Anengneng Koy Pakayari na Katuaan

U3nong ed Salaysay nen Vito Fraese

OMPAN agyo nin balot arengelan so Trentinara. Melag itan a baley diad Naples, Italya. Ditan inyanak iray ateng ko tan si kuyak Angelo. Kayari balet a nianak si kuyak, nanayam la ra’d United States, diad Rochester, New York, tan ditan ak nianak nen 1926. Say unonan impakapitongtong nen Amak ed saray Estudyante na Biblia (tawag ed saray Tasi nen Jehova nensaman) et nen 1922 ni. Tan ag-abayag et nagmaliw met iran Estudyante na Biblia.

Si Amak et mareen tan kalmadon too, balet ta onsyosyodot ira’d ag-inkahustisya. Agda nitepel so agpambabangat na saray lider na relihyon ed saray totoo, kanian aanamoten nen Amak so kada pankanawnawa ya ibangat so katuaan ed Biblia. Sanen nanretiro la ra et nampayunir ira ya anggad sanen kaukolan da lay ontunda lapud sobran betel na panaon tan sakit nen 74 años da. Balet ta nasasabi da ni 40 ya anggad 60 oras kada bulan anggan nen masulok la ran 90. Baleg so epekto’d siak na ehemplo nen Amak. Amta da met so manpaelek, balet ta setseryoso iran too. Lanang dan ibabaga ya, “Nepeg a seryosoen so katuaan.”

Nansagpotan nen Amak tan Inak ya ibangat so Salita na Dios ed sikami ran limaran anak da. Abautismoan ak nen Agosto 23, 1943, tan nampayunir ak nen Hunyo 1944. Payunir met si atsik Carmela diad Geneva, New York, kaiba toy alinyadan partner to a si Fern. Ag-abayag et amoriak ya si Fern so biin labay kon nakaiba legay bilay ko. Kanian nen Agosto 1946 et nankasal mi.

Panagmisionero

Say sankaunaan ya asainmin mi et say panlingkor bilang espisyal payunir diad Geneva tan Norwich, New York. Nen Agosto 1948, apribilehyoan kamin manaral ed koma-12 a klase na Gilead. Kayari to et imbaki da kami’d Naples, Italya, kaiba mi sanasawan misionero, si Carl tan si Joanne Ridgeway. Diad saman et mair-irap so bilay ed Naples lapud epekto na agawan guerra. Mairap so mananap na napanayaman, kanian pigay bulan kamin nanayam ed melag ya apartment a duatduaray kuarto to.

Binmaleg ak a narerengel kon mansasalitay Italyano iray ateng ko, kanian anggano tono na Amerikano so panag-Italyanok et natalosan met. Nairapan si Fern ya araley Italyano. Balet ta sinmabi panaon ya sarasarag to la, tan maong ni ingen nen say siak.

Nen unaan, say interesado labat a nalmo mi ed Naples et saksakey a pamilya, ya apatpatira ra. Manlalako iray ilegal ya sigarilyo. Sakey ed sikara et si Teresa, a kada no manlako et makapakelaw ta mangumay itsura to. Diad kabuasan et singa mataba ta napnoy sigarilyo iray bulsa na palda to. Balet kasabi labi et agaylay ebeng to, singa kawayan. Lapud katuaan et anguma-uman so bilay na sayan pamilya. Sinmabi panaon et 16 a membro na sayan pamilya so nagmaliw a Tasi. Natan, diad syudad na Naples et wala lay ngalngali 3,700 a Tasi.

Isusumpa ed Kimey Mi

Kayari labat na siameran bulan ed Naples et pinaalis kami na saray opisyal. Nanayam kami’d Switzerland na manga sakey bulan, insan kami pinmawil ed Italya panamegley na tourist visa. Niasain kami nen Fern diad Turin. Nen unaan et angabang kami na kuarto ed abung na sakey ya bii, tan akiusar kami’d banyo tan kusina to. Sanen sinmabi’d Turin so sanasawan Ridgeway, angabang kami lay apartment kaiba ira. Sinmabi panaon, saksakey lan abung so nanayaman mi ran limaran sanasawan misionero.

Nen 1955, pinaalis kami na saray opisyal ed Turin, balet ta niletneg lay apatiran balon kongregasyon diman. Sarag lan asikasoen na kualipikadon agagin lalaki a taga’d man irayan kongregasyon. Imbaga na saray opisyal ya, “Segsegurado kami ya no anggapo kayo la dia, anggapo met lanlamang so pansumpalan na amin a ginawa yo.” Balet nanengneng ed indakel na manangipalapag diman ya say iyaaligwas na kimey et lapud tulong na Dios. Natan et wala lay masulok ya 4,600 a Tasi tan 56 a kongregasyon diad Turin.

