Imanoen so Propesiya nen Daniel!

Katuloyan na Kapitulo Nuebe

Siopa so Manuley ed Mundo?

Makilas a Singa Nampayak a Leopardo!

13. (a) Anto so insimbolo na komatlon ayep? (b) Antoy nibaga nipaakar ed kapeles na komatlon ayep tan say sinakop to?

¹³ Say komatlon ayep et “singa sakey a leopardo, a wala so apatira a payak na manok ed saray tawen ed beneg to; et say ayep wala met so apatira ya ulo to; et say panuley niiter ed sikato.” (Daniel 7:6) Singa say kapara to​—say gansa ya eges tan saray ulpo na akugkugip nen Nabucodonosor ya imahen​—sayan nampayak na apatira, apatiran ulo a leopardo so insimbolo na Macedonia, odino Gresya, a dasig na saray manuley a ginmapo ed si Alejandro a Baleg. Tekep na kasiglat tan kapeles na leopardo et amaarap si Alejandro ed Asia Minor, amaabalaten ed Ehipto, tan ed mamasagur a ketegan na India. (Ikompara so Habacuc 1:8.) Say sakop to so babaleg nen say sakop na “oso,” ta laktipen toy Macedonia, Gresya, tan say Empiryo na Persia.​—Nengnengen so “A Young King Conquers the World,” ed pahina 153, na libron Daniel’s Prophecy!

14. Panon a nagmaliw ya apatira so ulo na “leopardo”?

¹⁴ Nagmaliw ya apatira so ulo na “leopardo” kayari impatey nen Alejandro nen 323 K.K.P. Agnambayag et apatira ed saray heneral to so sinmalat ed sikato diad nanduruman pasen na sakop to. Sinakop nen Seleucus so Mesopotamia tan Sirya. Kinontrol nen Ptolemy so Ehipto tan Palestina. Inuleyan nen Lysimachus so Asia Minor tan Thrace, tan inala nen Cassander so Macedonia tan Gresya. (Nengnengen so “A Vast Kingdom Is Divided,” ed pahina 162, na libron Daniel’s Prophecy!) Insan linmesa so balon kapeligroan.

Makapataktakot ya Ayep a Talagan Nikadkaduma

15. (a) Deskribien so komapat ya ayep. (b) Anto so insimbolo na komapat ya ayep, tan panon ton minekmek tan inakmon so amin a dinalan to?

¹⁵ Deneskribe nen Daniel so komapat ya ayep bilang “makapataktakot tan mabayani tan mapalalo so biskeg to.” Intuloy to: “Et wala ra so ngipen to ya angkabaleg a balatyang; a sikato so angakmon tan amingbingkas, et say atilak inggatin-gatin to ed saray sali to: et sikato so niduma ed saray amin ya ayep ya inmuna nen sikato; et wala nensaman so samplora a saklor to.” (Daniel 7:7) Sayan makapataktakot ya ayep so ginmapo bilang mapolitika tan militarya a pakayari na Roma. Kalkalnan sinakop to so apatiran Helenistikon dibisyon na Empiryo na Gresya, tan diad taon 30 K.K.P., linmesa so Roma bilang say ontumbok a sankamundoan a pakayari unong ed propesiya na Biblia. Lapud papatuloken toy amin a nadalan to panamegley na puersa militar, agnambayag et binmaleg so Empiryo na Roma a ninmatnat so sakop to manlapud British Isles ya anggad amin lawari ed Europa, ya anggad intiron Mediterraneo, tan diad lampas na Babilonia ya anggad Gulpo na Persia.

16. Anton impormasyon so inter na anghel nipaakar ed komapat ya ayep?

¹⁶ Lapud pampipilalek a naseguro so kabaliksan na sayan “makapataktakot a mapalalo” ya ayep, tinalineng a maong nen Daniel so impaliwawa na anghel: “No nipaakar ed saray samploran saklor [to], manlapu ed saya a panarian onalagey naani so samplora ya arari; et kayari ra onalagey naani so sananey; sikato so niduma naani ed saray inmuna, et igeba to naani so talora ya arari.” (Daniel 7:19, 20, 24) Anto irayan “samploran saklor,” odino “samplora ya arari”?

