Say Biblia​—Kasin Salita na Dios Odino Too?

Kapitulo 3

Say Palson Kaaro na Biblia

Diad sayan kapitulo et singbaten tayo so manunan sengegan no akin a dakel ed aliwan-Kristianon daldalin so agmangawat ed Biblia a bilang Salita na Dios. Unong ed awaran, inkuan na Kakristianoan a panisiaan da so Biblia tan sikato kunoy manangasikaso na satan. Balet saray relihyoson muyongan na Kakristianoan so akibiang la ed kaslakan a makapasinagem a karuksaan ed awaran, manlapud saray Krusada tan panagpatey ed Kapegleyan iran Panaon anggad Holocaust ed mismon panaon tayo. Kasin say kondukta na Kakristianoan so mabiskeg a katunongan pian ipulisay lay Biblia? Diad tua, pinaneknekan na Kakristianoan a palson kaaro na Biblia. On, sanen tinmalindeg so Kakristianoan nen komapat a siglo K.P., say pipupuligesgesan na Biblia ed pansiansia to so agni asumpal.

1, 2. (Isakup so introduksion.) (a) Akin a dakel so agmangawat ed Biblia bilang say Salita na Dios? (b) Anton maabig a kimey so asumpal nen inmuna tan komaduan siglo, ingen anton mapeligron iyaaligwas so onggagapo?

¹ Diad pansamposampot na inmunan siglo, say impansulat ed amin a libro na Biblia so asumpal. Nanlapulad saman, saray Kristiano so manunaan ed impansakal tan impangibunog na kompleton Biblia. Kabansag na saya, sikaray okupadon mangipapatalos ed satan diad nauusar a maong iran lenguahe ed saman a panaon. Anggaman ontan, legan a say Kristianon kongregasyon so okupado ed sayan narayrayew a kimey, sakey a bengatla so onggagapon natibukel a peteg a mamepeligro’d pansiansia na Biblia.

² Sayan iyaaligwas so impasakbay a mismo na Biblia. Aminsan et imbaga nen Jesus so sakey a parabolo na toon angisibwag na maabig a bini ed uma to. Balet “legan a nanaugip so totoo,” sakey a kabusol so angisibwag na bini a mamawalay sizañas. Say namparan bini so tinmubo, tan sinmabi panaon a tinalonaan na sizañas iray trigo. Diad sayan parabolo, impanengneng nen Jesus a saray bunga na kimey to et saray tuan Kristiano ingen kayari na ipatey to, saray palson Kristiano so onloob ed kongregasyon. Diad kaunoran, magmaliw a mairap so pamidbir ed tua manlapud palso.​—Mateo 13:24-30, 36-43.

3. Unong ed si apostol Pedro, anto so epekto na singa-sizañas a “Kristianos” diad panisia ed Biblia?

³ Mabitar ya impasakbay nen apostol Pedro so epekto na sarayan singa-sizañas a “Kristianos” ed magmaliw a panmoria na totoo ed Inkakristiano tan say Biblia. Impasakbay to: “Wala met naani ed sikayo so saray tilatilan managbangat a mangiloob ed maamot na inka-erehes a pakaderalan, tan ibeneg da ingen so Managbangat ya analiw ed sikara, et tarok da ed inkasikara a dili so magano a kaderal da. Tan dakel so ontumbok naani ed saray binabagel a gawa ra, et lapu ed satan say dalan na katuaan napauges naani.”​—2 Pedro 2:1, 2.

4. Panon ya asumpal iray propesiya nen Jesus tan Pedro anggan nen inmunan siglo?

⁴ Anggan nen inmunan siglo, saray propesiya nen Jesus tan Pedro so asumpal la. Nilooban na ambisyoson totoo so Kristianon kongregasyon tan intanem da so inkaapag-apag. (2 Timoteo 2:16-18; 2 Pedro 2:21, 22; 3 Juan 9, 10) Legan na tinmumbok a duaran siglo, say inkadalisay na Biblia so dinutakan na Griegon pilosopiya, tan dakel so apalikdon angawat ed saray paganon doktrina a singano ra katuaan na Biblia.

