Mansiansian Maando so Salitay Dios

“Say salita na Dios tayo mansiansia ed ando lan ando.”—ISAIAS 40:8.

1. (a) Antoy kabaliksan dia na “say salita na Dios tayo”? (b) Panon a nikompara iray sipan na totoo ed salitay Dios?

WALAAN na tendensyay totoon manmatalek ed sipasipan na prominentin lalaki tan bibii. Balet anggan panon lan panpilalekan iratan a sipan parad totoon panpipirawatan day onaligwas ed kipapasey bilay da, singa iratan nalelenes a rosas sano ipareng ed salita na Dios tayo. (Salmo 146:3, 4) Masulok a 2,700 taon ed apalabas et pinuyanan nen Jehova a Dios si propetan Isaias a mangisulat: “Amin a laman sikato so dika, tan amin a kalimgasan sikato so singa bolaklak ed uma. . . . Say dika namagaan, say bolaklak nalenes, balet say salita na Dios tayo mansiansia ed ando lan ando.” (Isaias 40:6, 8) Anto imay mansiansian “salita”? Satan imay balikas na Dios nipaakar ed gagala to. Natan et walaan itayo na satan a “salita” a nisulat ed Biblia.​—1 Pedro 1:24, 25.

2. Diad arap na antoran awawey tan kiwas a sinumpal nen Jehova so salita to nipaakar ed kadaanan ya Israel tan Juda?

² Naeksperiensia na totoon nambilay ed panaoy kadaanan ya Israel so inkamatua na inrekord nen Isaias. Impaipasakbay nen Jehova ed saray propeta to a, lapud sankaimanon ag-inkamatoor ed sikato, unona et say samploran tribun panarian na Israel insan say duaran tribun panarian na Juda so nadakep. (Jeremias 20:4; Amos 5:2, 27) Anggaman pinasegsegang tan pinatey da ni ingen iray propeta nen Jehova, pinoolay lukot a mankarga’d mensahen panamasakbay na Dios, tan nampatulong ed Ehipto parad militar pian naamper so pakasumpal na propesiya, agsinmaew so salita nen Jehova. (Jeremias 36:1, 2, 21-24; 37:5-10; Lucas 13:34) Niarum ni, say sipan na Dios ya ipawil so magbabawin nakdaan a Judio ed dalin da so walaan na makatantandan kasumpalan.​—Isaias, kapitulo 35.

3. (a) Antoran sipan so inrekord nen Isaias a paninteresan tayon maong? (b) Akin a kombinsido kayo a sarayan bengatla so peteg a nagawa?

³ Diad panamegley nen Isaias, impasakbay met nen Jehova so matunong a pananguley na say Mesias ed katooan, kibulos ed kasalanan tan ipapatey, tan say pakapagmaliw na dalin a sakey a paraiso. (Isaias 9:6, 7; 11:1-9; 25:6-8; 35:5-7; 65:17-25) Kasin sarayan bengatla so nagawa met? Agpanduaruwaan a balot! “Say Dios . . . agto nayari manburi.” Impairekord toy mapropetikon salita to parad kagunggunaan tayo, tan sineguro ton nipreserba itan.​—Tito 1:2; Roma 15:4.

4. Anggaman agnipreserba iray orihinal a manuskrito na Biblia, panon a tua a say salita na Dios et “mabilay”?

⁴ Ag-impreserba nen Jehova iray orihinal a manuskriton angisulatan na inmuunan managsulat to ed saratan a propesiya. Balet say “salita” to, say niyabawag a gagala to, so napapaneknekan a mabilay a salita. Satan a gagala so agnapugeran ya onaaligwas, tan legan a nasusumpal itan, nipapatnag so epekto to’d akindalem a kanonotan tan motibasyon na totoo. (Hebreos 4:12) Niarum ni, ipapanengneng na maawaran a rekord a say mismon inkipreserba tan inkipatalos na apuyanan a Kasulatan so agawa lapud panangidirehi na Dios.

Sanen Nipaarap ed Panalsalin Patundaen Itan

5. (a) Anton sagpot so ginaway ari na Sirya diad paneral na apuyanan a Hebreon Kasulatan? (b) Akin a sikatoy sinmaew?

