Kapitulo 35
Paneral ed Babilonia a Baleg
1. Panoy impaneskribe na anghel ed ambalangan atap ya ayep, tan anton klase na kakabatan so nakaukolan pian natalosan iray simbolo ed Apocalipsis?
DIAD nagkalalon panedeskribe ed ambalangan atap ya ayep ed Apocalipsis 17:3, oniay ibabaga na anghel ed si Juan: “Nia, wala so nonot a wala so kakabatan to. Saray pitora ya ulo sikara so pitora a palandey, a nanyurongan na bii: Tan sikara so pitoran arari; saray limara naplag la ra; say sakey sikato ni, say sakey agni sinmabi; tan no onsabi, nakaukolan a manbayag ed antikey a panaon.” (Apocalipsis 17:9, 10) Say anghel dia so mangipapagamor na kakabatan a manlalapud tagey, say mogmon kakabatan a makapangiter na pakatalos ed saray simbolo ed Apocalipsis. (Santiago 3:17) Sayan kakabatan so mangibabangat ed Juan a klase tan saray kakaiba to nipaakar ed inkaganatan la na panaon a pambibilayan tayo. Diad saramay masimoon so kapusoan da, saya so mamabiskeg ed panangapresya ra ed saray panangukom nen Jehova, a ngalngali la nagawa, tan mangipaslep na manepeg a takot ed si Jehova. Unong ya ibabaga na Uliran 9:10: “Say takot ed Jehova sikato so sengeg na kakabatan; et say pikakabat ed Sankasantosan sikato so pakatalos.” Anto so ipapaamta na madibinon kakabatan ed sikatayo nipaakar ed atap ya ayep?
2. Anto so kabaliksan na pitoran ulo na ambalangan atap ya ayep, tan panon a “saray limara naplag la ra; say sakey sikato ni”?
2 Saray pitoran ulo na satan a masebesebeg ya ayep so mangisisimbolo ed pitoran “palandey,” odino pitoran “arari.” Sarayan termino so namparan inusar ed Kasulatan pian tukoyen iray pakapanyari na gobierno. (Jeremias 51:24, 25; Daniel 2:34, 35, 44, 45) Diad Biblia, binitla so anemiran pakapanyari ed mundo ya angapekta ed kimkimey na totoo na Dios: Say Ehipto, Asirya, Babilonia, Medo-Persia, Gresya, tan Roma. Diad saraya, limara so sinmabi tan naandi la diad samay panaon ya inawat nen Juan so Apocalipsis, bangta say Roma so kaplesan a pakapanyari ed mundo. Saya so mitunosan a maong ed saray salitan, “saray limara naplag la ra; say sakey sikato ni.” Balet komusta met imay “sakey” ya iilaloan lan onsabi?
3. (a) Panon a say Empiryo na Roma so naapag? (b) Antoray agawgawa ed Sagur? (c) Panoy nepeg a pangipasen ed Masanton Empiryo na Roma?
3 Say Romanon Empiryo so pinmaot tan linmaknab ni ingen ed loob na nilasus iran taon kayari na panaon nen Juan. Nen 330 C.E., say datin kabisera diad Roma so inyalis nen Emperador Constantino diad Byzantium, a sinalatan to na ngaran a Constantinople. Nen 395 C.E., say Romanon Empiryo so apaldua, a nagmaliw a Mamabukig tan Mamasagur a parte. Nen 410 C.E., say mismon Roma so tinalo nen Alaric ya ari na saray Visigoth (sakey a tribun Aleman ya akomberte ed Arian a klase na “Inkakristiano”). Saray tribun Aleman (a “Kristiano” met) so angubkob ed España ontan met ed dakel a teritorya na Roma diad Amianen Aprika. Linmabas iray siglo na gulo, gotgotan, tan pananguman ed Europa. Tinmalindeg iray bantog ya emperador ed Sagur, a singa si Carlomagno, ya akialyansa ed si Papa Leo III nen koma-9 a siglo tan si Frederick II, a nanuley nen koma-13 a siglo. Balet say sakop da, anggaman atawag a Masanton Empiryo na Roma, so mas memelag nen samay akadkaunan Empiryo na Roma sanen wala ni’d kakkaksilan. Imbes a sakey a balon empiryo, saya so panamasimbalo odino katuloyan lambengat na kadaanan a pakapanyari.
