EDWƐKƐ 35
EDWƐNE 121 Yɛhyia Bɛnwozohomolɛ
Ɛbahola Wɔali Atiakunluwɔzo Ɛtane Zo Konim
“Bɛmmamaa ɛtane kɔ zo di belemgbunli wɔ bɛ sonlabaka ne mɔɔ bawu la anu, na bɛdi ye atiakunluwɔzo ne mɔ anzi.”—WLO. 6:12.
BODANE
Ɔbaboa yɛ amaa (1) yɛ sa nu ando yɛɛ (2) yɛanwu kɛzi yɛbahola yɛali sɔnea zo konim la.
1. Duzu a alesama mɔɔ ɛnli munli la kɔsɔɔti ɛlɛbɔ mɔdenle kɛ bɛbaho bɛatia a?
YERA wɔ nu ɛlɛ kɛ ɛyɛ debie mɔɔ Gyihova anye ɛnlie nwo la ɔ? Saa ɔle zɔ a, mmaka kɛ wɔ ngyegyelɛ ɛdeɛ ne tɛla awie biala ɛdeɛ ne. Baebolo ne ka kɛ: “Sɔnea biala ɛtɛtole bɛ kyesɛ mɔɔ to awie biala la ala.” (1 Kɔl. 10:13) Ɛhye kile kɛ tɛ ɛ ngomekye a ɛlɛko wɔatia atiakunluwɔzo ɛtane a. Ɔtɛkale ɛ ngome ɔluakɛ Gyihova baboa wɔ yeamaa wɔali konim.
2. Sɔnea boni mɔ a ɔbayɛ kɛ Kilisienema nee Baebolo sukoavoma bie mɔ yia a? (Eza nea nvoninli ne mɔ.)
2 Eza Baebolo ne ka kɛ: “Mɔɔ sɔ awie nea la a le ɔdaye ye atiakunluwɔzo mɔɔ twehwe ye na ɔbɛlɛbɛla ye la.” (Gye. 1:14) Bie a debie mɔɔ sɔ wɔ nea la bayɛ ngakyile avi mɔɔ sɔ awie gyɛne nea la anwo. Kɛ neazo la, awie mɔɔ bɛ nee ye awodeɛ ɛnle ko mɔɔ bɛ nee ye da la bahola azɔ Kilisienema bie mɔ anlea; bie mɔ noko ɛdeɛ ne bahola ayɛ menli mɔɔ bɛ nee bɛ awodeɛ le ko la. Ɔyɛ a menli mɔɔ bɛgyakyi nlanwonvoninli ɛnleanlɛ la bade nganeɛ kɛ ɔwɔ kɛ bɛsia bɛkɔnea bie. Menli dɔɔnwo mɔɔ bɛgyakyi nyiletane ɛnlonlɛ nee nzabolɛ la noko yia ngyegyelɛ ko ne ala bie. Ɛhye mɔ le atiakunluwɔzo ɛtane mɔɔ Kilisienema nee Baebolo sukoavoma bie mɔ ɛlɛko atia a. Ɔyɛ a yɛ muala yɛte nganeɛ kɛ ɛzoanvolɛ Pɔɔlo mɔɔ hɛlɛle edwɛkɛ ɛhye la: “Mekɛ mɔɔ mekulo kɛ meyɛ kpalɛ la, ɛnee ɛtane ala a gyi me nye zo a.”—Wlo. 7:21.
Sɔnea bahola ara arɛlevilɛ nu—wɔ mekɛ biala anu nee ɛleka biala (Nea ɛdendɛkpunli 2)c