⁵ Aminpigapiga, nanggunaetan na saray manuley a deraley impuyan a sulsulat. Nen 168 K.K.P., say Ari na Sirya a si Antiochus Epiphanes (nilitrato’d pahina 10) so angipaalagey na altar parad si Zeus diad templo a nidedika ed si Jehova. Inanap to met ‘iray libro na Ganggan,’ a pinopoolan, tan indeklara ton siopaman a mankayarian na ontan a Kasulatan so napapatey. Anggaman agaylay kinarakel na pinopoolan ton kopya ed Jerusalem tan Judea, agto sigpot ya apatunda so Kasulatan. Ta diad saman a panaon et ataytayak iray kolonya na Judios ed dakel a daldalin, tan kada sinagoga et walaan na koleksion to iran lukot.​—Ikompara so Gawa 13:14, 15.

6. (a) Anton pirmin impansagpot so ginawa pian deralen so Kasulatan ya inusar na saray asasakbay a Kristiano? (b) Anto so nansumpalan?

⁶ Nen 303 K.P., mipadparan angidekreto si Romanon Imperador a Diocletian a gebaen iray panagmitingan na Kristiano tan say ‘Kasulatan [da] et upoten diad apuy.’ Nantultuloy itan a panagderal ed loob na sakey a dekada. Anggan onman kateribli so panamasegsegang, ag-tinmalonay Diocletian ed panamagit ed Inkakristiano, nisay inabuloyan na Dios iray ahente na imperador a kompleton naderal so anggan anton kabiangan na apuyanan a Salita to. Balet lapud reaksion da ed kibubunog tan kipupulong na Salitay Dios, nipatnag na saray sumusumpa so walad kapusoan da. Impakabat day inkasikara bilang totoon binulag nen Satanas tan mananumpal na linawa to.​—Juan 8:44; 1 Juan 3:10-12.

7. (a) Antoran sagpot so ginawa pian patundaey ikayat na pikakabat ed Biblia diad mamasagur a Europa? (b) Anto so agawaan ed panangipatalos tan panangipalapag na say Biblia?

⁷ Apawala met so arum a nengneng na sagpot pian patundaey ikayat na pikakabat ed Biblia. Sanen inatey lay lenguahen Latin, aliwan saray paganon manuley noagta saray mankuan a Kristiano​—Papa Gregory VII (1073-85) tan Papa Innocent III (1198-1216)​—so aktibon sinmumpa ed kipatalos na Biblia ed saray lenguahe na kabanyakan a totoo. Diad gunaet a desdesey agpipakna’d autoridad na simbaan, indekreto na Romano Katolikon Konsilyo ed Toulouse, Pransya, nen 1229, ya agmakapankayarian so lego na saray libron Biblia ed kaslakan a lenguahe ra. Inusar so Inkisisyon tekep na inkaruksa pian niyimpuersay dekreto. Balet, kayari 400 taon na Inkisisyon, saray manangaroy Salitay Dios so angipatalos ed kompleton Biblia tan mangibubunog na niimprinta iran edisyon ed 20 lenguahe, niarum niray dialekto, tan baleg a kabiangan na satan ed sananey nin 16 a pansasalita.

8. Legan na koma-19 siglo, anto so nagagawa ed lawak na panangipatalos tan panangibunog na Biblia diad Russia?

⁸ Aliwa lambengat a say Iglesia Katolika Romana so nambanikel a mangiyamot ed Biblia ed kabanyakan a totoo. Diad kagapo na koma-19 siglo, si Pavsky, sakey a propesor ed St. Petersburg Academy of Divinity, so angipatalos na Ebanghelyo nen Mateo manlapud Griego ed Ruso. Arum niran libro na Kristianon Griegon Kasulatan so nipatalos ed Ruso, tan nanserbi si Pavsky bilang editor. Saraya so nibunog a maong, ya anggad asabin diad panangimaneobra na eklesiastika, nen 1826 say czar so asugsugan a mangipasakop ed Russian Bible Society ed panangipakurang na “Holy Synod” na say Russian Orthodox Church, ya epektibo nensaman ya amatunda ed kikukurang na satan. Saginonor, impatalos nen Pavsky so Hebreon Kasulatan ed Ruso manlapud Hebreo. Diad satan met a panaon, si Makarios, sakey a misioniro na Orthodox Church, so angipatalos ed Hebreon Kasulatan ed Ruso. Sikaran dua so dinusa lapud saray sagpot da, tan saray patalos da so niiyan ed panagsimpenan na simbaan. Determinadoy simbaan a pansiansiaey Biblia ed lenguahen daan ya Slavonic, a diad saman a panaon et agnabasa tan agnatalosan na kabanyakan a totoo. Salambengat sanen agla napokpokan iray sagpot na totoo ed pakagamor na pikakabat ed Biblia a say “Holy Synod,” nen 1856, a nigapo to so dilin naabobonan a patalos to, a ginawa itan tekep na saray totontonen a siaalwar ya intukoy ta pian nitunos ed saray panmoria na simbaan. Kanian, no nipaakar ed kinanatnat na Salitay Dios, ompapaway a walay napatnagan a pandumaan na akinpaway a papapawayen na saray relihyoson pangulo ed samay talagan getma ra, ya impabitar na mismon salita tan kiwakiwas da.​—2 Tesalonica 2:3, 4.

