AUGUST 3-9, 2026
EDWƐNE 113 Yɛlɛ Anzodwolɛ
Die Awie Mɔ Kpɔkɛzilɛ To Nu
“Bɛmmabua ndɛne wɔ nzuzulɛ ngakyile nwo.”—WLO. 14:1.
BODANE
Yɛbazukoa kɛzi yɛbabu yɛ mediema diedima wɔ mekɛ bɔbɔ mɔɔ bɛ kpɔkɛzilɛ nee yɛ ɛdeɛ ne ɛnle ko la.
1-2. Duzu ati a ɔyɛ a yɛ kpɔkɛzilɛ nee yɛ mediema diedima ɛdeɛ ne ɛnle ko a?
ASOO awie ɛdendɛ ɛtia wɔ wɔ kpɔkɛ bie mɔɔ ɛzile la anwo ɛlɛ ɔ? Anzɛɛ ɛdawɔ noko wɔdendɛ wɔtia ɛ diema diedinli bie wɔ kpɔkɛ bie mɔɔ ɔzile la anwo ɛlɛ ɔ? Edwɛkɛ ɛhye bie ɛdo yɛ nuhua dɔɔnwo ɛlɛ.
2 Ɔnle kɛ ɔsi yɛ nwo kɛ ɔyɛ a kpɔkɛ mɔɔ yɛsisi la le ngakyile fi Kilisiene nɔhavoma gyɛne ɛdeɛ nwo la. Ɔluakɛ asolo yɛ nuhua ko biala. Ɛhye ati kɛzi yɛdwenle ninyɛne nwo la le ngakyile. Eza ɛleka mɔɔ yɛvi, abusua mɔɔ bɛtetele yɛ wɔ nu yɛɛ anwubielɛ mɔɔ yɛnyia wɔ ɛbɛlabɔlɛ nu la ka adwenle mɔɔ yɛlɛ wɔ ninyɛne nwo la. Noko ɔnle kɛ yɛmaa adwenle ngakyile ɛhye mɔ mɔɔ yɛlɛ la sɛkye anzodwolɛ nee koyɛlɛ mɔɔ wɔ asafo ne anu la.—Ɛfɛ. 4:3.
3. Duzu a bahola amaa yɛadendɛ yɛatia yɛ diema diedinli bie kpɔkɛzilɛ a?
3 Saa yɛ diema bie si kpɔkɛ mɔɔ yɛ nee ye ɛnyɛ adwenle la a, bie a yɛbade nganeɛ kɛ ɔwɔ kɛ yɛboa ye yɛmaa ɔkakyi ye adwenle anzɛɛ bie a yɛbaha nwolɛ edwɛkɛ yɛahile awie mɔ. Tɛ kɛ yɛlɛ bɛ nwo adwenle ɛtane la ati a yɛyɛ zɔ a, emomu yɛkulo yɛ mediema yɛɛ yɛkpondɛ kɛ ɔwie bɛ boɛ. (Mrɛ. 17:17) Ɔti yɛngulo kɛ yɛbanwu kɛ bɛlɛsi kpɔkɛ mɔɔ ɔbamaa bɛanlu bɛ nwo nzinlii anzɛɛ ɔbazɛkye bɛ nee Gyihova agɔnwolɛvalɛ ne la.
4-5. Saa yɛ diema bie si kpɔkɛ mɔɔ le ngakyile fi mɔɔ yɛdayɛ a anrɛɛ yɛbayɛ la anwo a, duzu ɔwɔ kɛ yɛyɛ a?
