Say Biblia—Kasin Salita na Dios Odino Too?
Katuloyan na Kapitulo 12
Atagtagey a Lapuan na Kakabatan
Makabat Iran Prinsipyo
8. Panon a say Biblia so ontulong ed sikatayo anggan sano nidunget itayo ed kipapasen ya ag-espisipikon asalambit ditan?
8 Panon no nidunget itayo ed kipapasen ya ag-espisipikon asalambit ed Biblia? Mabetbet, a makaromog itayo na malaknab iran prinsipyo a mangigiya ed sikatayo. Alimbawa, diad apalabas ya impanbilay da et dakel so nidunget a mandesisyon nipaakar ed ugalin panagtabako. Lapud say panagtabako so agkabat ed Pegley Bukig diad saray agew nen Jesus, agsinalambit iya na Biblia. Anggaman kuan, wala so matukoy iran prinsipyo na Biblia ya ontulong ed sikatayon manggaway makabat a desisyon ed sayan pamaakaran.
9-11. Diad anton dalan a saray prinsipyo na Biblia so ontulong ed sikatayon manggawa na makabat a desisyon no nipaakar ed panagtabako, tan panon itayon nagunggunaan diad itumbok ed sarayan prinsipyo?
9 Say panagtabako, anggaman inkuan a makapaliket, et lalanoren ton mismo so panagsungap na mabibiskeg iran dutak ed saray bala. Dudutakan na managtabako so laman to, ontan met ed kawes to tan dagem ed kaliberliber to. Niarum ni, say panagsigarilyo so makapailuam. Saray totoon malabay a mangitunda ed atan so nanairapan a tuloy. Sinononot ed saya, makapanilalo itayo ed Biblia parad tulong pian nadampot so makabat a desisyon nipaakar ed panagtabako.
10 Ununa, kunsideraen so problema na inkailuam. Inkuan nen Pablo sanen mansasalita nipaakar ed saray tagano: “Agko abuloyan so inkasiak a nisilong ed pakayari na antokaman.” (1 Corinto 6:12) Si Pablo so bulos a mangan na antokaman a nengneng na tagano, ingen kabat to a diad saman a panaon et walaray arum a totoon walaan na sensitibon konsiensia. Kanian inkuanton agto “nailuam” ed arum iran tagano ya agto nayarian ya ipulisay no gawaen to pian agmakagapol ed saray arum. No agnitunda na sakey so panagsigarilyo—odino panaggagal—na tabako, pihon sikato so ‘walad silong na pakauley na saya.’ Kanian say balikas nen Pablo ed pamaakaran na tagano so maabig a giya parad panangusar na tabako. Agtayo nepeg ya abuloyan so inkasikatayon naaripen ed sakey a bisyo.
11 Komadua, kunsideraen so pamaakaran na polusyon. Ibabaga na Biblia: “Linisan tayo so inkasikatayo ed amin a tilol na laman tan espiritu.” (2 Corinto 7:1) Say panagsigarilyo so andi-duaruwan panagtilol, odino polusyon, na laman. Say inkaseryoso na sayan polusyon so nanengneng ed katuaan ya, unong ed World Health Organization et pansesengegan na masakbay ya ipapatey na masulok a sakey laksan totoo ed tinaon. No tumboken tayo so prinsipyo na Biblia nipaakar ed pansiansian malinis manlapud tilol na laman, nasalimbengan itayo ed seryoso iran desyang ed bunigas na panagsigarilyo, ontan met ed saray druga tan arum iran pakatilolan.
Saray Makagunggunan Salita
12. Akin a say konseho na Biblia so lawas nisiglaot ed pisikal tan emosyonal a pankaabigan tayo?
12 Agtayo nepeg ya onkelaw a say itumbok ed konseho na Biblia so makagungguna ed sikatayo ed pisikal a dalan. Say konseho na Biblia so nanlapud Dios. Bilang Manamalsa tayo, sikato so walaan na nagnap a pikakabat ed inkagawa tayo tan ed nakaukolan tayo. (Salmo 139:14-16) Say konseho to so lawas nisiglaot ed pisikal tan emosyonal a pankaabigan tayo.
