Jerusalem—Kasin Papablien Mo ya ‘Alabas nen say Manunan Gayagam’?
“Ompeket so dilak ed tawentawen na sangik, no agko pablien so Jerusalem ya alabas nen say manuna a gayagak.”—SALMO 137:6.
1. Anto so walan awawey na dakel ya adestiero a Judio nipaakar ed pinilin syudad na Dios?
NGALNGALI lan pitoran dekaday linmabas nanlapula’d impawil na saray inmunan adestiero a Judio diad Jerusalem nen 537 K.K.P. Nipaalagey lamet so templo na Dios, balet siansia nin ageraygeray so syudad. Kaleganan to, dinmakel so balon kailalakan a walad inkadestiero. Maseguron alikna na dakel ed sikara so singa say salmistan angikansion na: “No lingwanan taka, O Jerusalem, nalingwanan na limak a kawanan.” (Salmo 137:5) Aglambengat ninodnonot na arum so Jerusalem; pinaneknekan da diad saray kiwas da ya apalumbasan na satan so “alabas nen say manunan gayaga [ra].”—Salmo 137:6.
2. Siopa si Esdras, tan panon a sikatoy abendisionan?
2 Alimbawa, konsideraen pay saserdoten si Esdras. Anggan sakbay ni na impawil to’d dalin a binalegan to, maseseg ton inyalibansa iray interes na puron panagdayew diad Jerusalem. (Esdras 7:6, 10) Mayaman ya abendisionan si Esdras lapud satan. Tinenyeg nen Jehova a Dios so puso na ari na Persia pian mangiter ed si Esdras na pribilihyon mangidaulo ed mikaduan grupo na saray adestieron ompawil ed Jerusalem. Niarum ni, baleg so inkontribusyon na ari ed sikara a balitok tan pilak “a mamalimgas ed abung nen Jehova.”—Esdras 7:21-27.
3. Panon a pinaneknekan nen Nehemias a say Jerusalem so manunan panpapagaan to?
3 Manga 12 taon ed saginonor, wala so sakey nin Judio a determinadon kinmiwas—si Nehemias. Sikatoy nanserbi diad palasyo na Persia diad Susan. Sikatoy walaan na maimpluensian puesto bilang manag-awit na kopa nen Arin Artaxerxes, balet aliwan satan so “manunan gayaga” nen Nehemias. Imbes, pinirawat toy onla tan mangipaalagey lamet ed Jerusalem. Diad loob na pigaran bulan et impikasi nen Nehemias so nipaakar ed saya, tan sikatoy binendisionan nen Jehova a Dios diad impanggawa’d satan. Diad impakaamta’d panpapagaan nen Nehemias, say ari na Persia so angitarya ed sikato na puersa militar tan saray sulat a mangaautorisa ed sikaton mangipaalagey lamet ed Jerusalem.—Nehemias 1:1–2:9.
4. Panon tayon nipanengneng a say panagdayew ed si Jehova so mas alabas nen say antokaman a lapuay gayaga a nayarin walad sikatayo?
4 Anggapoy duaruwa, pinaneknekan di Esdras, Nehemias, tan dakel a Judion akitulongan ed sikara a say panagdayew ed si Jehova, a nisentro diad Jerusalem, so mas importanti nen say antokaman a bengatla—a satan et ‘alabas nen say manunan gayaga ra,’ salanti, sankamanunaan nen say antokaman a bengatlan nayarin panliketan da. Agaylan makapaseseg iratan ya indibidual ed amin natan ya ontan met so panmomoria ra’d si Jehova, say panagdayew ed sikato, tan say ididirehi-espiritu ya organisasyon to! Kasin tua ’tan ed sika? Kasin ipapanengneng mo diad pansiasiansiam ed saray maridios a gawa a say sankabalgan a lapuay gayagam et say pribilihyon pandadayew ed si Jehova kaibay dedikadon totoo to? (2 Pedro 3:11) Bilang kaaruman a panamaseseg nipaakar ed satan a gagala, konsideraen tayo pay impanbaroy nen Esdras diad Jerusalem.
Saray Bendision tan Responsabilidad
5. Antoran mayaman a bendision so sinmabi ed saray manaayam ed Juda nen panaon nen Esdras?
5 Say grupo na ngalngali 6,000 ya adestieron ompawil a kaiba nen Esdras so angawit ed saray kontribusyon a balitok tan pilak parad templo nen Jehova. Mankantidad iraya na manga 35 milyon a dolyar ed peles a balor. Saya et ngalngali maminpito ni ed karakel nen say balitok tan pilak a naawit na inmuunan adestiero. Alay pisalsalamat na saray manaayam ed Jerusalem tan Juda ed si Jehova lapud impakaawat da’d amin na sayan onayuda ontan met ed tulong ed materyal! Balet walay tarok to met a responsabilidad iray daakan a bendision a manlapud Dios.—Lucas 12:48.
