Mamangan Ka Ta’n Maong ed Espiritual a Paraan?

“Say maong a panangan so sankamanunaan a nakaukolay too. . . . No andiay magenap a tagano, ompatey itayo.”—Food and Nutrition.

SATAN a manunan katuaan so malinlinew a niyilustra ed mayapyapis iran laman na naeerasan a lalaki, bibii, tan ugugaw ya andian na sayan “sankamanunaan a nakaukolay too.” Nayarin nakapet na arum iyan malaknab a pankaukolan balet agni nasusustansya. Ingen, dakel a makakapangan a maong so mabetbet a mankokontento ed junk food ya agmet talagan masustansya. “Say tagano,” ibabaga na Healthy Eating, “so ompatnag a sakey ed naabuson maong ed kaykayarian tayo.”

Agtanton midumaan itan ed espiritual a tagano​—say katuaan a naromog ed Salita na Dios, say Biblia. Pigaran totoo so andian ni ingen na say sankamanunaan ya espiritual a sustansya; naeerasan ira ed espiritual a paraan. Ibabaliwala labat na arum so panganamot ed walan espiritual a tagano. Komusta ka ey? Personal ka ta’n mamangan a maong ed espiritual a paraan? Odino sisibletan moy inkasika ed espiritual a sustansya? Importanti so pagmaliw a matua ed inkasikatayo ed onian pamaakaran lapud kaukolan tayo so espiritual a tagano a mas nen say pankaukolan tayo ed pisikal a tagano.​—Mateo 4:4.

Tagano Parad Espiritual ya Ibubulaslas

Say libron Food and Nutrition a sisingbaten toy kaimportantian na pakawalaan na suston panangan, so mangiiter na taloran maabig a rason ed pangan a maong. Say sakey et nakaukolan tayo so tagano “pian ombulaslas tan pian nasapotan so kalkalnan ikakapoy na saray selula na laman.” Agyo ta amta a diad kada agew ed bilay mo et trilyon ed saray selula na laman mo so nadederal tan nakaukolan a nasalatan? Say suston ibabaleg tan kamantini na laman et kakaukolanen toy maong a tagano.

Tua met itan ed espiritual a paraan. Alimbawa, sanen nansulat si apostol Pablo ed kongregasyon na Efeso, indanet to no panon a balang sakey a Kristiano so mankaukolan na espiritual a tagano pian magmaliw a “too ya andi pankulangan to.” (Efeso 4:11-13) Sano sustoy pakakagamor tayoy masustansyan espiritual a tagano, ag-itayo la singa maletey iran mansoson kapananak, ya agnaasikasoy sarili, nabiktima ed amin a nengneng na kapeligroan. (Efeso 4:14) Imbes, ombaleg itayo a mabiskeg a wala-la’d-edad, a makapilaban a maong parad pananisia lapud “naiwi [tayo] ed saray salita na pananisia.”​—1 Timoteo 4:6.

Kasin tua itan ed sika? Binmulaslas ka ta la ed espiritual a paraan? Odino singa ka ni espiritual a mansoson kapananak​—maletey, sigpot a mandidipindi ed arum, tan agni makalan sigpot ed saray Kristianon responsabilidad? Natalosan, daiset ed sikatayoy mangakon tampol a diad espiritual et singa tayo ni kapananak, balet manepeg labat so prangkan dilin-panangusisa. Arum ya alanaan a Kristiano so singa ra ontan nen inmunan siglo. Anggaman sikara la komon so “managbangat” ed inkasikaran dili, makayari tan mabulos a manbangat ed arum ed ibabaga na Salita na Dios, onia so insulat nen apostol Pablo: “Nakaukolan yo a wala so manbangat lamet ed sikayo, no dinan so saray unonan aralen ed saray salitay Dios; tan nagmaliw kayon singa saray mankaukolan na gatas, ya agkomon say tagano na mabiskeg.” No labay moy ombulaslas ed espiritual a paraan, bayuboan so gana, ed maong tan anawet ya espiritual a tagano. Agpankontentoay espiritual a taganoy kapananak!​—Hebreos 5:12.

