Maridios Iran Pamilya ed Apalabas—Sakey a Padron Parad Agew Tayo

SAY pamilya​—sinali na Nasyones Unidas a gawaen itan a pangiyapasakeyay imano na sankamundoan. Panon? Diad panangiyabawag ed 1994 bilang say “Internasyonal a Taon na say Pamilya.” Anggaman say sankamundoan iran lider, sosyolohista, tan saray managkonseho ed pamilya so nagmaliw a maples a mangitagleey ed ontan iran bengatla a singa say idarakel na ilehitimo iran panaganak tan itutulasok na panag-diborsyo, sikara so nagmaliw a matantan a mamawala na epektibo, realistikon solusyon ed ontan iran problema.

Nayari ta’n say Biblia so walaan na saray solusyon ed saray problema ed pamilya? Parad arum et ompatnag a kaapaan so pangisuheri a makatulong so Biblia ed saray pamilya natan. Ta, nisulat itan dakel a siglo ed apalabas diad kipapasen tan kultura na Pegley a Mamabukig. Diad maslak iran parte na mundo, biglaan a nauman so kabibilay nanlapulad kapanaonay Biblia. Anggaman kuan, say Biblia so pinuyanan nen Jehova, say sakey ya akaotangay ngaran na kada pamilya. (Efeso 3:14, 15; 2 Timoteo 3:16) Anto so ibabaga na Biblia nipaakar ed saray problemay pamilya?

Petepeteg a kabat nen Jehova no anto so kaukolan pian gawaen a makapaliket tan makapenek so bilay na pamilya. Sirin, say Salita to, say Biblia, so walaan na dakel a nibaga nipaakar ed bilay na pamilya, arum so diad porma na simbawa. Lugan met na Biblia iray alimbawa na saray pamilya ya angagamil na maridios iran prinsipyo. Bilang resulta, nanggayagaan da so peteg ya inkamaapit tan inkakontento. Imanoen tayo pa so bilay na pamilya ed kapanaonay Biblia tan nengnengen no anto so naaralan.

Inkaulo​—Sakey a Kairapan?

Alimbawa, konsideraen pa so pamaakaran na inkauloy pamilya. Nen panaon na saray patriarka, saray lalakin singa di Abraham, Isaac, tan Jacob so agnasuppiat “iran ulo na pamilya.” (Gawa 7:8, 9, NW; Hebreos 7:4) Kuan na The New Manners and Customs of Bible Times, nen Ralph Gower: “Say pamilya so . . . sakey a ‘melag a panarian’ ya inuleyan na say ama. Sikatoy anguley ed asawan bii, ananak, apo, tan ariripen​—amin ed sankaabungan.” On, maslak et awalaan met na autoridad iray patriarka ed saray pamilya na ananak da.​—Ipareng so Genesis 42:37.

Agta mangiiter iya ed lalaki na permiso pian pairapen day kaasawaan tan ananak da? Andin balot. Tua, imbaga na Dios ed inmunan bii, si Eva: “Say pirawat mo naani say nipaakar ed asawam, tan sikato so mangyuley ed sika.” (Genesis 3:16) Ipapatnag na saraman a salita no panon so pansumpalan na walaay asawan bibii ed inkalapagan, balet agdedeskribien na saratan no panon so nepeg a pagmaliwan na bengabengatla ed limog na saray tuan managdayew na Dios. Nepeg a lawas nonoten na kaasawaan a lalakin matakot-ed-Dios so orihinal a gagala nen Jehova. Ginawa nen Jehova so bii pian magmaliw a “katulongan bilang sakey a kapanoan to,” aliwan aripen to. (Genesis 2:20, NW) Lapud binidbir na maridios a lalaki ed inmunan panaon so dilin panagpasakop tan eebatan ed Dios, agda inabuso so autoridad da. Arawi manlapud pantrato ed kaasawaan tan ananak da bilang ariripen lambengat, impanengneng na matakot-ed-Dios iran patriarka so puron aro tan panamabli.