13, 14. Akin a makabat so itumbok ed konseho na Biblia ya agmansalita na katilaan?
13 Saya so nanengneng ed konsehon sumpad panagtila. Say panagtila so nidatak ed limog na pitoran bengatla a kagula nen Jehova, tan saray matila so ilista na libron Apocalipsis ed limog na saramay andian na pasen ed balon mundo na Dios. (Uliran 6:19; Apocalipsis 21:8) Anggaman ed saya et laganap so panagtila. Ibabaga na sakey a magasin ed negosyo: “Sasagmaken na E.U. so sankaugsan ya inlaknab na panagsaol, panagpalikdo tan nisiglaot iran panangabuso ed awaran to.”
14 Anggaman laganap a tuloy, say panagtila so mauges ed sosyedad tan ed indibidual. Susto so inkuan nen kolumnistan Clifford Longley: “Say panagtila so makaderal ed nantila tan say tinilaan, diad sankaaralman na inkatoo ra, lapud impaneral na makanan siglaotan ed baetan na kanonotan tan kapetegan.” Ibabaga na The American Journal of Psychiatry: “Agaylan makaderal so pisiolohikon epekto ed saray totoon natitilaan. Saray makanan desisyon ed bilay so nayarin nibased palson impormasyon a sinisian susto. Saray katilaan so nayarin walaan met na makapuy ya epekto ed saray mismon matila.” Agaylan magmaong so pansalita na katuaan, unong a sikakabat ya isisimbawa na Biblia!
15, 16. Diad antoran dalan a nagunggunaan itayo diad itumbok ed konseho na Biblia ya ipanengneng so panangaro ed arum?
15 Diad mas positibon kabaliksan, ibabaga ed sikatayo na Biblia a nepeg tayon mapaga ed saray arum, ya ipanengneng so panangaro ed sikara, tan matulong ed sikara. Kabkabat iray balikas nen Jesus: “Kanian amin a bengatlan labay yon gawaen na totoo ed sikayo, ontan met so nepeg yon gawaen ed sikara.”—Mateo 7:12.
16 Agaylan magmaong komon so mundo no sayan ganggan so tumboken na balang sakey! Niarum ni, unong ed pisiolohikon impanaral a ginawa ed Estados Unidos, mas onabig so liknaan na sakey. Inreport na 1,700 totoon inusisa a say itulong ed arum so angiter ed sikara na kareenan tan inawa manlapud saray sakit a nisiglaot-ed-gonigon a singa say sakit ed ulo tan inkaandi boses. Sinampotan na report: “Sirin, ompatnag a say panangiyansakit ed arum so makanan kabiangan na inkanatural na too a singa met say panangiyansakit ed inkasikatayon-dili.” Ipanonot na saya ed sikatayo so ganggan na Biblia: “Arowen mo so kaparam a too unong ed sikan dili.” (Mateo 22:39; ipareng so Juan 13:34, 35.) Natural lambengat so pangaro ed inkasikatayon-dili. Balet pian magmaliw itayon mabunigas ed emosyonal, ibabaga na Biblia a say panangaro ed inkasikan-dili so tekepan na panangaro ed arum.
Panamaley tan Moralidad
17. Akin a no maminsan et singa aliwa lan uso so konseho na Biblia?
17 Anggaman iiter na konseho na Biblia so ebidensya na aralem a kakabatan, aglawas itan mangibabaga ed totoo na saray bengatlan labay dan talinengen. Mabetbet a saya so inkuan ya aliwa lan uso. Akin ya onia? Lapud anggaman say konseho na Biblia so diad andukey a pankaabiganan tayo, say pangiyaplika ed atan so mabetbet a mankaukolan na disiplina tan pangitalirak-ed-inkasikan dili; tan sarayan kalidad so aliwan popular natan.
18, 19. Antoray estandarte na Biblia parad panamaley tan moralidad?
