Nayarin Ontalona Iray Pamilya ed Ikit

POSIBLI TA IRAY MATALONAN PAMILYA ED IKIT? ON, NAGKALALO LA NO NONOTEN NA AMIN a nalalanor ya ‘amin a Sulat et impuyan na Dios tan maabig a pakaaralan, pakasumalan, pakasimbawaan, tan pakapanontonan a sikato so wala ed katunongan.’ (2 Timoteo 3:16) Sano iyaplika na balang sakey iray prinsipyoy Biblia, naseseguroy italona.

Say Manunan Kualidad

Indatak na Biblia so pigpigara labat ya importantin ganggan a manguley ed relasyon na too. Maslak et ipapaseseg toy pamayubo ed maong iran kualidad tan ugali a mangigiya ed sikatayon onkiwas a makabat. Saratan a maong ya ugali tan kualidad so basiyan na maliket a bilay na pamilya.

Singa mapatnag itan, balet makana so pangibagan say manunan kualidad a nakakaukolan parad dinanman a pamilya pian ontalona et say aro. Inkuan nen apostol Pablo: “Say aro aleg a tekepan na pangonkunwari. . . . Nipaakar ed aroan na sanaagi, matamoy komon so aroan na sakey tan sakey.” (Roma 12:9, 10) Say salitan “aro” et maslak ya aliway kiyaaplikaan to, balet say kualidad a tinukoy nen Pablo dia et nikadkaduma. Satan et adiosan ya aro, tan “agbalot [itan] mangangga.” (1 Corinto 13:8) Dedeskribien na Biblia itan bilang agmasiblet tan mabulos a manlingkor. Aktibon mankikimey parad pankaabigan na arum. Maanos tan mapangasi, agbalot maimon, matangsit, odino mapasirayew. Agto aanapey pankaabigan ton dili. Akaparaan lawas a manpasensia, manmatalek, manilalo, mansungdo ed antokaman a nagawa.​—1 Corinto 13:4-7.

Say puron aro so mamaraiset na agpantatalosan tan pankasakeyen toy totoon nandurumay binalegan tan personalidad da. Tan aamperen toy makadesyang iran epekto na diborsyo odino impatey na peteg ya ateng. Deneskribe na sakey a laki a nagmaliw ya ikit iray mismon peteg a problema to: “Mabetbet kon pinonot so dilin liknaan ko kanian nibabaliwalak ya analisaen iray emosyon na saray sioman ko odino anggan si asawak. Kaukolan kon araley agmibabarong. Importanti’d amin, kaukolan kon araley pagmaliw a mapaabeba.” Say aro so tinmulong ed sikaton manggawa na nakaukolan iran pananguman.

Say Peteg ya Ateng

Baleg so nagawaan na aro ed pangasikaso’d relasyon na ugugaw ed agda kaamong a peteg ya ateng da. Impatua na sakey ya ikit a laki: “Kaliktan kon siak so manunaan ed panangaro na saray sioman ko. No bisitaen day peteg ya ama ra, naiirapan ak a resistiay tukson pamalaw ed sikato. No sinmempet iran nanggayagaan day impiulop ed sikato, ibeleng ko. No agmarakep so impiulop da’d sikato, maligsa ak. Talagan antakot ak a naandi aro na saray sioman ko. Sakey ed saray sankairapan a bengatlan naaksobik et say kaimportantian na betang na peteg ya ama ed bilay na saray sioman ko.”

Say puron aro so tinmulong ed sayan ikit a laki pian arapen so katuaan ya aliwan realistikon ilaloan so “tampol” a panangaro. Kaukolan ya agto liknaen ya ipupulisay no agtampol ya inawat na ugugaw. Amoria ton agton balot sigpot a nasalatan ed kapusoan na ugugaw so peteg ya ama ra. Kabkabat na ananak so peteg ya ama ra manlapud kaugawan da, bangta say ikit a laki et balo ni a kaukolan ton pambanikelay pakagamor ed panangaro na ananak. Impabitar nen managsukimat a si Elizabeth Einstein so eksperiensia na dakel sanen inkuanto: “Agbalot nasalatan so peteg ya ateng​—andin balot. Anggan say ateng ya inatey la odino angikaindan ed ananak et siansian walay importantin pasen to ed bilay na ananak.”

Disiplina​—Sensitibon Tema

Ipapanengneng na Biblia a say maaron disiplina so importanti parad saray kalangweran, tan lalaktipen toray sioman. (Uliran 8:33) Dakel a propesyonal so mipakna la’d betang na Biblia ed saya. Onia so inkuan nen Propesor Ceres Alves de Araújo: “Sipor ya anggapoy malabay a nalimitaan, balet kapilitan iratan. Say ‘andi’ so manangiyagel a salita.”

