Say Desisyon Kon Onabante’d Inkatatken
UNONG ED SALAYSAY NEN CARL DOCHOW
“Onabante’d Inkatatken Odino Napelag Lamet ed Kasalanan, Dinan?” so tema na sakey ya artikulo na Hunyo 15, 1948, a paway na The Watchtower. Saman ya artikulo so anagdag ed siak a manpasimbalo manlapud espiritual a kapeligroan ed kaumaan na Estados Unidos ed panmisioneron karera diad Abalaten ya Amerika a ninmatnat na masulok a 43 a taon.
NIANAK ak nen Marso 31, 1914, say komatlo ed apatiran lalaki, diad melag ya abung a ginawa’d kiew diad Vergas, Minnesota. Saray taon na inkatobonbalok so maliket. Nanonotan ko ni impansigay a kaibay Amak. Anggaman ontan, si inak so masakit, tan kaukolan ya itundak so paneskuela ed komaliman grado pian sikatoy tulongan ed saray kimey ed abung. Sanen manedad ak lay 13, nalmoan a say sakit to et kanser ed bala.
Amta nen inak ya agla manbayag so bilay to, kanian ginapoan ton iparaan ak bilang kasandi to’d saray kimey to ed abung. Sikatoy onyurong ed kusina tan ikdan toak na saray direksion no panon so panluto tan panggaway tinapay. Niarum ni, imbangat toak a manpesak, man-hardin, tan manasikaso ed sanlasus a manok. Pinaseseg toak met a manbasa na sakey a kapitulo na Biblia ed kada agew, a ginawak anggaman limitadoy abilidad kon manbasa. Kayari impangipasal to’d siak ed loob na samploy bulan, inatey si Inak nen Enero 27, 1928.
Say Bakal so Anguman ed Kabibilay Mi
Kayari Guerra Mundial II a ginmapo nen Setyembre 1939, imbalikas iray pikakasi ed biang na saray sundalo kada Simba ed Lutheran Church mi. Say kuyak a si Frank so determinadon agmamatey, kanian sanen impulisay toy pibakal bilang kabiangan na serbisyo ed militar, sikatoy inerel. Diad bista to et inkuanto: “Sakbay kon pateyen iray inosentin totoo, paltog yoak la!” Sikatoy asentensyaan na sakey taon ed prisoan ed McNeil Island ed gilig na dayat na Washington State.
Diman et aromog nen Frank so masulok a 300 a Tastasi nen Jehova a nipisok lapud sikaray mapeget a neutral legan na bakal. (Isaias 2:4; Juan 17:16) Ag-abayag et ginapoan toy milimog ed sikara tan abautismoan diman a mismo ed prisoan. Lapud maabig a walna bilang priso, ginawa lan siameran bulan so sentensya to. Nen Nobyembre 1942 et naawat mi balita a si Frank so nibulos, tan ag-abayag kayari to et imbaga to’d sikami so nipaakar ed maong a balita na Panarian na Dios. Kayari siaalwar ya impangusisa ed mensahe diad impangusar ed saray Biblia mi, amin mi so akanengneng a katuaan so imbangat ed sikami nen Frank.
Saray Babeng ed Espiritual ya Iyaabante
Nen 1944, inmalis ak ed lugar na Malta, Montana, pian miayam ed pangamaen ko. Walay panparehoan mi—say kaasawaan mi so anaynan ed sikami kayari anem bulan na panamaley. Sikatoy maliket a makapitulongan ak ed sikato ed panagdalos tan panagluto, tan nanpalduaan mi tubo. Inkuan na pangamaen ko a siak so manawir ed 260 hektarya na uma to no siak so mansiansia’d sikato. Saraman so maaligwas a taon parad panagdalos, tan agaylay sayaksak ko ed satan! Walaan kami na mabungan panagani ed kada taon, tan say trigo so nilako anggad $3.16 kada lata.
Anggaman ontan, aglabay na pangamaen ko so iyaatendik ed saray miting ed melag a kongregasyon na saray Tasi diad Malta. Nen Hunyo 7, 1947, diad agpikakabat na pangamaen ko, siak so abautismoan ed sirkiton asamblea na saray Tasi nen Jehova ed Wolf Point. Diman et sakey a Kristianon agin laki so angimbita ed siak a magmaliw a pioneer, odino sigpot-panaon a ministro. Anggaman say pangusar na bilay ko ed ontan a paraan so pilalek na pusok, insalaysay kon agak balot abuloyan na pangamaen kon mangideboto na ontan a kinarakel na panaon ed ministeryo.