4 Ɔti saa yɛ nee yɛ diema bie ɛnyɛ adwenle wɔ kpɔkɛ bie mɔɔ yɛzi la anwo a, asoo ɔwɔ kɛ yɛ nee ye ka nwolɛ edwɛkɛ ɔ? Ɔyɛ a yɛbahola yɛayɛ ye zɔ noko ɔdwu mekɛ ne bie a nwolɛ ɛngyia. Wɔmɔ fa ye kɛ yɛde kɛ yɛ diema ne ɛzi kpɔkɛ bie mɔɔ ɔbamaa yeayɛ debie mɔɔ Baebolo ne tua la. Saa ɔba ye zɔ a, kɛmɔ yɛkulo ye la ati, ɔwɔ kɛ yɛbɔ mɔdenle yɛboa ye yɛmaa ɔ nye ba ɔ nwo zo. (Mrɛ. 27:5, 6) Noko akee, bie a debie mɔɔ yɛ diema ne ɛzi kpɔkɛ kɛ ɔyɛ la ɛntia Nyamenle mɛla biala, emomu ɔle ngakyile ɔfi mɔɔ yɛdayɛ a anrɛɛ yɛbayɛ la anwo ala. Duzu a ɔwɔ kɛ yɛyɛ wɔ ɛhye anwo a? Mualɛ ne wɔ Baebolo tɛkese mɔɔ edwɛkɛ ɛhye gyi zo la anu. Ɔse ‘yɛmmabua ndɛne wɔ nzuzulɛ ngakyile nwo.’—Wlo. 14:1.
5 Yemɔ bɔbɔ bie a ɔbayɛ se kɛ yɛbalie yɛ diema ne kpɔkɛzilɛ ne yɛado nu. Ɔti wɔ edwɛkɛ ɛhye anu, yɛbazuzu deɛmɔti ɔwɔ kɛ yɛdie awie mɔ kpɔkɛzilɛ yɛto nu nee kɛzi yɛbahola yɛayɛ ye zɔ la anwo. Noko kolaa na yɛabɔ ɔ bo la, maa yɛlimoa yɛnlea tɛnlabelɛ ngakyile mɔɔ ɔbahola yɛamaa yɛadendɛ yɛatia kpɔkɛ mɔɔ yɛ mediema basisi la.
TƐNLABELƐ MƆƆ BAHOLA AMAA YƐADENDƐ YƐATIA AWIE MƆ KPƆKƐZILƐ LA
6-7. Ka tɛnlabelɛ ngakyile mɔɔ bahola amaa yɛadendɛ yɛatia awie mɔ kpɔkɛzilɛ la.
6 Kɛ mɔɔ yɛlimoa yɛnwu ye la, bie a ɛleka mɔɔ bɛtetele yɛ anzɛɛ edwɛkɛ mɔɔ ɛsisi yɛ ɛbɛlabɔlɛ nu la bamaa yɛanyia adwenle kɛ ɔwɔ kɛ bɛdi tɛnlabelɛ bie mɔ anwo gyima wɔ adenle fɔɔnwo bie azo. Na wɔannea bɔbɔ a yɛbade nganeɛ kɛ adwenle zɔhane bie ala a awie mɔ lɛ a, noko bie a ɔnle zɔ. Wɔmɔ maa yɛnlea tɛnlabelɛ ɛhye mɔ mɔɔ yɛbahola yɛahɔ nu la. Tɛnlabelɛ 1: Kolaa na adiema nrenyia bie ara nɔhalɛ ne anu la, ɛnee ɔ nee ye papa mɔɔ ɔno nza dɔɔnwo la a de a. Ɔti mɔɔ ɔ nee mediema ɛlɛdielie bɛ nye na ɔnwunle kɛ bie mɔ ɛlɛno nza la, ɔgyegyele ye. Ɔhanle ɔhilele bɛ bɔbɔ kɛ mɔɔ bɛlɛyɛ la ɛnle kpalɛ. Tɛnlabelɛ 2: Adiema raalɛ bie anwo dole ye kpole bie noko nzinlii ɔdele kpɔkɛ. Mekɛ guale nu la, ɔdele kɛ adiema raalɛ gyɛne ɛnyia ye ewule ne bie. Na kɛmɔ ɔkulo kɛ ɔboa ɔ diema ne mɔɔ ɛnyia ye ewule ne bie la ati, ɔhanle ɔhilele ye kɛ ɔyɛ ye ayile ɛdeɛ ne bie. Ɔhanle aleɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ ɔdi yɛɛ ayile mɔɔ ɔwɔ kɛ ɔyɛ la ɔhilele ye. Tɛnlabelɛ 3: Kolaa na adiema nrenyia bie noko ara nɔhalɛ ne anu la, ɛnee ɔkɔ asɔne bie. Kɛkala mɔɔ yevi asɔne ne anu la, ɔngulo kɛ ɔ nee bɛ yɛ debie biala. Ɔti mɔɔ ɔdele kɛ ɔ diema diedinli bie ɛhɔ ɛzɛne wɔ asɔnesua bie anu la, ɔgyegyele ye.a
