Maimon Parad Puron Panagdayew ed si Jehova

“Si Jehova, a say ngaran to et Maimon, sikato so Dios a maimon.”​—EXODO 34:14.

1. Anto so manunan kualidad na Dios, tan panon iyan mitukoyan ed imon to?

DEDESKRIBIEN nen Jehova so inkasikato bilang sakey a “Dios a maimon.” Nayarin pankelawan yo no akin, anta say salitan “imon” et walaan na negatibon panangikabaliksan. Siempre, say manunan kualidad na Dios et say aro. (1 Juan 4:8) Kanian, antokaman a liknaay imon ed biang to so parad pankaabigan na katooan. Diad tua, natalosan tayon say imon na Dios so makana parad kareenan tan pantutunosan na uniberso.

2. Antoray pigaran dalan na panangipatalos ed Hebreo iran salita parad “imon”?

² Say misiglaotan iran Hebreon salita parad imon et masulok a 80 danay ya inmapireng diad Hebreon Kasulatan. Ngalngali kapaldua na impanaglawi’d saraya et nipaakar ed si Jehova a Dios. “Sano niyaaplika ed Dios,” isasalaysay nen G. H. Livingston, “say ideya na imon et agmankabaliksan na apikewet ya emosyon, imbes, noagta, diad panangipilit ed nikabkabiig a panagdayew ed si Jehova.” (The Pentateuch in Its Cultural Environment) Kanian, no maminsan et ipapatalos na New World Translation so Hebreon nombren “mapilit ya ikerew na nikabkabiig a debosyon.” (Ezequiel 5:13) Arum a matukoy iran patalos et ‘dalang’ odino “seseg.”​—Salmo 79:5; Isaias 9:7, NW.

3. Diad antoran dalan a say imon so no maminsan et nayarin onkana parad maong a gagala?

³ Say too so apalsa tekep na kapasidad a manimon, balet say inkaplag na katooan ed kasalanan so nansumpal ed inkapikewet na imon. Anggaman kuan, say imon na too so nayarin onkana parad maong a gagala. Satan so mamakiwas ed sakey a too a manalimbeng ed sakey ya inad-aro manlapud mauges iran impluensya. Niarum ni, susto so pakapangipanengneng na totoo na imon parad si Jehova tan say panagdayew to. (1 Arari 19:10) Pian niiter so suston pakatalos ed ontan ya imon parad si Jehova, say Hebreon nombre so nayarin nipatalos bilang “agpangiyabuloy na pilalaslasan” ed sikato.​—2 Arari 10:16, NW.

Say Binmalitok a Kilaw a Baka

4. Anton ganggan nipaakar ed matunong ya imon so apatnagan ed Ganggan na Dios ed Israel?

⁴ Say agawa kayari impangawat na saray Israelita ed Ganggan diad Palandey Sinai so sakey ya alimbawa na matunong ya imon. Naulit-ulit a pinapasakbayan ira ya agmandadayew ed ginaway-toon dirios. Imbaga nen Jehova ed sikara: “Siak si Jehova a Dios mo a sakey ak a maimon a Dios [odino, “sakey a Dios a maimon (maseseg); sakey a Dios ya agmangiyaabuloy na pilalaslasan”].” (Exodo 20:5, paimano’d-leksab, NW; ipareng so Exodo 20:22, 23; 22:20; 23:13, 24, 32, 33.) Akisipanan si Jehova ed saray Israelita, ya isisipan ed sikaran bendisyonan tan itarok ira ed Insipan a Dalin. (Exodo 23:22, 31) Tan inyebat na totoo: “Amin a sinalita nen Jehova gawaen mi, tan matolo’kami.”​—Exodo 24:7.

5, 6. (a) Panon a graben nankasalanan iray Israelita legan a mankakampamento ed Palandey Sinai? (b) Panon ya angipanengneng na matunong ya imon si Jehova tan saray matoor a managdayew to ed Sinai?