Ag-abayag kayari na satan, nilukasan na pangamaen ko so sobre tan binasay sulat kon nanlapud kaaron nampaseseg ed siak a magmaliw a sigpot-panaon a ministro. Diad sanok to, angiter so pangamaen ko na ultimatum—itundam so panpulong odino taynan moy uma. Saman ya ultimatum so maong a bengatla ta labalabay kon tuloy so panagdalos ya agko amta no panon kon taynan itan diad dilin desisyon ko. Kanian sinmempet ak ed pamilyak diad Minnesota, ya amin da so abautismoan la natan tan mililimog ed Detroit Lakes Congregation.
Diad inmuna et say pamilyak so amaseseg ed siak a manpayunir, balet ta nen 1948 et tinmabang so seseg da ed espiritual. Diad saman a panaon a say artikulon “Onabante’d Inkatatken Odino Napelag Lamet ed Kasalanan, Dinan?” so angitarok na espiritual a biskeg a nakakaukolan ko. Impasakbay to “iray makapasinagem a pansumpalan a seguradon nagawa no sigagalan ikaindan tayoy pibansag tan onkiwas unong ed onaabanten pikakabat.” Inkuan na artikulo: “Agtayo nayarian so mansiansian akalaagey tan onsener, balet nepeg tayoy onaligwas diad inkatunong. Onaligwas, ag-ontutunda, so sankabalgan a pangontra ed ipawil ed kasalanan.”
Anggaman walaray ibabaraan na pamilyak, amtak a say peteg a problema et say pilalek dan manpayaman. Naiimano daray gungguna ed ekonomya diad pangusar na dakel a panaon diad panagdalos tan daiset diad panpulong. Imbes a magmaliw a nakalotay pilalek parad kayamanan, namplano ak a manpayunir. Amtak ya aliwan mainomay itan, tan inisip ko ni ingen ya agko nayarian. Kanian nen 1948, sinubok ko so inkasiak diad sigagalan inggapon manpayunir ed sankaugsan a panaon na taon—Disyembre.
Panagpayunir a Serbisyo
Benindisyonan nen Jehova iray sagpot ko. Alimbawa, sakey ya agew ed saman et 17 degrees ed leksab na zero Fahrenheit, ya ag-ikukunsideray windchill. Gagawaen koy gendagendat a panagtasi ed lansangan, a maparanay a pansusublayay limak—ya ibubulsay ambetel a limak legan a bebenbenan na sananey iray magasin ya anggad agto pakaketel tan kaukolan ya isublay so sananey a limak. Inmasingger so sakey a laki. Diad pangukomento ed impakaimano to’d kimey ko ed abayag lan panaon, intepet to: “Antoy walad saratan a magasin ya importantin tuloy a gawaen to kan manalalagey ed betel? Iter mo’d siak iratan a dua ta pian nabasak ira.”
Kaleganan to, naimanok a say pililimog ed pamilyak so mamepeligro ed espiritualidad ko, kanian diad kerew ko’d Watch Tower Society, siak so naikdan na balon asainmin, diad Miles City, Montana. Ditan et nanlingkor ak bilang company servant, natan et kabkabat bilang say manangasikason manangimaton. Diad panaayam ed siete-por-diez piyen trailer, sinuportaan koy inkasiak diad pankikimey na part-time ed sakey a negosyon dry-cleaning. Tunggal paminsan et nauopaan ak ed labalabay kon tuloy—say panagani.
Legan na sayan panaon, naynay kon narerengelay onuuges a kipapasen ed espiritual na pamilyak. Diad kaunoran et pati say arum diad Detroit Lakes Congregation, so sinmumpa ed organisasyon nen Jehova. Diad samay 17 manangipalapag na Panarian diad kongregasyon, pitora lambengat so nansiansian matoor. Say pamilyak so determinadon mangiyarawi ed siak manlapud organisasyon nen Jehova met, kanian amoriak a wala lambengat so sakey a solusyon, say iyaligwas ni. Balet panon?
Pangegemtan na Misioneron Serbisyo
Legan na internasyonal a kumbension ed New York City nen 1950, atasian ko so impangraduar na saray estudyanten misionero manlapud koma-15 klase na Watchtower Bible School of Gilead. ‘O, no komon ta sakey ak lambengat ed saramay manlingkor ed si Jehova diad biek-taew ya asainmin,’ inisip ko.
Angipawit ak na sakey ya aplikasyon tan naawat bilang membro na koma-17 klase na Gilead, a ginmapo nen Pebrero 1951. Say kawalaan na eskuelaan ed sakey ya uma ed New York so marakep. Agaylay panlabay kon mantrabaho ed uma kayari klase, anggan diad kamalir a kaiba iray baka odino diad paway ed saray ani! Balet si John Booth, say manangasikaso na Kingdom Farm ed saman, so angisalaysay a siak lambengat so walaay eksperiensia ed dry cleaning. Kanian siak so apabtangan a manggawa ed satan a kimey.