4. Antoran intalona so adampot na Mamabukig ya Empiryo, balet anto so agawa ed maslak a datin teritorya na kadaanan a Roma diad Amianen Aprika, España, tan Sirya?
4 Say Mamabukig ya Empiryo na Roma, ya akasentro ed Constantinople, so pinmaot anggaman medyo aliwan marakep so relasyon to ed Mamasagur ya Empiryo. Nen komanem a siglo, say emperador ed Mamabukig a si Justinian I so akasamsam lamet ed baleg a parte na Amianen Aprika, tan sikatoy akibabali met ed España tan Italya. Nen komapiton siglo, abawi nen Justinian II parad Empiryo iray lugar na Macedonia ya akobkob na saray Slabikon tribu. Balet, nen komawalo a siglo, maslak ed saray datin teritorya na kadaanan a Roma diad Amianen Aprika, España, tan Sirya et inuleyan na balon empiryo na Islam tan sirin et naandi la’d panangontrol na namparan Constantinople tan Roma.
5. Anggaman atalo so syudad na Roma nen 410 C.E., panon a linmabas ni so dakel a siglo antis a naandi so amin a pakasuysoyan na mapolitikan Empiryo na Roma ed eksena na mundo?
5 Say syudad na Constantinople a mismo so mas pinmaot na daiset. Aliktaran toy mabetbet a panangataki na saray Persiano, Arabo, Bulgar, tan Ruso ya anggad inkatalo to nen 1203—aliwan diad saray Muslim noag diad saray Managkrusada a nanlapud Sagur. Balet, nen 1453, satan so sinakop na pakapanyari na Muslim ya Ottoman a manuley a si Mehmed II tan agnambayag et nagmaliw a kabisera na Empiryo na Ottoman, odino Turko. Kanian, anggaman atalo so syudad na Roma nen 410 C.E., linmabas ni so dakel a siglo antis a naandi so amin a pakasuysoyan na mapolitikan Empiryo na Roma diad eksena na mundo. Tan anggaman ontan so agawa, siansia nin nalilikna so impluensya to ed relihyoso iran empiryo a niletneg ed papa na Roma tan ed Mamabukig ya Ortodokso iran iglesia.
6. Antoran balon empiryo so linmesa, tan dinan so nagmaliw a sankatalonaan?
6 Balet, kasabi na koma-15 a siglo, walaray bansa ya angipaalagey na balo iran empiryo. Anggaman pigara ed sarayan balon imperyal a pakapanyari so naromog ed teritorya na saray datin kolonya na Roma, saray empiryo ra so aliwan basta katuloyan labat na Romanon Empiryo. Say Portugal, España, Pransya, tan Holland so nagmaliw a kabisera na ararawi iran nasasakopan. Balet say sankatalonaan et say Britanya, ya anguley ed maawang ya empiryo ya ‘agbalot seselekan na agew.’ Sayan empiryo so linmaknab ed nanduruman panaon diad baleg a parte na Amianen Amerika, Aprika, India, tan Abalaten-bukig na Asia, tan ontan met ed Abalaten Pasipiko.
7. Panon a linmesa so nantekep a pakapanyari ed mundo, tan kaunongan karukey so imbaga nen Juan a pansiansia na komapiton “ulo” odino pakapanyari ed mundo?
7 Kasabi na koma-19 a siglo, pigara ed saray kolonya ed Amianen Amerika so sinmian ed Britanya pian pormaen so independente ya Estados Unidos na Amerika. No nipaakar ed politika, nantultuloy so pigaran gotgotan ed baetan na balon nasyon tan say datin pinagka-inan bansa. Anggaman ontan, say inmunan guerra mundial so amaskar ed satan a duaran bansa a bidbiren so pankaabigan dan dua tan amawala na sakey a malet, espisyal a relasyon ed baetan da. Kanian, linmesa so sakey a nantekep a pakapanyari ed mundo, a tugyopen na Estados Unidos na Amerika, a sankayamanan a nasyon ed dalin natan, tan say Gran Britanya, a sentro na sankabalegan ya empiryo ed mundo. Kanian, nia la so komapiton “ulo,” odino pakapanyari ed mundo, a mantultuloy ed panaon na anggaan tan walad saray teritorya ya inmunan akaletnegan na modernon-agew iran Tasi nen Jehova. No ikompara ed andukey ya uley na komanem ya ulo, say komapito so mansiansia lambengat ed “antikey a panaon,” ya anggad deralen la na Panarian na Dios so amin a nasyonal iran muyongan.