Kaukolan tayo met iyan anawet ya espiritual a tagano pian naapiger so antokaman a dineral na inagew-agew iran pakasalsali a nipapaarapan tayo ed magulon mundo. Saraya so mamakapoy ed espiritual a biskeg tayo. Balet napasimbalo na Dios itan a biskeg. Oniay inkuan nen Pablo: “Agkami onkapoy, et anggan say too mi ed paway onderal, say too mi ed loob onbalo ya inagew-agew.” (2 Corinto 4:16) Panon itayon “onbalo ya inagew-agew”? Manuna, diad regular a katagano ed Salita na Dios diad personal tan inggrupon panagaral ed Kasulatan tan saray nibasi’d-Biblia a publikasyon.

Tagano Parad Espiritual ya Enerhiya

Nakaukolan met so tagano “pian mamawala na petang tan enerhiya.” Itatarya na tagano so fuel parad laman tayo pian marakep so andar to. No makapoy so panangan tayo, samet so enerhiya tayo. Say kakulangay iron ed panangan tayo et pagmaliwen to itayon mikekesaw tan mateglep. Ontan kasi liknaan mo no maminsan no nipaakar ed espiritual ya aktibidad? Manir-irap ka ta’n manumpal ed saray susumpalen mon nisiglaot ed impagmaliw mon Kristiano? Arum a mankuan a papatumbok nen Jesu-Kristo so pinmakil, tan andian iray paot parad Kristiano iran kimey. (Santiago 2:17, 26) No naimanom a tua iya ed kasom, say remedyo et nisisiglaot a tuloy diad pamaaligwas moy espiritual a panangan mo odino diad pamarakel ed kanen mon espiritual a tagano.​—Isaias 40:29-31; Galacia 6:9.

Agkayo napapalingo ed pamayuboy makapoy a panangan ed espiritual. Sakey ed sankabalgan a panamalikdo ya uusaren nen Satanas ed loob na saray siglo et say pangokombinsi ed totoon agda la nakaukolan a basaen so Biblia tan mangala na suston pikakabat manlapud satan. Uusaren to so abayag lan taktika ya inadapta na saray onsasalong ya armada pian taloen iray kalaban a syudadis​—sinibletan ira na tagano pian naerasan ira diad ontan et onsuko ra. Balet pinaaligwas to itan a taktika. Papalikdoen to iramay “liliktoben” to diad panpapaeras day inkasikara bangta apaliberan iray inlusbon mabunigas ya espiritual a tagano. Agpankelawan a dakel a tuloy so apatitan ed sarayan panangataki to!​—Efeso 6:10-18.

Tagano Parad Espiritual a Bunigas

Say komatlon rason a nakaukolan tayo so tagano, unong ed Food and Nutrition et “pian naasikaso so bunigas na laman . . . tan napaliisay sakit.” Saray gungguna na maong a tagano ed bunigas so agnapatnagan a tampol. Sano akapangan tayon maong, matalag tayon nonoten, ‘Amaabig itan ed pusok (odino say batuk odino say masel ko, tan arum ni).’ Ingen, salim pay agmangan a mabayag, tan ompatnag a tuloy iray epekto’d bunigas mo. Antoran epekto? “Kaslakan to ed say malnutrasyon,” ibabaga na sakey palapagan ed medikal, “et makaderal: ag-iyabig, agpakaresisti ed simplin impeksyon, kakulangan na enerhiya odino ligsa.” Say misimbangan a nengneng na espiritual a beblay ed bunigas so angapektan abayag ed kadaanan ya Israel. Oniay inkuan nen propetan Isaias nipaakar ed sikara: “Say simoon ya ulo sikato so mabeblay, tan say simoon a puso onkapoy. Manlapu ed dapan na sali angga ni ed ulo anggapo so biskeg ed sikato.”​—Isaias 1:5, 6.

