EDWƐKƐ 38
EDWƐNE 120 Sukoa Kelaese Mɛlɛbɛnwoaze Ne
Bu Awie Mɔ
“Bɛbu wɔ a ɔle kpalɛ ɔtɛla dwɛtɛ fufule nee nvutuke.”—MRƐ. 22:1.
BODANE
Yɛbazukoa deɛmɔti ɔhyia kɛ yɛbu awie mɔ yɛɛ kɛzi yɛbayɛ zɔ wɔ tɛnlabelɛ mɔɔ anu yɛ se la anu la.
1. Duzu ati a kɛ menli la, saa bɛbu yɛ a yɛ nye die nwo a? (Mrɛlɛbulɛ 22:1)
SAA awie mɔ bu wɔ a ɛ nye die nwo ɔ? Ɛhɛe, ɛ nye die nwo. Ɔwɔ kɛ yɛbu alesama amuala. Saa awie mɔ bu yɛ a, ɔmaa yɛ nye die kpalɛ. Ɛhye ati a Baebolo ne hanle kɛ “bɛbu wɔ a ɔle kpalɛ ɔtɛla dwɛtɛ fufule nee nvutuke” la!—Kenga Mrɛlɛbulɛ 22:1.
2-3. Tɛnlabelɛ boni mɔ anu a ɔwɔ kɛ yɛbu awie mɔ a?
2 Tɛ dahuu a ɔla aze kɛ yɛbabu awie mɔ a. Debie ko a le kɛ, yɛze menli mɔɔ ɛbɔ yɛ ɛyia la nvonleɛ ne mɔ. Eza yɛde mekɛ mɔɔ menli ɛmbu debie la anu. Noko ɔwɔ kɛ yɛyɛ ngakyile. Duzu ati ɔ? Ɔluakɛ Gyihova kpondɛ kɛ yɛdi “menli kɔsɔɔti eni” anzɛɛ yɛbu bɛ.—1 Pita 2:17.
3 Wɔ edwɛkɛ ɛhye anu, yɛbazukoa kɛzi awie mɔ mɔɔ yɛbu bɛ la kile nee kɛzi yɛbala ɛbulɛ ali yɛahile (1) yɛ mbusuafoɔ, (2) yɛ mediema diedima yɛɛ (3) menli mɔɔ ɛnle asafo ne anu la. Yɛbava yɛ adwenle yɛazie kɛzi yɛbayɛ zɔ wɔ tɛnlabelɛ mɔɔ anu yɛ se bɔbɔ la anu la azo.
SAA BƐKA KƐ YƐBU AWIE MƆ A, ƆKILE DUZU?
4. Saa bɛka kɛ yɛbu awie mɔ a, ɔkile duzu?
4 Saa bɛka kɛ yɛbu awie mɔ a, ɔkile duzu? Wɔ aneɛ bie mɔ anu, “ɛbulɛ” nee “enililɛ” zɔho bɛ nwo. Wɔ adenle boni azo? Mɔɔ “ɛbulɛ” kile titili la a le kɛzi yɛnwu awie la. Saa yɛbu awie mɔ a, yɛnwu bɛ kɛ ɔfɛta kɛ yɛtie bɛ na yɛdwenle bɛ nwo, bie a ɔlua subane mɔɔ bɛlɛ, ninyɛne mɔɔ bɛhola bɛyɛ wɔ ɛbɛlabɔlɛ nu anzɛɛ gyinlabelɛ mɔɔ bɛlɛ la ati. Noko “enililɛ” kile kɛzi yɛ nee awie di la. Saa yɛdi awie mɔ eni a, yɛ nee bɛ di ye wɔ adenle mɔɔ kile kɛ bɛsonle bolɛ yɛɛ yɛ nye die bɛ nwo la azo. Noko amaa yɛali awie mɔ eni kpalɛ la, ɔwɔ kɛ yɛfi yɛ ahonle nu yɛyɛ zɔ.—Mat. 15:8.