3. Saa atiakunluwɔzo ɛtane bie kɔ zo gyegye awie a, kɛzi ɔbahola yeaha ye ɛ?
3 Saa ɛgyi atiakunluwɔzo ɛtane bie mɔɔ kɔ zo gyegye wɔ la anloa a, bie a ɛbanyia adwenle kɛ ɛnrɛhola ɛnrɛyɛ nwolɛ ɛhwee, kɛ asɛɛ ɛnrɛhola ɛnrɛyɛ mɔɔ le kpalɛ la ɛlɛ. Eza bie a ɛbanyia adwenle kɛ ɛnlɛ anyelazo biala, kɛ asɛɛ kɛmɔ wɔnyia atiakunluwɔzo ɛtane la ati Gyihova ɛbua wɔ ewule fɔlɛ. Noko nwu ye kɛ adwenle ɛhye mɔ biala ɛnle nɔhalɛ! Amaa yɛanwu deɛmɔti ɔle zɔ la, edwɛkɛ ɛhye babua kpuya nwiɔ ɛhye mɔ: (1) Nienwu a adwenle mɔɔ yɛnyia kɛ yɛnrɛhola yɛnrɛyɛ ninyɛne mɔɔ sɔ yɛ nea la anwo ɛhwee yɛɛ yɛnlɛ anyelazo la vi a? (2) Kɛ ɔkɛyɛ na wɔahola wɔali atiakunluwɔzo ɛtane zo konim ɛ?
ADWENLE MƆƆ “AMUMUYƐNLI NE” KULO KƐ YƐNYIA LA
4. (a) Duzu ati a Seetan kulo kɛ yɛte nganeɛ kɛ yɛnrɛhola yɛnrɛho yɛnrɛtia atiakunluwɔzo ɛtane a? (b) Duzu ati a yɛbahola yɛaho yɛatia sɔnea a?
4 Saa ɛtane bie sɔ yɛ nea a, Seetan kulo kɛ yɛnyia adwenle kɛ yɛnrɛhola yɛnrɛyɛ nwolɛ ɛhwee. Ɛnee Gyisɛse ze adwenle ɛhye mɔɔ Seetan lɛ la ɔti a ɔhanle ɔhilele ye ɛdoavolɛma ne kɛ bɛyɛ asɔne kɛ: “Mmafa yɛ ɛkɔ sɔnea nu, emomu die yɛ fi amumuyɛnli ne asa anu” la. (Mat. 6:13) Seetan se saa alesama yia sɔnea mɔɔ bamaa bɛayɛ ɛtane la a, bɛnrɛdie Gyihova. (Dwobu 2:4, 5) Duzu ati a Seetan lɛ zɔhane adwenle ne a? Seetan mumua ne a maanle ye atiakunluwɔzo ɛtane ne bɛlɛbɛlale ye a, na yeannyia ɛhulolɛ kɛ ɔbahɔ zo yeali nɔhalɛ yeamaa Gyihova. Ɔti ɔdie ɔdi kɛ saa yɛyia sɔnea a yɛbayɛ kɛ ɔdaye la, yɛbakpo Gyihova ndɛndɛ. Seetan nyianle adwenle bɔbɔ kɛ ɔbahola yeazɔ Nyamenle Ara ne mɔɔ di munli la yeanlea amaa yeayɛ ɛtane! (Mat. 4:8, 9) Noko dwenle nwolɛ nea: Asoo yɛnrɛhola yɛnrɛho yɛnrɛtia atiakunluwɔzo ɛtane ɔ? Yɛbahola! Yɛ nee ɛzoanvolɛ Pɔɔlo mɔɔ hɛlɛle edwɛkɛ ɛhye la yɛ adwenle: “Melɛ anwosesebɛ wɔ debie biala anu ɔlua ahenle mɔɔ maa me tumi la ati.”—Fel. 4:13.