Say sakey a maganon inengneng ed panamablin kaslakan a naawat na ananak so niiter diad Genesis 50:23. Diman et ibabaga to so nipaakar ed saray apo-ed-pueg nen Jose: “Nianak ira ed saray pueg nen Jose.” Anggaman kabaliksan lambengat na saya a binidbir nen Jose so ananak bilang kapolian to, satan so nayari met a mangipatnag a sikatoy simamaaron akigalaw ed saratan ya anak, inbwabo tora ed pueg to. Maabig ya ipanengneng met na kaamaan natan so parehon panamabli.

Bilang ulo na pamilya, inasikaso met na matakot-ed-Dios iran patriarka so espiritual iran pankaukolan na saray pamilya ra. Kapaway a tuloy ed biong kayari na sankagloboan a Delubio, “si Noe angipaalagey na sakey a panagbagatan a nipaakar ed Jehova; . . . et angyapay na poolan a bagbagat ed tapew na panagbagatan.” (Genesis 8:20; ipareng so Job 1:5.) Angiletneg na maabig ya ehemplo si matoor a patriarkan Abraham diad impangiter ed saray membro na pamilya na personal ya instruksion. ‘Binilin to iray anak to tan say sangkaabungan to a mantombok ed sikato, a nepeg da a tontonen so dalan nen Jehova a manggawa na kaalasan tan kaptekan.’ (Genesis 18:19) Say maaron inkaulo so diad satan et tinmulong ed emosyonal tan espiritual a pankaabigan na saray pamilya.

Tutumboken met na Kristianon lalaki natan iyan padron. Aagamilen da so inkaulo ed saray pamaakaran na panagdayew diad panutulong ed saray pamilya ra pian ontulok ed saray kakaukolanen na Dios tan diad panangiletneg dan mismo na maabig ya ehemplo. (Mateo 28:19, 20; Hebreos 10:24, 25) Singa saray patriarka, ipapanaon na Kristianon lalakin kaasawaan tan kaamaan so pangiter na personal ya instruksion ed saray membro na pamilya ra.

Panangalay Mapekder a Kiwas

Sanen diad kaunoran et nambayar na baleg ya otang ed katulangan to, intepet nen patriarkan si Jacob: “Kapigan so pangiparaan ko na onkana ed abung kon dili met?” (Genesis 30:30) Singa amin a kaamaan, alikna nen Jacob so desdes ed pangapet na materyal iran pankaukolan na pamilya to, tan sikatoy impasyan nankimey pian gawaen iya. Kuan na Genesis 30:43: “Say too minmunat a mapalalo, tan walay ankakabaleg a manada to, tan bibii ya igagangan, tan lalaki ya igagangan, tan camcamello, tan as-asno.”

Anggaman ontan, pigaran taon ed saginonor, kayarin inmalis si Jacob ed dalin na Canaan, mapatnag ya agto amta a say marikit ton si Dinah et abayuboan toy mapeligron ugalin pililimog ed pagano iran Canaanita.a (Genesis 34:1) Sikatoy sinmaew met ya onkiwas sanen akabatan to so nipaakar ed kiwawala na makapadimlan uusaren ed panagdayew ed kaabungan to. Anggaman kuan, kayari na makapaermen ya impamasoot ed si Dinah na sakey a Cananeo, si Jacob so angala na mapekder a kiwas. “Ipulisay yo so saray sananey a dirios yo, ta manlinis kayo tan palesan yo so saray kawes yo,” indirehi to.​—Genesis 35:2-4.

Nepeg a mabantay iray Kristianon kaamaan sano nipaakar ed espiritualidad na pamilya ra. No walaray seryoson mamabanto ed espiritual a kaligenan na pamilya, singa say kiwawala na imoral a literatura odino agmakapabunigas a musika ed ayaman, nepeg a mangala ra na mapekder a kiwas.