⁵ Anggaman kuan, ag-abayag et nankasalanan iray Israelita ed Dios. Sikara ni’d saman so mankakampamento ed salian na Palandey Sinai. Pigara lan agew a walad palandey si Moises, a mangaawat na kaaruman a bilin manlapud Dios, tan dinesdes na totoo so agi nen Moises, si Aaron, a manggawa na dios parad sikara. Inmabuloy si Aaron tan nanggawa na sakey a kilaw a baka manlapud balitok ya inter na totoo. Binidbir dan sayan idolo so angirepresenta ed si Jehova. (Salmo 106:20) Kaimbuasan et angibagat ira tan nantultuloy a “nandakmomo ed satan.” Insan ira “nanliliket.”​—Exodo 32:1, 4, 6, 8, 17-19, NW.

⁶ Linmasor nanlapud palandey si Moises legan a manseselebra iray Israelita. Diad impakanengneng ed mabanbanday a kondukta ra, inkelyaw to: ‘Siopa so wala ed banda nen Jehova?’ (Exodo 32:25, 26) Saray ilalak nen Levi so dinmapag ed si Moises, tan binilin toran mangala na saray kampilan da tan pateyen iray managtalintaon maniingal ed panliliket. Diad pangidemostra ray imon da parad puron panagdayew ed Dios, pinatey na Levitas so ag-onkulang a 3,000 ed nankasalanan ya agagi ra. Pinabiskeg nen Jehova iyan kiwas diad impangibaki na bakbak ed saray akaliktar. (Exodo 32:28, 35) Insan inulit na Dios so ganggan: “Aleg a mangigalang ka na sananey a dios, ta si Jehova, a say ngaran to et Maimon, sikato so Dios a maimon.”​—Exodo 34:14.

Si Baal na Peor

7, 8. (a) Panon a naplag so dakel ya Israelita ed graben panagtalintao nipaakar ed si Baal na Peor? (b) Panon ya anampot so dusa manlapud si Jehova?

⁷ Kalabas na apataplon taon, sanen say nasyon na Israel so ngalngali la onloob ed Insipan a Dalin, sinagyat na makapaingganyon bibiin Moabita tan Midianita so dakel ya Israelitas pian onla’d sikara tan panggayagaay panamarawes da. Impulisay komon na sarayan lalaki so maapit a piuulop ed saray managdayew na palson dirios. (Exodo 34:12, 15) Imbes, sikaray binmatik a singa ‘baka ed panagpateyan,’ ya akilawanan ed bibii tan akiulop ed sikara ed panagtalimukor ed Baal na Peor.​—Uliran 7:21, 22; Numeros 25:1-3.

⁸ Angibaki na dusa si Jehova pian pateyen iramay akibiang ed sayan makapabaing a panagdayew ed sekso. Ingganggan met na Dios so anggapoy-kasalanan ya Israelitas a pateyen iray nankasalanan ya agagi ra. Bilang anggapoy-kababaingan ya itutunganga, sakey a lider na Israel a manngaran na Zimri so angitagar na sakey a prinsesan Midianita ed tolda to pian mirelasyonan ed sikato. Diad impakanengneng ed saya, pinatey na matakot-ed-Dios a saserdoten si Phinehas so duaran imoral. Diad ontan et tinmunda so dusa, tan inyabawag na Dios: “Si Phinehas . . . so angekal na pasnok ko manlapud saray Israelita; angipatnag met ed limog da na mipadparan maimon a sanok ya amakiwas ed siak, tan lapud imon ko et agko dineral iray Israelita.” (Numeros 25:11, The New English Bible) Anggaman aliktaray nasyon so kadederal, ag-onkulang a 23,000 ya Israelitas so inatey. (1 Corinto 10:8) Asaew da so abayag lan aalagaren ya ilalon iloob ed Insipan a Dalin.

Sakey a Manamasakbay a Leksion

9. Anto so sinagmak na totoo na Israel tan say Juda lapud ag-ira maimon parad puron panagdayew ed si Jehova?

⁹ Makapaermen, alingwanan a tampol na Israelitas irayan leksion. Ag-ira apaneknekan a maimon parad puron panagdayew ed si Jehova. “[Anagyat ed Dios] a mangimon ed saray nilabraan a talintao ra.” (Salmo 78:58) Bilang resulta, inabuloyan nen Jehova a say samploran tribu na Israel so nakautibo na saray Asiryano nen 740 K.K.P. Say natitilak a duaran-tribun panariay Juda so akasagmak na mipadparan dusa sanen say kabiseran syudad na Jerusalem so aderal ed taon 607 K.K.P. Dakel so pinatey, tan saray akaliktar so kinautibo ed Babilonia. Agaylan manamasakbay ya alimbawa parad amin a Kristianos natan!​—1 Corinto 10:6, 11.