17. Anto so isisimbolo na “samploran saklor” na komapat ya ayep?

¹⁷ Nen yinmaman tan pinmalaloy kaugsan na Roma lapud imoral a kabibilay na saray manuley to, kinmapuy so pakayari to ed militar. Asabi panaon, mapatpatnag lay inkapuy na biskeg na militar na Roma. Agnambayag et say makapanyarin empiryo so naapag-apag ed dakel a panarian. Lapud mabetbet ya uusaren na Biblia so bilang a samplora a mangipatnag ed inkakompleto, say “samploran saklor” na komapat ya ayep so mangirepresenta ed amin a linmesan panarian manlapud inkaapag-apag na Roma.​—Ikompara so Deuteronomio 4:13; Lucas 15:8; 19:13, 16, 17.

18. Panon a nantultuloy so pananguley na Roma diad Europa ed loob na pigaran siglo kayari na inkaekal na unor ya emperador to?

¹⁸ Anggaman ontan, ag-angangga so Sankamundoan a Pakayari na Roma sanen nakal so unor ya emperador ed Roma nen 476 K.P. Diad loob na dakel a siglo, nantultuloy so papa ed Roma ya angagamil na mapolitika, tan nagkalalo la ed relihyoso, a pananguley ed intiron Europa. Agawa itan panamegley na feudalismo, a ditan et karaklan ed saray manaayam ed Europa so uuleyan na lord (katawan), insan ed sakey ya ari. Tan bidbiren na amin ya arari so pakauley na papa. Diad ontan say Masanton Empiryo na Roma a say sentro to et say papa na Roma, so nandomina ed saray pakurang na sankamundoan legan na andukey a panaon na awaran a tinawag a Dark Ages.

19. Unong ed sakey a manag-awaran, panon a nikompara so Roma ed saray apalabas ya empiryo?

¹⁹ Siopa so makapangiburin say komapat ya ayep et ‘niduma ed amin ya arum a panarian’? (Daniel 7:7, 19, 23) Nipaakar ed saya, insulat nen manag-awaran a H. G. Wells: “Sayan balon pakayari a Roma . . . et baleg so pidumaan to ed dinanman ed angkabaleg iran empiryo a nanuley ed sibilisadon mundo. . . . Pinankasakey [to] lawarin amin so Griegon totoo dia ed mundo, tan say populasyon to et aliwa labat lan Hamitiko tan Semitiko a singa ed dinanman ya inmunan empiryo . . . Siansia nin satan so balon padron ed awaran . . . Say Empiryo na Roma so binmulaslas, ya agniplanon pirmin imbulaslas; ya aglawari akabatan na saray Romano a sikaray alanor dia ed maawang a panag-eksperimento ed paraan na pananguley.” Balet, say komapat ya ayep so ombaleg ni.

Tinmalona so Melag a Saklor

20. Antoy inkuan na anghel nipaakar ed intubo na melag a saklor ed ulo na komapat ya ayep?

²⁰ “Ninengneng ko so saray saklor,” inkuan nen Daniel, “et, nia, pinmaway so sananey a saklor, sakey a melag a saklor, tan dia ed arap to talora ed saray unaan a saklor abagot ira ed saray lamot da.” (Daniel 7:8) Unong ed sayan intubo, inkuan na anghel ed si Daniel: “Kayari ra [saray samploran arari] onalagey naani so sananey; sikato so niduma naani ed saray inmuna, et igeba to naani so talora ya arari.” (Daniel 7:24) Siopa iyan ari, kapigay inyalagey to, tan antoran arari so pinaabeba to?