5. Duzu a maa yɛkola yɛnwu kɛ Gyihova lɛ anwodozo kɛ yɛbahola yɛaho yɛatia atiakunluwɔzo ɛtane a?
5 Gyihova ɛnle kɛ Seetan la, ɔlɛ anwodozo kɛ yɛbahola yɛaho yɛatia atiakunluwɔzo ɛtane. Boni a maa yɛnwu ye zɔ a? Ɔluakɛ Gyihova ɛha ɛdo ɛkɛ ne kɛ menli ekpunli kpole bie mɔɔ bɛkɔ zo bɛdi nɔhalɛ la banyia bɛ ti wɔ anwongyelelɛ kpole ne anu. Dwenle mɔɔ ɛhye kile la anwo. Gyihova, mɔɔ ɔngola ɔmbɔ adalɛ la se menli ekpunli kpole bie—tɛ ekyi o—mɔɔ “bɛkpo bɛ adɛladeɛ ne mɔ nwohyee wɔ Boaneralɛ ne mogya ne anu” la bahɔ paladaese. Ɛhye kile kɛ Gyihova bu bɛ kɛ bɛ nwo te. (Yek. 7:9, 13, 14) Ɔda ali wienyi kɛ, Gyihova ze kɛ yɛbahola yɛaho yɛatia atiakunluwɔzo ɛtane.
6-7. Duzu bieko a Seetan kulo kɛ yɛdie yɛdi a?
6 Eza Seetan kulo kɛ yɛnyia adwenle kɛ yɛnlɛ anyelazo biala, kɛ asɛɛ kɛmɔ yɛnyia atiakunluwɔzo ɛtane la ati Gyihova ɛbua yɛ ewule fɔlɛ. Bieko, duzu ati a Seetan lɛ zɔhane adwenle ne a? Seetan mumua ne a ɔnlɛ anyelazo a; Gyihova ɛbua ye ndɛne kɛ ɔnfɛta dahuu ngoane. (Gyn. 3:15; Yek. 20:10) Noko yɛmɛ, yɛlɛ anyelazo kɛ yɛbanyia nyilalɛ ne mɔɔ bɔle Seetan la, ɛhye ati a ɔkulo kɛ yɛdayɛ noko yɛte nganeɛ kɛ yɛnlɛ anyelazo a. Yɛnle kɛ ɔdaye la. Nɔhalɛ nu, Baebolo ne maa yɛnyia anwodozo kɛ Gyihova kulo kɛ ɔboa yɛ na ɔngulo kɛ ɔbua yɛ ewule fɔlɛ. “Ɔngulo kɛ bɛsɛkye awie biala, emomu ɔkulo kɛ menli kɔsɔɔti nu bɛ nwo.”—2 Pita 3:9.
7 Saa yɛdie yɛdi kɛ yɛnrɛhola yɛnrɛyɛ yɛ atiakunluwɔzo ɛtane ne mɔ anwo ɛhwee yɛɛ yɛnlɛ anyelazo biala a, ɛnee amgba yɛlɛdwenle kɛ mɔɔ Seetan kulo lɛ yɛdwenle la. Saa yɛte ɛhye abo kpalɛ a, ɔbamaa yɛamia kpɔkɛ mɔɔ yɛbɔ kɛ yɛbaho yɛatia ye la anu ɛsesebɛ.—1 Pita 5:8, 9.
KƐZI ƐTANE MƆƆ WƆ YƐ NWO LA BAHOLA AMAA YƐADE NGANEƐ LA
8. Saa ɛye ninyɛndane mɔɔ yɛyɛ la ɛsie ahane a, ɔyɛ a Baebolo ne ka ɛtane a duzu a ɔkile a? (Edwɛne 51:5) (Eza nea “Edwɛkɛ Mɔɔ Bɛhilehile Nu.”)
8 Saa ɛye Seetan ɛsie ahane a, debie gyɛne wɔ ɛkɛ mɔɔ bahola amaa yɛade nganeɛ kɛ yɛnrɛhola yɛnrɛyɛ atiakunluwɔzo ɛtane nwo ɛhwee yɛɛ yɛnlɛ anyelazo a. Duzu debie ɔ? Yemɔ a le ɛtane mɔɔ yɛ muala yɛnyianle yɛvile yɛ awovolɛ mɔɔ bɛlimoa la ɛkɛ la.a—Dwobu 14:4; kenga Edwɛne 51:5.
9-10. (a) Kɛzi ɛtane mɔɔ Adam nee Yive yɛle la hanle bɛ ɛ? (Eza nea nvoninli ne.) (b) Kɛzi ɛtane mɔɔ yɛnyianle yɛvile bɛ ɛkɛ la ɛha yɛ ɛ?