10. Anto so nagawa ed saray agmagbabawin managtalintao?

¹⁰ Kakatlo na populasyon ed dalin​—ag-onkulang a 1,900 milyon—​so mankuan natan a Kristiano. (1994 Britannica Book of the Year) Maslak ed saraya so membro na saray iglesian manguusar na litrato, imahen, tan saray krus diad panagdayew da. Ag-impuera nen Jehova so dilin totoo to ya anagyat ed sikaton imonay panagtalintao ra. Nisay ipuera toray mankuan a Kristianon mandadayew diad tulong na nanengneng iran bengatla. “Say Dios sikato’y sakey ya Espiritu: et saray mangigalang ed sikato nepeg da’n igalang ed espiritu tan katuaan,” inkuan nen Jesu-Kristo. (Juan 4:24) Niarum ni, papasakbayan na Biblia iray Kristiano ya arawian so panagtalintao. (1 Juan 5:21) Saray agmagbabawin managtalintao so kabiangan na saramay agmanawir na Panariay Dios.​—Galacia 5:20, 21.

11. Panon a nayarin mankasalanan ed panagtalintao so sakey a Kristianon ag-ondadakmomo ed sakey a talintao, tan anto so ontulong ed sakey a naarawian so ontan a panagtalintao? (Efeso 5:5)

¹¹ Anggaman say sakey a tuan Kristiano so agbalot ondakmomo ed sakey a talintao, nepeg ya arawian to so antokaman a bengatlan momoriaen na Dios a bilang panagtalintao, agmalinis, tan makasalanan. Alimbawa, ipapasakbay na Biblia: “Pateyen yo sirin so kabiangan yo ya wadia ed tapew na dalin; panaglawan, inkarotak, kaalakan, mauges a getma, tan agum, say panagdayew ed talintao. Nipaakar ed saraya sikaray sengeg na isabi [sanok, NW] na Dios.” (Colosas 3:5, 6) Say katutulok ed sarayan salita so mankakaukolan na panangipulisay ed imoral a walna. Kakaukolanen na saya so ipaliis ed panligliwaan ya adesinyon mangisagyat na agmalinis a seksual a kagletan. Imbes a peneken itan a kagletan, saray tuan Kristiano so kaukolan a maimon parad puron panagdayew ed Dios.

Saray Saginonor ya Alimbawa na Maridios ya Imon

12, 13. Panon ya angiletneg si Jesus na sakey a matalonggaring ya ehemplo na panangipatnag na imon nipaakar ed puron panagdayew ed Dios?

¹² Say sankatalonggaringan ya ehemplon toon angipanengneng na imon parad puron panagdayew ed Dios et si Jesu-Kristo. Diad inmunan taon na ministeryo to, anengneng toray maagum a negosyanten mangipapakurang diad lolooban na templo. Saray ombibisitan Judios so nayarin mankaukolan na saray managsalat na kuarta pian saray awit-awit dan kuarta ra so nasalatan na kuartan nibayar da bilang buis ed templo. Kaukolan da met so manaliw na ayayep tan saray manok ta pian makapanbagat unong ed kakaukolaney Ganggan na Dios. Say ontan iran transaksyon ed negosyo so ginawa komon ed paway na saray lolooban na templo. Mas mauges, mapatnag ya inanamot na saray negosyante so relihyoso iran pankaukolan na agagi ra diad panisingil na baleg a kantidad. Lapud maapuy ya imon to parad puron panagdayew ed Dios, inusar nen Jesus so sakey a latiko pian papawayen iray karnero tan baka. Binalintuag to met iray lamisaan na saray managsalat na kuarta, ya ibabagan: “Agyo [gagawaen] so abung nen Amak ya abung na tagtagilako.” (Juan 2:14-16) Diad ontan et sinumpal nen Jesus iray salita na Salmo 69:9: “Ta say panagtalima [odino, “imon,” Byington] na abung mo kinan toak.”