5. Anton impanguman ed ganggan so inaguraan nen Constantino ed asasakbay a komapat a siglo?

⁵ Nen komapat a siglo, say “Inkakristiano” so pinaletan nen imperador Constantino bilang opisyal a relihyon na Romanon Imperyo. Balet say “Inkakristiano” a kabat to so duman tuloy ed relihyon ya impulong nen Jesus. Natan, saray “sizañas” so ombubulaslas, unong na impasakbay nen Jesus. Anggaman kuan, makapanseguro itayo a legan na satan ya amin a panaon et walaray pigaran mangilalaman ed tuan Inkakristiano tan nanggunaet a manumbok ed Biblia bilang say apuyanan a Salita na Dios.​—Mateo 28:19, 20.

Sinebelan so Pangipatalos na Biblia

6. Kapigan ginmapon atibukel so Kakristianoan, tan anto so sakey a paraan a say relihyon na Kakristianoan so duma ed Inkakristiano na Biblia?

⁶ Unong a kabat tayo natan say Kakristianoan so ginmapon atibukel diad panaon nen Constantino. Nanlapulad saman, say melag a nengneng na Inkakristianon niletneg so aglambengat nagmaliw a relihyoson muyongan. Nagmaliw itan a kabiangan na estado, tan saray pangulo to so awalaan na importanten betang ed saray politika. Ag-abayag et inusar na apostatan iglesia so mapolitikan pakayari to diad dalan a sigpot a sumlang ed Inkakristiano na Biblia, ya angiparungtal lamet na kapeligroan ed Biblia. Panon?

7, 8. Kapigan imbalikas na papa so isusumpa ed pangipatalos na Biblia, tan akin a saya so ginawa to?

⁷ Sanen naandi so Latin bilang inagew-agew a pansasalita, saray balon patalos na Biblia so kinaukolan. Balet agla inmabobon so Iglesia Katolika ed saya. Nen 1079 si Vratislaus, a diad saginonor et nagmaliw ya ari na Bohemia, so kinmerew na permiso ed si Papa Gregorio VII a mangipatalos na Biblia ed lenguahe na saray uuleyan to. Ag-inmabuloy so papa. Inkuanto: “Malinew iya ed saramay sinononot ed satan, a walay sengegan no akin a labay na Makapanyarin-amin a Dios a say masanton kasulatan so mansiansian sekreto ed arum a pasen, angangko ta, no mainomay iyan talosan na amin a totoo, ompan saya so naleglemew tan namodmora; odino ompan aliway pantalos na saramay agtanton akaaral, tan sirin et mansumpal ed lingo.”

⁸ Labay na papa a pansiansiaen so Biblia ed inatey la natan a lenguahen Latin. Saray lugan to so nepeg a mansiansian “sekreto,” agnipatalos ed saray lenguahe na kaslakan a totoo.a Kanian say Vulgate nen Jerome ed Latin, a pinawala nen koma-5 siglo pian say Biblia so natalosan na amin, so paraan la natan pian iyamot itan.

9, 10. (a) Panon atibukel so Romano Katolikon isusumpa ed pangipatalos na Biblia? (b) Anto so gagala na isusumpa na Simbaan ed Biblia?

⁹ Legan na pantutultuloy na Kapegleyan iran Panaon, et lalon inmelet so talindeg na Simbaan sumpad saray bernakular a Biblia. Nen 1199 et nansulat si Papa Inocentes III na ontanlan mabiskeg a sulat ed arsobispo na Metz, Alemanya, a say arsobispo so mamool ed amin a naromog ton Biblia ed lenguahen Aleman. Nen 1229 et ingganggan na konsilyo na Tolosa, Pransya a say “kabanyakan a totoo” so agnayarin nawalaan na antokaman iran libro na Biblia ed kaslakan a lenguahe. Nen 1233 say inkaluyagan a konsilyo ed Tarragona, España so angiganggan ya amin a libro na “Daan odino Balon Sipan” so nepeg ya iyawat pian poolan. Nen 1407 say konsilyo na klero ya impatawag nen Arsobispo Thomas Arundel ed Oxford, Inglatera so sigpot ya angisebel ed pangipatalos na Biblia ed lenguahen Ingles odino arum nin modernon lenguahe. Nen 1431, diman met ed Inglatera et insebel nen Obispon Stafford na Wells so pangipatalos na Biblia ed Ingles tan say pangayarian ed saratan a patalos.