Say Gilead so aliwan mainomay parad sakey ya akasumpal lambengat na komaliman grado na edukasyon. Anggaman saray silew so erepen ed alas 10:30 n.l., mabetbet a manaaral ak anggad pegley labi. Sakey ya agew et kinerew ed siak na sakey ed saray instruktor ya onlad opisina to. “Carl,” inkuanto, “naimanok a saray gradom et aliwan tanton maong.”
‘E, nitan,’ kuan ko’d inkasiak, ‘kerewen da ak lan taynay Gilead.’
Anggaman ontan, simamaaron angiter so instruktor na pigaran simbawa ed no panon a nausar kon maong so panaon kon manaral ya agla manpapalabin tuloy. Natatakot ak a tinmepet: “Kasin sarag koy mantultuloy dia ed Gilead?”
“Ay, on,” ebat to. “Balet agko amta no onkualipika kan makaawat na diploma.”
Aligliwa ak ed saraman a salita na datin presidenti na eskuelaan, si Nathan H. Knorr. Diad asasakbay et imbaga to ed saray estudyante a saray maong a grado et agmakagamor na pandinayew to a singa say alabas ya inkamatoor ed sakey ya asainmin na saray misioneron nansiansia ed saray asainmin da.
Say sankairapan ya asignaturak et say Español, balet ta maniilalo ak a niasain ak ed Alaska, a ditan et ambetel so panaon ya akailuaman ko la diad Montana. Nilikud ni et makapanpulong ak ed Ingles. Kanian naisip yoy inkabiglak sanen diad pankapaldua lay kurso et naawat ko so asainmin ko a diad Ecuador, Abalaten ya Amerika. On, kaukolan koy mansalitay Español, tan ed lugar ya ampetang a tuloy ya equator!
Sakey ya agew et sakey ya ahenti na FBI so binmisita ed siak diad Gilead School. Tinepetan toak nipaakar ed ilalak na company servant a tinaynan toy organisasyon diad Detroit Lakes. Kaplesan na bakal ed Korea, tan sayan kalangweran a laki so mangibabagan sikatoy ministro na saray Tasi nen Jehova tan sirin exempted manlapud serbisyo ed militar. Insalaysay ko a sikatoy aliwa lan sakey ed saray Tasi nen Jehova. Legan a manpapatanir ed siak so ahenti, inkuanto: “Komon ta bendisyonan ka na Dios yo ed kimey yo.”
Diad saginonor et naamtaan kon say tobonbalo so inatey ed sakey ed saray bakal diad Korea. Agaylan maermen a nansumpalan parad sakey ya akaabante komon ed inkatakten diad organisasyon na Dios!
Diad kaunoran, say maliket ya agew na pangraduar so sinmabi nen Hulyo 22, 1951. Siempre, anggapo’d pamilyak so presenti, balet say gayagak so kumpleto sanen naawat ko so diplomak lapud aligwas ya agawaan ko.
Panangitukoy ed Lawak na Biek-Taew
Bektan siak so wala lad asainmin ko, nalmoan kon say panangipasal nen Inak so talagan mausar. Panluto, panpesak, tan say kakulangay danum so agbalo ed siak. Balet say panpulong diad Español so balo! Inusar ko so inimprintan sermon ya Español ed abayag a panaon. Kinaukolan to so taloran taon sakbay ak a makapangiter na publikon paliwawa diad Español tan agawaan ko itan diad impangusar na dakel a nota.
Sanen sinmabi ak diad Ecuador nen 1951, kulang a 200 so manangipalapag na Panarian. Say panaggaway-babangatan so ompatnag a matantan ed inmunan 25 a taon odino onsulok ni. Saray bangat tayo ed Biblia so duman tuloy manlapud saray agmakasulatan a tradisyon na Katolisismo, tan say katutulok tayo ed saray instruksion na Biblia ed inkamatoor ed asawa na sakey so nagkalautlan aliwan papolar.—Hebreos 13:4.
Anggaman kuan, akapanpalima kami dakel a literaturay Biblia. Say ministeryo mi diad Machala, diad sentro na lawak a panagtanemay ponti, so mangiyiilustra ed saya. Si Nicholas Wesley tan siak so alenleneg a Tastasi diman sanen sinmabi kami nen 1956. Palbangon so iyaalis mi ya onlugan ed dump truck ya uusaren ed panggagawa na saray highway ed saraman ya agew. Kayari ilugan mi ed magenap a distansya, sikami onepas tan mantasi ed totoo a pasempet ed panaayaman mi.
Sakey ya agew, si Nick tan siak so mangirerekord pian nanengneng no siopay mas dakel so nipapaliman magasin. Natandaan kon mas dakel so nipalimak ed kapalduay agew, balet diad bandad labi la et sikami akapanpalima na parehon 114 a magasin. Nitilak miray nilasus a palapagan tayo ed kada bulan ed totoo ed saray rota mi magasin. Amin-anem a danay ya akapanpalimaak na onsulok ni ed sanlibon magasin legan na sakey bulan. Isipen pa no pigaray akaaral ed saray katuaan na Biblia manlapud saraman a magasin!