5. Duzu a bahola aboa yɛ yeamaa yɛabu awie mɔ a?
5 Gyihova kulo kɛ yɛbu awie mɔ; kɛ neazo la, ɔkulo kɛ yɛbu “tumivolɛma ne.” (Wlo. 13:1, 7) Noko wɔannea a bie mɔ baha kɛ, “Saa awie mɔ yɛ mɔɔ le kpalɛ la ɛdeɛ a, yemɔ medame noko mebabu bɛ.” Asoo adwenle ɛhye le kpalɛ? Kɛ Gyihova azonvolɛ la, yɛze kɛ tɛ subane mɔɔ alesama da ye ali la ala a yɛgyinla zo yɛbu bɛ a. Emomu, ɔgyi debie bie mɔɔ anu pi—Gyihova anwo ɛlɔlɛ nee ɛhulolɛ mɔɔ yɛlɛ kɛ yɛyɛ mɔɔ sɔ ɔ nye la azo.—Dwɔh. 4:14; 1 Pita 3:15.
6. Asoo ɛbahola wɔabu awie mɔɔ ɔmbu wɔ la ɔ? Kilehile nu. (Eza nea nvoninli ne.)
6 Wɔannea a awie mɔ babiza kɛ, ‘Asoo amgba ɛbahola wɔabu awie mɔɔ ɔmbu wɔ la ɔ?’ Ɛhɛe. Suzu neazo bie mɔ anwo. Belemgbunli Sɔɔlo guale ɔ ra Dwɔnatan anyunlu aze wɔ awie mɔ anyunlu. (1 Sa. 20:30-34) Noko Dwɔnatan hɔle zo bule ye papa na ɔboale ye wɔ konle nu too ɔhɔdwule kenle mɔɔ Sɔɔlo wule la. (Ɛzɛ. 20:12; 2 Sa. 1:23) Ɛsɔfo kpanyinli Yilae bɔle Hana somolɛ kɛ yebo. (1 Sa. 1:12-14) Noko Hana dendɛle ɛbulɛ nu hilele Yilae ɔnva nwo kɛ ɛnee Yizilayɛma amuala ze kɛ ɔle ɛsɔfo kpanyinli noko yeangola yeantete ɔ mra ne mɔ kpalɛ la. (1 Sa. 1:15-18; 2:22-24) Mrenyia bie mɔɔ bɛwɔ Atɛnse la noko bɔle Pɔɔlo aholoba, na bɛvɛlɛle ye “ɛdendɛzoma.” (Gyi. 17:18) Wɔ ɛhye mɔ amuala anu, Pɔɔlo dendɛle ɛbulɛ nu hilele bɛ. (Gyi. 17:22) Neazo ɛhye mɔ maa yɛnwu kɛ Gyihova anwo ɛlɔlɛ kpole nee ɛzulolɛ mɔɔ yɛlɛ kɛ yɛngulo kɛ yɛyɛ debie mɔɔ ɔ nye ɛnlie nwolɛ la bahola aha yɛ yeamaa yɛabu awie mɔ, tɛ wɔ mekɛ mɔɔ ɔnyɛ se kɛ yɛbayɛ zɔ la ala anu, emomu eza wɔ mekɛ mɔɔ ɔyɛ se kɛ yɛbayɛ zɔ la. Akee maa yɛzuzu menli mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛbu bɛ yɛɛ deɛmɔti ɔwɔ kɛ yɛyɛ zɔ la anwo.
Dwɔnatan papa guale ɔ nyunlu aze ɛdeɛ, noko ɔhɔle zo ɔgyinlanle ye papa anzi kɛ belemgbunli na ɔboale ye (Nea ɛdendɛkpunli 6)