Panangasikaso’d Salita Sumpad Kisuawi

9. Panon ya indemostra na arum a managpatalos na Biblia so panangaro ra’d Salitay Dios?

⁹ Arum ed saramay angipatalos tan nankopya ed Kasulatan et totoon talagan inad-aro ray Salitay Dios tan masimoon dan nanggunaetan a pawalaen itan parad amin. Si William Tyndale so nagmaliw a martir (nen 1536) nisesengeg ed impamawala to na Biblia ed Ingles. Impisok met na Katolikon Inkisisyon (kayari 1544) si Francisco de Enzinas lapud impangipatalos tan impangipalapag ed Kristianon Griegon Kasulatan diad Español. Diad impangirisgay bilay to, si Robert Morrison (manlapud 1807 ya anggad 1818) so angipatalos ed Biblia ed Intsik.

10. Antoray alimbawan mangipapanengneng a walaray managpatalos a nampaimpluensia nilikud ed galang da’d Salitay Dios?

¹⁰ Balet, no maminsan nisesengeg ed saray ikokonsidera nilikud ed galang parad Salitay Dios et naimpluensiaan so trabaho na saray managkopya tan managpatalos. Konsideraen pay apatiran alimbawa: (1) Angipaalagey na templo iray Samaritano ed Palandey Gerizim bilang kalaslasan na templo diad Jerusalem. Bilang panuporta ed saman a kiwas, walay nisalet a pakakilotan ed Exodo 20:17 na Samaritanon Pentateuch. Insalet so ganggan, a kuanmono kabiangan itan na Decalogo, pian mangipaalagey na altar a bato ed Palandey Gerizim tan pangiyapayan na saray bagat diman. (2) Say toon inmunan angipatalos na libro nen Daniel parad Griegon Septuagint so sinmuawi ed saray estandarte’d panangipatalos. Insalet toray balikas ya isipen ton mangisalaysay odino mangidanet ed lugan na Hebreon teksto. Inekal toray detalyen diad padesir to et agnaaksobi na saray managbasa. Sanen impatalos toy propesiyan nipaakar ed panaon na iyaapireng na Mesias, a naromog ed Daniel 9:24-27, pineke toy nibagan peryodo na panaon tan angiyaarum, anguman, tan angiyalis-alis ed saray salita, mapatnag diad getman pagmaliwen so propesiya a singa manuporta’d pipupuligesgesan na Maccabees. (3) Diad komapat a siglo K.P., diad sakey a salaysay a Latin, sakey a sobran maseseg a manangiyalibansay Trinitaryanismo so mapatnag ya angitekep ed saray salitan “diad tawen, say Ama, say Salita, tan say masanton espiritu; tan sarayan talo so saksakey” a kuanmono saraya so inaon manlapud 1 Juan 5:7. Ag-abayag et saman a balikas so nailaktip ed teksto na sakey a manuskritoy Biblia ed Latin. (4) Si Louis XIII (1610-43), diad Pransya, so angautorisa ed si Jacques Corbin a mangipatalos ed Biblia diad Pranses ta pian nasimbangan iray sagpot na saray Protestanti. Lapud satan a gagala, inlaktip nen Corbin so pigaran tekstual a pakakilotan, pati say impanukoy ed “say masanton bagat na say Misa” diad Gawa 13:2.

11. (a) Panon a nansiansia so Salita na Dios anggaman agmatua iray arum a managpatalos? (b) Kaunongan karakel so walan kadaanan a manuskrito a mamrueba ed orihinal ya imbaga na Biblia? (Nengnengen so kahon.)