9 Nea kɛzi ɛtane mɔɔ Adam nee Yive yɛle la hanle bɛ la. Mɔɔ bɛyɛle Gyihova anwo anzosesebɛ la anzi, bɛhɔveale na bɛbɔle mɔdenle kɛ bɛkeda bɛ nwo. Ɛnee Adam nee Yive nee Gyihova ɛnrɛhola ɛnrɛnyia agɔnwolɛvalɛ bieko ɛlɛ. Ɔnva nwo biala mɔɔ bɛbayɛ la, dahuu bɛ adwenle babua bɛ fɔlɛ, adwenleadwenle badɔ bɛ nwo, bɛbade nganeɛ kɛ bɛnlɛ banebɔlɛ yɛɛ bɛbɔ anyiemgba. Bɛangola bɛanlie bɛ nwo bɛanvi ɛtane sa nu.
10 Noko yɛ nee Adam nee Yive tɛnlabelɛ ne ɛnle ko. Ɛkpɔnedeɛ ne—mɔɔ Adam nee Yive ɛnrɛnyia zolɛ nvasoɛ la—kola kyikyi yɛ ɛtane ne na ɔmaa yɛnyia adwenle mɔɔ anu te la. (1 Kɔl. 6:11) Noko ɛyɛ ye biala a, yɛnyia ɛtane yɛvi bɛ ɛkɛ. Ɔti ɔnyɛ nwanwane kɛ yɛdayɛ noko yɛ adwenle bua yɛ fɔlɛ, adwenleadwenle tɔ yɛ nwo, yɛte nganeɛ kɛ yɛnlɛ banebɔlɛ yɛɛ yɛbɔ anyiemgba la. Baebolo ne ka ye wienyi kɛ ɛtane tɛdɛ alesama nu kyengye. Na yeyɛ ye zɔ “bɔbɔ [wɔ] bɛdabɛ mɔɔ bɛanyɛ ɛtane kɛ Adam la” anwo zo. (Wlo. 5:14) Ɛhye ɛnle edwɛkɛ kpalɛ ɛdeɛ, noko ɔnle kɛ ɔmaa yɛte nganeɛ kɛ yɛnrɛhola yɛnrɛho yɛnrɛtia ɛtane yɛɛ yɛnlɛ anyelazo. Yɛbahola yɛakpo zɔhane adwenle ɛtane ne. Kɛzi yɛbayɛ ye ɛ?
Ɛtane maanle Adam nee Yive adwenle buale bɛ fɔlɛ, adwenleadwenle dɔle bɛ nwo, bɛdele nganeɛ kɛ bɛnlɛ banebɔlɛ yɛɛ bɛ nyunlu ɛgua aze (Nea ɛdendɛkpunli 9)
11. Saa yɛte nganeɛ kɛ yɛnrɛhola yɛnrɛyɛ atiakunluwɔzo ɛtane nwo ɛhwee a, duzu a ɔwɔ kɛ yɛyɛ a, na duzu ati ɔ? (Wulomuma 6:12)
11 Saa yɛte nganeɛ kɛ yɛnrɛhola yɛnrɛyɛ atiakunluwɔzo ɛtane nwo ɛhwee a, yɛbahola yɛabu ye kɛ ɛtane mɔɔ wɔ yɛ nwo la a “ɛlɛka” zɔhane edwɛkɛ ne ahile yɛ a, ɔti ɔnle kɛ yɛtie ye. Duzu ati ɔ? Ɔluakɛ Baebolo ne maa yɛnwu kɛ ɔnle kɛ yɛmaa ɛtane kɔ zo “di belemgbunli” wɔ yɛ nwo zo. (Kenga Wulomuma 6:12.) Ɛhye kile kɛ yɛbahola yɛakpa kɛ yɛnrɛli atiakunluwɔzo ɛtane mɔɔ bara yɛ nu la anzi. (Gal. 5:16) Gyihova ze kɛ yɛbahola yɛaho yɛatia sɔnea; tɛ ye zɔ a, anrɛɛ ɔnrɛha ɔnrɛhile yɛ kɛ yɛyɛ ye zɔ. (Dit. 30:11-14; Wlo. 6:6; 1 Tɛs. 4:3) Ɔda ali wienyi kɛ yɛbahola yɛali atiakunluwɔzo ɛtane zo konim.