Akin a Tinawag a Komawalon Ari?
8, 9. Anto so impanawag na anghel ed simbolikon ambalangan atap ya ayep, tan diad anton dalan a satan so nanlapu ed pitora?
8 Intuloy na anghel ya isalaysay ed si Juan: “Tan say ayep a sikato nensaman, tan aliwa natan, sikato met so komawalo [“ya ari,” NW], tan [“nanlapu ed,” NW] saray pitora; tan onla ed kabalangan.” (Apocalipsis 17:11) Say simbolikon ambalangan atap ya ayep so “nanlapu ed” pitoran ulo; salanti, inyanak odino pinalesa itan na saramay ulo na orihinal ya “[atap ya] ayep . . . a nanlapu ed dayat,” a say ambalangan atap ya ayep et talintao to. Diad anton dalan? Bueno, nen 1919 say Anglo-Amerikanon pakapanyari so manuuley ya ulo. Naandi la iramay datin anemiran ulo, tan say posisyon na manuna a pakapanyari ed mundo so nipasa ed sayan nantekep ya ulo tan natan et akasentro ed saya. Bilang kaplesan a manangilaman na nanggegendanan iran pakapanyari ed mundo, say komapiton ulo so manamakiwas a puersa ed inkiletneg na Liga na Nasyones tan siansia nin manunan promotor tan mananuporta ed pinansyal na Nasyones Unidas. Kanian, diad simbolikon paraan, say ambalangan atap ya ayep—say komawalon ari—so “nanlapu ed” orihinal a pitoran ulo. No moriaen ed onian paraan, say balikas a nanlapu itan ed pitora so mitunosan a tuloy ed akaunan impangiparungtal a say atap ya ayep a walaan na duaran saklor a singa kordero (say Anglo-Amerikanon Pakapanyari ed Mundo, say komapiton ulo na orihinal ya atap ya ayep) so angisagyat ed panggawa na talintao tan angiter ed satan na bilay.—Apocalipsis 13:1, 11, 14, 15.
9 Niarum ni, kabiangan ed saray orihinal a membro na Liga na Nasyones, a pati say Gran Britanya, iray gobiernon nanuley ed saray kabisera na pigara ed akauna la iran ulo, salanti say Gresya, Iran (Persia), tan Italya (Roma). Diad saginonor, saray gobiernon manuuley ed teritorya a kontrolado na datin anemiran pakapanyari ed mundo so nagmaliw a mananuporta iran membro na talintao na atap ya ayep. Diad saya met a pantalos, nibagan sayan ambalangan atap ya ayep so nanlapu ed pitora iran pakapanyari ed mundo.
10. (a) Panon a nibaga a samay ambalangan atap ya ayep et “sikato met so komawalo [ya ari]”? (b) Panon ya imbalikas na lider na datin Unyon Sobyet so suporta ed Nasyones Unidas?
10 Imanoen a say ambalangan atap ya ayep et “sikato met so komawalo [ya ari].” Kanian, say Nasyones Unidas natan so denesinyon ompatnag a singano sakey a gobierno na mundo. Walaray panaon a sikato ni ingen so kinmiwas a singa ontan, a mangibabaki na saray armada ed lawak pian resolbien iray internasyonal a gotgotan, a singa diad Korea, diad Sinai Peninsula, diad pigaran bansa na Aprika, tan Lebanon. Balet satan so talintao lambengat na sakey ya ari. Singa say sakey a relihyoson talintao, andian itan na peteg ya impluensya odino pakapanyari nilikud labat ed samay inter na saramay amawala tan mandadayew ed satan. No maminsan, sayan simbolikon atap ya ayep et singano makapkapuy; balet agto nin balot asali so sigpot ya impangikaindan na saray membron uuleyan na diktador ya angipaarap ed Liga na Nasyones ed pandokiskis ed kaaralman. (Apocalipsis 17:8) Anggaman miduman tuloy iray opinyon to ed arum ya aspekto, sakey a bantog a lider na datin Unyon Sobyet nen 1987 so akibiang ed saray papa na Roma ed panangibalikas na suporta ed UN. Impaimano to ni ingen so nipaakar ed “malaknab a sistema na internasyonal a kaligenan” a nibase ed UN. Unong a magano lan naamtaan nen Juan, onsabi panaon sano say UN so onkiwas tekep na baleg a pakauley. Insan kayari na satan et ‘onla ed kabalang’ odino kadederal to.