Florence​—Marakdakep a Syudad

Say sinmublay ya asainmin mi et diad Florence. Mabetbet min narerengelan iyan syudad, ta ditan so asainmin nen atsik Carmela tan say asawa to, si Merlin Hartzler. Talagan marakdakep manaya itan a syudad! Wadtan iray balibalin lugar a singa say Piazza della Signoria, Ponte Vecchio, Piazzale Michelangelo, tan Palazzo Pitti. Makapalikliket so reaksion na saray taga’d ’tan ed maong a balita.

Inyaralan mi so sakey a pamilya, tan abautismoan iray atateng. Samay ama balet et mansisigarilyo. Nen 1973, indanet na The Watchtower a say panagsigarilyo et marutak ya bisyo tan kaukolan itan ya itunda. Kanian mikakasi so duaran mas panguloan iran anak na sayan laki ya itunda to lay panagsigarilyo. Imbaga ton itunda to la, balet ta andi met lanlamang. Sakey ya labi, ingganggan nen akulaw to so nuebe años ya anak dan kambal ya onugip la anggano agni ra nampikasin saniiba. Kabebekta et aliwliway liknaan nen nanay da kanian nila to ra’d kuarto ra. Asumpal la ra manayan nampikasi. “Antoy impikasi yo ey?” kuan to. “Aman Jehova, tulongan yo pay Daddy ya nitunda da lay pansisigarilyo da.” Tinawag na asawan bii so masiken to a kuan to: “Gala ta dengel moy pikakasi na ananak mo.” Sanen nadngel to, akaakis tan imbaga ton, “Agak lan balot mansigarilyo!” Tinoor to iyan sipan to tan natan et masulok lan 15 so Tasi ed satan a pamilya.

Impanserbi ed Aprika

Nen 1959 et niasain kami ed Mogadishu, Somalia kaibay duara nin misionero, si Arturo Leveris tan si kuyak Angelo. Maguloguloy politika diman sanen sinmabi kami. Ingganggan na United Nations so gobierno na Italya ya tulongan so Somalia pian nawalaan na kawayangan balet ta linmoor laingen so situasyon. Arum ed saray Italyanon inyaralan mi et inmalis met lanlamang, tan imposiblin makaporma na kongregasyon diman.

Diad saman ya panaon et insuheri na zone overseer ya manlingkor ak bilang assistant to. Kanian binibisita mi ray bansan asingger ed Somalia. Arum ed saray inyaralan mi et inmaligwas balet ta kaukolan dan taynan so bansa ra lapud isusumpa. Agla inmalis so arum, anggano kaukolan dan sungdoay mair-irap ya kipapasen.a Agmi napokpokay onakis no nanonotan mi panangaro ra’d Jehova tan saray sinusungdoan dan irap lapud pansiasiansia dan matoor.

Agaylay petang ed Somalia tan Eritrea. Tan mas aliklikna mi petang ta labalabay na saray taga’d man so manlutoy anagasang. Sanen unaan min natawayan so anagasang ya luto ra diad abung na iyaaralan na Biblia, inlurey nen akulaw ko ya binmalanga ray layag to ta agaylay agasang!

Sanen akaawat na balon asainmin si kuyak Angelo tan si Arturo, sikami labat la nen Fern so atilak. Mair-irap ta anggapo lay mamaseseg ed sikami. Balet lapud satan et mas lalo kamin apaapit ed si Jehova tan mas nanmatalek kami’d sikato. Talagan apaseseg kami ed imbisita mi’d saray bansa ya sebel so kimey tayo.

Diad Somalia, nanduruman klase so irap. Anggapoy refrigerator mi kanian say sasaliwen mi et say naakan mi labat ed sanagew, antokaman itan, nayarin pigaran tegteg na pating odino prutas, singa say mangga, apayas, lukban, niyog, o ponti. Kaukolan mi met ya anosan iray insekto. No maminsan et ondadapo ra’d beklew mi legan min mangiyaaral. Maong ingen ta walay scooter mi kanian agkami la manakar na pigay oras diad mansasnit ya petang na agew.

Amawil Kami’d Italya

Lapud inkamabunlok na kakaaro mi et akapawil kami’d Italya nen 1961 panamegley na bapor ya mangibiabiahe na ponti. Inmatendi kami’d internasyonal a kombension diad Turin. Naamtaan min walay balon asainmin mi. Nen Setyembre 1962, nanlingkor ak la bilang manangasikaso na sirkito diad Italya. Angaliw kami na melag ya kotse ya limay taon min inusar diad imbibisita mi’d duaran sirkito.

Kayari min inanosan so petang ed Aprika, say kaukolan min anosan natan et say betel. Aminsan, sanen binisita mi so kongregasyon ya walad leksab na kapalandeyan na Alps, naugip kami’d kuarton anggapoy panagpapetangan to, ya walad tagey na simpenay dayami. Lapud sobran betel et naugip kami ya agmi la inekal so amerikana mi. Diad saman ya labi, apatiran manok tan duaran aso na kaabay so inatey lapud betel!