Makapainteres, saray bibiin singa di Sara, Rebeca, tan Raquel so angisekar met na makatantandan impluensya ed pamilya. Anggaman mapasakop ira ed kaasawaan da, ag-ira sinebelan manlapud mabulos ya ikikiwas sano satan so matukoy tan nakaukolan. Alimbawa, ibabaga ed sikatayo na Exodo 4:24-26 a sanen si Moises tan say pamilya to so mamapaarap ed Ehipto, “Si Jehova [“say anghel nen Jehova,” Septuagint] inabe’to et sikato [anak nen Moises] so inanap to a pateyen.” Mapatnag a walad kapeligroan so anak nen Moises a napatey lapud sinmaew si Moises a mangalsim ed sikato. Si Sefora so maples a kinmiwas tan ginalsiman toy anak to. Diad saman et say anghel so amaulyan ed sikato. Saray asawan bibii natan so mabulos a makakiwas met sano say kipapasen so manggawa ed satan a matukoy.

Inkaaman Instruksion Diad Silong na Mosaikon Ganggan

Nen 1513 K.K.P., say panaon na saray patriarka so anampot legan a nagmaliw a nasyon so Israel. (Exodo 24:3-8) Nantultuloy a nanlingkor iray kaamaan bilang ulo na pamilya. Anggaman ontan, sinmaginonor so panpamilyan ganggan ed nasyonal a Ganggan ya inter na Dios ed si Moises tan impakurang na saray aturon ukom. (Exodo 18:13-26) Say inkasaserdote na saray Levita so sinmalat ed panangibagat a nengneng na panagdayew. Siansia, say ama so nantultuloy a walaan na importantin betang. Insimbawa nen Moises: “Saraya a salita, ya igangan ko ed sika ed sayan agew, nepeg da so ontatak ed pusom; tan nepeg mo ya ibangat iraya a sankakolian ed saray anak mo, tan nepeg mo ra a tongtongen kapagno manyorong ka ed abung mo, tan kapagno manaakar ka ed dalan, tan kapagno mandokdokol ka tan kapagno onbangon ka.”​—Deuteronomio 6:6, 7.

Say Ganggan so angitarok na saray okasyon, singa say Paskua, a legan ed satan et niiter so instruksion ed pormal tan impormal a dalan. Legan a manasingger so petsa na Paskua, Nisan 14, saray pamilyan Judio so onggapon manparaan parad niyugalin panagbaroy da a paarap ed Jerusalem. (Deuteronomio 16:16; ipareng so Lucas 2:41.) Siopan ugaw so agnaliketan ed ontan a panagparaan? Say baroy a mismo so magmaliw a panliketan. Diad satan et asumpal lay nepnep, tan say primabera so ginmapo lan mangekal ed betel na dagem. Legan a natutunaw iray yelo na Palandey Hermon, onlipwa so Ilog Jordan.

Legan a walad dalan, nibangat na kaamaan so ananak da aliwa lambengat ed geograpiya na dalin da noagta ontan met ed daakan ya awaran a nisisiglaot ed saray nenengnengen a nayarin nalabasan da. Saraya so nayarin mangilaktip ed Palandey Ebal tan Gerizim, a no iner et binasa iray ayew tan saray bendisyon na Ganggan. Nadalanan da met so Bethel, no iner et si Jacob so awalaan na pasingawey na mangatatawen a takayan. Agaylan makapaligsan tongtongan so niwala! Legan a mantutultuloy so baroy tan saray grupo na pamilya so uulopen na saray managbaroy manlapud arum a parti na dalin, amin so makapanggayaga ed makapaseseg a panlilimog.

Diad kaunoran et onloob so pamilya ed Jerusalem, “say inkagnap na [karakpan].” (Salmo 50:2) Kuan nen iskolar a si Alfred Edersheim: “Dakel ed sarayan pilgrimo so nayarin nankampamento ed paway na saray pader na syudad. Saraman so nanpundo ed loob na syudad so liblibren naabrasa.” On, saray Hebreon tobonbalo so akaeksperiensian mismo ed inaagin aro tan inkamaparawes. Say tinaon iran kumbension na Tastasi nen Jehova so manseserbi met ed parehon gagala natan.