Napapabiskeg itayo na maong ya espiritual a tagano pian naresistian so ontan ya espiritual a kaleteyan tan saray epekto na espiritual ya impeksyon. Tutulongan itayo na pikakabat a manlalapud Dios a mansiansian maabig so kipapasen tayo’d espiritual​—no mantagano itayo’d satan! Kinomentoan nen Jesu-Kristo so ag-impakaaral na karaklan a totoo ed agew to lapud panamaulyan na atateng da ed suston katagano’d espiritual. Agda da met inawat iray katuaan ya ibabangat to. Diad anton resulta? Inkuan nen Jesus: “Say puso na sayan baley abalang toy liknaan to, tan saray layag da mairap a mandengel, tan inlikdem da ray kamataan da; ompan makanengneng ira ed saray mata ra tan makadngel ira ed saray layag da tan makatalos ira ed puso ra tan magbabawi ra, et sikaray paabigen ko komon.” (Mateo 13:15) Agbalot agunggunaan so karaklan manlapud makatambal a pakayari na Salita na Dios. Nansiansia iran mansasakit ed espiritual. Arum ni ingen ya alanaan a Kristianos so nagmaliw a “makapoy tan mainagem.” (1 Corinto 11:30) Agtayo komon ipapanengneng so agpanamagalang ed espiritual a taganon itatarya na Dios.​—Salmo 107:20.

Pakarutakan ed Espiritual

Nilikud ed pakasesga’d espiritual a kaerasan, wala ni so sananey a kapeligroan a nakaukolan ya amtaen tayo​—ompan say klase na taganon kakanen tayo et marutak a mismo. Say pangala ed saray bangat ya alaokan na mapeligron demonikon ideya so makasamal ed sikatayo met ed pangan a taganon walaay bigibigis odino samal. (Colosas 2:8) Aliwan naynay a mainomay a nibiig so makasamal a tagano. “Say tagano,” inkuan na sakey ya autoridad, “no maminsan et ompasen a medyo malinis et ingen nankarga na pathogenic bacteria.” Kanian marakep no usisaen tayon maong so lapuan na say piguratibon tagano tayo, nonoten ya arum a literatura, a singa ed saray insulat na apostata, so alaokan na panangiparungtal na agmakasulatan iran bangat tan pilosopiya. Arum a managpaktura na tagano so manguusar na manamalikdon tatak ed karga na produkto ra pian palikdoen iray kustomer. Nailaloan tayon ontan met so gawaen nen Satanas, say baleg a manamalikdo. Sirin, seguroen a makala kayo na piguratibon tagano manlapud napanmatalkan a lapuan, pian mansiansian ‘onkasil [kayo] ed pananisia.’​—Tito 1:9, 13.

Inkuan nen Thomas Adams, sakey a koma-17 siglon managpulong ed saray totoo ed panaon to: “Kinotkotan daray lubok da diad panamegley na ngipen da.” Diad arum a salita, say kakanen da so amatey ed sikara. Seguroen a say kakanen mo ed espiritual a paraan so agmamatey ed sika. Anapen so maong iran abasto ya espiritual a tagano. “Akin ta et gastosen yo so pilak ed aliwa a tagano?” so intepet nen Jehova a Dios sanen saraman so mankuan a totoo to so binmaling ed saray palson managbangat tan propeta. “Talinengen yo ak a maseeseet, tan kanen yo so maong, tan panliketen yo komon so kamarerwa yo lanlamang ed inkataba. Ikiling yo so layag yo, tan dago kayo ed siak. Dengel kayo, et say kamarerwa yo manbilay naani.”​—Isaias 55:2, 3; ikompara so Jeremias 2:8, 13.

Daakan ya Espiritual a Tagano

Maseguron anggapo lay kakulangan na maabig ya espiritual a tagano. Singa impropesiya nen Jesu-Kristo, sikato lay walaan natan na matoor tan makabat ya aripen a klase ya okupadon mangitatarya na “tagano ed panaon a kinepeg to” parad amin a malabay. (Mateo 24:45) Diad panamegley nen propeta Isaias et insipan nen Jehova: “Nia! Saray aripen ko mangan ira naani, balet sikayo naerasan kayo. . . . Saray aripen ko mankanta ra naani a nisengeg ed liket na puso.” Diad tua, isisipan to so bangkete na tagano parad saraman so malabay a mangan ed satan. “Si Jehova na saray ehersito manggawa naani ed saray amin a baley . . . na sakey a liket na saray mataba a bengatla, sakey a liket na saray alak ed tapew na saray bolirek, saray mataba a bengatla a napno na utek.”​—Isaias 25:6; 65:13, 14.