7 Eza maa yɛnlea tɛnlabelɛ gyɛne noko. Tɛnlabelɛ 4: Ɔvi adiema bie ngakula nu amuala, ɛnee menli dɔɔnwo lɛ adwenle kɛ ɔnle kpalɛ kɛ mrenyia bazie bɛ kɛsa anzɛɛ mediema mraalɛ bawula telawoza ahɔ nyianu, debiezukoalɛ anzɛɛ daselɛlilɛ. Adiema ne ze kɛ kɛkala bɛyɛ nzenzaleɛ wɔ adwenle mɔɔ yɛlɛ wɔ edwɛkɛ ɛhye anwo la anu ɛdeɛ, noko ɔgyi zo kyengye kɛ ɔnle kɛ mediema mrenyia sie bɛ kɛsa yɛɛ ɔnle kɛ mediema mraalɛ wula telawoza kɔ nyianu, debiezukoalɛ anzɛɛ daselɛlilɛ. Tɛnlabelɛ 5: Asafo nu kpanyinli bie ze adiema nrenyia bie mɔɔ doale ye sukulu zo na nzinlii ɔvile nɔhalɛ ne anu la. Ɔti mɔɔ ɔdele kɛ adiema kpavolɛ bie mɔɔ wɔ ye asafo ne anu la kulo kɛ ɔtoa ye sukulu zo la, ɔgyegyele ye na ɔbɔle mɔdenle kɛ ɔmaa adiema kpavolɛ ne nee ye awovolɛ ahakyi bɛ adwenle.
8. (a) Duzu a bahola amaa awovolɛ bie adendɛ atia awovolɛ gyɛne a? (b) Saa yɛta yɛtendɛ yɛtia awie mɔ a, edwɛkɛ boni a bahola azi asafo ne anu a?
8 Eza nea edwɛkɛ ɛhye mɔɔ bahola ado awovolɛ la. Tɛnlabelɛ 6: Bie a ɛlɛbɔ mɔdenle kɛ ɛbava “Gyihova folɛdulɛ nee ye ngilehilelɛ” wɔatete ɛ mra. (Ɛfɛ. 6:4) Noko ɔzɔho kɛ wɔnwu kɛ mediema bie mɔ maa bɛ mra adenle maa bɛyɛ ninyɛne dɔɔnwo mɔɔ wɔmɔ ɛmmaa ɛ mra adenle ɛmmaa bɛnyɛ bie la. Bie a bɛmaa bɛ mra ne mɔ finde alienwo kyɛ, bɛbɔ vidio game mɔɔ basabasayɛlɛ ɛnle nu anzɛɛ bɛtotɔ fonu bɛmaa bɛ wɔ mekɛ mɔɔ bɛtɛde ngakula bɔbɔ la. Ɔti ɔmaa ɛ mra ne mɔ te nganeɛ kɛ ɛle kyengye somaa. Na ɔyɛ bɔbɔ a bɛbiza wɔ deɛmɔti ɛnyɛ wɔ ninyɛne kɛ bɛ gɔnwo bie awovolɛ la. Tɛnlabelɛ zɛhae bahola amaa wɔadendɛ wɔatia awovolɛ gyɛne. Nɔhalɛ ne a le kɛ, saa yɛ diema Kilisienenli bie kpɔkɛzilɛ nee yɛ ɛdeɛ ne ɛnle ko a, ɔkola ɔfa akɛsakɛsa ɔba. Wɔannea a ɔbamaa wɔadendɛ wɔatia ninyɛne mɔɔ bɛfa bɛ ezukoa bɛtotɔ, adenle mɔɔ bɛta bɛtu anzɛɛ ninyɛne mɔɔ bɛfa bɛdielie bɛ nye la. Noko ɔnle kɛ yɛmaa adwenle mɔɔ yɛlɛ wɔ ninyɛne nwo la anwo kyia yɛ tɛla koyɛlɛ mɔɔ wɔ asafo ne anu la.