Samploran Arari ed Sakey ya Oras
11. Anto so ibabaga na anghel nen Jehova nipaakar ed samploran saklor na simbolikon ambalangan atap ya ayep?
11 Diad apalabas a kapitulo na Apocalipsis, saray komanem tan komapiton anghel so angikalbo na saray yaong na sanok na Dios. Kanian nipaimano ed sikatayo a saray arari na dalin so natitipon ed bakal na Dios ed Armagedon tan say ‘Babilonia a Baleg so nanonotan ed arap na Dios.’ (Apocalipsis 16:1, 14, 19) Natan et aralen tayo a mas detalyado no panon ya ipaakseb na Dios ed saraya iray panangukom to. Talinengen lamet so anghel nen Jehova legan a sikatoy mitotongtong ed si Juan. “Tan saray samplora a saklor ya anengneng mo sikara so samplora ya arari, ya ag-ira ni angawat na panarian; balet makagamor ira na pakauley a singa arari ed leleg na sakey ya oras pati saman so ayep. Saraya wala so sakey a kanonotan da, tan iter da [so] pakayari ra tan pakauley da ed saman so ayep. Sikara mibakal ira sumpa ed Kordero, et say Kordero sikara so taloen to, ta sikato so Katawan na saray kakatawan, tan Ari na saray arari; tan sikara naani taloen na saray ibiba to, ya atawag, tan apili, tan matoor.”—Apocalipsis 17:12-14.
12. (a) Anto so irerepresenta na samploran saklor? (b) Panon a say simbolikon samploran saklor ‘et agni akaawat na panarian’? (c) Panon a say simbolikon samploran saklor so walaan la na “panarian” natan, tan kaunongan kabayag?
12 Say samploran saklor so mangirerepresenta ed amin a mapolitikan pakapanyari a manuuley diad kaplesan ed sankamundoan tan manusuporta ed talintao na atap ya ayep. Pigpigara ed saray bansa a wala natan so kabkabat nen panaon nen Juan. Tan saramay kabkabat, a singa say Ehipto tan Persia (Iran), so walaan la natan na sigpot a nikaduman mapolitikan uksoyan. Kanian, nen inmunan siglo, say ‘samploran saklor so agni akaawat na panarian.’ Balet natan diad agew na Katawan, sikaray walaan la na “panarian,” odino mapolitikan pakauley. Sanen akusbo so baleg a kolonyal iran empiryo, nagkalautla manlapu la’d komaduan guerra mundial, dakel so linmesan balon nasyones. Saraya, pati saray abaybayag lan niletneg a pakapanyari, so nepeg a miuley ed atap ya ayep ed antikey a panaon—“sakey ya oras” labat—sakbay a panganggaen nen Jehova so amin a minumundon mapolitikan pakauley diad Armagedon.
13. Diad anton dalan a ‘saksakey so kanonotan’ na samploran saklor tan anton awawey nipaakar ed Kordero so ipapaseguro na saya?
13 Natan, say nasyonalismo so sakey ed saray sankabiskegan a puersan mamapakiwas ed sarayan samploran saklor. ‘Saksakey so kanonotan’ da lapud mas labay dan ipreserba so nasyonal ya inkasoberano ra imbes ya awaten so Panarian na Dios. Diad tua et saya so gagala ra diad impanuporta ra ed Liga na Nasyones tan ed organisasyon a Nasyones Unidas—pian ipreserba so kareenan ed mundo diad ontan et nasalimbengan so mismon kiwawala ra. Say ontan ya awawey so mangipapaseguro a saray saklor so onsumpa ed Kordero, say “Katawan na saray kakatawan, tan Ari na saray arari,” lapud gagala nen Jehova a magano lan salatan na Panarian to irayan amin a panarian, diad silong na uley nen Jesu-Kristo.—Daniel 7:13, 14; Mateo 24:30; 25:31-33, 46.