6. Antoy naamtaan nen Esdras ed binalegan ton dalin, tan panon so inkiwas to?
6 Agnambayag et naamtaan nen Esdras a dakel a Judio, pati say arum a saserdote tan mamatatken, so sinmunggay ed Ganggan na Dios diad impangasaway paganon bibii. (Deuteronomio 7:3, 4) Makatunongan labat a sikatoy nagonigon a maong ed sayan insumlang ed Ganggan a sipanan ed Dios. “Sanen nadngel ko so saya a bengatla, pinilat ko so kawes ko tan say sukbong ko, . . . tan imyurong ak ya agulo.” (Esdras 9:3) Insan, kaiba iray wadman a napapagaan ya Israelitas, imbesngaw nen Esdras so walad puso to diad pikakasi to’d si Jehova. Diad pakarengel na amin, nirepaso nen Esdras so apalabas ya intunganga na Israel tan say pasakbay na Dios a nagawa no sikaray mangasawa na saray paganon manaayam ed dalin. Sinampotan to: “O Jehova, a Dios na Israel, matunong ka; ta atilak kami a kera ya akabatik, singa ed saya ya agew. Nia, wala kami ed arap mo ed kaskasalanan mi; ta anggapo so makaalagey ed arap mo nisengeg ed saya.”—Esdras 9:14, 15.
7. (a) Anton maabig ya alimbawa so impanengneng nen Esdras diad impangasikaso to’d gawan-mauges? (b) Panon a kinmiwas iray nankasalanan ed agew nen Esdras?
7 Inusar nen Esdras so balikas a “kami.” On, inlaktip toy inkasikato, anggano agmismon nankasalanan. Say impakagonigon a maong nen Esdras katekep lay mapaabeban pikakasi to so anenyeg ed kapusoan na totoo tan amakiwas ed sikara ed saray gawan manepeg ed panagbabawi. Angisuheri ira na ansakit a solusyon—amin ya akasumlang ed Ganggan na Dios so mamasempet ed sankailin kaasawaan dan bibii ed binalegan dan dalin, kaiba iray inilalak da. Inmabobon si Esdras ed sayan kundang tan pinaseseg toray nankasalanan ya ontulok. Lapud autoridad ya inyabala’d sikato na ari na Persia, walaan na kanepegan si Esdras a manigway ed amin a mamubuyak na ganggan odino pataynanen ira ed Jerusalem tan Juda. (Esdras 7:12, 26) Balet ompatnag ya agto la kaukolan a gawaen itan. “Amin [a] tipon” inmebat: “Singa say inkuan mo a nipaakar ed sikami, ontan so gawaen mi.” Niarum ni, impatua ra: “Balbaleg so impakalukso mi ed saya a kanonotan.” (Esdras 10:11-13) Nikurit ed Esdras kapitulo 10 so kangaranan na 111 a lalakin tinmulok ed desisyon a pasempeten laray sankailin kaasawaan da tan say nailalak da ed sikara.
8. Akin a pankaabiganan na amin a katooan so mapeget a kiwas ya impamasempet ed saray sankailin kaasawaan a bibii?
8 Sayan kiwas so aglambengat pankaabiganan na Israel noagta amin met a katooan. No ag-impetek iray bengatla, saray Israelita so nikames la komon ed kabangibang iran nasyon. Diad ontan a kipapasen, say linya na kapolian a pawayay Insipan a Bini parad kabendisionan na amin a katooan so nalaokan. (Genesis 3:15; 22:18) Mairap komon a bidbiren so Insipan a Bini bilang sakey a poli nen Arin David a nanlapud tribu na Juda. Manga 12 taon ed saginonor, sayan makanan pamaakaran so naikday imano lamet sanen “say bini na Israel sinmian ira manlapu ed amin a sansankaili.”—Nehemias 9:1, 2; 10:29, 30.