¹⁰ Sarayan relihyoson pakauley so agnangunaet a maneral ed Biblia. Nangunaet iran mangipuger ed satan, pian pansiansiaen itan ed lenguahen daiset lambengat so makabasa. Diad sayan paraan et iilaloan dan amperen so tatawagen dan panag-erehes balet diad tua et saraya so isusuppiat ed autoridad da. No tinmalona ra, say Biblia so nayarin nagmaliw lambengat a bengatlan upapeten na saray makabat, a samet odino andian na impluensia ed bilay na kabanyakan a totoo.

Saray Manangiyagel ed Biblia

11. Anto so agawa sanen impuslit nen Julián Hernández iray Biblian Español ed Espanya?

¹¹ Anggaman ontan, makapaliket a dakel a masimoon a totoo so agtinmunbok ed sarayan ganggan. Balet mapeligro so ontan iran ag-itutumbok. Saray sinansakey so nanirap na makapasinagem lapud “krimen” ed impakawalaan na Biblia. Bilang alimbawa, konsideraen so kaso na Kastilan manngaran na Julián Hernández. Unong ed History of Christian Martyrdom nen Foxe, si Julian, (o, Juliano) “so angiplanon mangisempet ed dilin bansa to na dakel a Biblia manlapud Alemanya, ya inyamot to ed saray bariles na alak, tan abalkot a singa alak a Rhenish.” Sikato so nitapat tan inerel na Romano Katolikon Inkisisyon. Saramay mangawat komon ed Biblia so “palanit a pinairap, tan kaslakan ed sikara so senintensyaan na nanduruman dusa. Si Juliano so pinoolan, duamplo so inkalot ya akadeyeng, dakel so impangaw a legay bilay, arum so nilatiko ed imaton na lapag, tan dakel so ginawan managsagwan ed saray luganan ed dayat.”

12. Panon so pakaamta tayo a saray relihyoson pangulo ed Kapegleyan iran Panaon so agmangilalaman na Inkakristiano ed Biblia?

¹² Agaylan makapakebbiew a panangabuso na pakayari! Malinew, a sarayan relihyoson pangulo so palson manangilaman na Inkakristiano na Biblia! Imparungtal na Biblia a mismo no iner so dapag da sanen inkuanto: “Dia ed saya mapatnag ira so anak na Dios, tan saray anak na diablo: Anggan siopa a manggawa na agkatunongan agkien na Dios, anggan say agto aroen so agi to. Ta saya so balita a nadngel yo nanlapu ed gapo, a manaaroan so sakey tan sakey ed sikatayo. Aliwan singa si Cain, a betang na maramsak, tan pinatey to so agi to.”​—1 Juan 3:10-12.

13, 14. (a) Anton makapakelaw a katuaan nipaakar ed Biblia legan na Kapegleyan iran Panaon so mangipanengneng na madibinon lapuan to? (b) Panon a say kipapasen ed Europa so anguman no nipaakar ed Biblia?

¹³ Anggaman ontan, agaylan makapakelaw a walaray lalaki tan bibiin akaparaan ya onarap ed ontan a makapakebbiew a tratamento pian nawalaan lambengat na Biblia! Tan saratan ya ehemplo so aminpigan danay lan naulit anggad panaon tayo. Say aralem a debosyon ya insagyat na Biblia ed totoo, say mabulos a pantepel ed kairapan tan say andi-suppiat ya iyarap ed makapakebbiew ya ipapatey ya ag-ombales ed saray managpairap da, so mabiskeg ya ebidensian say Biblia so Salita na Dios.​—1 Pedro 2:21.

¹⁴ Ag-abayag, kayari na Protestantin iyaalsa sumpad pakayari na Romano Katoliko nen koma-16 siglo, say Iglesia Katolika Romana a mismo so apaskar a mamawala na saray patalos na Biblia ed kaslakan iran lenguahe ed Europa. Balet anggan diad saman, say Biblia so lalon nisiglaot ed Protestantismo nen say Katolisismo. Onia so insulat na Romano Katolikon pari a si Edward J. Ciuba: “Nepeg a simamatuan bidbiren a sakey ed saray sankadesyangan a nansumpalan na Protestantin Repormasyon et say panangitalirak na Biblia ed limog na matoor iran Katoliko. Anggaman agsigpot ya alingwanan, say Biblia so saradon libro ed kaslakan iran Katoliko.”