9. Duzu a ɔwɔ kɛ yɛkakye a? (Eza nea nvoninli ne.)
9 Baebolo ne tu Kilisienema folɛ kɛ “bɛnyia adwenle ko” wɔ Gyihova ngyinlazo ne mɔ anwo, noko yemɔ ɛngile kɛ ɔwɔ kɛ bɛ adwenle yɛ ko wɔ debie biala anu. (2 Kɔl. 13:11) Ɔti ɔwɔ kɛ yɛkakye kɛ saa Kilisienenli bie kpɔkɛzilɛ nee ɔ diema gyɛne ɛdeɛ ne ɛnle ko a, ɔngile kɛ ye kpɔkɛzilɛ ɛdeɛ ne le kpalɛ na ɔ diema ne ɛdeɛ ne ɛnle kpalɛ. (Wlo. 14:5) Wɔmɔ maa yɛyɛ nwolɛ neazo. Fa ye kɛ yɛkulo kɛ yɛtu adenle yɛkɔ ɛleka bie, na ndenle ngakyile wɔ ɛkɛ mɔɔ yɛbahola yɛalua zo yɛahɔ ɛleka ko ne ala a. Noko akee yɛ nuhua biala bakpa adenle mɔɔ ɔ nye die nwo na ɔbaboa ye la. Zɔhane ala a bie a Kilisienema basisi kpɔkɛ ngakyile wɔ debie ko ne ala anwo a, noko yɛlɛ bodane ko, yemɔ a le kɛ yɛkulo kɛ yɛyɛ mɔɔ sɔ Gyihova anye la. Ɛhye ati ɔnle kɛ yɛtendɛ yɛtia awie mɔ kpɔkɛzilɛ.—Mat. 7:1; 1 Tɛs. 4:11.
Adendulɛma bahola ava ndenle ngakyile zo ahɔ ɛleka ko ne ala, zɔhane ala a Kilisienema noko kpɔkɛzilɛ bahola ayɛ ngakyile wɔ mekɛ mɔɔ bɛlɛsonle Gyihova la a (Nea ɛdendɛkpunli 9)
DUZU ATI A ƆWƆ KƐ YƐDIE AWIE MƆ KPƆKƐZILƐ YƐTO NU A?
10. Duzu a Gyemise 4:12 maa yɛnwu kɛ yɛnlɛ nwolɛ adenle kɛ yɛbayɛ a, na duzu ati ɔ?
10 Baebolo ne maa yɛnwu deɛmɔti ɔwɔ kɛ yɛdie awie mɔ kpɔkɛzilɛ yɛto nu la anwo edwɛkɛ dɔɔnwo. Maa yɛnlea bie mɔ. Mɔɔ limoa la a le kɛ yɛnlɛ nwolɛ adenle kɛ yɛbabua awie mɔ ndɛne wɔ bɛ kpɔkɛzilɛ nwo. (Kenga Gyemise 4:12.) Gyihova a le Mɛlamaavolɛ nee Ndɛnebuavolɛ mɔɔ tenrɛ a. Ɔdaye ala a ɔlɛ adenle ɔdi mɔɔ le kpalɛ nee mɔɔ le ɛtane la anwo mɛla a. Ɔti Gyihova a yɛ mediema ne mɔ babu mgbonda amaa ye a, tɛ yɛdayɛ ɔ. (Wlo. 14:10) Yemɔti yɛnlɛ nwolɛ adenle kɛ yɛbagyinla yɛdayɛ mumua ne yɛ ngyinlazo mɔɔ yɛhyehyɛ anzɛɛ adwenle mɔɔ yɛlɛ wɔ ninyɛne nwo la azo yɛabua awie mɔ ndɛne anzɛɛ yɛadendɛ yɛatia bɛ wɔ bɛ kpɔkɛzilɛ nwo.b