Balet, konsideraen pa iya: Ompatey itayo ni ed eras ed sakey a bangkete! Anggaman apaliberan itayo na tagano, siansian onkulang itayo na sustansya no agtayo aktual ya onalagey pian mangan. Iiter na Uliran 26:15 so literal ya impamitla ed saya: “Say mangiras yamot to so lima to ed lipong; mamakapoy ed sikato so pangisabi to ed sangi to.” Agaylan makapaermen a kipapasen! Ompan sikatayo so mangiras met a mangisekar na inkasikatayo ed personal a panagaral ed Salita na Dios tan saray publikasyon ed Biblia a denisinyo pian ontulong ed sikatayo pian makala na espiritual a tagano. Odino ompan naknaksawan itayo lan manparaan odino mibiang ed saray miting ed Kristianon kongregasyon.

Maong a Panangan

Sirin, walaan itayo na dakel a rason pian napaaligwas so pangiyugaliy maong ya espiritual a panangan. Balet, say kapetegan et dakel so mankukutim labat ed espiritual a tagano ra, arum ni ingen so sigpot a manpapaeras. Aliling daray indibidual ya agmamapabli ed suston panangan ya anggad nasagmak da lay epekto to’d saginonor a kabiangay bilay da. Iiter na Healthy Eating iyan rason no akin a nayarin sikatayo so agmaalwar nipaakar ed panangan tayo, anggaman amta tayo lan say maong a panangan so makana ed bilay: “Say problema et [bilang epektoy makapoy a panangan] aliwan masiglat so ikakapoy na laman, anggapoy biglaan a resulta a singa ed palpalaran ya ibaliw ed kalsada. Imbes, nayarin walaray mataytayam, masilib ya ikakapoy na bunigas na sakey, tamtampol a naimpeksyon, makapoy laray pukel, matatayam lay iyabig na saray sugat tan pakatambal na sakit.”

No grabe lay kipapasen nayarin say sakey so magmaliw a singa sakey a marikit a mansasakit na anorexia nervosa. Akombinsi toy inkasikaton kaukolan toy daiset a tagano, a sikatoy maababig, anggaman diad katuaan to et sikatayo lay onkakapoy. Diad kaunoran et naandian lay ganas a mangan. “Satan so mapeligron kipapasen,” inkuan na palapagan ed medikal. Akin? “Anggaman matalag so pasyentin ompatey lapud eras sikatoy pirmin andian na sustansya a sengegay pakaimpeksyon a tampol.”

Inako na sakey ya Kristianon bii: “Akipuligesgesan ak ed loob na saray taon diad impakapikabat a nakaukolan so regular a panagparaan ed miting tan personal a panagaral et ingen agkon balot agawaan itan.” Diad kaunoran et sikatoy anguman a nagmaliw la’d satan a maong ya estudyante na Salita na Dios, bangbalet agawaan to itan sanen sigpot to lan abidbir a delikado lay kipapasen to.

Sirin, ipapuso so simbawa ya inter nen apostol Pedro. Magmaliw a singa “kapangyanak ya ugugaw,” tan “[pampilalekan yo komon] so gatas a maespiritu ya andian na saol to a mamabaleg ed sikayo ed kilalaban.” (1 Pedro 2:2) On, “pampilalekan yo komon”​—bayuboan so mabiskeg a pilalek​—pian panoen so kanonotan tan puso yo ed pikakabat na Dios. Saray wala-la’d-edad ed espiritual so nakaukolan met a mantultuloy a mamabayubo’d satan a pilalek. Ag-aabuloyan a magmaliw so espiritual a tagano a ‘sakey ed inabuson maong iran kayarian yo.’ Mangan a maong ed espiritual a paraan, tan sigpot a mangungguna manlapud amin a “maabig a salita” a naromog ed Salita na Dios, say Biblia.​—2 Timoteo 1:13, 14.

[Litrato ed pahina 28]

Nakaukolan mo ta’n paaligwasen so panangan mo?