Madelikadon Panangituring

15, 16. Akin a natetel met so Protestantismo no nipaakar ed isusumpa ed Biblia?

¹⁵ Balet saray iglesian Protestanti so walaay pakatetelan met no nipaakar ed isusumpa ed Biblia. Diad inlabas na saray siglo, walaray Protestantin iskolar ya amalesa na sananey a nengneng na panangataki ed sayan libro: sakey ya intelektual a panangataki. Kaleganan na koma-18 tan koma-19 iran siglo, tinibukel da so sakey a metodo na panagaral na Biblia a tatawagen na madelikadon panangituring. Imbangat na madelikado iran managturing a say baleg a kabiangan na Biblia so tugyopen na tongtong basilyo tan mito. Ikuan ingen na arum a si Jesus so agbalot nambilay. Imbes ya ipasen da a Salita na Dios, pinapaway na sarayan Protestantin iskolar a say Biblia so aglambengat salita na too, noagta makawetwet ni ingen.

¹⁶ Anggaman agla panisiaan natan so mas alablabas ed sarayan ideya, say madelikadon panangituring so siansian nibabangat ed saray seminaryo, tan mabetbet a narengel iray Protestantin klero a mapublikon mangipulisay ed angkabaleg iran kabiangan na Biblia. Kanian, inaon na sakey a peryodiko ed Australia so inkuan na sakey a kleron Anglikano a kaslakan a walad Biblia so “lingon tuloy. Arum ya awaran to so palso. Arum ed saray detalye to so mabitar ya atakatak.” Sayan kaisipan so resulta na madelikadon panangituring.

“Napauges”

17, 18. Panon a say kondukta na Kakristianoan so angitarok na kabalawan ed Biblia?

¹⁷ Anggaman ontan, anganko ta say awawey na Kakristianoan so angiyarap na sankabalgan a babeng diad pangawat na totoo ed Biblia bilang Salita na Dios. Birbiren na Kakristianoan a sikatoy ontutumbok ed Biblia. Ingen, say kondukta to so angitarok na baleg a kabalawan ed Biblia tan ed mismon ngaran a Kristiano. Singa impasakbay la nen apostol Pedro, say dalan na katuaan so “napauges.”​—2 Pedro 2:2.

¹⁸ Alimbawa, sanen insebel na simbaan so pangipatalos na Biblia, say papa so mangiyaalibansa met na malaknab ya ulop na militar sumpad saray Muslim ed Pegley Bukig. Saraya so atawag a “masanto” iran Krusada, balet anggapon balot so masanto ed saratan. Say sankaunaan​—a tinawag na “Krusada na Baley”​—so angiletneg na ehemplo ed ontumbok iran nagawa. Sakbay a tinmaynan ed Europa, sakey ya asagapet ya armada, a sinugsogan na saray klero, so pinmuliktar ed saray Judio ed Alemanya, a sikaray pinapatey ed kada baley. Akin? Inkuan nen manag-awaran a si Hans Eberhard Mayer: “Say katunongan a saray Judio, bilang kabusol nen Kristo, so nepeg labat a nadusa, so ataptapew a rason diad pangiyamot ed peteg a motibo: inkaagum.”

19-21. Panon a say Talomplon Taon a Bakal, a pati saray panmisioniron sagpot tan panangilaknab na kolonialismo na Europa, so nansengegay kabalawan ed Biblia?

¹⁹ Say Protestantin iyaalsa nen koma-16 a siglo so angekal na pakayari ed Romano Katoliko diad dakel a dalin ed Europa. Say resulta et say Talomplon Taon a Bakal (1618-48)​—“sakey ed saray sankamakapasinageman a bakal ed awaran na Europa,” unong ed The Universal History of the World. Say manunan sengegan na bakal? “Say panggula na Katoliko ed Protestanti, Protestanti ed Katoliko.”

²⁰ Diad sayan panaon, say Kakristianoan so linmaknab la ed paway na Europa, ya itatarok to so “Kristianon” sibilisasyon ed arum a pasen na dalin. Sayan inlaknab na militar so aleteb na karuksaan tan agum. Diad saray bansa na Amerika, say gendat iran sibilisasyon na Amerika so tampol a ginaygay na saray Kastilan konkistador. Inkuan na sakey a libro na awaran: “Diad inkalapagan, say gendat a sibilisasyon so ginaygay na saray Kastilan gobernador ya agda imparungtal so Europeano. Say inkapgaan ed balitok so manunan motibon anengteng ed sikara ed Balon Mundo.”