¹³ Kalabas na taloran taon et naimano lamet nen Jesus iray maagum a negosyante a mannenegosyo ed templo nen Jehova. Kasin linisan iya nen Jesus ed komaduan pankanawnawa? Say imon to parad puron panagdayew na Dios so ontan lan mabiskeg a singa ed gapo na ministeryo to. Pinapaway ton nampara iray managlako tan managsaliw. Tan angiter na mabibiskeg a rason parad saray kiwas to, a kuanto: “Agta nisulat, Say abung ko natawag ya abung na pikakasi nipaakar ed saray amin a naciones? Balet sikayo sikato’y ginawa yo a sakey a balaong na matatakew.” (Marcos 11:17) Agaylan makapakelaw ya alimbawa na inkamapilit ed panangipanengneng na maridios ya imon!

14. Panon so nepeg a pangapekta na imon nen Jesus ed sikatayo nipaakar ed puron panagdayew?

¹⁴ Ag-angumay personalidad na nigloria lan Katawan a Jesu-Kristo. (Hebreos 13:8) Diad sayan koma-20 siglo, sikato so maimon ni parad puron panagdayew ed Ama to a singa nen sikatoy wadiad dalin. Saya so nanengneng ed saray mensahe nen Jesus ed pitoran kongregasyon a nirekord diad libro na Apocalipsis. Saraya so walaan na baleg a kasumpalan natan, diad “agew na Katawan.” (Apocalipsis 1:10; 2:1–3:22) Diad sakey a pasingawey nen apostol Juan et anengneng toy niglorian Jesu-Kristo tekep na “saray mata to a singa dalang na apuy.” (Apocalipsis 1:14) Ipapanengneng na saya ya anggapoy makaiwas ed panangimano nen Kristo legan a susukayan toray kongregasyon pian seguroen a saratan so mansiansian malinis tan naabobonan parad serbisyo ed si Jehova. Kaukolan a tandaan na saray Kristiano ed kaplesan a panaon so pasakbay nen Jesus sumpad panasalin manlingkor ed duaran katawan​—Dios tan kaykayamanan. (Mateo 6:24) Oniay imbaga nen Jesus ed saray materyalistikon membro na kongregasyon ed Laodicea: “Balet lapu ed malainem-em ka, tan aliwa ka ya ambetel, tan aliwa ka ya ampetang iyota taka ed sangik. . . . Manseet ka sirin, tan magbabawi ka.” (Apocalipsis 3:14-19) Diad panamegley na salita tan alimbawa, nepeg a tulongan na aturon mamatatken ed kongregasyon iray kapananisiaan da a paliisay kalot na materyalismo. Nepeg met a protektaan na mamatatken so pulok manlapud inkabulok ed moralidad na sayan nailuam-ed-sekson mundo. Niarum ni, ag-aabuloyan na totoo na Dios so antokaman a Jezebel ya impluensya diad loob na kongregasyon.​—Hebreos 12:14, 15; Apocalipsis 2:20.

15. Panon ya inalig nen apostol Pablo si Jesus ed panangipanengneng na imon parad panagdayew ed si Jehova?

¹⁵ Si apostol Pablo so umaalig ed si Kristo. Pian protektaay balo niran bautismadon Kristiano manlapud saray impluensyan makaderal ed espiritualidad, inkuanto: “Ta siimonak ed sikayo ed imon na Dios.” (2 Corinto 11:2) Sakbay ni na saya, say imon nen Pablo parad puron panagdayew so amakiwas ed sikaton bilinen met iyan kongregasyon a mandispelosip ed agmagbabawin milalawanan a sakey a manudutak ya impluensya. Say apuyanan iran bilin a niiter ed satan ya inkagawa so baleg a tulong parad mamatatken natan legan a panbabanikelan dan pansiansiaen a malinis so masulok nen 75,500 a kongregasyon na Tastasi nen Jehova.​—1 Corinto 5:1, 9-13.

Gugunggunaay Imon na Dios so Totoo To

16, 17. (a) Sanen dinusa na Dios so kadaanan a Juda, anton awawey so impanengneng na saray nasyon? (b) Kayari na 70 taon na inkakautibo na Juda, panon ya impanengneng nen Jehova so imon to parad Jerusalem?

¹⁶ Sanen dinusa na Dios so totoo na Juda diad impangiyabuloy to’d sikaran nakautibo na Babilonia, sikaray niludlurey. (Salmo 137:3) Apakiwas na maimon a busol, tinulongan ni ingen na saray Edomita iray taga Babilonia a mangitarok na kalamidad ed totoo na Dios, tan saya so inimano nen Jehova. (Ezequiel 35:11; 36:15) Diad inkakautibo ra et nagbabawi iray akaliktar, tan kayari na 70 taon et sikaray impawil nen Jehova ed dalin da.