11. Duzu a yɛbahola yɛayɛ yɛamaa anzodwolɛ adɛnla asafo ne anu a? (Eza nea nvoninli ne.)
11 Mɔɔ tɔ zo nwiɔ, Gyihova kulo kɛ ye azonvolɛ tɛnla koyɛlɛ nu, noko ɔ nye ɛnla kɛ yɛ muala yɛbayɛ yɛ ninyɛne ko. Edwɛkɛ ne a le kɛ, yɛ Nyamenle ne anye die ninyɛne ngakyile ngakyile nwo, na kɛzi ɔbɔle ninyɛne bɔbɔ la maa yɛnwu ye zɔ. Kɛ neazo la, nya nwiɔ mɔɔ henda baka ko ne ala azo bɔbɔ la ɛnle ko, ngakyile wɔ nu. Eza nea kɛzi ɔbɔle sonla bɔbɔ la. Menli mɔɔ bo mgbe mgbe mɔtwɛ la a wɔ azɛlɛ ye azo a, noko asolo kɛzi yɛ nuhua ko biala de nee subane mɔɔ yɛlɛ la. Gyihova mumua ne a bɔle yɛ ngakyile ngakyile a. Ɔ nye ɛnla kɛ yɛ nee awie gyɛne bayɛ ko pɛpɛɛpɛ. Noko ɔkulo kɛ yɛtɛnla koyɛlɛ nu. Ɔti ɔnle kɛ yɛmaa kɛzi yɛle ngakyile la kpakyekpakye yɛ nu, emomu ɔwɔ kɛ yɛmaa anzodwolɛ tɛnla yɛ avinli. Nɔhalɛ nu, koyɛlɛ mɔɔ wɔ asafo ne anu la hyia yɛ kpole kpalɛ tɛla adwenle ngakyile mɔɔ yɛlɛ nee ninyɛne mɔɔ yɛ nye die nwo la.—Wlo. 14:19.
Gyihova bɔle yɛ ngakyile ngakyile, noko ɔkulo kɛ yɛtɛnla koyɛlɛ nu (Nea ɛdendɛkpunli 11)
KƐ ƆKƐYƐ NA YƐALIE ADWENLE MƆƆ AWIE MƆ LƐ LA YƐADO NU LA
12-13. Saa yɛte nganeɛ kɛ awie ‘ɛvo adenle’ a, duzu a ɔwɔ kɛ yɛkakye a? (Galeehyeama 6:1; eza nea ɛlɛka, “Saa Ɛ Nee Awie Ɛnyɛ Adwenle A.”)
12 Mekɛ mɔɔ awie mɔ basisi bɛ ti anwo kpɔkɛ la. Ɔwɔ kɛ ɛbiza ɛ nwo kɛ, ‘Asoo ahenle ‘ɛvo adenle’ anzɛɛ ɔlɛdua adenle gyɛne zo yeayɛ debie ala?’ Saa ɔle nɔhalɛ kɛ ahenle ɛvo adenle, kile kɛ ɔlɛyɛ debie mɔɔ Baebolo ne tua la a, eza biza ɛ nwo kɛ, ‘Asoo medame a ɔfɛta kɛ me nee ye tendɛ a, anzɛɛ ɔwɔ kɛ awie gyɛne, bie a asafo nu kpanyinli bie a ɔfɛta kɛ ɔ nee ye tendɛ ɔ?’ Saa ɛdawɔ a ɔfɛta kɛ ɛboa ye a, ɛ nee ye ɛdendɛ wɔ adenle kɛnlɛma zo. (Kenga Galeehyeama 6:1.) Noko fane dɔɔnwo ne ala, ɛbanwu kɛ nvonleɛ ɛnle mɔɔ ahenle ɛlɛyɛ la anwo, emomu bie a ɛnee ɔlɛdua adenle gyɛne mɔɔ nee wɔ ɛdeɛ ne ɛnle ko la azo a yeayɛ debie bie a. Saa ɛnwu ye zɔ a, mmabiza ye nwolɛ edwɛkɛ anzɛɛ mmaka ye kpɔkɛzilɛ ne anwo edwɛkɛ ɛtane. Emomu bu nwolɛ adenle mɔɔ ɔlɛ ɔsi ɔ ti anwo kpɔkɛ la na mmabua ye ndɛne.—Wlo. 14:2-4.