BU WƆ MBUSUAFOƆ
7. Duzu a ɔbahola yeamaa yeayɛ se kɛ yɛbabu yɛ mbusuafoɔ a?
7 Ngyegyelɛ ne. Yɛfa mekɛ dɔɔnwo yɛ nee yɛ mbusuafoɔ bɔ nu tɛnla. Ɛhye ati, yɛze bɛ mɔdenlebɔlɛ nee bɛ sinlidɔlɛ. Bie a bɛ nuhua bie mɔ lɛ anwodolɛ bie mɔɔ maa bɛ ɛnleanlɛ yɛ se maa yɛ a, anzɛɛ adwenleadwenle kpole ɛdɔ bɛ nwo. Bie mɔ noko bahola aha edwɛkɛ anzɛɛ ayɛ bɛ ninyɛne wɔ ndenle mɔɔ bahola agyegye yɛ la azo. Saa yɛ nee yɛ mbusuafoɔ wɔ a, ɔwɔ kɛ yɛ nwo tɔ yɛ. Noko saa abusua ne anu amra ɛmbu bɛ gɔnwo mɔ a, ɔkola ɔmaa ko biala fa ɔ gɔnwo anwo ɛya. Ɔlua ɛhye ati, bɛmbɔ nu bɛnyɛ ninyɛne. Kɛmɔ afofobɛ ɛmmaa sonlabaka ne nvɛyeba ne mɔ ɛngola ɛmbɔ nu ɛnyɛ gyima kpalɛ la, zɔhane ala a saa abusua ne anu amra ɛmbu bɛ nwo a, ɔmmaa bɛngola bɛmbɔ nu bɛnyɛ ninyɛne a. Afofobɛ ɛdeɛ, yɛdayɛ mumua ne yɛnrɛhola yɛnrɛye yɛnrɛvi yɛ sonlabaka ne anu bɔkɔɔ, noko yɛbahola yɛazukoa kɛ yɛbabu awie ko biala mɔɔ wɔ abusua ne anu la.
8. Duzu ati a ɔhyia kɛ yɛbu abusua ne anu amra a? (1 Timote 5:4, 8)
8 Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛbu bɛ a? (Kenga 1 Timote 5:4, 8.) Wɔ kɛlata mɔɔ Pɔɔlo limoale hɛlɛle hɔmaanle Timote la anu, ɔhanle kɛzi ɔwɔ kɛ mbusuafoɔ di bɛ nuhua ko biala ngyianlɛ nwo gyima maa ye la anwo edwɛkɛ. Ɔhilehilele nuhua kɛ ɔwɔ kɛ yɛdi yɛ mbusuafoɔ eni, tɛ kɛ ɔwɔ kɛ yɛyɛ la ati ɔ, emomu, kɛmɔ ɔle “nyamenlezonlenlɛ kpalɛ” la ati ɔ. Edwɛkɛ ɛhye kile kɛ, yɛbu awie mɔ na yɛdi bɛ eni ɔluakɛ yɛkulo Gyihova yɛɛ yɛbu ye kɛ ɔboka ɛzonlenlɛ mɔɔ yɛfa yɛmaa ye la anwo. Gyihova a hyehyɛle abusua ne a. (Ɛfɛ. 3:14, 15) Ɔti saa yɛdi yɛ mbusuafoɔ eni a, ɛnee yɛlɛdi Gyihova mɔɔ hyehyɛle abusua ne la eni. (1 Tim. 5:4) Ɛhye le debie titili mɔɔ ɔti ɔwɔ kɛ yɛbu yɛ mbusuafoɔ a!