21. Panon a say Britanya so nagmaliw a simbolikon melag a saklor na komapat ya ayep?

²¹ Konsideraen so onggendan iran inkagawa. Nen 55 K.K.P., nilusob nen Romanon Heneral a Julius Caesar so Britanya balet ta agto akapangiletneg na permanentin komunidad. Nen 43 K.P., inggapo nen Emperador Claudius so mas permanentin impangobkob ed mamaabalaten a Britanya. Insan, nen 122 K.P., inggapon impaalagey nen Emperador Hadrian so bakor manlapud Tyne River ya anggad Solway Firth, a mananda ed anggaan na amianen na Empiryo na Roma. Diad kagapo na komaliman siglo, tinaynan na saray lehyon na Romano so isla. “Nen koma-labinanem a siglo,” impaliwawa na sakey a manag-awaran, “say Inglatera so segundaryo labat a pakayari. Daiset so kayamanan to no ikompara ed say Netherlands. Mas daiset so populasyon to nen say Pransya. Say armada to (laktip lay navy) so mas makapuy nen say España.” Mapatnag a say Britanya nensaman et melag a panarian, ya ilitrato na simbolikon melag a saklor na komapat ya ayep. Balet ta manguman itan.

22. (a) Anto nin taloran saklor na komapat ya ayep so tinalo na “melag” a saklor? (b) Pinmaway so Britanya bilang anto?

²² Nen 1588, inlaban nen Philip II na España so Spanish Armada sumpad Britanya. Sayan puersa na 130 a bapor, a mankarga na 24,000 a lalaki, so nanlayag ya amaarap ed English Channel, balet ta atalo ira na British Navy tan pinairap ira na suba iran dagem tan manasibengbeng iran bagyo na Atlantiko. Sayan inkagawa et “ananda ed sigpot ya impangiyawat na España ed Inglatera so inkatalonggaring ed taew,” inkuan na sakey a manag-awaran. Nen koma-17 siglo, say Olandes so akapawala na sankarakelan ed mundo a barkon para komersyo. Balet, diad idarakel na saray kolonya ed biek taew, tinalo na Britanya itan a panarian. Legan na koma-18 siglo, nanlaban iray Britano tan Pranses diad Amianen ya Amerika tan India, a nansumpal ed say Treaty of Paris nen 1763. Sayan paknaan, inkuan nen autor a William B. Willcox, so “amidbir ed balon posisyon na Britanya bilang say manunaan a Europeanon pakayari ed mundo diad paway na Europa.” Apekderan so pakayari na Britanya diad pirmin impanbiktorya ed si Napoléon na Pransya nen 1815 K.P. Say “talora ya arari” a ‘pinaabeba’ na Britanya et say España, say Netherlands, tan Pransya. (Daniel 7:24) Bilang resulta, pinmaway so Britanya bilang say sankabalegan a kolonyal tan komersyal a pakayari ed mundo. On, say “melag” a saklor so binmaleg a nagmaliw a sankamundoan a pakayari!

23. Diad anton dalan a say simbolikon melag a saklor so ‘angakmon ed lapag a dalin’?

²³ Imbaga na anghel ed si Daniel a say komapat ya ayep, odino komapat a panarian, so ‘mangakmon ed lapag a dalin.’ (Daniel 7:23) Tinmua itan ed say luyag na Roma a datin tatawagen a Britannia. Agnambayag et nagmaliw itan ya Empiryo na Britanya tan ‘inakmon to so lapag a dalin.’ Aminsan et sayan empiryo so sinmaknap ed kakapat a kabiangan na dalin tan kakapat na populasyon na satan.

24. Antoy inkuan na sakey a manag-awaran nipaakar ed impagmaliw a duma na Empiryo na Britanya?

²⁴ No panon a niduma so Empiryo na Roma manlapud saray datin sankamundoan a pakayari, say arin inlitrato na “melag” a saklor so ‘miduma met manlapud saray inmuna.’ (Daniel 7:24) Nipaakar ed Empiryo na Britanya, inkuan nen manag-awaran a H. G. Wells: “Anggapo nin balot so linmesa nensaman a singa ontan. Say manuna tan say kaimportantian ed intiron sistema et say ‘republika a walaan na ari’ na Nankakasakey Iran Panarian na Britanya . . . Anggapoy manbukbukor ya administrayon tan manbukbukor ya utek a makatalos ed ideya diad inkasangal Empiryo na Britanya. Satan so nanlaok ya ilalaknab tan idarakel a sigpot a midumaan ed antokaman ya atawag ya empiryo sakbay to.”