9. Anto so maabig a simbawan iiter na Biblia ed saray Kristianon walaay kaasawaan ya agmananisia?
9 Antoy naaralan na saray kaplesan a lingkor nen Jehova manlapud sayan salaysay? Bueno, agla nisilong iray Kristiano ed Ganggan a sipanan. (2 Corinto 3:14) Imbes, uunoren day “ganggan nen Kristo.” (Galacia 6:2) Sirin, tutuloken na sakey a Kristianon walaay asawan agmananisia so simbawa nen Pablo: “No wala so siopaman ya agi a laki a wala so asawa to ya agmanisia, tan no linawa to so miamong ed sikato, agto komon kaindanen.” (1 Corinto 7:12) Sakey ni, saray Kristianon walaay kaasawaan ya agmananisia so obligado unong ed Kasulatan a pankimeyan so pamaaligwas ed panamaley da. (1 Pedro 3:1, 2) Say itulok ed sayan maabig a simbawa so mabetbet a manresulta’d bendision a panguumanay agmananisia iran kapareha nipaakar ed tuan panagdayew. Arum so nagmaliw ni ingen a matoor a bautismadon Kristianos.—1 Corinto 7:16.
10. Anton leksion so naaralan na saray Kristiano manlapud 111 ya Israelitan lalaki ya amasempet ed sankailin kaasawaan da?
10 Ingen, say kaso na saray Israelita ya amasempet ed saray sankailin kaasawaan dan bibii so mangiiter na maabig a leksion parad saray walad-kasuloan a Kristiano. Agnepeg irayan mikarawan ed saray agmananisia. Nayarin mairap so ipaliis ed ontan a relasyon, ansakit ni ingen, balet sankaabigan itan a kurang ta pian say sakey et mantultuloy a bendisionan na Dios. Niganggan iray Kristiano: “Agkayo miulop ed pako na duma na saray agmananisia.” (2 Corinto 6:14) Siopaman a walad kasuloan a Kristianon manpipilalek a mangasawa so kaukolan a mangasawa na puron kapananisiaan.—1 Corinto 7:39.
11. Singa saray Israelitan lalaki, panon tayon nasubok no nipaakar ed lapuay gayaga tayo?
11 Diad dakel nin paraan met, paipepetek iray Kristiano sano nipaimano ed sikaran agla makasulatan so kukurangan da. (Galacia 6:1) Panapanaon, ipapabitar na sayan dyurnal so agmakasulatan a kondukta a nayarin maniskualipika ed sakey a too manlapud pansiansian kabiangay organisasyon na Dios. Alimbawa, nen 1973, sigpot ya atalosan na totoo nen Jehova a say aliwan panangusar ed druga tan say panagtabako et seryoson kasalanan. Pian nagegemtan so maridios a kurang, nepeg a “linisan tayo komon so inkasikatayon dili ed ami’ tilol na laman tan espiritu.” (2 Corinto 7:1) Dakel so angipapuso ed satan a simbawa na Biblia; mabulos dan sagmaken iray pilimeron epekto na impangitunda ta pian mansiansia iran kabiangan na malinis a totoo na Dios. Niiter met so malinew a Makasulatan a direksion nipaakar ed seksual iran pamaakaran, panangawes, panag-ayos, tan say makabat a pamili na trabaho, panliliket, tan musika. Antokaman iran Makasulatan a prinsipyo so nipaimano ed sikatayo, paneknekan tayo komon ya akaparaan tayon ‘paipetek,’ a singa say 111 ya Israelitan lalaki. (2 Corinto 13:11) Mangipanengneng iya a say pribilihyo na pandadayew ed si Jehova kaibay masanton totoo to so ‘alabas nen say manunan gayaga tayo.’
12. Antoy agawa nen 455 K.K.P.?
12 Kayarin nireport so agawa nipaakar ed sankaili iran kaasawaan a bibii, ag-ibabaga ed sikatayo na Biblia no antoy agawa ed Jerusalem diad sinmaginonor a 12 taon. Andi-duaruwan lalon nagmaliw a masebeg iray kabangibang na Israel lapud impangansela ed dakel a panangasawa a piaalyansa. Nen 455 K.K.P., sinmabi si Nehemias ed Jerusalem a walay militar ya ayudante. Sikatoy aturon gobernador na Juda tan awit to laray sulat na ari na Persia a mangaautorisa ed sikato a mangipaalagey lamet ed syudad.—Nehemias 2:9, 10; 5:14.