9. Duzu a kunli nee yelɛ bahola ayɛ ahile kɛ bɛbu bɛ nwo a? (Eza nea nvoninli ne mɔ.)
9 Mɔɔ bɛbayɛ bɛahile kɛ bɛbu bɛ nwo la. Kunli mɔɔ di ɔ ye eni la da ye ali wɔ fealeranu nee bagua nu kɛ ɔ ye sonle bolɛ maa ye. (Mrɛ. 31:28; 1 Pita 3:7) Ɔmbo ye, ɔngua ɔ nyunlu aze anzɛɛ ɔmmaa ɔnde nganeɛ kɛ ɔ nwo ɛngyia. Ariela mɔɔ de Argentina la hanle kɛ: “Ɔlua me ye anwodolɛ ne ati, ɔyɛ a ɔka edwɛkɛ mɔɔ maa medi nyane la. Saa ɔba ye zɛhae a, mekakye me nwo kɛ tɛ mɔɔ ɔkulo kɛ ɔkile la a yeha la. Saa edwɛkɛ ne bo me nwo zo a, mekakye 1 Kɔlentema 13:5, na ɔmmaa menva ɔ nwo ɛya, emomu ɔmaa metendɛ mekile ye wɔ ɛbulɛ nu.” (Mrɛ. 19:11) Yelɛ ka ɔ hu anwo edwɛkɛ kpalɛ kile awie mɔ ɔfa ɔdi ye eni. (Ɛfɛ. 5:33) Ɔnva ye kɛ ɔlɛdi nwɔhoa na ɔnga edwɛkɛ ɛtane ɛtane ɔngile ɔ hu, ɔngolo ɔ nwo yɛɛ ɔndo ɔ hu duma. (Mrɛ. 14:1) Adiema raalɛ bie mɔɔ wɔ Italy mɔɔ adwenleadwenle ɛdɔ ɔ hu anwo la hanle kɛ: “Ɔyɛ a mete nganeɛ kɛ me hu fa ninyɛne gyegye ɔ nwo somaa. Dɛba ne, ɛnee kɛzi metendɛ nee kɛzi meyɛ me nyunlu mekile ye la kile kɛ membu ye. Noko menwunle kɛ saa me nee menli mɔɔ ka awie mɔ anwo edwɛkɛ kpalɛ la tu a, ɔboa me ɔmaa mebu me hu.”
Saa yɛbu yɛ abusua ne anu amra a, ɔmaa yɛdi Gyihova mɔɔ le yɛ abusua ne Ati la eni (Nea ɛdendɛkpunli 9)
10. Duzu a ngakula bahola ayɛ ahile kɛ bɛbu bɛ awovolɛ a?
10 Ngakula, bɛli mɛla mɔɔ bɛ awovolɛ bava amaa bɛ wɔ abusua ne anu la azo. (Ɛfɛ. 6:1-3) Bɛdendɛ ɛbulɛ nu bɛhile bɛ awovolɛ. (Ɛzɛ. 21:17) Mekɛ mɔɔ bɛ awovolɛ ɛlɛyɛ mgbanyinli la, bɛbahyia bɛ moalɛ dɔɔnwo. Bɛyɛ biala mɔɔ bɛbahola la bɛnlea bɛ. Nea neazo mɔɔ María mɔɔ ye papa ɛnle Gyihova Dasevolɛ la yɛle la. Mɔɔ ye papa anwo dole ye la, ɛnee ɔ nee María ɛnli ye boɛ ɔti ɛnee ɔyɛ se ɔmaa María kɛ ɔbanlea ye. Ɔhanle kɛ: “Menyɛle asɔne kɛ Gyihova ɛboa me ɔmaa membu me papa na eza memaa ɔnwu ye kɛ mebu ye. Menganle mengilele me nwo kɛ, saa Gyihova se menli me awovolɛ eni a, ɛnee ɔbamaa me anwosesebɛ yeamaa meayɛ ye zɔ. Nzinlii, membanwunle kɛ saa me papa angakyi ye subane bɔbɔ a, ɔwɔ kɛ mebu ye.” Saa yɛdi yɛ mbusuafoɔ eni wɔ mekɛ mɔɔ ɔyɛ se bɔbɔ la anu a, yɛmaa ɔda ali kɛ yɛbu ngyehyɛleɛ mɔɔ Gyihova ɛyɛ la.
BU Ɛ MEDIEMA DIEDIMA
11. Duzu ati a ɔbahola yeayɛ se kɛ yɛbabu yɛ mediema diedima a?
11 Ngyegyelɛ ne. Yɛ mediema diedima fa Baebolo ngyinlazo bɔ bɛ ɛbɛla; noko ɔdwu mekɛ ne bie a bie mɔ nee yɛ ɛnli ye boɛ, bɛtendɛ bɛtia yɛ anzɛɛ bɛka yɛ ɛya. Saa yɛ diema diedinli bie maa yɛnyia ‘edwɛkɛ yɛtia’ ye a, wɔannea a ɔbayɛ se kɛ yɛbahɔ zo yɛabu ye. (Kɔl. 3:13) Duzu a baboa yɛ yeamaa yɛabu ye a?