¹¹ Ag-inamper nen Jehova itan a panagderal ed Salita to, nisay satan so anguman ed gagala to. Antoray epekto na satan? Say impanaglawi’d Palandey Gerizim so agnampagmaliw ed Samaritanon relihyon a pinagka-instrumento na Dios ed pamendision ed katooan. Imbes, pinaneknekan na satan ya, anggaman say Samaritanon relihyon et mankuan a manisia ed Pentateuch, ag-itan napanmatalkan ed pangibangat na katuaan. (Juan 4:20-24) Say impamikewet ed inkisalita na Septuagint so ag-angamper ed isabi na Mesias ed aturon panaon ya impasakbay la nen propetan Daniel. Niarum ni, anggaman nauusar so Septuagint ed inmunan siglo, unong ed walan ebidensia et niyugali la na saray Judio so ondengel na Kasulatan a nibabasa ed Hebreo diad saray sinagoga ra. Bilang resulta, “manaalagar so ombaley” bangta manasingger lay isabi na kasumpalay propesiya. (Lucas 3:15) No nipaakar ed impangilot ed 1 Juan 5:7 a manuporta na Trinidad tan say pangikatunongan ed bangat a Misa ed Gawa 13:2, saraya so ag-anguman ed no antoy tua. Ta asabin saratan a katilaan so sigpot a niwalwal. Say daakan a walan suplay na saray orihinal a lenguahen manuskrito na Biblia so mangiiter na paraan ed pakapantsek ed inkasusto na dinanman a patalos.

12. (a) Antoray graben pananguman a ginawa na pigaran managpatalos na Biblia? (b) Kaunongay kalaknab na epekto na saraya?

¹² Say arum a sagpot ed panguman na saray Kasulatan et sasaglawien toy mas ni nen say panalat na salita ed pigaran bersikulo. Saraya so angiletneg na panangataki ed pakabidbiray tuan Dios a mismo. Say mismon nengneng tan laknab na impanguman so malinlinew ya ebidensia na impluensia na mas mabiskeg nen say siopaman a too odino organisasyon na too​—on, say impluensian manlalapud manunan kabusol nen Jehova, si Satanas a Diablo. Nampaimpluensia’d satan, saray managpatalos tan managkopya​—arum ed sikaray sigugunaet bangta say arum et masuyat​—so ginmapon angekal ed mismon personal a ngaran na Dios, Jehova, manlapud apuyanan a Salita to ed nilibon pasen ya inkipatnagan to. Diad asakbay a petsa, arum a patalos manlapud Hebreo ed Griego, Latin, Aleman, Ingles, Italiano, tan Ulandes, nilikud ni ed arum, so intiramentin angekal ed madibinon ngaran odino angitilak ed satan ed pigara labat a paspasen. Inekal met itan ed saray kopya na Kristianon Griegon Kasulatan.

13. Akin a say kasmak a gunaet ya umaney Biblia so agnansumpal ed kabural na ngaran na Dios ed nonot na too?

¹³ Ingen, say maglorian ngaran so ag-abural ed nonot na too. Saray patalos na Hebreon Kasulatan ed Español, Portuges, Aleman, Ingles, Pranses, tan dakel nira, so simamatuan angiyan ed personal a ngaran na Dios. Kasabi koma-16 siglo, say personal a ngaran na Dios so niwala lamet ed nanduruman Hebreon patalos na Kristianon Griegon Kasulatan; kasabi koma-18 siglo, diad Aleman; kasabi koma-19 siglo, diad Croatiano tan Ingles. Anggaman salien na totoon iyamot so ngaran na Dios, sano onsabi “agew nen Jehova,” diad ontan, singa indeklara na Dios, ‘naamtaan naani na nasyones a siak si Jehova.’ Satan a nideklaran gagala na Dios so ag-onsaew.​—2 Pedro 3:10; Ezequiel 38:23; Isaias 11:9; 55:11.

Onsasabi so Mensahe ed Sankagloboan

14. (a) Kasabi na koma-20 siglo, pigara lan lenguahe ed Europa so inkiimprintaay Biblia, tan tekep na anton epekto? (b) Kasabi na anggaay 1914, pigaran lenguahe ed Africa a niwala lay Biblia?

¹⁴ Diad kagapo na koma-20 siglo, niimprinta lay Biblia ed 94 lenguahe ed Europa. Impanalerto toray estudyante na Biblia ed satan a parti na mundo ed bengatlan onsabi iran makapakebbiew ya ebento ed mundo a katekep toy anggaan na Panaon Gentil nen 1914, tan on, talagan agawa itan! (Lucas 21:24) Sakbay ya anganggay makatantandan taon a 1914, say Biblia, balanglan intiramenti odino pigaran libro na satan, so nipalapag la ed 157 lenguahe ed Africa, niarum ni ed malaknab a nauusar ya Ingles, Pranses, tan Portuges iran lenguahe. Diad ontan et niletneg so pundasyon ed panangibangat na makaibulos ed espiritual iran katuaan na Biblia ed mapaabeban totoo manlapud dakel a tribu tan saray grupo na nasyon a manaayam diman.