¹⁷ Diad inmuna, mairap so kipapasen na totoo na Juda. Nansiansian aderal so syudad na Jerusalem tan say templo to. Balet saray kabangibang a nasyon so onsusumpa’d amin a gunaet dan nipaalagey-lamet so templo. (Esdras 4:4, 23, 24) Antoy liknaan nen Jehova ed saya? Oniay inkuan na apuyanan a rekord: “Onia so kuan nen Jehova na saray ejercito; Siak maimonak nipaakar ed Jerusalem tan nipaakar ed Sion ed baleg ya imon. Tan siak apatabangak na makapasinagem a toloy ed saray nacion ya wala ed kaligenan; ta siak nen saman pinmetangak lambengat na daiset, et sikara tinmulong ira nipaakar ed mauges. Kanian onia so kuan nen Jehova: Siak nipawilak ed Jerusalem tekep na saray panangasi; say abung ko nipaalagey naani ed sikato, kuan nen Jehova na saray ejercito.” (Zacarias 1:14-16) Matoor ed sayan sipan, matalonan nipaalagey-lamet so templo tan say syudad na Jerusalem.

18. Anto so asagmak na tuan Kristianos legan na inmunan guerra mundial?

¹⁸ Mipadpara met iya ed nasasagmak na tuan Kristianon kongregasyon diad koma-20 siglo. Legan na inmunan guerra mundial, dinisiplina nen Jehova so totoo to lapud ag-ira nagmaliw a nagnap a neutral ed minumundon gutgutan. (Juan 17:16) Inabuloyan na Dios a sikaray pairapen na mapulitika iran pakayari, tan nanggayagaan na saray klero na Kakristianoan iyan kalamidad. Diad tua, saray klerigo so manunan walad benegan na panangisebel na saray pulitiko ed kimey na Saray Estudyante na Biblia, a singa tawag nen saman ed Tastasi nen Jehova.​—Apocalipsis 11:7, 10.

19. Panon ya impanengneng nen Jehova so imon to parad panagdayew ed sikato nanlapulad 1919?

¹⁹ Anggaman ontan, impanengneng nen Jehova so imon to parad panagdayew ed sikato tan impawil toy pabor to ed magbabawin totoo to nen taon 1919 kayari na guerra. (Apocalipsis 11:11, 12) Bilang resulta, say bilang na saray manangidayew nen Jehova so dinmaak manlapud kulangkulang a 4,000 nen 1918 ya anggad ngalngali 5 milyon natan. (Isaias 60:22) Agmanbayag, say imon nen Jehova parad puron panagdayew ed sikato so nipatnag ed lalon dramatiko iran dalan.

Saray Arapen a Gawa na Madibinon Imon

20. Antoy asingger lan gawaen na Dios pian ipanengneng so imon to parad puron panagdayew?

²⁰ Diad loob na saray siglo saray iglesia na Kakristianoan so tinmumbok ed kurang na apostatan Judios ya amaimon ed si Jehova. (Ezequiel 8:3, 17, 18) Asingger lan onkiwas si Jehova diad pangipasen na biglaan a kanonotan ed kapusoan na saray membro na Nasyones Unidas. Saya so mamakiwas ed sarayan mapulitikan pakayari a deralen so Kakristianoan tan say natitilak ed palson relihyon. (Apocalipsis 17:16, 17) Makaliktar iray tuan managdayew ed satan a makapakigtot a panangidapo na madibinon panangukom. Onkiwas ira’d saray salita na mangatatawen a palsa a mangibabagan: “Aleluya . . . Ta sikato inokom to so baleg a balangkantis [palson relihyon], a sikato so nanderal ed dalin lapu ed impilawan to [saray palson bangat to tan panusuportay abulok a pulitika], tan insingil to so dala na saray aripen to dia ed lima to.”​—Apocalipsis 19:1, 2.

21. (a) Antoy gawaen nen Satanas tan say sistema to kayarin naderal so palson relihyon? (b) Panon so ikiwas na Dios?