12. Duzu ati a ɔhyia kɛ yɛbu yɛ mediema diedima a? (2 Pita 2:9-12)
12 Duzu ati a ɔwɔ kɛ ɛbu bɛ a? (Kenga 2 Pita 2:9-12.) Pita hanle ye wɔ ye kɛlata ne mɔɔ tɔ zo nwiɔ mɔɔ sunsum ne maanle ɔhɛlɛle la anu kɛ, ɛnee menli mɔɔ wɔ alimoa Kilisienema asafo ne anu la bie mɔ tendɛ tia “anyunlunyiama,” mɔɔ bɛmɛ a le asafo nu mgbanyima la. Duzu a anwumabɔvolɛ nɔhavoma ne mɔɔ bɛnwunle deɛ ɛhye la yɛle a? Kɛmɔ “bɛbu Gyihova” la ati, bɛanga edwɛkɛkpɔkɛ ko bɔbɔ bɛantia menli mɔɔ yɛle zɔ la. Ɔyɛ azibɛnwo o! Anwumabɔvolɛ ne mɔ mɔɔ bɛdi munli la angulo kɛ bɛbadendɛ bɛatia mrenyia zɔhane mɔ mɔɔ bɛmemaa bɛ nwo zo la. Emomu, bɛgyakyile edwɛkɛ ne bɛmaanle Gyihova kɛ ɔbua bɛ ndɛne na ɔdea bɛ. (Wlo. 14:10-12; fa toto Dwuudu 9 anwo.) Yɛbahola yɛazukoa debie yɛavi anwumabɔvolɛ ne mɔ ɛkɛ. Saa ɔwɔ kɛ yɛbu dwazotiama bɔbɔ a, ɛnee ɔkile kɛ ɔwɔ kɛ yɛbu yɛ mediema diedima kpole kpalɛ. Ɔti ɔwɔ kɛ ‘yɛdimoa’ yɛdi bɛ eni. (Wlo. 12:10) Saa yɛyɛ ye zɔ a, ɔkile kɛ yɛbu Gyihova.
13-14. Duzu a yɛbahola yɛayɛ yɛahile kɛ yɛbu menli mɔɔ wɔ asafo ne anu la ɛ? Maa neazo. (Eza nea nvoninli ne mɔ.)
13 Mɔɔ yɛbayɛ yɛahile kɛ yɛbu bɛ la. Asafo nu mgbanyima, saa bɛlɛkilehile awie mɔ a, bɛyɛ ye wɔ ɛlɔlɛ nu. (Fae. 8, 9) Saa ɔhyia kɛ bɛtu awie folɛ a, bɛyɛ ye wɔ atiakunlukɛnlɛma nu na tɛ mekɛ mɔɔ bɛva ɛya la. Mediema mraalɛ, saa bɛanye awie mɔ anwo ndɛne anzɛɛ bɛangeha bɛ nwo edwɛkɛ ɛtane ɛtane a, bɛbahola bɛaboa asafo ne anu amra bɛamaa bɛ nuhua ko biala abu ɔ gɔnwo. (Tae. 2:3-5) Yɛ muala yɛbahola yɛahile gyima ɛsesebɛ mɔɔ mgbanyima ne mɔ yɛ nea debiezukoalɛ ne mɔ azo, daselɛlilɛ gyima ne mɔɔ bɛdi ɔ nyunlu na bɛboa menli mɔɔ ‘bɛvo adenle’ la anwo anyezɔlɛ yɛava yɛahile kɛ yɛbu bɛ.—Gal. 6:1; 1 Tim. 5:17.