14. Panon a posible a makapibakal iray manuley na mundo ed Kordero, tan anto so pansumpalan?
14 Siempre, anggapoy nagawaan na saray manuley ed sayan mundo sumpad si Jesus a mismo. Sikatoy walad tawen, agda naabot. Balet saray agagi nen Jesus, saray nakdaan na bini na bii, so wala ni ed dalin tan singano main-inomay ya atakien. (Apocalipsis 12:17) Dakel ed saray saklor so pirmi lan nanggula ed sikara, tan diad ontan a paraan et sikara lay akibakal ed Kordero. (Mateo 25:40, 45) Balet, agla manbayag et onsabi so panaon a say Panarian na Dios so ‘mamuyak tan mangupot ed saraya ya amin a panarian.’ (Daniel 2:44) Insan, saray arari ed dalin so mibakal ed Kordero anggad sigpot a kaderal da, unong a magano lan nanengneng tayo. (Apocalipsis 19:11-21) Balet magenap lay naaralan tayo dia pian namoria ya ag-ontalona iray nasyon. Anggaman ‘saksakey so kanonotan’ da tan say UN ya ambalangan atap ya ayep, agda natalo so matalonggaring a “Katawan na saray kakatawan, tan Ari na saray arari,” nisay natalo ra ‘iramay ibiba to, ya atawag tan apili tan matoor,’ a mangilaktip ed alanaan iran patumbok to a wadia ni ed dalin. Saraya met so manalo diad pansiansia ran matoor bilang ebat ed marelmeng iran akusasyon nen Satanas.—Roma 8:37-39; Apocalipsis 12:10, 11.
Panesyang ed Balangkantis
15. Anto so ibabaga na anghel nipaakar ed balangkantis tan say awawey tan kiwas na samploran saklor tan say atap ya ayep ed sikato?
15 Aliwa lambengat a saray totoo na Dios so busolen na samploran saklor. Ipapaimano lamet natan na anghel ed si Juan so balangkantis: “Tan sikato kuanto ed siak, Saray danum ya anengneng mo, a panyurongan na balangkantis, sikara so baley, tan karaklan, tan nasyones, tan salita. Et saray samploran saklor ya anengneng mo, tan say ayep, busolen da so balangkantis, tan sikato so gawaen da a maermen tan labos-lakseb, tan kanen da so laman to, tan sikato so lablabasen dan poolan ed apoy.”—Apocalipsis 17:15, 16.
16. Akin ya agnailaloan na Babilonia a Baleg so danudanum to pian sikatoy salimbengan sano say mapolitikan gobgobierno et ompuliktar la ed sikato?
16 No panon a say kadaanan a Babilonia et nanmatalek ed saray depensa to a danum, say Babilonia a Baleg met natan so manmamatalek ed amayamay a membro to a “baley, tan karaklan, tan nasyones, tan salita.” Matukotukoy ya impaimano ni na anghel ed sikatayo iraya antis ton ibaga so makapakigtot a nagawa: Saray mapolitikan gobgobierno na sayan dalin so maruksan ompuliktar ed Babilonia a Baleg. Anto sirin so gawaen na saramay amin a “baley, tan karaklan, tan nasyones, tan salita”? Saray totoo na Dios so mamapasakbay la ed Babilonia a Baleg a say danum na ilog Eufrates so namagaan. (Apocalipsis 16:12) Diad kaunoran et saraman a danudanum so sigpot lan naekatan. Agdan balot natulongan so makapadimla a bangkulaw a balangkantis ed panaon na pankakkaukolan to.—Isaias 44:27; Jeremias 50:38; 51:36, 37.
17. (a) Akin a say kayamanan na Babilonia a Baleg et agmakapangiliktar ed sikato? (b) Panon a say pangangga na Babilonia a Baleg et andiay dignidad? (c) Nilikud ni ed samploran saklor, odino sinansakey a nasyones, anto ni so kaiban maneral ed Babilonia a Baleg?
