Pangipapaalageyan Iray Paganon Pundasyon

SAY Pantheon so sakey ed dakerakel a makapasagyat iran monumenton papasyaren na saray turista diad Roma, Italya. Sayan obra-maestra na arkitekturay Roma so sakey ed saray pigaran bilding diman ya anggapoy angumanan to nanlapula’d nensaman. Impaalagey itan nen Agrippa nen ngalngali 27 K.K.P. tan inapiger itan nen Hadrian nen ngalngali 120 K.P. Say makatantandan kabiangan na sayan paalagey et say abalbaleg a 43 metro ed diametro a kupula (dome) to, ya apalumbasan labat ed kalapar diad moderno iran panaon. Say Pantheon so datin paganon templo, sakey a “pasen parad amin a dirios,” a kabaliksan na orihinal a Griegon salita. Balet, natan et siansian impasen itan a simbaan na Romanon Katoliko. Panon ya agawa so ontan a makapakelaw ya impanguman?

Nen 609 K.P., indedika lamet nen Pope Boniface IV iyan abayag lan agnausar a templo bilang “Kristianon” simbaan. Diad saman a panaon, inngaran itan na Church of the Santa Maria Rotunda. Unong ed artikulon impalapag nen 1900 diad Italian Jesuit a magasin a La Civiltà Cattolica, say getma nen Boniface a nagkalautlan pangusaran ed satan et parad “kigloriaan na amin a martir a walad silong na Kristianon impluensia, odino say, amin a sasanto, balet manuna tan sankaimportantian et say Birhen ya Ina na Dios.” Saray pananawag na Iglesia Katolika Romana natan ed Pantheon a​—Santa Maria ad Martyres odino, no arum et, Santa Maria Rotunda​—so mangipapabitar ed agmakasulatan a gagala.​—Ikompara so Gawa 14:8-15.

Pian naiyadapta so Pantheon ed balon pangusaran ed satan, dagdaiset lay kaukolan ya umanen,” so intuloy na parehon artikulo. “Tinumbok nen Boniface so simpli tan maabuloy iran totontonen ya inletneg la nen St. Gregory the Great [Pope Gregory I], say sinalatan to, sakey a maestro tan panuuliranan diad panangiyadapta ed saray paganon templo ta pian nausar itan ed Kristianon panagdayew.” Anto iratan a totontonen?

Diad sakey a sulat ed misionaryo ya onla’d paganon Britanya nen 601 K.P., oniay ingganggan nen Gregory: “Agnepeg a deralen iray templo na taltalintao ed abitla lan bansa; balet ta saray talintao lambengat a walad loob na saratan . . . No marakep ni iray abitlan templo, kapilitan ya umanen iratan manlapud panagdayew ed saray diablo a magmaliw a panaglingkor ed tuan Dios.” Say walad kanonotan nen Gregory et no nanengneng na saray paganon totoo ya ag-aderal iray datin templo ra, nayarin mas onkiling iran onayuyang ed saratan. No dati et ditan “papartien [na saray pagano] so dakel a baka bilang bagat ed saray diablo,” so insulat na papa, nailaloan natan ya “aglara mangibagat na ayayep ed diablo noagta partien da iratan pian panggayagaan da’d inkasikaran dili diad kirayeway Dios.”

Say Romanon Katolisismo so “anaeg” met ed paganon panagdayew diad impangiletneg to na saray simbaan a nitalaga parad “Kristiano” iran padron diad ab-abay na saray datin templo. Inawat iray kadaanan a selebrasyon tan inikdan iratan na “Kristianon” kabaliksan. Diad pangidalatdat ed satan unong ed inkibalikas na La Civiltà Cattolica: “Say maapit ya inkisiglaot na pigaran kustombre tan relihyoson selebrasyon na saray inmunan Kristiano ed pigaran agamil tan paraan a pinapagano so kabkabat la na amin ya iskolar natan. Saratan ya agamil so papablien met na totoo, kustombren nigalet lan maong tan importantin kabiangan na mapubliko tan pribadon bilay na kadaanan a mundo. Ag-inisip na manunaan ya iglesia, a mapangasi tan makabat, a kaukolan ton ekalen iratan; imbes, diad impamasimbalo to ed saratan diad Kristianon pantalos, ya itandoro iratan ed balon inkatalonggaring tan balon kiwawala, sikatoy tinmalona ed saratan diad panamegley na saray paraan a mapuersa ingen ta matamoy, ta pian natangguyor toy liknaan na parehon karaklan tan saray dederlengen ya ag-ira onalinsuag.”

Siempre, say sakey ed bantog ya alimbawa ed impangawat na sakey a paganon piesta et say Krismas. Diad tua, say Disyembre 25 so petsan panseselebra na saray Romano nensaman ed dies natalis Solis Invicti, salanti, “say inkianak na agnadaeg ya agew.”

Lapud pilalek ton natangguyor so kapusoan na saray pagano, agtinumbok sirin na iglesia so katuaan. Inkatunongan to so agamil a syncretism (pansasamok na nanduruman sisiaen), say panangawat ed saray pinapaganon sisiaen tan agamil a “papablien na katooan.” Say nansumpalan et nansasamok tan apostatan iglesia, a dumaruma ed saray bangat na tuan Inkakristiano. Diad impangonsidera’d walad tagey, nayarin agla tanton pankelawan no akin a say datin templo na Romano parad “amin a dirios”​—say Pantheon—​et nagmaliw a simbaay Romanon Katoliko a nitalaga parad si Maria tan amin a sasanto.”

Anggaman ontan, mapatpatnag ya agmagenap so panalat ed inkidedika na sakey a templo odino say ngaran na selebrasyon ta pian nauman so ‘panagdayew ed saray diablo a magmaliw a panaglingkor ed tuan Dios.’ “Anto so pinonongan na wala ed templo na Dios ed saray talintao?” so intepet nen apostol Pablo. “Ekal kayo ed leet da, tan onsian kayo, kuan na Katawan, tan agyo diwiten so marutak; tan akoen ta kayo, tan siak naani Ama yo, tan sikayo naani ana’ko a lalaki tan bibii, kuan na Katawan a makapanyari ya amin.”​—2 Corinto 6:16-18.