Balet, diad pamilyan walay ikit, saray panmoria nipaakar ed disiplina et nayarin mansumpal ed seryoso iran balingaan. Saray sioman so anggan panon et amoldi la na wala la’d edad ya agda la kaamong. Nayarin walaray nipasal da odino niugali ran nayarin makapaingongot ed ikit. Tan anganko et agda natatalosan no akin a pirmi liknaan na ikit ed pigaran pamaakaran. Panon a pidenengan a matalona so kipapasen? Pinaseseg nen Pablo iray Kristiano: “[Gemtanen so] . . . aro, anos, kauyamoan.” (1 Timoteo 6:11) Say Makristianon aro so ontulong ed ikit tan ananak pian magmaliw a maulimek tan maanos legan dan aaralen so pakapantatalosan. No agmaanos so ikit, say ‘sanok, ingongot, tan ingal’ so maples a maneral ed relasyon ya adampot la.​—Efeso 4:31.

Intarya nen propeta Miqueas so aralem a pakatalos ya ontulong ed saya. Inkuanto: “Anto ta so kaukolan nen Jehova ed sika, noag say manggawa lambengat na inkatunong, tan mangaro na kaabigay linawa, tan manakar a mauy-uyamo ed Dios mo?” (Miqueas 6:8) Importanti so inkahustisya sano mangipakurang na disiplina. Balet anto so nipaakar met ed panangasi? Insalaysay na sakey a Kristianon matatken a mabetbet a mairap so pamangon ed saray sioman to ed kabuasay Simba pian mibiang ed panagdayew na kongregasyon. Imbes a panpasnokan ira, nanggunaetan toy magmaliw a mapangasi. Sikatoy ombangon a masakbay, mangiparaan na almusal, insan iyawitan tora na ampetang a nainum. Bilang resulta, sikaray lalon matulok no bangonen tora.

Onia so makapainteres a komento nen Propesor Ana Luisa Vieira de Mattos: “Aliwan say klase na pamilya so importanti noagta say kualidad na relasyon. Diad panguusisak et naobserbaan kon saray kalangweran a walaan na problema ed walna so nanlalapu lawarin naynay ed saray pamilya a makapuy so impangasikasoy ateng, andian na saray totontonen tan komunikasyon.” Inkuanto ni: “Kaukolan a nipurek a maong a say panamabaleg ed ugugaw et sasaglawien toy pankaukolan na pangibagay andi.” Niarum ni, inkuan di Dr. Emily tan John Visher: “Manuna’d amin, epektibo lambengat so disiplina no say didisiplinaen et manonot ed reaksion tan relasyon to’d manidisiplina.”

Sarayan komento so manasaglawi ed tepet a no siopa diad saray pamilya ed ikit so nepeg a manisiplina. Siopay nepeg a mangibagay andi? Kayarin nantongtongan iray pamaakaran, arum ya atateng so nandesidi a diad kagapo, say peteg ya ateng so nepeg a manunan managdisiplina ta pian naikdan na panaon so ikit a mamaalagey na lalon maapit a relasyon ed ugugaw. Abuloyan nin naaralan na ananak so pankompiyansa ed panangaroy ikit ed sikara sakbay toran disiplinaen.

Panon to no say ikit et say ama? Agta ibabaga na Biblia a say ama so ulo na pamilya? On. (Efeso 5:22, 23; 6:1, 2) Balet, nayarin labay na ikit a laki ya ipiya a magano so pamaakaray panagdisiplina, nagkalalo la no nalalanor so pananusa. Abuloyan toy ananak ya ontulok ed ‘ganggan na ina ra’ bangta ileletneg toy pundasyon parad sikara pian ‘ondengel ed bangat na [balon] ama ra.’ (Uliran 1:8; 6:20; 31:1) Ipapanengneng na ebidensia a, diad kaunoran et ag-iya onkontra’d prinsipyo na inkaulo. Niarum ni, onia so inkuan na ikit a laki: “Pinonot kon say disiplina et laktipen toy panamilin, panangorehi, tan panamaat. Sano niiter iya ed maptek, maaro, tan maabagey a paraan tan tinekepan na inaateng ya alimbawa, kaslakan et epektibo itan.”

Kaukolan a Mitalosan Iray Atateng

Ibabaga na Uliran 15:22: “Ed kaandian na simbawa, saray kanonotan nabagbag.” Diad sakey a pamilya ed ikit, say kalmado tan prangkan kompidensyal a pantongtong na atateng so makana. Onia so inkuan na sakey a managsulat ed peryodikon O Estado de S. Paulo: “Lawas ya onkiling iray ananak a manubok ed saray panangigeter na atateng.” Nayarin nagkalalo lan tua itan ed saray pamilya ed ikit. Sirin, kaukolan a manpaknaan iray atateng ed nanduruman pamaakaran ta pian nanengneng na ananak a mantunosan ira. Balet, anto no onkiwas so sakey ya ikit ed paraan a liknaen na peteg ya ateng ya agmaptek? Diad ontan iran panaon et kaukolan a pantongtongan dan duay pamaakaran diad pribado, aliwan diad arap na ananak.