12. Saa yɛte nganeɛ kɛ yɛnlɛ anyelazo a, duzu a ɔwɔ kɛ yɛyɛ a, na duzu ati ɔ?
12 Eza saa yɛte nganeɛ kɛ yɛnlɛ anyelazo—kɛ asɛɛ kɛmɔ yɛnyia atiakunluwɔzo ɛtane la ati Gyihova ɛbua yɛ ewule fɔlɛ a—yɛbahola yɛabu ye kɛ ɛtane mɔɔ wɔ yɛ nwo la a “ɛlɛka” zɔhane edwɛkɛ ne ahile yɛ a, ɔti ɔnle kɛ yɛtie ye. Duzu ati ɔ? Ɔluakɛ Baebolo ne kilehile kɛ Gyihova ze kɛ bɛvale ɛtane bɛwole yɛ. (Edw. 103:13, 14) Ɔze yɛ nwo “debie biala,” bie a le kɛzi ɛtane mɔɔ yɛnyianle yɛvile Adam nee Yive ɛkɛ la maa yɛyɛ yɛ ninyɛne la. (1 Dwɔn 3:19, 20) Saa yɛammaa yɛ sa nu ando na yɛkɔ zo yɛko yɛtia atiakunluwɔzo ɛtane a, ɔbamaa Gyihova abu yɛ kɛ yɛ nwo te. Duzu a maa yɛkola yɛnyia zɔhane anwodozo ne a?
13-14. Saa atiakunluwɔzo ɛtane ba yɛ adwenle nu a, asoo yemɔ kile kɛ Gyihova ɛnrɛlie yɛ ɛnrɛdo nu ɔ? Kilehile nu.
13 Baebolo ne maa yɛnwu ngakyile mɔɔ wɔ ɛtaneyɛlɛ (mɔɔ yɛkola yɛyɛ nwolɛ debie) nee atiakunluwɔzo ɛtane (mɔɔ bie a ɔba arɛlevilɛ nu la) anu la. Kɛ neazo la, ɛnee mrenyia mɔɔ wɔ alimoa Kɔlente asafo ne anu la bie mɔ fa bɛ gɔnwo mɔ mrenyia yɛɛ mraalɛ bie mɔ fa bɛ gɔnwo mɔ mraalɛ kolaa na bɛarayɛ Kilisienema. Pɔɔlo hɛlɛle kɛ: “Kɛ ɛnee bɛ nuhua bie mɔ de la ɛne.” Asoo ɛhye kile kɛ ɛbɛlatane ɛbɔlɛ nwo atiakunluwɔzo amba bɛ adwenle nu bieko ɛlɛ ɔ? Ɔnrɛhola ɔnrɛra ye zɔ, ɔluakɛ subane ɛtane ɛhye mɔ ta sosɔ ndinli wɔ yɛ nu. Noko Gyihova liele Kilisienema mɔɔ holale zɔle bɛ nwo na bɛanli bɛ atiakunluwɔzo ɛtane ne anzi la dole nu. Ɔbule bɛ kɛ “bɛbia bɛ kɛnlɛma.” (1 Kɔl. 6:9-11) Gyihova bahola abu ɛdawɔ noko zɔhane ala.
14 Ɔnva nwo atiakunluwɔzo ɛtane biala mɔɔ ɛlɛgyegye wɔ la, ɛbahola wɔali zolɛ konim. Saa ɛnrɛhola ɛnrɛye bɛ ɛnrɛvi ɛkɛ ne bɔkɔɔ bɔbɔ a, ɛbahola wɔahomo ɛ nwo zo amaa ‘wɔanyɛ mɔɔ wɔ sonlabaka ne nee wɔ nzuzulɛ kulo la.’ (Ɛfɛ. 2:3) Kɛ ɔkɛyɛ na wɔahola wɔayɛ ɛhye amaa wɔaho wɔatia atiakunluwɔzo ɛtane ɛ?