13 Maa yɛyɛ ndonwo bie. Fa ye kɛ ɛ nee ɛ gɔnwo bie ɛhɔ kɛ bɛkadɔ aleɛ bɛali. Asoo ɛbatinlitinli ɛ gɔnwo ne anwo zo kɛ ɔli aleɛ ko ne ala mɔɔ ɛbali la bie ɔ? Kyɛkyɛ. Ɛbamaa ɔdaye mumua ne yeakpa aleɛ mɔɔ ɔkulo la, ɔluakɛ tɛ ɛdawɔ a ɛbali a. Zɔhane ala a ɛdawɔ noko ɛ nye ɛnrɛlie nwo kɛ ɛ gɔnwo ne baha ahile wɔ kɛ ɛli aleɛ mɔɔ ɔlɛdi la bie a. Yemɔti ɔnle kɛ yɛbɔ mɔdenle kɛ yɛbatinlitinli awie mɔ anwo zo yɛamaa bɛayɛ bɛ ninyɛne kɛ yɛdayɛ la, emomu yɛbamaa bɛanyia adenle bɛazi bɛ ti anwo kpɔkɛ. Saa yɛyɛ zɔ a, ɔkile kɛ yɛbu bɛ.
14. Duzu a yɛyɛ wɔ yɛ kpɔkɛzilɛ nwo a ɔbamaa koyɛlɛ adɛnla asafo ne anu a? (1 Kɔlentema 8:12, 13)
14 Saa ɛdawɔ mumua ne ɛlɛsi ɛ ti anwo kpɔkɛ a. Amaa yɛaboa yɛamaa koyɛlɛ adɛnla asafo ne anu la, ɔnle kɛ yɛyɛ ninyɛne yɛmaa ɔgyegye awie mɔ. (Kenga 1 Kɔlentema 8:12, 13.) Ɔdwu mekɛ ne bie a, yɛbade nganeɛ kɛ kpɔkɛ bie mɔɔ yɛlɛsi la le ye adenle zo anzɛɛ nvonleɛ ɛnle nwo. Noko saa ɔbagyegye yɛ diema bie a, asoo “nvasoɛ wɔ zo” ɔ?c (1 Kɔl. 10:23, 24) Saa ɔba ye zɛhae a ɔnle kɛ yɛka kɛ, wɔ kutu ne ati memmasi me dadeɛ ɔ? Emomu, ɔwɔ kɛ yɛdwenle awie mɔ anwo. (Wlo. 15:1) Noko bie a yɛbaha kɛ, ‘Se yɛzukoa ye kɛkala kɛ ɔwɔ kɛ awie mɔ die yɛ kpɔkɛzilɛ to nu?’ Ɔle nɔhalɛ. Kɛmɔ yɛdie bɛ kpɔkɛzilɛ yɛto nu la ati, ɔwɔ kɛ bɛdabɛ noko bɛdie yɛ ɛdeɛ bɛto nu. Noko akee ɔwɔ kɛ yɛkakye edwɛkɛ mɔɔ Baebolo ne ka wɔ Wulomuma 12:18 la. Ɔse, “Saa ɔkɛyɛ boɛ a, bɛ ɛdeɛ, bɛ nee menli kɔsɔɔti ɛdɛnla anzodwolɛ nu.” Ɛhye ati ɔwɔ kɛ yɛyɛ biala mɔɔ yɛbahola la yɛ nee awie mɔ tɛnla anzodwolɛ nu dahuu na yɛnea boɛ kɛ yɛnrɛyɛ ninyɛne mɔɔ ɔbagyegye bɛ la.
15. Duzu a asafo nu mgbanyima yɛ a ɔbaboa yeamaa koyɛlɛ adɛnla asafo ne anu a? (1 Kɔlentema 4:6)
15 Asafo nu mgbanyima die awie mɔ kpɔkɛzilɛ to nu. Ninyɛne mɔɔ asafo nu mgbanyima yɛ a ɔboa ɔmaa koyɛlɛ tɛnla asafo ne anu la bie a le kɛ bɛnli mɛla bɛmmaa mediema wɔ ninyɛne mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛdabɛ mumua ne a bɛsisi nwolɛ kpɔkɛ la anwo. Eza bɛnyɛ ‘debie bɛmmaa ɔndɛla mɔɔ bɛhɛlɛ’ wɔ Baebolo ne anu la. (Kenga 1 Kɔlentema 4:6.) Ɛhye noko kile kɛ saa adehilelɛ ne wɔ yɛ mbuluku anzɛɛ yɛ vidio ne mɔ anu a, yemɔ ala a bɛdi zo a. Bieko, saa bɛ diema diedinli bie ka kile bɛ kɛ bɛboa ye a, tɛ edwɛkɛ mɔɔ bɛdabɛ mumua ne bɛsuzu kɛ ɔbaboa ye la a bɛka bɛkile ye a. Emomu bɛgyinla Nyamenle Edwɛkɛ ne azo a bɛtu ye folɛ a.—Aye. 48:17, 18.