18 Kunsideraen so pamaakaran na panamaley tan moralidad. Dia, saray estandarte na Biblia so malet a tuloy. Idadanet to so monogamya, sakey ya asawan-laki parad sakey ya asawan-bii. Tan anggaman sasalambiten toray graben kaso a nayari so diborsyo odino pansiyan, diad inkalapagan et ibabaga ton say bedber na panangasawa so angga ed mabilay. “Agyo ta abasa a say amalsa ed sikara nanlapud gapo et ginawa toran laki tan bii tan inkuanto, ‘Lapud saya tainan na laki so ama to tan ina to tan iyamong to so asawa to, tan sikaran dua so saksakey a laman’? Kanian aliwa laran duara, noagta sakey a laman. Sirin, say impantipon na Dios so agnepeg a pansiyanen na too.”—Mateo 19:4-6; 1 Corinto 7:12-15.
19 Niarum ni, ibabaga na Biblia a say mogmon pasen na panakdol et diad loob na bedber na panamaley. Isesebel to so panakdol ed paway na panamaley. Nabasa tayo: “Anggan saray milalawanan, anggan saray managtalintao, anggan saray mikakalugoran, anggan saray binabai, anggan saray milawanan ed kapara ran laki . . . so agmakatawir ed panarian na Dios.”—1 Corinto 6:9, 10.
20. Diad antoran pamaakaran a saray estandarte na Biblia ed moralidad so malaknab ya impulisay natan?
20 Natan, sarayan estandarte so malaknab ya ibabaliwala. Ikuan nen Propesor na sosyologo a si David Mace: “Diad kaplesan a siglo malaklaknab la so angumanan na kultura tayo, tan dakel a kadaanan iran kaugalian tan institusyon so ageba la ed saray pundasyon da. Agnipuera so panamaley.” Kaslakan iray malukak ya ag-agamil ed moral. Say panakdol na saninaron tin-edyer so mabetbet a minorian normal. Say panamong sakbay na kasal—‘pian seguroen lambengat’—so mabetbet. Tan bektaman ya akasal laray sanaasawa, kaslakan iray mabanday a kurang ed sekso.
21. Anto so nansumpalan diad kasmak ya impangipulisay ed saray estandarte na Biblia ed panamaley tan moralidad?
21 Kasin sayan inkalukak ed moral so angitarok na liket? Andi, anggapoy intarok to noag say gulo—magastos ingen a gulo—a nansumpal ed kaermenan tan abuyak iran ayaman. Wadtan met so kasmak a makaalis iran sakit ed sekso a direktan natonton ed malukak a moralidad. Say ikakamayat na gonorrhea, syphilis, tan chlamydia, nilikud ed saray arum, ya agnabanlongan. Diad agano niran taon, say panagbalangkantis tan homoseksualidad so maples ya angikayat na AIDS. Wadtan met so epidemya na saray tobonbalon bibii a manlolokon anta ugugaw niran tuloy. Ibabaga na Ladies’ Home Journal: “Say panangidanet ed sekso a binmantog nen saisientas tan sietentas so angitarok na aliwan pihon liket ed too noagta seryoso iran kaermenan.”
22. Diad pamaakaran na moralidad, anto so mangitarok na sankabalgan a liket?
22 Kanian, narerengel tayo natan iray komenton singa inkuan nen propesor na sosyologo a Carlfred B. Broderick: “Angangko ta wala tayo la’d suston edad pian desidien no kasin ag-onkanan pankaabigan tayo so pangiyalibansa diad ipaliis ed panakdol na agni-kasal bilang sakey a ganggan a sankatukoyan ed saray pankaukolan na saray ombaley tayo tan ed kanepegan na kawayangan da: kawayangan manlapud sakit, kawayangan manlapud agkaliktan iran panaglokon.” On, say estandarte na Biblia ed moralidad so apaneknekan a talagan mangitarok na sankabalgan a liket.
Saray Prinsipyon Peteg a Matalona
23. (a) No say sakey a panamaley so agmaliket, kasin say pansiyan so alenleneg a solusyon? (b) Antoray duaran tumbok ed maliket, maligen a panamaley?