DEBIE MƆƆ BABOA WƆ YEAMAA WƆALI KONIM LA
15. Saa yɛbahola yɛaho yɛatia atiakunluwɔzo ɛtane a, duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛnwu yɛ sinlidɔlɛ ne mɔ a?
15 Amaa wɔahola wɔaho wɔatia atiakunluwɔzo ɛtane la, ɔwɔ kɛ ɛdawɔ mumua ne ɛnwu wɔ sinlidɔlɛ ne mɔ. Nea boɛ na wɔanva “adalɛ nzuzulɛ” wɔambɛlɛbɛla ɛ nwo. (Gye. 1:22) Kɛ neazo la, awie mɔɔ no nza la bahola abu ɔ nye agua ye ngyegyelɛ ne azo na yeaha kɛ, ‘Awie mɔ no nza dɔɔnwo tɛla me.’ Awie mɔɔ nlanwonvoninli ɛnleanlɛ ɛha ɔ nwo la noko bahola abɔ awie mɔ somolɛ wɔ nwolɛ na yeaha kɛ, ‘Saa me ye da ɛlɔlɛ ali kile me a, anrɛɛ mennea nlanwonvoninli.’ Saa ɛnyia adwenle zɛhae a, ɔnrɛmaa ɔnrɛyɛ se kɛ ɛbadɔ sɔnea nu. Ɔti saa ɛyɛ nvonleɛ bie a, mmabua ɛ nwo benle, mmayɛ zɔ bɔbɔ wɔ ɛ ti anu. Ɛdi mɔɔ ɛyɛ la anwo ɛzonle ɔti di nwolɛ gyima.—Gal. 6:7.
16. Kɛ ɔkɛyɛ na wɔamia kpɔkɛ mɔɔ wɔbɔ kɛ ɛyɛ mɔɔ le kpalɛ la anu ɛ?
16 Saa ɛye wɔ sinlidɔlɛ ne mɔ mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛdawɔ mumua ne ɛnwu bɛ la ɛsie ahane a, ɔwɔ kɛ ɛmia kpɔkɛ mɔɔ wɔbɔ kɛ ɛnrɛli wɔ atiakunluwɔzo ɛtane ne mɔ anzi la anu. (1 Kɔl. 9:26, 27; 1 Tɛs. 4:4; 1 Pita 1:15, 16) Yɛ ninyɛne mɔɔ bɛsɔ wɔ bɛnea nee mekɛ mɔɔ bɛsɔ wɔ bɛnea la nzonlɛ. Ɔbahola yeara ye kɛ debie titili bie a sɔ wɔ nea a, anzɛɛ ɛyia sɔnea ne wɔ mekɛ fɔɔnwo bie anu wɔ kenle ne anu. Kɛ neazo la, asoo mekɛ mɔɔ wɔvɛ anzɛɛ nɔɔzo a ɔyɛ se ɔmaa wɔ kɛ ɛbaho wɔatia sɔnea ɔ? Fa wɔ adwenle bu sɔnea mɔɔ ɛbahola wɔayia la na suzu kɛzi ɛbali nwolɛ gyima la anwo wɔ wɔ adwenle nu. Ɔwɔ kɛ ɛyɛ ɛhye kolaa na wɔayia sɔnea ne na yemɔ a baboa wɔ a.—Mrɛ. 22:3.