25. (a) Diad unor ya inkagawa, antoy manugyop ed simbolikon melag a saklor? (b) Diad anton pantalos a say “melag” a saklor et walaan na ‘saray mata na too’ tan ‘sakey a sangi a mansasalita na angkabaleg iran bengatla’?

²⁵ Aliwa labat lan say Empiryo na Britanya so nagmaliwan na “melag” a saklor. Nen 1783, inaksobi na Britanya so independensia na 13 a kolonya to ed Amerika. Agnambayag say Estados Unidos na Amerika so nagmaliw ya alyado na Britanya, a pinmaway nen Guerra Mundial II bilang say matalonan nasyon ed dalin. Malet ni so siglaotan to ed Britanya. Say nagmaliw a nankaduan Anglo-Amerikano a sankamundoan a pakayari so manugyop ed ‘saklor a walaan na saray mata.’ On, sayan sankamundoan a pakayari so maimano tan masilib! ‘Mansasalita [itan] na angkakabaleg a bengatla,’ a mandidikta na totontonen ed karaklan a kabiangan ed mundo tan onkikiwas bilang pinagkasangiyan, odino “aliwan tua a propeta.”​—Daniel 7:8, 11, 20; Apocalipsis 16:13; 19:20.

Sinumpa na Melag a Saklor so Dios tan Saray Sasanto To

26. Anto so impasakbay na anghel nipaakar ed simbolikon panagsalita tan ginawa na saklor ed si Jehova tan ed saray lingkor to?

²⁶ Intultuloy a deneskribe nen Daniel so pasingawey to, a kuanto: “Ninengneng ko, et saman lanlamang a saklor binakal to ray sasanto, tan nanpalabo sumpa ed sikara.” (Daniel 7:21) Nipaakar ed sayan “saklor,” odino ari, impasakbay na anghel na Dios: “Sikato nansalita naani na saray salita a sumpa ed Sankatagyan; tan pakapuyen to naani so saray sasanto na Sankatagyan; et nonoten to naani ya umanen so saray panaon tan say tunong; et niyawat ira naani ed lima to angga ed sakey a panaon tan saray panaon tan kapaldua na sakey a panaon.” (Daniel 7:25) Panon tan kapigan iyan asumpal a kabiangan na propesiya?

27. (a) Sioparay ‘sasanto’ a pinasegsegang na “melag”a saklor? (b) Panon a ginetma na simbolikon saklor ya ‘umanen iray panaon tan ganggan’?

²⁷ “Saray sasanto” so pinasegsegang na “melag” a saklor​—say Anglo-Amerikano a Sankamundoan a Pakayari​—iray alanaan na espiritu a papatumbok nen Jesus diad dalin. (Roma 1:7; 1 Pedro 2:9) Dakel a taon sakbay na Guerra Mundial II, mapublikon impasakbay na nakdaan ed sarayan alanaan a napatnagan ed 1914 so kasampotan na “saray aturon panaon na saray nasyon.” (Lucas 21:24, NW) Sanen binmetag so guerra ed satan a taon, mapatnag a say “melag” a saklor so angibaliwala ed sayan pasakbay, ta nantultuloy ton sesesgaen so alanaan a ‘sasantos.’ Sinumpa ni ingen na Anglo-Amerikano a Sankamundoan a Pakayari iray sagpot dan manumpal ed kakaukolanen (odino, “ganggan”) nen Jehova ya ipulong na tastasi to so maong a balita na Panarian diad sankamundoan. (Mateo 24:14) Diad ontan et ginetma na “melag” a saklor ya ‘umanen iray panaon tan ganggan.’