23 Lapud say panamaley so ingagalan anggad interon bilay, kaukolan tayon amtaen no panon iyan gawaen a maaligwas. Ikatunongan na arum a magmaong kono so itaynan ed agmaliket a panamaley nen say mansiansia ditan tan magmaliw a miserable. Balet wala so sananey a panpilian: say panggunaet a panresolbi ed saray probleman pansesengegan na kaermenan. Saya so sananey a pasen a ditan et ontulong so Biblia. Anengneng tayo la so panisimbawa to ed sikatayon magmaliw a matoor ed asawa tayo, tan sakey iyan tumbok ed maliket, maligen a panamaley. Sananey ni et say pamidbir a wala lambengat so sakey ya ulo ed panamaley, tan ibabaga na Biblia a nepeg a say asawan-laki. Asimbawa so asawan-bii a manuporta ed masiken to tan agmanuppiat ed kipapasen to. Diad biek a dapag, say laki so asimbawan mangusar ed kipapasen to parad pankaabigan na asawa ton bii tan agmagmaliw a masiblet.—1 Corinto 11:3; 1 Timoteo 2:11-14.
24, 25. Panon na Biblian papasesegen iray asawan-lalaki tan asawan-bibii a manumpal ed manepeg iran betang da ed panamaley?
24 Diad asawan-laki, ibabaga na Biblia: “Saray asawan-lalaki so nepeg a mangaro ed kaasawaan da a singa ed dilin laman da. Say mangaro ed asawa to so mangaro ed laman ton dili, ta anggapo ni toon amosol ed dilin laman to.” (Efeso 5:28, 29) Agamilen na maaron asawan-laki so autoridad to ed makunsideran dalan. Sinononot ya anggaman sikato so ulo, say asawa ton bii so nepeg a kunsideraen tan pankonsultaan. Say panamaley so panulop, aliwan inkadiktador.
25 Say konseho na Biblia ed kaasawaan a bibii so mangisakup ed sarayan balikas: “Say asawan-bii so nepeg a walaan na aralem a respeto ed asawa to.” (Efeso 5:33) Rerespetoen to so asawa ton laki lapud kipapasen to, tan say respeto to so mabitar diad panuporta to ed sikato, unong a say panangaro na asawa ton laki so mabitar diad inkamapaga to ed sikato. Parad dakel iran modernon-managnonot ya indibidual, say onian simbawa so agnaawat. Ingen saray sanaasawan angibase na saray siglaotan da ed aro tan respeto—unong ya isisimbawa na Biblia—so lawas maliket.
26. Kasin peteg a matalona so Makasulatan iran estandarte parad panamaley? Iyilustra.
26 Say peteg ya inkamatalona na konseho na Biblia ed sayan pasen so nanengneng ed sakey ya eksperiensia ed Abalaten a Kadayatan. Sakey a sanasawa diman, kayari samplon taon na impanamong, so kumbisidon say panamaley da so sinmaew. Kanian implano ra so mansiyan. Ag-abayag akapitongtong so asawan-bii ed sakey ed saray Tasi nen Jehova. Sikato tan say Tasi so nanaral ed simbawa na Biblia parad sanaasawa. Inkuan na laki: “Legan a nanaaralan na asawak iray prinsipyo na Biblia, saratan so nanggunaetan ton iyaplika ed bilay to. Diad pigaran simba lambengat, naimanok la so arum iran pananguman.” Nikelawan, sikato so akipaknan mibiang ed asawa to a manaral na Biblia tan naaralan to so konseho na Biblia parad asawan-lalaki. Say resulta? Inkuanto: “Natan aromog mi so letnegan parad peteg a maliket a pamilya.”