Diad Machala et walaan kami met na pribilihyon mangipaalagey na sankaunaan a Kingdom Hall ed Ecuador a kayariay kongregasyon. Saman so 35 taon la’d apalabas, nen 1960. Diad saraman ya inmunan agew, walaan kami lambengat na ngalngali 15 onaatendi ed saray miting. Natan diad Machala et walay 11 ya onaaligwas a kongregasyon!
Impanbisita ed Estados Unidos
Diad kaunoran na 1970, pinmawil ak ed Estados Unidos pian manbakasyon tan milimog ed kuyak Frank ed pigaran panaon. Pinalugan toak ed kotsi to ya amaarap ed pugaro a pakabantagan mi andukey a dalan anggad Red River Valley. Marakep iman, tekep na magano lan anien a trigon sipsiplogay dagem, maawang a lawak na trigo a mangos-osdong, a mangipapatnag a maiyan. Diad arawi et nanengneng so alinyan kiew ed gilig na Sheyenne River. Say gayaga ed saman ya inkarakep so apakset sanen ginapoan na kuyak so gendagendat ya ibabaga to.
“No agka komon makulangkulang diad panayam mo diman ed Abalaten ya Amerika, saya so kayarian mo met komon!”
“Frank,” insalet kon tampol. “Itundam la ’tan.”
Agla nansalita. Pigaran taon ed saginonor, sikatoy biglan inatey lapud impakaataki, a tinaynan so taloran alay dakep a ranso diad Amianen na Dakota tekep na dagup a masulok nen 400 hektarya, ontan met ed 260 hektaryan uma nen pangamaen ko diad Montana a tinawir to.
Natan et amin ed pamilyak so inatey la. Balet ta aliketan ak a diad Detroit Lakes, a nanggapoan min amin bilang Tastasi nen Jehova ed apalabas iran taon et walaan ak na pamilya ed espiritual a masulok nen 90 Kristianon agagi.
Pantultuloy ya Iyaabante ed Espiritualidad
Say kaunoran a 15 taon so amawala na dakel a bunga diad espiritual a panagani ed Ecuador. Manlapud 5,000 a manangipalapag ed Panarian nen 1980, walaan kami la natan na masulok nen say 26,000. Naanik so bendisyon diad impakatulong na masulok a sanlasus ed saraya diad bautismo.
Natan, diad edad kon 80, pankikimeyan ko so pakala na 30 oras ed sakey bulan diad ministeryo nen say agawaan kon impakadampot na 150 a kota nen 1951. Nanlapulad 1989, sanen naamtaan kon awalaan ak na prostate cancer, inanamot ko so pankanawnawa legay pakakatambal diad panbabasa. Nanlapulad satan a taon, abasak ya interoy Biblia a 19 a danay tan say libron Jehovah’s Witnesses—Proclaimers of God’s Kingdom ya 6 danay. Diad onia et nituloy koy iyabante’d espiritualidad.
On, awalaan ak na saray pankanawnawan manani na materyal iran gungguna ed kaumaan na Estados Unidos. Balet saray tumang na materyal a kayamanan so anggapo no ipareng ed gayagan naeeksperiensiak ed espiritual a panagani. Say sanga dia ed Ecuador so angipakabat ed siak ya akapalimaak na masulok a 147,000 a magasin tan 18,000 a libro ed panmisioneron karerak. Kukunsideraen ko ’raya bilang espiritual a bini, a dakel ed saratan so sinmimit la; arum so nayari nin onsimit diad kapusoan na totoo legan a basaen da so nipaakar ed sayan katuaan na Panarian.
Anggapoy naisip kon magmaong nen say mantultuloy ya onabanten onloob ed balon mundo na Dios a kaibay amin ya espiritual ya ananak tan minilyon niran pinili ray manlingkor ed Dios, si Jehova. Say kuarta so agmangisalba ed sakey ed anggaan na sayan marelmeng a mundo. (Uliran 11:4; Ezequiel 7:19) Balet, say bunga na espiritual a kimey tayo so mantultuloy—no kada sakey ed sikatayo so mantultuloy ya onabante’d inkatakten.
[Litrato ed pahina 24]
Akaparaan a manpayunir diad Miles City, Montana, nen 1949
[Litrato ed pahina 24]
Panasaliw na danum parad panmisioneron ayaman, 1952
[Litrato ed pahina 25]
Panagpulong diad Machala, 1957
[Litrato ed pahina 25]
Nanlapulad impansakit nen 1989, abasak ya interoy Biblia a 19 a danay