28. Kaunongan kabayag so ‘panaon, tan saray panaon tan kapalduan panaon’?

²⁸ Tinukoy na anghel nen Jehova so mapropetikon panat a panaon na “sakey a panaon tan saray panaon tan kapaldua na sakey a panaon.” Kaunongan kabayag itan ey? Kaslakan et onabobon iray manangipaliwawa na Biblia a sayan balikas et idadanet toy talora tan kapaldua​—say dagup na sakey a panaon, duaran panaon, tan kapalduan panaon. Lapud say “pitoran panaon” ya inkaatapis nen Nabucodonosor so tugyopen na pitoran taon, say talora tan kapaldua a panaon et talora tan kapaldua a taon.a (Daniel 4:16, 25) Nabasa ed An American Translation: “Sikaray niyawat ed sikato ed sakey taon, duaran taon, tan kapalduay taon.” Oniay kuan na patalos nen James Moffat: “Dia ed taloran taon tan kapalduan taon.” Abitla met itan a panaon diad Apocalipsis 11:2-7, a kuanton saray tasi na Dios so manpulong ya akasulong na sakon-abel ed loob na 42 a bulan, odino 1,260 ya agew, insan ira pateyen. Kapigan so inggapo tan impangangga na sayan panaon?

29. Kapigan tan panon a ginmapo so mapropetikon talora tan kapalduan taon?

²⁹ Parad saray alanaan a Kristiano, say Guerra Mundial I so panaon na subok. Diad pansamposampot na 1914, iilaloan da so panamasegsegang. Diad tua, say mismon tinaon-a-teksto parad 1915 et say tepet nen Jesus ed saray babangatan to, “Nayarian yoy oninum ed kopak?” Nibase itan ed Mateo 20:22, King James Version. Kanian, kagapo na Disyembre 1914, satan a melag ya ulop na tastasi so nampulong ya ‘akasulong na sakon-abel.’

30. Panon a saray alanaan a Kristiano so sinesga na Anglo-Amerikano a Sankamundoan a Pakayari legan na Guerra Mundial I?

³⁰ Diad panasibengbeng na bakal, nidunget iray alanaan a Kristiano ed mapalalon isusumpa. Arum ed sikara so nipriso. Saray indibidual, a singa di Frank Platt diad Inglatera tan si Robert Clegg diad Canada, so pinairap na saray maruksan autoridad. Nen Pebrero 12, 1918, sinebelan na British Dominion of Canada so agano nin nipalapag a komapiton tomo na Studies in the Scriptures, ya apauloan na The Finished Mystery, ontan met ed saray tract ya apauloan na The Bible Students Monthly. Diad tinmumbok a bulan, indeklara na U.S. Department of Justice ya ilegal so panangibunog ed komapiton tomo. Antoy resulta? Agayla, niririkisa so kaabungan, kinompiska iray literatura, tan inerel iray managdayew ed si Jehova!

31. Kapigan tan panon ya angangga so ‘panaon, tan saray panaon tan kapalduan panaon’?

³¹ Say panesesga ed saray nilanaan na Dios so amantok nen Hunyo 21, 1918, sanen say presidenti, J. F. Rutherford tan saray prominentin membro na Watch Tower Bible and Tract Society so asentensiaan a napriso na andukey a panaon lapud palson panamakasalanan. Diad getman ‘umanen iray panaon tan ganggan,’ apatunda na “melag” a saklor so organisadon panagpulong. (Apocalipsis 11:7) Kanian say nipasakbay a panat na ‘sakey a panaon, tan saray panaon tan kapalduan panaon’ so angangga nen Hunyo 1918.

32. Akin a nibaga yon ‘saray sasanto’ so ag-aderal na “melag” a saklor?

³² Balet ‘saray sasanto’ so ag-aderal panamegley na panesesga na “melag” a saklor. Singa nipropesiya ed libro na Apocalipsis, kayari antikey a panaon na intunday kimey da, saray alanaan a Kristiano so abilay tan aktibo lamet. (Apocalipsis 11:11-13) Nen Marso 26, 1919, say presidenti na Watch Tower Bible and Tract Society tan saray kakaiba to so nibulos ed prisoan, tan diad saginonor et sikaray naabsuelto ed palson panamakasalanan ed sikara. Kayarin tampol na satan, inggapon inorganisa lamet na alanaan a nakdaan so baleg a kimey. Balet, anto so arapen na “melag” a saklor?

(Ituloy ed ontumbok a paway.)

[Saray paimano ed leksab]