14 Ɛnee ɔyɛ se ɔmaa adiema raalɛ bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Rocío la kɛ ɔbabu asafo nu kpanyinli bie mɔɔ dule ye folɛ la. Ɔhanle kɛ, “Mendele nganeɛ kɛ yeandendɛ yeangile me wɔ adenle kɛnlɛma zo. Saa mewɔ sua nu a, menga ɔ nwo edwɛkɛ kpalɛ. Membɔle mɔdenle kɛ menrɛmaa ɔnrɛnwu ye ɛdeɛ, noko mendele nganeɛ kɛ ɔndwenle me nwo fee ɔti meanva ye folɛdulɛ ne meanli gyima.” Duzu a boale Rocío a? Ɔhanle kɛ: “Wɔ me Baebolo ɛgengalɛ ne anu, membanwunle edwɛkɛ mɔɔ wɔ 1 Tɛsalonaekama 5:12, 13 la. Mɔɔ menwunle kɛ membu adiema nrenyia ɛhye la, me adwenle bɔle ɔ bo kɛ ɔgyegye me. Menzɛlɛle Gyihova yɛɛ menyɛle neɛnleanu wɔ yɛ mbuluku ne mɔ anu amaa meanwu edwɛkɛ fɔɔnwo bie mɔɔ baboa me yeamaa meahakyi me subane la. Ɛhye maanle menwunle kɛ ngyegyelɛ ne ɛnvi adiema ne, emomu, medame a mele anwomemaazo a. Merade ɔ bo kɛ, saa mebahola meabu awie mɔ a, ɔwɔ kɛ mebɛlɛ me nwo aze. Melɛbɔ mɔdenle ɛsesebɛ kɛ mebahɔ zo meabu awie mɔ, na meze kɛ Gyihova anye die me mɔdenlebɔlɛ ne anwo.”
Yɛ muala yɛbahola yɛahile gyima ɛsesebɛ mɔɔ mgbanyima ne mɔ yɛ la anwo anyezɔlɛ na yɛadie bɛ yɛava yɛahile kɛ yɛbu bɛ (Nea ɛdendɛkpunli 13-14)
BU MENLI MƆƆ BƐNLE ASAFO NE ANU LA
15. Duzu ati a ɔbahola yeayɛ se yeamaa yɛ kɛ yɛbabu menli mɔɔ bɛnle asafo ne anu la ɛ?
15 Ngyegyelɛ ne. Yɛta yɛyia menli mɔɔ bɛ nye ɛnlie Baebolo ne anu nɔhalɛ ne anwo la wɔ daselɛlilɛ nu. (Ɛfɛ. 4:18) Bie mɔ kpa kɛ bɛnrɛdie yɛ edwɛkɛ ne ɔlua mɔɔ bɛhilehilele bɛ wɔ bɛ ngakula nu la ati. Bie a yɛbayia gyimamenlema anzɛɛ kilehilevolɛma mɔɔ bɛ nye ɛnlie yɛ nwo yɛɛ menli mɔɔ yɛ nee bɛ yɛ gyima anzɛɛ yɛ nee bɛ kɔ sukulu mɔɔ bɛmbu yɛ la. Mekɛ ɛlɛkɔ la, bie a kɛzi yɛbu menli ɛhye mɔ la baha aze na yɛ nee bɛ ɛnrɛli ye kɛnlɛma nu.
16. Duzu ati a ɔhyia kɛ yɛbu menli mɔɔ ɛnzonle Gyihova kɛkala la ɛ? (1 Pita 2:12; 3:15)
16 Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛbu bɛ a? Kakye kɛ Gyihova anye wɔ kɛzi yɛ nee bɛdabɛ mɔɔ bɛtɛsile kpɔkɛ kɛ bɛsonle ye la di la anwo kpalɛ. Ɛzoanvolɛ Pita hakyele Kilisienema kɛ bie a bɛ subane kɛnlɛma ne bamaa “bɛawula Nyamenle anyunlunyia.” Ɔlua ɛhye ati, ɔdule bɛ folɛ kɛ bɛziezie bɛ nwo mekɛ biala kɛ bɛkɛbua awie biala “wɔ mɛlɛbɛnwoaze nee ɛbulɛ kpole nu.” (Kenga 1 Pita 2:12; 3:15.) Ɔti saa Kilisienema yia bɛ diedi ne anwo sɔnea anzɛɛ saa bɛlɛkilehile bɛ diedi ne anu bɛahile bɛ gɔnwo bie mɔɔ ɔnle dasevolɛ la a, bɛ nee ye di kɛ mɔɔ bɛgyi Nyamenle anyunlu a bɛbayɛ ye ala la. Ɔluakɛ Gyihova ɛlɛnea yɛ yɛɛ ɔlɛtie edwɛkɛ mɔɔ yɛka nee kɛzi yɛka ye la. Ɛhye le debie titili mɔɔ ɔti ɔwɔ kɛ yɛbu menli mɔɔ ɛnle asafo ne anu la!