16. Duzu a asafo nu kpanyinli bie yɛ a ɔbahile kɛ ɔdie kpɔkɛ mɔɔ mgbanyima eku ne bazi la ɔto nu a?
16 Eza ɔwɔ kɛ asafo nu kpanyinli bie die kpɔkɛ mɔɔ mgbanyima eku ne bazi la amuala to nu. Kolaa na mgbanyima ne mɔ azi kpɔkɛ la, bɛdimoa bɛyɛ asɔne bɛsɛlɛ sunsum nwuanzanwuanza, bɛneɛnlea Baebolo ne anu adehilelɛ ngakyile ne mɔ anu na bɛfa bɛdi gyima. Ɔti saa bɛ nuhua ko bie kile ye adwenle na bɛanlie bɛando nu bɔbɔ a, ɔwɔ kɛ ɔdie menli dɔɔnwo ne kpɔkɛzilɛ ɛdeɛ ne ɔto nu. (Ɛfɛ. 5:17) Eza ɔwɔ kɛ kpanyinli bie nea kɛ ɔnrɛye edwɛkɛ ko bie ɔnrɛvi adehilelɛ mɔɔ wɔ ɛkɛ ne anu la na ɔnrɛhilehile nuhua too kɛ ɔmaa ɔ nee adwenle mɔɔ ɔdaye mumua ne ɔlɛ la ayɛ ko.
17. Saa yɛdie awie mɔ kpɔkɛzilɛ yɛto nu a, kɛzi ɔboa yɛ ɛ?
17 Kɛ mɔɔ yɛnwu ye la, yɛ nuhua biala le ngakyile. Asolo adwenle mɔɔ yɛ nuhua biala lɛ nee ninyɛne mɔɔ yɛ nye die nwo la. Noko ɛhye le debie kpalɛ. Kɛmɔ asolo ɛleka mɔɔ bɛtetele awie biala nee yɛ nuhua biala subane la ati, ɔmaa asafo ne anu yɛ fɛ kpalɛ. Ɛhye ati yɛmmaa kɛzi yɛle ngakyile ngakyile la ɛntete yɛ avinli, emomu yɛboa yɛmaa anzodwolɛ tɛnla yɛ avinli. Eza yɛnea boɛ amaa yɛanyɛ ninyɛne mɔɔ ɔbagyegye awie mɔ la. Bieko, saa awie mɔ sisi bɛ ti anwo kpɔkɛ a, yɛndendɛ yɛntia bɛ. Ninyɛne ɛhye mɔ mɔɔ yɛyɛ la boa maa anyelielɛ nee koyɛlɛ tɛnla asafo ne anu.—Edw. 133:1; Mat. 5:9.
EDWƐNE 89 Tie, Di Zo, Na Nyia Nyilalɛ
a Kolaa na awie azi kpɔkɛ kɛ ɔbahɔ ɛzɛne anzɛɛ atɔfolɛlielɛ bie wɔ asɔnesua bie anu la, ɔwɔ kɛ ɛsuzu ninyɛne bie mɔ anwo. Nea “Bɛbɔ ‘Anzodwolɛ Mɔɔ Ka Bɛ Bɔ Nu’ La Anwo Bane!” vidio ne wɔ jw.org.
b Ɔdwu mekɛ ne bie a, ɔwɔ kɛ mgbanyima bua bɛdabɛ mɔɔ bɛanli Baebolo mɛla zo la ndɛne. Noko akee mgbanyima ne mɔ kakye kɛ, bɛlɛgyinla Gyihova tenlene ngyinlazo ne azo a babua ndɛne bɛamaa ye a, na tɛ bɛdabɛ bɛ ngyinlazo zo ɔ.—Fa toto 2 Edwɛkɛsisilɛ 19:6 anwo.
c Saa ɛkpondɛ nwolɛ neazo a, nea Nyia Anyelielɛ Dahuu! buluku ne ɛzukoalɛdeɛ 35, nɔma 5.