27. Antoran prinsipyo na Biblia a no iyaplika et makatulong ed saray Kristianos a maniirap ed ekonomikon inkaduka?
27 Say pantepel ed kairapan so sananey nin pasen a ditan et apaneknekan a makatulong so konseho na Biblia. Alimbawa, say panagsigarilyo tan panagbuanges, a namparan sumlang ed saray prinsipyo na Biblia, so mandarak ed limitadon kayarian. (Uliran 23:19-21) Niarum ni, irerekomenda na Biblia so inkakuli, lapud say makulin too so mas maganon makaromog na paraan pian taganoen so pamilya to nen say sakey a mangiras o say sakey a maganon nadismaya. (Uliran 6:6-11; 10:26) Sakey ni, say itulok ed simbawa a sumpad “iyibeg ed saramay manggagawa na ag-inkatunong” so mangamper ed sakey a too diad ilingay ed saratan a bengatla a singa say krimen odino sugal bilang paraan pian talonaan so kairapan. (Salmo 37:1) Saratan ya ag-agamil so singa mangiyopresi na tampol a solusyon ed pinansyal iran kairapan, ingen ta ampait a tuloy so bunga ra ed arapen.
28, 30. (a) Panon a say impangiyaplika ed saray prinsipyo na Biblia so akatulong ed sakey a Kristianon bii pian natalonaan so inkaduka? (b) Diad anto so papaneknekan na saray eksperiensia na nilibulibon Kristiano a walad duka iran kipapasen?
28 Kasin sayan konseho so peteg a makatulong ed saraman so duka a tuloy, o sakey lambengat a teoryan marakep a dengelen. Say ebat so, Say simbawa so matalona, unong ya ipanengneng na dakel iran eksperiensia ed interon mundo. Bilang alimbawa, sakey a Kristianon bii ed Asia so abalo, andian na anapan, tan walaan na tobonbalon lakin anak pian asikasoen. Panon a say Biblia so tinmulong ed sikato tan ed anak to?
29 Sikato so makuli, unong ya isisimbawa na Biblia, tan ginmapon mandait na saray kawes pian saraya so ilako. Lapud sikato so matua tan napanmatalkan, unong met ya isisimbawa na Biblia, ag-abayag sikato so awalaan na saray suki. (Colosas 3:23) Insan, sakey a kuarto ed abung to so impagmaliw ton melag a pakanan tan kinabuasan ya ombangon ed alas kuatro pian iparaan so taganon ilako, tan saya so akaarum ed aanapen to. “Anggaman ontan,” ikuanto, “nakaukolan mi so manbilay a simple.” Ingen ta sikato so sinononot ed simbawa na Biblia: “No wala so pantagano tan kawesen, kontento tayo la komon ed sarayan bengatla.”—1 Timoteo 6:8.
30 Inyarum to: “Anggaman manbibilay ak ed inkaduka, aggak sinmanok nisay nanermen. Say katuaan na Biblia so amano ed siak na positibon panmoria.” Niarum ni, aromog ton samay makatantandan sipan ya inter nen Jesus so peteg ya akatulong ed sikato. Inkuanto: “Kanian, itultuloy yon anapen ya ununa so panarian tan say inkatunong to, et amin na sarayan bengatla [materyal iran pankaukolan] so onarum naani ed sikayo.” (Mateo 6:33) Lapud inyuna to ed bilay to so serbisyo ed Dios, naeksperiensia to ya anggan panon et sikato so lawas makakaawat na materyal iran pankaukolan. Saray eksperiensia na sayan Kristianon bii, no iyulop ed saramay agnabilang nin arum a dukan Kristianos, so mangarum na paneknek a say konseho na Biblia so peteg a matalona.
31. Anto so nagawa sano tumboken tayo so konseho na Biblia, tan anto so tasian na sayan katuaan?
31 Diad sayan kapitulo, samet lambengat so impanalambit tayo ed baleg a kayamanan na konseho tan simbawa a lugan na Biblia, tan anengneng tayo so pigara lambengat a kipapasen a ditan et tinmalona iyan konseho. Saray eksperiensian asalambit so nayarin parakelen ed libulibon danay. Mabetbet a sano tumboken na totoo so Biblia, sikara so nagunggunaan. Sano ipulisay da itan, sikara so manirap. Anggapoy arum a koleksyon na konseho, kadaanan o moderno, so ontanlan naulit-ulit a makagungguna tan onaplika ed totoo ed amin a rasa. Say makabat a konsehon singa saya so imposiblen kakabatan lambengat na too. Say katuaan a say Biblia so mayaman a simpenan na ontan a kakabatan so mabiskeg ya ebidensyan atan et Salita na Dios.