR[ibunicia] P[otestate] (manamemben ed pakayari na tribuna) P[ater] P[atriae] (ama na aman-dalin) Co[n]S[ul] III (ed komatlon inkakonsul to), ya angipetsa ed sensilyo a 71 K.P.

4. Beneg: Diad kawigi et say masayaksak ya Imperador Vespasian (odino Heneral Titus) ya armado, a sankaegnaan to so gayang to tan punyal, a say sali to so akatapew ed takuko. Diad nikawanan et sakey a Judia ya akayurong ed sakurong-na-pagew ed silong na palma; sikato so managugol tan mannangis. Saray salitan IVDAEA CAPTA et kabaliksan to so “Akautibon Judea.” Sayan sensilyo so asulatan na S[enatus] C[onsulto], “diad konsente na Senado”

5. Beneg: Sakey ya aureus (sensilyon balitok) nen Vespasian ya ireretrato to so Judea a managugol

[Credit Line]

Pictorial Archive (Near Eastern History) Est.