²¹ Saray misioniron Protestanti so pinmikal met ed Europa ya amaarap ed arum a kontinente. Sakey ed saray resulta na kimey da et say panangilaknab na kolonialismo. Onia so kasmak a panmoria natan ed gunaet na saray misioniron Protestanti: “Diad dakel a pamaakaran say panmisioniron kimey so inusar a sengegan tan maskara diad pananguley ed totoo. Kabkabat a tuloy so siglaotan ed baetan na misyon, teknolohiya, tan imperialismo.”

22. Panon a say Kakristianoan so angitarok na kabalawan ed ngaran na Inkakristiano legan na koma-20 siglo?

²² Say maapit a siglaotan ed saray relihyon na Kakristianoan tan say estado so nantultuloy ni anggad panaon tayo. Say unor a duaran sankamundoan a bakal so nantulotan nagkalautla ed baetan na “Kristianon” nasyones. Pinaseseg na saray klero ed namparan dapag iray malangwer a lalaki a mitulot tan manggunaet a mamatey ed kabusol​—a kaslakan et karelihyonan da. Unong ya inkuan na libron If the Churches Want World Peace: “Peteg a pakabalawan na [saray iglesia] a say sistema na bakal natan so inmaligwas tan angitarok na sankabalgan a deral ed limog na saray estadon debosyonado ed gagala na Inkakristiano.”

Nansiansia so Salita na Dios

23. Panon so pangipanengneng na awaran na Kakristianoan a say Biblia so Salita na Dios?

²³ Rerepasoen tayo iyan andukey, maermen ya awaran na Kakristianoan pian ipabitar so duaran punto. Unona, sarayan agawa so kasumpalan na propesiya na Biblia. Nipasakbay a dakel a mankuan a Kristiano so mangitarok na kabalawan ed Biblia tan ed ngaran na Inkakristiano, tan say katuaan a saya so agawa et mangiyalangon ed Biblia bilang tua. Anggaman kuan, nepeg ya agtayo lingwanan so katuaan a say kondukta na Kakristianoan so agmangilalaman ed nibase’d Biblian Inkakristiano.

24. Anto so mangipabidbir ed saray tuan Kristiano tan sirin et malinew a mangondena ed Kakristianoan bilang aliwan kristiano?

²⁴ Imbinsabinsa nen Jesus a mismo no panon a nabidbir iray tuan Kristiano: “Lapu ed saya amin a too nabirbiran da’ya sikayoray babangatan ko, no wala so aro yo ed sakey tan sakey.” (Juan 13:35) Niarum ni, inkuan nen Jesus: “Ag-ira kabiangan na mundo, unong ya agak kabiangan na mundo.” (Juan 17:16) Diad sayan duaran punto, malinew a papalikdoen na Kakristianoan so inkasikato bilang agmangilalaman ed Inkakristiano na Biblia. Bibidbiren ton sikato kunoy kaaro na Biblia, balet nagmaliw a palson kaaro.

25. Akin a nansiansia so Biblia anggaman ed amin a kairapan to anggad panaon tayo?

²⁵ Saya so komaduan punto: Lapud say Kakristianoan ed intiraminti so kinmiwas a sumpan tuloy ed intereses na Biblia, peteg a makapakelaw a sayan libro so nansiansia anggad natan tan siansian mangaagamil na maabig ya impluensia ed bilay na dakel a totoo. Atalonaan na Biblia so pirmin isusumpa diad panangipatalos ed satan, panangataki na moderno iran iskolar, tan say agmakristianon kondukta na palson kaaro to, say Kakristianoan. Akin? Lapud say Biblia so agkapara na antokaman iran kasulatan. Say Biblia so agnayarin ompatey. Saya so Salita na Dios, tan ibabagan mismo na Biblia ed sikatayo: “Namagaan so dika, nalenes iray rosas, balet say salita na Dios tayo so mansiansia lawas.”​—Isaias 40:8, The New English Bible.

[Paimano ed leksab]