17. Duzu a yɛbahola yɛazukoa yɛavi Dwosefi neazo ne anu a? (Gyɛnɛsese 39:7-9) (Eza nea nvoninli ne mɔ.)
17 Nea mɔɔ Dwosefi yɛle wɔ mekɛ mɔɔ Pɔtefaa aye ne bɔle mɔdenle kɛ ɔbɛlɛbɛla ye yeamaa ɔ nee ye ala la. Yeangyilegyinla nwolɛ fee kɛ ɔbaha yeahile ye wienyi kɛ ɔnrɛyɛ. (Kenga Gyɛnɛsese 39:7-9.) Duzu a yɛbahola yɛazukoa yɛavi nu a? Ɛnee Dwosefi ɛbɔ kpɔkɛ dɛba kɛ ɔbayɛ mɔɔ le kpalɛ la kolaa na Pɔtefaa aye ne abɔ mɔdenle kɛ ɔbɛlɛbɛla ye. Ɛdawɔ noko ɛbahola wɔamia kpɔkɛ mɔɔ wɔbɔ kɛ ɛbayɛ mɔɔ le kpalɛ la anu kolaa na wɔayia ninyɛne mɔɔ sɔ wɔ nea la. Saa ɛyɛ ye zɔ na ɛyia sɔnea a, ɔnrɛmaa ɔnrɛyɛ se kɛ ɛbayɛ mɔɔ le kpalɛ la.
Kpo sɔnea ndɛndɛ kɛ mɔɔ Dwosefi yɛle la! (Nea ɛdendɛkpunli 17)
“BƐHƆ ZO BƐZƆ BƐ NWO BƐNLEA”
18. Kɛ ɔkɛyɛ na wɔali atiakunluwɔzo ɛtane zo konim ɛ? (2 Kɔlentema 13:5)
18 Amaa wɔali atiakunluwɔzo ɛtane zo konim la, ɔwɔ kɛ ‘ɛkɔ zo ɛsɔ ɛ nwo ɛnea,’ kile kɛ, ɔwɔ kɛ ɛta ɛneɛnlea wɔ nu ɛnea kɛzi ɛlɛbɔ ɛ nwo mɔdenle la. (Kenga 2 Kɔlentema 13:5.) Ta neɛnlea adwenle mɔɔ ɛlɛ nee wɔ nyɛleɛ nu na yɛ nzenzaleɛ biala mɔɔ ɔhyia kɛ ɛyɛ la. Kɛ neazo la, saa ɛkola ɛkpo sɔnea bɔbɔ a, ɛbahola wɔabiza ɛ nwo kɛ: ‘Ɔhyɛle na meahola meaha kɛ kyɛkyɛ ɔ?’ Saa ɛnwu ye kɛ ɛhyɛle nwolɛ a, mmaka kɛ wɔyɛ sonlamgbane. Emomu, dwenle mɔɔ ɛbahola wɔayɛ amaa wɔanyia anyuhɔlɛ la anwo. Ɛbahola wɔabiza ɛ nwo kpuya ɛhye mɔ: ‘Saa atiakunluwɔzo ɛtane ba me adwenle nu a, mebahola meaye meavi me ti anu ndɛndɛ ɔ? Ninyɛne mɔɔ mefa medielie me nye la maa ɔyɛ se ɔmaa me kɛ mebakpo sɔnea ɔ? Saa me nye bɔ nlanwonvoninli bie azo a, asoo meye me nye mefi nwolɛ ndɛndɛ? Asoo meze kɛ ɔwɔ kɛ mebɔ mɔdenle mekomo me nwo zo amaa meahola meali Gyihova ngyinlazo ne mɔ azo, noko bɛboa me dahuu ɔ?’—Edw. 101:3.