Onia so insalaysay na sakey ya ina ya akiasawa lamet: “Say sankairapan a bengatla parad sakey ya ina et say pakanengneng to’d ikit a laki a manidisiplina ed ananak to, nagkalalo la no liknaen ton si masiken to et bengat-bengat odino ag-asimbang. Nasakitay puso na ina, tan labay ton iyagel iray ananak to. Mairap so pansiansian panpasakop ed asawan laki tan sikatoy suportaan.

“Diad sakey ya inkagawa, impatanir na duaran ana’kon lalaki, a mantaon na 12 tan 14, ed ikit da a walay kaukolan dan gawaen. Sikatoy tampol ya ag-inmabuloy insan tinmaynan ed kuarto ya agto inikdan iray ana’ko na pankanawnawan ipaliwawa ya importanti’d sikara so kerew da. Makakaakis iray ugugaw, tan agak akasel. Ninmengneng ed siak so mas panguloan tan inkuanto: ‘Mommy, anengneng yo’y ginawa to?’ Inyebat kon: ‘On, anengneng ko. Balet ta sikatoy siansian ulo ed sayan abung, tan ibabaga ed sikatayo na Biblia a respetoen so inkaulo.’ Sikaray makalakal ya ugugaw tan mipakna ira ed saya, tan sikaray kinmalmado na daiset. Diad saman lanlamang a labi, impaliwawak ed si masiken ko iray bengatla, tan amoria ton sikatoy pirmin mapeget. Tampol a linma ed kuarto na ugugaw tan akidispensa.

“Akaaral kami na dakel manlapud satan ya inkagawa. Naaralan nen masiken koy ondengel antis a mandesisyon. Naaralan kon itandoro so prinsipyo na inkaulo, anggan sano nasasakitan ak. Naaralan na ugugaw so kaimportantian na panagpasakop. (Colosas 3:18, 19) Tan say impapuson impidespensaan nen masiken ko so angibangat ed sikamin amin na importantin leksion na inkamapaabeba. (Uliran 29:23) Natan, saray duaran ana’kon lalaki et Kristianon mamatatken.”

Walay kalilingo. Makapangibaga odino makapanggawa iray ananak na bengabengatlan makapasakit. Say pakakadesdes so mangitonton ed saray ikit pian onkiwas ya agmakatunongan. Balet, saray simplin salitan, “Pasensiaan yoak la, dispensa yoak,” et paabigen ton tuloy iray sugat.

Panamabiskeg ed Pankakasakey na Pamilya

Mankaukolan na panaon so pangipaalagey na maligsan relasyon ed loob na pamilya ed ikit. No sakey kan ikit, kaukolan moy mangipanengneng na empatiya. Magmaliw a makatalos, mabulos a mangipanaon ed saray ugugaw. Migalaw ed saray yoyogtan. Lawas akaparaan a mitongtong ed saray mas panguloan. Anapen iray pankanawnawan pangusaray panaon a mankakaiba​—alimbawa, paibaan ed ananak diad kimkimey ed abung, a singa say panangiparaan na tagano odino panlinis ed luluganan. Itagar iran mitindaan. Niarum ni, say samet, maaron kiwas so mangipanengneng ed aron naliliknam. (Siempre, nepeg a maalwar ya agamilen na saray ikit a laki iray manepeg a limitasyon nipaakar ed sioman dan bibii tan ag-ira panliknaen ya iri-iri. Tan kaukolan a nonoten na saray ikit a bii a walaray limitasyon met ed sioman a lalaki.)

Nayarin ontalona iray pamilya ed ikit. Dakel so ontatalona. Say matalonan tuloy a pamilya et saramay amin day mamabayubo ed duga iran awawey tan realistikon iilaloan, nagkalalo la’d atateng. Onia so insulat nen apostol Juan: “Inararok ira, manaaroan so sakey tan sakey ed sikatayo; ta say aro kien na Dios.” (1 Juan 4:7) On, say impapuson aro so peteg a sekreto na maliket a pamilya ed ikit.

[Saray litrato ed pahina 7]

SARAY MALIKET A PAMILYA ED IKIT ET

manaral ed Salitay Dios a mankakaiba . . .

mangipanaon a mankakaiba . . .

mantotongtong a mankakaiba . . .

mankimey a mankakaiba . . .