Isusumpa na Saray Makakaibeg a Kakaabay
13. Anton awawey so impatnag na saray palson relihyoson kakaabay na saray Judio, tan panoy inkiwas nen Nehemias?
13 Sinumpa na saray palson relihyoson kakaabay so gagalay insabi nen Nehemias. Sikatoy pinagyaw na saray lider da diad impanepet: “Onalagey kayo a sumpa ed ari?” Diad impangipanengneng toy pananisia ed si Jehova, inmebat si Nehemias: “Say Dios ed tawen, paaligwasen to kami; kanian sikami ya ariripen to onalagey kami tan paalageyen mi; balet anggapo so betang yo, odino katunongan, odino pakanodnonotan, dia ed Jerusalem.” (Nehemias 2:19, 20) Sanen ginmapoy panag-apiger ed bakor, inludlurey na saraman lanlamang a kakabusol: ‘Anto so gagawaen na sarayan makapuy a Judio? Pabilayen da so saray bato a manlapu ed saray lusbo na temek, anta sikara so apoolan? No sakey a zorra so onsegep, nigeba so bato a bakor da.’ Imbes ya ebatan irayan balbalikas, oniay impikasi nen Nehemias: “Denglen mo, O Dios mi; ta nababalaw kami; et ipawil mo so balaw da ed tapew na dili ya ulo ra.” (Nehemias 4:2-4) Tuloytuloy, impanengneng nen Nehemias iyan maabig ya alimbawa na panagmatalek ed si Jehova!—Nehemias 6:14; 13:14.
14, 15. (a) Panon so impangasikaso nen Nehemias ed pagyaw na karawalay kakabusol? (b) Panon ya akapantultuloy iray Tastasi nen Jehova ed espiritual a panagpaalagey da anggaman ed masebeg ya isusumpa?
14 Pian nasumpal so importantin asainmin dan panagpulong, manmamatalek met iray Tastasi nen Jehova natan ed Dios. Sayan kimey so sasalien a pugeran na saray onsusumpa diad panludlurey. No maminsan, ontutunda iray indibidual ya interesado ed mensahe na Panarian lapud agda nasungdoan so panagludlurey. No onsaew so panludlurey da, nayarin onsanok iray onsusumpa kanian ombaling ira ed saray pagyaw na karawalan. Onia so naeksperiensia na saray managpaalagey na saray bakor na Jerusalem. Balet agtinmalaw si Nehemias. Imbes, inayuraan toray managpaalagey sumpa ed panangataki na kakabusol tan pinabiskeg toy pananisia ra diad impangikuan: “Agkayo antakot ed sikara; nonoten yo so Katawan, a sikato so baleg tan makapataktakot, tan mibakal kayo a nipaakar ed saray agagi yo, saray anak yo a lalaki tan bibii, saray asawa yo, tan saray abung yo.”—Nehemias 4:13, 14.
15 Singa ed panaon nen Nehemias, akinlongan a maong iray Tastasi nen Jehova pian naitultuloy day espiritual a panagpaalagey da anggaman ed masebeg ya isusumpa. Itatarya la na “say matoor tan makabat ya aripen” so makapabiskeg-pananisian espiritual a tagano, a mamasarag ed totoo na Dios pian magmaliw a mabunga anggano diad lugar a sebel so kimey. (Mateo 24:45) Bilang resulta, intultuloy a binendisionan nen Jehova so totoo to tekep na say indaak dia ed intiron dalin.—Isaias 60:22.
Saray Problema Diad Loob
16. Antoray problema ed loob a mamepeligro’d awawey na saray managpaalagey na bakor na Jerusalem?
16 Legan na kagagaway panangipaalagey lamet ed bakor na Jerusalem tan onaatagey lay bakor, inmirap so kimey. Satan et sanen pinmatnag so sakey a problema a mamepeligro’d awawey na mibabarangkaan iran managpaalagey. Lapud kakisiray tagano, nairapan so arum a Judio a manlegpet ed pamilya ra tan manbuis ed gobiernoy Persia. Saray mayayaman a Judio so nampabayes ed sikaray tagano tan kuarta. Balet, mikontraan ed Ganggan na Dios, saray popobrin Israelita so kaukolan a mangiputika ed saray daldalin tan ananak da bilang paneguro a manbayar iran walay abang. (Exodo 22:25; Levitico 25:35-37; Nehemias 4:6, 10; 5:1-5) Natan mamapagyaw iray managpaotang a salinen da laray daldalin da tan paskaren daran mangilako ed ananak da bilang ariripen. Sinmanok si Nehemias ed sayan maruksa tan materyalistikon awawey. Sikatoy kinmiwas a tampol pian naseguro so mantultuloy a panamendision nen Jehova ed kimey na panangipaalagey lamet ed bakor na Jerusalem.
17. Antoy ginawa nen Nehemias pian naseguro so mantultuloy a panamendision nen Jehova ed panagpaalagey a kimey, tan antoy nansumpalan?