Nanlingkor ak met bilang manangasikaso na distrito. Say teritorya mi ed saman ya panaon et say interon Italya. Aminpigapiga min binisita so pigaran lugar, singa say Calabria tan Sicily. Pinaseseg mi ray kalangweran ya onaligwas ed espiritual tan gawaen dan kalat so pagmaliw ya elder, manangasikaso na sirkito o distrito, misionero, odino Bethelite.

Dakel so naaralan mi ed saray kakaaro mi a matoor tan interon puson nanlingkor ed si Jehova. Aapresyaen mi ray kualidad da​—sigpot iran matoor ed si Jehova, maiter, maaro’d agagi, masakripisyo, tan mainomay iran mibagay. Wala la ray naatendian min kasal ed saray Kingdom Hall a say angasal et Tasi ya inautorisaan na gobierno. Imposible iyan nagawa ed Italya nensaman. Ontan met, say panaaralan la natan na agagi et aliwa lan diad kusina tan aliwa met lan tabla so yurongan da, a singa diad Turin nensaman. Karaklan ed saray kongregasyon et walaan la na mararakep iran Kingdom Hall a mamapagalang ed si Jehova. Agkami met la mana-asemblea ed agtanton marakep iran teatro, ta wala la ray maawang ya Assembly Hall. Malikeliket kami ta anengneng mi so indakel na manangipalapag. Nen kasabi mi’d Italya et 490 ni labat, balet natan et masulok lan 243,000!

Dugay Desisyon Mi

Talagan dakel so naeksperiensya min irap, kaiba lay pakakailiw tan sakit. Makakailiw si Fern kada nanengneng toy dayat. Amitlo met lan naoperaan. Aminsan, nen onla’d iyaaralan toy Biblia, walay toon sumpa ed kimey tayo ya amekpek ed sikato na baleg a tinidor ya parad dayami. Tan lapud satan et sikatoy naospital.

No maminsan et onkakapuy met so liknaan mi, balet ta ‘maniilalo kami’d si Jehova,’ a singa ibabaga na Tagleey 3:24. Sikato so Dios na ligliwa. Aminsan, sanen sobray pakakadismaya mi, akaawat si Fern na sulat ya nanlapud si Brother Nathan Knorr. Si Brother Knorr et binmaleg diad asingger ed Bethlehem, Pennsylvania, say lugar ya inmunan nampayuniran nen Fern. Kanian dima’d sulat et imbaga ra ya amta ran saray Pennsylvania Dutch ya bibii et maksil so linawa ra tan agbasta onsusuko. Duga itan ya imbaga ra. Diad inlalabas na dakel ya taon, pinaseseg kami na nanduruman totoo diad nanduruman paraan.

Anggaman walaray kairapan, nansagpotan min pansiansiaen so seseg mi’d ministeryo. Say inkaseseg et ikokompara nen Fern ed lamisan tan mankirlap ya Italyanon alak a Lambrusco. Ibabaga nen Fern ya, “Nepeg tayon pansiansiaen ya mankirlap so seseg tayo.” Kayari masulok ya 40 taon ya impanlingkor mi ed pansirkito tan pandistriton kimey, akaawat kami balon pribilehyo​—say ibisita tan pangorganisa’d saray grupo tan kongregasyon ya agmanguusar na lenguahen Italyano. Say pupulongan na sarayan grupo et saray totoon nanlapud Bangladesh, China, Eritrea, Ethiopia, Ghana, India, Nigeria, Pilipinas, Sri Lanka, tan arum nin bansa. Agnakarga na saksakey a libro so amin a makapadinayew a naeksperiensya mi​—no panon min anengneng so pakayari na Biblia ya umaney bilay na saramay akagamor na panangasi nen Jehova.​—Miq. 7:18, 19.

Inagew-agew min ipipikasi’d si Jehova ya ikdan to kami na biskeg na laman tan kasil na linawa pian nasumpal mi ministeryo mi. Say panlalapuay biskeg mi et say panaglingkor ed si Jehova. Satan so mamapaliket ed sikami tan paneknek labat iya ya dugay desisyon mi ya usarey bilay mi pian inabang so katuaay Biblia.​—Efe. 3:7; Col. 1:29.

[Paimano ed leksab]

[Tsart/Saray litrato ed pahina 27-29]

(Parad aktual a format, nengnengen so publikasyon)

Atateng ko diad Rochester, NY

1948

Diad South Lansing parad koma-12 a klase na Gilead

1949

Siak tan si Fern antis kamin onla’d Italya

Capri, Italya

1952

Diad Turin tan Naples kaibay arum a misionero

1963

Si Fern kaibay pigaran iyaaralan toy Biblia

“Nepeg tayon pansiansiaen ya mankirlap so seseg tayo”