²¹ Anto so nagawa kayari kadederal na sankamundoan ya imperyo na palson relihyon? Si Satanas so managyat ed saray mapulitikan pakayari a mangorganisa na sankagloboan a panangataki ed totoo nen Jehova. Panon so ikiwas na tuan Dios ed sayan getma nen Satanas a pagiten so tuan panagdayew ed tapew na dalin? Oniay ibabaga na Ezequiel 38:19-23: “Ta dia ed imun ko tan dia ed apuy na sanok ko [siak si Jehova so mansalita], . . . Et pati salot tan dala onloob ak naani ed pangokom ed sikato [si Satanas]; et pauranen ko naani ed tapew to, tan ed saray dakel ya olop to, tan ed saray baley ya wala ed sikato, na sakey a manelap a mayamaya, tan ankabaleg ya uran a bato, apuy tan asufre. Et pabalegen ko so inkasiak lanlamang, tan pasantoen ko so inkasiak lanlamang, tan ipakabat ko naani so inkasiak lanlamang ed pakanengneng na dakel a nacion; et naamtaan da ak naani a siak si Jehova.”​—Nengnengen met so Sofonias 1:18; 3:8.

22. Panon tayon nipanengneng a maimon tayo parad puron panagdayew ed si Jehova?

²² Agaylan makaligliwa so pakaamtan say Soberano ed uniberso so maimon a manatalima parad saray tuan managdayew to! Lapud aralem ya apresasyon ed agkanepegan a panangasi to, sikatayo komon so maimon parad puron panagdayew ed si Jehova a Dios. Tekep na seseg, komon ta itultuloy tayon ipulong so maong a balita tan sitatalek a manalagar ed engranden agew sano itandoro tan pasantosen nen Jehova so baleg a ngaran to.​—Mateo 24:14.

Saray Punton Dalepdepen

◻ Anto so labay ya ibaga na pagmaliw a maimon parad si Jehova?

◻ Anto so naaralan tayo manlapud alimbawan impanengneng na kadaanan iran Israelita?

◻ Panon tayon naarawian so panagyat ed si Jehova a manimon?

◻ Panon ya angipanengneng so Dios tan si Kristo na imon parad puron panagdayew?

[Kahon ed pahina 12]

Say Aro So Aliwan Maimon

NIPAAKAR ed ibeg, oniay insulat na koma-19 siglo ya iskolar na Biblia a si Albert Barnes: “Sakey itan ed kaslakan a tuloy a pakapatnagan na karelmengan, tan malinew a mangipapanengneng ed agaylan inkabulok na too.” Inkuan to ni: “Say sakey a makasuysuy ed nanlapuan na amin a guerra tan balingaan tan minumundo iran plano​—amin iray nanlapuan a pakana tan gagala na anggan saray mankuan a Kristiano, ya onmanlay agawa ra pian matikan so relihyon da tan gawaen iran minumundo—​so nikelawan a naamtaan a say baleg a kabiangan et nisesengeg ed ibeg. Panimbelan tayo so arum lapud mas maaligwas ira nen say sikatayo; pilalek tayon nakayarian so kayarian na arum, anggaman anggapoy kanepegan tayo ed satan; tan saya so mangitotonton ed nambabangil iran makapakonsiensian metodo ya aagamilen pian naparaisetan so panggayaga ra ed satan, odino pian nagamoran itan parad inkasikatayo, odino pian ipanengneng ya aliwan onman karakel so kayarian da ya aliwan singa saray kaslakan ya ipapasen. . . . ta diad ontan et say espiritu na ibeg ed kapagewan tayo so napenek.”​—Roma 1:29; Santiago 4:5.

Diad pidumaan, makapainteres so imbalikas nen Barnes nipaakar ed aro, ya “ag manibeg.” (1 Corinto 13:4, King James Version) Insulat to: “Agpanibegan na aro so liket a panggagayagaan na arum; panliketan toy pankaabigan da; tan legan ya ombubulaslas so liket . . . , saramay iimpluensyaan na aro . . . et agda bawasan itan; agda ra pabaingan lapud saray kayarian da; agda kesayan iman a liket; ag-ira manngorongoro odino manreklamo a sikaray agtanton pinaboran na singa onman. . . . No inaro tayoy arum​—no migayaga tayo’d liket da, agtayo ra ibegan.”

[Litrato ed pahina 10]

Si Phinehas so maimon parad puron panagdayew ed si Jehova