17 Inyuksoy so “baleg a tipon,” tan malinew ya impanengneng nen Nehemias ed saray mayayaman ya Israelita a kainglit nen Jehova so gagawaen da. Insan sikatoy inmapelo ed saray nankasalanan, pati arum ed saray saserdote, ya ipawil daray abang ya inala ra tan ipawil iray daldalin ya ilegal a sinamsam da ed saramay agmakabayar na abang. Nakomendaan, inkuan na saray nankasalanan: “Ipawil mi ed sikara tan anggapo so anapen mi ed sikara. Ontan so gawaen mi, salanti singa kuan mo.” Atoor irayan salita, lapud irereport na Biblia a “say baley ginawa to so unong ed sayan sipan da [ed si Nehemias].” Tan say intiron kongregasyon so angidayew ed si Jehova.—Nehemias 5:7-13.
18. Diad anton awawey a nagmaliw a kabkabat iray Tastasi nen Jehova?
18 Komusta met ed agew tayo? Imbes a magmaliw a maanamot, kabkabat iray Tastasi nen Jehova ed mabunlok ya awawey da ed saray kapananisiaan tan arum niran nasabiay irap. Singa ed agew nen Nehemias, nanresulta iya ed dakel a misalsalamat iran balikas na panagdayew ed si Jehova. Ontan met, aromogan balet na “[say] matoor tan makabat ya aripen” a kapilitan so pangiter na Makasulatan a simbawa nipaakar ed negosyo tan diad pankaukolan ya ompaliis ed maagum a panganamot ed arum. Diad arum a bansa et kaslakan so ikerew na atagey a dasel, balet malinew ya ipapasakbay na Biblia a saray maagum a totoo tan managkikil so agmakatawir ed Panarian na Dios. (1 Corinto 6:9, 10) Say maabig ya inkiwas na maslak a Kristiano ed ontan a simbawa so mangipapanonot ed no panon ya atebek na saraman a Judio a kasalanan so panganamot ed popobri iran agagi ra.
Asumpal so Bakor na Jerusalem
19, 20. (a) Antoy epekto na inkasumpal na bakor na Jerusalem ed relihyoso iran onsusumpa? (b) Anton impanbiktorya so naeksperiensia na Tastasi nen Jehova ed dakel a daldalin?
19 Anggaman ed amin ya isusumpa, asumpal so bakor na Jerusalem ed loob na 52 ya agew. Antoy epekto na saya ed saray onsusumpa? Oniay inkuan nen Nehemias: “Sanen saray amin a kabusol mi sikato so nadngelan da, ya amin iray nasyon a wala ed liberliber mi tinmakot ira, tan dakel so saray tinmikleb ed saray dili a mata ra; ta alikas da a saya a kimey agawa nisengeg ed Dios mi.”—Nehemias 6:16.
20 Natan, mantutultuloy so isusumpa na kakabusol ed kimey na Dios diad nanduruman paraan tan lugar. Balet, nanenengneng na minilyon a totoo so inkaandi-kakanaan na isusumpa ed Tastasi nen Jehova. Singa bilang, konsideraen paray apalabas a getman panganggaen so panagpulong a kimey diad Nazi Alemanya, Mamabukig a Europa, tan dakel a bansa ed Aprika. Sinmaew iratan ya amin a getma, tan bidbiren na dakel a totoo natan a ‘sayan kimey so nagagawa nisengeg ed Dios.’ Agaylan tumang iya ed saray matoor ya ababayag la a ginawa ray panagdayew ed si Jehova ya ‘alabas nen say manunan gayaga ra’ ed saratan a daldalin!
21. Antoran importantin ebento so konsideraen ed ontumbok ya artikulo?
21 Diad ontumbok ya artikulo, repasoen tayoray importantin ebento ya angitonton ed magayagan inagurasyon ed nipaalagey lamet a bakor na Jerusalem. Konsideraen tayo met no panon a manasingger lay kakompleto na mas engranden syudad a pakagunggunaan na amin a katooan.
Kasin Nanonotan Yo?
◻ Panon a pinanggayagaan nen Esdras tan arum nira so Jerusalem?
◻ Antoran impakaluksoan so pinetek di Esdras tan Nehemias ed saray Judio?
◻ Antoran leksion so naalam manlapud saray salaysay a nipaakar ed di Esdras tan Nehemias?
[Litrato ed pahina 15]
Say Jerusalem, aliwan say maimpluensian trabaho to ed Susan, so manunan panpapagaan nen Nehemias
[Saray litrato ed pahina 16, 17]
Singa si Nehemias, kaukolan tayon ipikasi so panangigiya tan panamabiskeg nen Jehova ta pian makapantultuloy tayo ed sankaimportantian a panagpulong ya asainmin tayo