17 Seguradon agmakapangiliktar ed Babilonia a Baleg so dakerakel a materyal a kayamanan to. Satan ni ingen so mamapeles ed kadederal to, lapud ipapanengneng na pasingawey a sano say atap ya ayep tan say samploran saklor so mamusol la ed sikato, lakseben da so mala-reynan kawekawes to tan amin ya alahas to. Samsamen da so kayamanan to. ‘Sikato so gawaen da a labos-lakseb,’ a makapabaing ya iwalwal day peteg ya ugali to. Agaylan desyang! Anggapon balot so dignidad na pangangga to. Sikatoy deralen da, “kanen da so laman to,” ya anggad sikatoy magmaliw lan andiay-bilay a pukepukel. Diad kaunoran, sikatoy “lablabasen dan poolan ed apoy.” Sikatoy poolan a singano lapuay sakey a makaalis a sakit, ya agni ingen naikdan na desentin ponpon! Aliwa lambengat a saray nasyon, ya irerepresenta na samploran saklor, so maneral ed baleg a balangkantis, noag pati “[say atap ya] ayep,” a kabaliksan ton say UN a mismo, so mibiang ed sayan pamingbingkas. Saya so mangabobon ed kaderal na palson relihyon. Diad impangiboto et impatnag la na karaklan ed masulok a 190 nasyon a kabiangan na UN, so panamusol ed relihyon, nagkalautla ed Kakristianoan.
18. (a) Anto so nanenengneng a posibilidad a saray nasyon so ompuliktar ed Binababilonian relihyon? (b) Anto so manunan rason parad sigpot a pangataki ed baleg a balangkantis?
18 Akin ya ontan lan kasebeg so pantrato na nasyones ed dati ran kabit? Anengneng tayo ed agano nin awaran so posibilidad na ontan ya ipupuliktar sumpad Binababilonian relihyon. Say isusumpa na saray opisyal na gobierno so pirmin amakapuy ed impluensya na relihyon diad saray bansa a singa say datin Unyon Sobyet tan Tsina. Diad saray Protestantin parte na Europa, anggapo lay mimimisa lapud inka-andiay interes tan panduaruwa na karaklan, a sengegay ngalngali la panampot na relihyon. Say malaknab ya empiryo na Katoliko so naaapag lapud panagrebelde tan agpantutunosan, ya agnapatunda na saray papangulo ra. Balet, agtayo komon lilingwanan so katuaan a sayan ultimo, sigpot a pangataki ed Babilonia a Baleg so onsabi bilang panangipatnag na agmanguman a panangukom na Dios ed baleg a balangkantis.
Panggawa ed Kaliktan na Dios
19. (a) Panon a say kipaakseb na panangukom nen Jehova sumpad baleg a balangkantis so niyilustra ed impangukom to ed apostatan Jerusalem nen 607 B.C.E.? (b) Anto so ipapabitar ed panaon tayo na kibalatar tan agnapanayaman a kipapasen na Jerusalem kayari na 607 B.C.E.?
19 Panon ya ipaakseb nen Jehova iyan panangukom? Saya so niyilustra ed inkiwas nen Jehova sumpad apostatan totoo to nensaman a panaon, ya onia so inkuanto nipaakar ed sikara: “Ed saray propeta na Jerusalem akanengneng ak met na sakey a makapakebbiew a bengatla, sikara akikalugoran ira, tan manakar ira ed tilatila; tan pabiskegen da so lima na saray manggagawa na mauges, ta pian anggapo so ompawil a manlapu ed inkauges to. Sikara ya amin magmaliw ira ed siak a singa Sodoma, tan saray manaayam ed sikato a singa say Gomorra.” (Jeremias 23:14) Nen 607 B.C.E., inusar nen Jehova si Nabucodonosor pian ‘lakseben so kawekawes, alaen so mararakep iran kagawaan, tan itilak a labos tan lakseb’ iman a syudad a mikakalugoran ed espiritual a paraan. (Ezequiel 23:4, 26, 29) Say Jerusalem ed saman a panaon so kapadpara na Kakristianoan natan, tan unong ya anengneng nen Juan ed akauna iran pasingawey, ipaakseb nen Jehova so mipadparan dusa ed Kakristianoan tan ed arum nin kabiangan na palson relihyon. Say kibalatar tan agnapanayaman a kipapasen na Jerusalem kayari na 607 B.C.E. so mangipapabitar met ed pansumpalan na relihyoson Kakristianoan kayarin sikatoy nalakseban na kayamanan tan niwalwal ed makapabaing a paraan. Tan ontan met so nasagmak na arum a kabiangan na Babilonia a Baleg.
20. (a) Panon ya ipapanengneng nen Juan a si Jehova so mangusar lamet ed saray totoon manuley diad pangipaakseb na panangukom to? (b) Anto so “kinaliktan” na Dios? (c) Diad anton dalan a saray nasyon so manggawa ed ‘nannononongan’ da, balet siopan talagay akan-kaliktan odino akan-kanonotan ed gawaen da?