19. Kɛzi kpɔkɛ ngyikyi mɔɔ yɛanzi bɛ boɛ la bahola amaa yeayɛ se yeamaa yɛ kɛ yɛbaho yɛatia atiakunluwɔzo ɛtane ɛ?
19 Eza mmafa edwɛkɛ ɛyeye ɛ nloa. Baebolo ne ka kɛ: “Ahonle le mɛlɛbɛla tɛla debie biala yɛɛ ɔ nwo yɛ ɛvɛlɛ.” (Gyɛ. 17:9) Gyisɛse hanle kɛ “nzuzulɛ ɛtane” wɔ nuhua. (Mat. 15:19) Kɛ neazo la, ɔyɛ a awie mɔɔ ɛgyakyi nlanwonvoninli ɛnleanlɛ la bahola anyia adwenle kɛ saa ɔnea nvoninli mɔɔ maa bɛnyia nla anwo atiakunluwɔzo la a “ɔnrɛyɛ ye ɛhwee,” ɔluakɛ bɛtɛyeyele bɛ nwo wɔ nu la ati. Anzɛɛ ɔbahola yeanyia adwenle kɛ, ‘Saa atiakunluwɔzo ɛtane luolua me ati anu na ɔtɛmaanle metɛbɔle ɛbɛla ɛtane biala a, yemɔ ɔnyɛ ɛhwee.’ Wɔ adenle bie azo, ahenle ahonle ne mɔɔ le mɛlɛbɛla la ‘ɛlɛdimoa ayɛ ngyehyɛleɛ amaa nwonane nu atiakunluwɔzo ne mɔ.’ (Wlo. 13:14) Kɛ ɔkɛyɛ na wɔakpo ɛhye ɛ? Nwu esiane ne na kpo kɛ ɛbasisi kpɔkɛ ngyikyi bie mɔ mɔɔ nrɛlɛbɛ ɛnle nu mɔɔ bamaa wɔasisi kpɔkɛ mgbole mɔɔ nrɛlɛbɛ ɛnle nu, mɔɔ yemɔ a le kɛ ɔbamaa wɔabɔ ɛbɛlatane la.b Eza kpo adwenle anzɛɛ “nzuzulɛ ɛtane” biala mɔɔ bahola amaa wɔava edwɛkɛ wɔayeye ɛ nloa wɔ ɛtane mɔɔ ɛbayɛ la anwo la.
20. Duzu anyelazo a yɛlɛ a, na moalɛ boni a yɛlɛ ye kɛkala a?
20 Kɛ mɔɔ yɛnwu ye la, Gyihova boa yɛ ɔmaa yɛnyia tumi yɛko yɛtia sɔnea. Eza ɔlua ye anwunvɔnezelɛ ne ati, yɛlɛ anyelazo kɛ yɛbadɛnla aze dahuu wɔ ewiade fofolɛ ne anu. Kɛmɔ ɔnrɛhyia kɛ yɛko yɛtia atiakunluwɔzo ɛtane na yɛahola yɛazonle Gyihova la ati, nea kɛzi yɛ nye balie a! Noko kolaa na zɔhane mekɛ ne ara la, yɛlɛ anwodozo kɛ yɛbahola yɛaho yɛatia atiakunluwɔzo ɛtane yɛɛ yɛlɛ anyelazo. Gyihova bayila yɛ mɔdenlebɔlɛ zo na yeamaa yɛali konim!
EDWƐNE 122 Bɛgyinla Kpundii, Bɛzi Pi!
a EDWƐKƐ MƆƆ BƐHILEHILE NU: Wɔ Baebolo ne anu, edwɛkɛkpɔkɛ “ɛtane” ta kile nyɛleɛ mɔɔ le kɛ awuleyɛlɛ, agyalɛzɛkyelɛ anzɛɛ kodiawuyɛlɛ. (Ɛzɛ. 20:13-15; 1 Kɔl. 6:18) Noko wɔ ngɛlɛlera bie mɔ anu, “ɛtane” kile tɛnlabelɛ mɔɔ yɛnyianle yɛvile awolɛ nu ɔnva nwo kɛ yɛtɛbɔle ɛbɛla biala mɔɔ le ɛtane la.
b Yɛ ye nzonlɛ kɛ kpavolɛ ne mɔɔ bɛha ɔ nwo edwɛkɛ wɔ Mrɛlɛbulɛ 7:7-23 la sisile kpɔkɛ ɛtane ngyikyi bie mɔ mɔɔ nrɛlɛbɛ ɛnle nu la kolaa na yeazi kpɔkɛ kpole mɔɔ nrɛlɛbɛ ɛnle nu mɔɔ maanle ɔbɔle adwɔmane ɛbɛla la.
c NVONINLI NE ANWO NGILENU: Bɛne zo: Adiema kpavolɛ bie de ɛleka mɔɔ bɛtɔne tii la, yenwu mgbavolɛ nwiɔ mɔɔ bɛlɛdi anyezo la. Fema zo: Adiema raalɛ bie ɛnwu menli nwiɔ mɔɔ bɛlɛno sigalɛte la.