Kaunoran et onsabi so Nisan 14. Say ayep parad Paskua so pateyen tan ikalot ed pigaran oras. Manpegley labi et kanen na pamilya so kordero, andi-lebaduran tinapay, tan ampait a bulobulong. Unong ed ugali et tepeten na anak a laki: “Anto so pangipaakaran yo ed saya’n betang a susumpalen?” Saray kaamaan so mangiter ed satan na pormal ya instruksion, a mangibabaga: “Sikato so bagat na inpanlagsan nen Jehova, a sikato linagsanan to so kaabungan na saray anak na Israel diman ed Egipto, sanen dinusa to so saray Egipcios, tan inliktar to so kaabungan mi.”​—Exodo 12:26, 27; 13:8.

Inkuan na Ari na Israel a si Solomon: ‘Wala so panaon a pannangis, tan panaon a panelek.’ (Eclesiastes 3:4) Naikdan iray Israelitan ananak na panaon parad panligliwaan. Mapatnag a binantayan nen Jesu-Kristo iray anak a manggagalaw ed paspasey lakoan. (Zacarias 8:5; Mateo 11:16) Tan aliwan nikadkaduma parad atateng a walaan a mangiyuksoy parad makapaliket a panpamilyan pandaragup a mangipapanengneng na kantaan, sayawan, tan panpiesta. (Lucas 15:25) Saray Kristianon ateng natan met so mabulos ya onkiwas ed panangitarok na makapabunigas a panligliwaan tan panlilimog parad ananak da.

Kainaan tan Ananak ed Judion Sosyedad

Anton betang so sinumpal na kainaan diad silong na Mosaikon Ganggan? Ingganggan na Uliran 1:8: “Ana’ko, denglen mo so panangibangat na amam, tan agmo ikaindan so pamatunong nen inam.” Diad loob na oksuyan na autoridad na asawa to, say Judion asawan bii so mangiyaplika ed inter-Dios iran kakaukolanen ed bilay na pamilya. Sikato so nepeg a galangen na ananak to, anggaman sikatoy tinmatken la.​—Uliran 23:22.

Say ina so walaan met na baleg a betang ed panangipasal ed ananak to. Sikato so nanasikaso ed kapanyanak ya ugaw a ngalngalin solo to anggad nayari lan paksoen, ya andi duaruwan manreresulta ed sakey a maapit a bedber na ina tan anak. (Isaias 49:15) Legan a babangatan na kaamaan so ananak dan lalaki na trabaho, babangatan met na kainaan so ananak dan bibii na kimey ed abung. Saray kainaan so walaan met na matalonggaring ya impluensya ed ananak dan lalaki. Alimbawa, si Lemuel ya ari so agunggunaan manlapud “say parles ya inbangat nen ina to ed sikato.”​—Uliran 31:1.

Say sakey a makayarin Judion asawan bii so nanggayaga met ed baleg a kawayangan ed ‘pangimaton to a maong ed saray dalan na kaabung to.’ Unong ed Uliran 31:10-31, nayarin sikatoy mangaliw na usaren ed abung, manggawa na panangipundar na dalin tan abung, tan anggan mangasikaso na melag a negosyo. Parad say maapresyan asawan laki, say balor to so “arawi nen saray [korales, NW]”!

Sakey a Padron Parad Natan

Diad kapanaonan na Biblia et kinmana iray oksuyay pamilya parad emosyonal tan espiritual ya ibubulaslas na amin a membro to. Saray ama so nepeg a mangagamil na autoridad da a simamaaro pian gunggunaan day pamilya ra. Nepeg day mangidaulo ed panagdayew. Namparan say kaamaan tan kainaan so mangipapanengneng na interes ed ananak da​—a babangatan tan ipapasal ira, mandadayew a kaiba ira, tan mangitatarok na panligliwaan parad sikara. Saray maridios a kainaan so mamaneknek a makana iran katulongan, a manrerespeto ed inkaulo na kaasawaan da legan a mabulos ya onkikiwas ed biang na saray pamilya ra. Saray matulok ya anak so mangitatarok na gayaga ed atateng da tan ed si Jehova a Dios. On, say matakot-ed-Dios a pamilya ed kapanaonan na Biblia so sakey ya eksilentin padron parad agew tayo.

[Saray paimano ed leksab]

[Litrato ed pahina 23]

Nayarin magmaliw a maliket so pamilya yo a singa ed saray pamilyan nandayew ed si Jehova ed kapanaonan na Biblia