20 Usaren lamet nen Jehova iray totoon manuley pian ipaakseb so panangukom. “Ta say Dios inyan to ed saray kapusoan da so panggawa ed kinaliktan to, tan say pannononong, tan pangiter na panarian da ed [atap ya] ayep, angga ed agnasumpal so saray salita na Dios.” (Apocalipsis 17:17) Anto so “kinaliktan” na Dios? Say pangiyuksoy ed pankakasakey na saray maneral ed Babilonia a Baleg, pian sikatoy sigpot dan deralen. Siempre, say motibo na saray manuley ed pangataki ed sikato et pian sumpalen so dilin ‘nannononongan’ da. Ipasen dan parad nasyonalistikon pankaabigan so ipuliktar da ed baleg a balangkantis. Nayarin moriaen dan kasigen-sigenan na pakapanyari ra so pantultuloy a kiwawala na organisadon relihyon ed loob na nasasakopan da. Balet diad tua et si Jehova so mangimaneobra ed saray pamaakaran; gawaen da so kaliktan to diad pinsanan a paneral ed abayag lan mikakalugoran a kabusol to!—Ikompara so Jeremias 7:8-11, 34.
21. Lapud say ambalangan atap ya ayep so usaren a paneral ed Babilonia a Baleg, anto so mapatnag a gawaen na saray bansa nipaakar ed Nasyones Unidas?
21 On, usaren na saray bansa so ambalangan atap ya ayep, say Nasyones Unidas, a maneral ed Babilonia a Baleg. Ag-ira onkiwas ed dilin bunek da, ta si Jehova so mangiyan ed kapusoan da na “pannononong, tan pangiter na panarian da ed [atap ya] ayep.” Sano nasabi lay panaon, seguradon nanengneng na nasyones a nakaukolan a pabiskegen so Nasyones Unidas. Ikdan da na ngipen, a singa panangiba, ya iter da ed sikato so antokaman a pakauley tan pakapanyarin wala ed sikara pian puliktaran to so palson relihyon tan matalonan mibakal sumpad satan “angga ed agnasumpal so saray salita na Dios.” Diad ontan, say kadaanan a balangkantis so manampot la. Tan maong met ya ontan so nagawa ed sikato!
22. (a) Diad Apocalipsis 17:18, anto so ipapaamta na paraan na impangisampot na anghel ed testimonya to? (b) Panon so ikikiwas na saray Tasi nen Jehova ed pakasosolbar na misteryo?
22 Pian idanet so inkasegurado na pangipaakseb na panangukom nen Jehova ed empiryo na palson relihyon, onia so impanampot na anghel ed testimonya to: “Tan say bii ya anengneng mo sikato so baleg a syudad, a wala so pakauley to ed saray arari ed dalin.” (Apocalipsis 17:18) Singa say Babilonia ed panaon nen Belsasar, say Babilonia a Baleg so “asimbang ed pananukatan tan nalmoan a kulang.” (Daniel 5:27, The New English Bible) Say kadederal to so maples tan pinal la. Tan panon so ikiwas na saray Tasi nen Jehova ed pakasosolbar ed misteryo na baleg a balangkantis tan ed ambalangan atap ya ayep? Sikaray maseseg a mangiyaabawag ed agew na panangukom nen Jehova, legan dan eebatan ‘ya atekepan na liga’ iray masimoon a manaanap na katuaan. (Colosas 4:5, 6; Apocalipsis 17:3, 7) Unong ya ipanengneng na ontumbok a kapitulo, amin a mankaliktan a makaliktar sano naderal la so baleg a balangkantis so nepeg lan onkiwas a tampol!
[Saray litrato ed pahina 252]
Say Impanggegendanan na Pitoran Pakapanyari ed Mundo
EHIPTO
ASIRYA
BABILONIA
MEDO-PERSIA
GRESYA
ROMA
ANGLO-AMERIKA
[Saray litrato ed pahina 254]
“Sikato met so komawalo” ya ari
[Litrato ed pahina 255]
Imbeneg da so Kordero tan ‘inter da so pakayari tan pakauley da ed atap ya ayep’
[Litrato ed pahina 257]
Say Kakristianoan bilang manunan kabiangan na Babilonia a Baleg so magmaliw a kapadpara na kadaanan a Jerusalem a sigpot a nankibalatar