15. Diad inggapo na kaunoran iran agew, diad anton laknab a say Biblia so niwala la ed saray lenguahe na totoon walad saray lugar na Amerika?

¹⁵ Legan ya onloloob so mundo ed nipasakbay a kaunoran iran agew, wala lay dakdakel a Biblia ed saray lugar na Amerika. Inaawit na saray dayon nanlapud Europa so Biblia ed kasiksikanan dan nambabangil a pansasalita. Nipakurang so sakey a malaknab a programay panangibangat ed Biblia, ya atekepay panagdiskurso ed publiko tan malaknab a panangibunog ed literatura na Biblia ya impalapag na International Bible Students, a singa tawag ed Tastasi nen Jehova ed saman. Niarum ni, say kaiimprinta na Biblia so gagawaen la na saray sosyedad na Biblia ed 57 niran lenguahe pian penekey pankaukolan na saray tubon manaayam ed Western Hemisphere.

16, 17. (a) Diad anton laknab a say Biblia et niwala la sanen asabi panaon na sankagloboan a panagpulong? (b) Panon a say Biblia et talagan napapaneknekan a mansiansia tan maimpluensian libro?

¹⁶ Sanen sinmabi panaon parad sankagloboan a panangipulong na maong a balita sakbay na ‘isabi anggaan,’ aliwa lan balo so Biblia ed Asia tan saray isla ed Pasipiko. (Mateo 24:14) Nipapalapag la itan ed 232 lenguahe a pakabidbiran ed satan a parti na dalin. Arum so kompleton Biblia; dakel iray patalos ed Kristianon Griegon Kasulatan; arum so mansusulon libro na Sagradon Kasulatan.

¹⁷ Malinew, agmansiasiansia so Biblia bilang antigon libro. Diad amin a walan libro, satan so sankalaknaban a nipatalos tan nibunog a libro. Mitunosan ed walan panangabobon na Dios ed satan, say nirekord ed satan a libro so nasusumpal. Saray bangat to tan espiritun mangipapakurang ed satan so walaan met na magnayon ya epekto ed bilay na totoo ed dakel a daldalin. (1 Pedro 1:24, 25) Balet dakel ni onsabi​—dakdakel ni.

Kasin Nanonotan Yo?

◻ Anto so “say salita na Dios tayo” a mansiansian maando?

◻ Antoray impanalsalin patundaen so lugan na Biblia, tan tekep na antoran resulta?

◻ Panon a say inkasusto na Biblia et naasikaso?

◻ Panon a say impangibalikas na Dios ed gagala to et apaneknekan a mabilay a salita?

[Kahon ed pahina 12]

Kasin Talagan Amta Tayoy Orihinal a Lugan na Biblia?

Ngalngali 6,000 a nisulat na lima iran Hebreon manuskrito so mamatua ed saray lugan na Hebreon Kasulatan. Pigara ed saraya so manpetsa na sakbay ed panaoy Kristianos. Anggan panon et 19 a manuskrito na kompleton Hebreon Kasulatan so manpetsa ed peryodon sakbay na inkaimbento na panag-imprinta manlapud niyalis-alis a tipo. Niarum ni, diad satan lanlamang a panaon, walaray agawan patalos ed 28 niran lenguahe.

Parad Kristianon Griegon Kasulatan, ngalngali 5,000 a manuskrito ed Griego so akatalogo la. Sakey ed saraya so manpetsa ed sakbay na 125 K.P., sirin et pigaran taon labat kayari orihinal ya inkisulat to. Tan inisip a pigaran kabiangan so manpetsa na asasakbay ni. Ta 22 na saramay 27 impuyan a libro, walay 10 ya anggad 19 a kompleton uncial iran manuskrito. Say sankaraisetan a bilang na kompleton uncial iran manuskrito parad dinanman ed libron walad sayan parti na Biblia et talora​—parad Apocalipsis. Sakey a manuskrito na kompleton Kristianon Griegon Kasulatan so manpetsa na komapat a siglo K.P.

Anggapo lay kadaanan a literatura a pinekderan na ontan a kinarakel ya ebidensian dokumento ed inmunan panaon.