17. Duzu a yɛbahola yɛayɛ yɛahile kɛ yɛbu menli mɔɔ bɛnle asafo ne anu la ɛ?
17 Mɔɔ yɛbayɛ yɛahile kɛ yɛbu bɛ la. Saa yɛlua daselɛlilɛ nu a, yɛngulo kɛ yɛyɛ debie yɛmaa menli mɔɔ bɛze Baebolo ne anu ekyi anzɛɛ bɛnze nuhua fee la te nganeɛ kɛ yɛmbu bɛ. Emomu, yɛkulo kɛ yɛbu awie mɔ kɛ bɛsonle bolɛ bɛmaa Nyamenle yɛɛ bɛtɛla yɛ. (Hagae 2:7; Fel. 2:3) Saa wɔ diedi ne ati awie bɔ wɔ aholoba a, mmafa ye ngoayɛ ngoayɛ ɛkeha bie ɛkile ye. (1 Pita 2:23) Saa ɛka edwɛkɛ bie na ɛnwu kɛ wɔanga ye boɛ a, kpa kyɛlɛ ndɛndɛ. Duzu a ɛbahola wɔayɛ wɔahile kɛ ɛbu menli mɔɔ ɛ nee bɛ wɔ gyima nu la ɛ? Mmayɛ mgbovonle wɔ gyima nu; bɔ mɔdenle kɛ ɛbala subane kpalɛ ali wɔahile menli mɔɔ ɛ nee bɛ yɛ gyima yɛɛ menli mɔɔ ɛyɛ gyima ɛmaa bɛ la. (Tae. 2:9, 10) Saa ɛdi nɔhalɛ, ɛ nye bolo wɔ gyima nwo na ɛfi wɔ ahonle nu ɛyɛ gyima a, bie a menli anye balie ɛ nwo anzɛɛ bɛ nye ɛnrɛlie ɛ nwo dahuu, noko ye biala anu, Nyamenle anye balie ɛ nwo.—Kɔl. 3:22, 23.
18. Duzu ati a ɔle kpalɛ kɛ yɛbabu awie mɔ a?
18 Yɛlɛ ninyɛne dɔɔnwo mɔɔ ɔti ɔwɔ kɛ yɛbu awie mɔ a! Yɛnwu kɛ saa yɛbu yɛ abusua ne anu amra a, ɔmaa yɛdi Gyihova mɔɔ le yɛ abusua ne Ati la eni. Zɔhane ala a saa yɛbu yɛ mediema diedima a, ɔmaa yɛdi yɛ anwuma Selɛ ne eni a. Yɛɛ saa yɛbu menli mɔɔ bɛnle asafo ne anu la a, yɛmaa bɛnyia nwolɛ adenle kɛnlɛma bɛwula yɛ Nyamenle kpole ne anyunlunyia anzɛɛ bɛdi ye eni. Saa menli bie mɔ ambu yɛ bɔbɔ a, ɔbayɛ kpalɛ kɛ yɛbabu bɛ. Duzu ati ɔ? Ɔluakɛ Gyihova bayila yɛ. Yebɔ ɛwɔkɛ kɛ: “Mebali menli mɔɔ di me eni la eni.”—1 Sa. 2:30.
EDWƐNE 129 Yɛbagyinla Kpundii
a Bɛhakyi aluma bie mɔ.