Dua Azua Mɔɔ Menli Dɔɔnwo Wɔ Nu Daselɛlilɛ Zo—‘Di Daselɛ Wie’
1. ‘Edwɛkpa ne anwo daselɛ mɔɔ yɛdi yɛawie’ la kile duzu?
1 Yɛkulo kɛ ‘yɛdi edwɛkpa ne anwo daselɛ yɛwie’ kɛmɔ ɛzoanvolɛ Pɔɔlo yɛle la. (Gyi. 20:24) Ɛhye ati, yɛbɔ mɔdenle yɛka Belemgbunlililɛ ne anwo edwɛkɛ ne yɛkile menli dɔɔnwo mɔɔ wɔ yɛ azɛlɛsinli ne anu la. Menli ɛhye mɔ anu dɔɔnwo de azua mɔɔ menli dɔɔnwo wɔ nu la anu. Saa ɔdwu mekɛ ne bie a, ɔkola ɔyɛ se kɛ yɛ sa baha menli ɛhye mɔ. Noko akee kɛmɔ menli dɔɔnwo wɔ ɛleka ɛhye mɔ la ati, yɛbahola yɛanyia nwolɛ adenle yɛali daselɛ dɔɔnwo.
2. Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛfa adwenle kpalɛ yɛdi gyima wɔ azua mɔɔ menli dɔɔnwo wɔ nu la daselɛlilɛ nu ɛ?
2 Kɛmɔ amumuyɛ nee basabasayɛlɛ ɛlɛkɔ zo la ati, bɛto azua mɔɔ menli dɔɔnwo wɔ nu mɔɔ wɔ azuamgbole zo la anu na bɛmaa menli nea zolɛ, yɛɛ bie mɔ lɛ ninyɛne mɔɔ ɔmaa bɛnwu awie mɔɔ ɛlɛba ɛkɛ la. (2 Tem. 3:1, 2) Menli mɔɔ nea azua zɛhae mɔ azo la ɛyɛ ye mɛla kɛ bɛmmaa awie mɔɔ bɛtɛfɛlɛle ye la ɛngɔ ɛkɛ. Menli mɔɔ sinza ɛkɛ la bahola aha ahile yɛ kɛ yɛvi ɛkɛ, titile saa menli mɔɔ wɔ ɛkɛ la anu ko tendɛ tia yɛ a. Ɛhye ati, ɔhyia kɛ yɛfa adwenle kpalɛ yɛdi gyima.
3. Mekɛ boni a ɔle kpalɛ kɛ yɛkɔ daselɛlilɛ wɔ azua mɔɔ menli dɔɔnwo wɔ nu la ɛ, na duzu ati ɔ?
3 Daselɛlilɛ Mekɛ: Kɛmɔ ɔde wɔ azɛlɛsinli ngakyile nu la, ɔle kpalɛ kɛ yɛdi daselɛ wɔ azua mɔɔ menli dɔɔnwo wɔ nu la anu wɔ mekɛ mɔɔ bɛ nuhua dɔɔnwo wɔ sua nu la. Saa yɛkɔ ɛkɛ ne wɔ mekɛ mɔɔ menli dɔɔnwo ɛnle sua nu la a, ɔbahola yeagyegye bɛ adwenle. Nolobɔlɛma dɔɔnwo kola to menli wɔ sua nu nɔsolɛ nu yɛɛ Folɛ nee Molɛ ewiazo. Yɛkɔ daselɛlilɛ nwonlomɔ ne ala wɔ ɛleka mɔɔ menli dɔɔnwo de, titile wɔ dapɛne awieleɛ a, ɔbamaa bɛaha yɛ nwo edwɛkɛ ɛtane bɛahile ahenle mɔɔ nea ɛkɛ la.
4, 5. Kɛzi yɛbahola yɛali daselɛ wɔ azua mɔɔ menli dɔɔnwo wɔ nu mɔɔ bɛdo nuhua la anu ɛ?
4 Ɛkɛ ne Ɛhɔlɛ: Saa sua ne mɔɔ bɛdo nuhua la lɛ debie mɔɔ bɛtendɛ nuhua a, yɛbahola yɛalua zo yɛ nee awie mɔɔ wɔ sua nu ɛkɛ ne mɔɔ kulo la adendɛ. Kɛzi menli mɔɔ wɔ sua nu ɛkɛ ne de la bamaa yɛanwu kɛ yɛbahola yɛabɔ menli gyɛne mɔɔ wɔ ɛkɛ la anlenkɛ nu wɔ mekɛ mɔɔ yɛ nee ahenle mɔɔ manle yɛ adenle ɛdendɛ ɛwie la. Noko akee, wɔ adenle fofolɛ zo, ɔbayɛ mɔɔ nrɛlɛbɛ wɔ nu kɛ yɛbavi sua nu ɛkɛ ne na yɛalua debie mɔɔ bɛtendɛ nuhua la azo yɛ nee awie gyɛne mɔɔ wɔ sua nu ɛkɛ la adendɛ. Yɛbahola yɛava adwenle kpalɛ yɛazuzu kɛ menli dodo nyɛ a yɛbahola yɛalua adenle ɛhye azo yɛ nee bɛ adendɛ a.
5 Bie a menli mɔɔ wɔ sua nu ɛkɛ la bie mɔ anye balie kɛ ɛbaha deɛmɔti ɛkpondɛ kɛ ɛkpɔla bɛ la wɔahile bɛ wɔ deɛ ne mɔɔ bɛdua zo bɛtendɛ la anu. Saa zɔhane a, fa anyelielɛ bɔ wɔ duma kile bɛ. Saa bɛhɛlɛ suamenle ne duma wɔ ɛkɛ a, fa fɛlɛ ye. Ka wɔ edwɛkɛ ne sikalɛ kile ye. Bie mɔ ɛgenga Reasoning buluku ne mukenye edwɛkɛ ne ɛva ɛli daselɛ.
6. Saa yɛlɛdi daselɛ wɔ sua mɔɔ awie de ɔ nloa la anu a, duzu a ɔwɔ kɛ yɛyɛ a?
6 Saa awie de sua ne anloa, na yɛammaa yɛ adenle kɛ yɛhɔ ɛkɛ ne a, yɛbahola yɛali ye daselɛ. Menli zɛhae mɔ anu dɔɔnwo anye die kɛ bɛkɛgenga yɛ mbuluku ne mɔ. Yɛbahola bɔbɔ yɛabɔ Baebolo ɛzukoalɛ bo na yɛayɛ ye wɔ ɛleka mɔɔ bikye la. Saa ahenle mɔɔ de ɛkɛ ne la maa yɛ adenle kɛ yɛkpɔla awie bie mɔɔ wɔ sua nu ɛkɛ ne mɔɔ ɔ nye die edwɛkɛ ne anwo la a, fane dɔɔnwo ne ala ɔkɛyɛ kpalɛ kɛ yɛnrɛli yɛ ti anwo yɛnrɛbɔ anlenkɛ gyɛne mɔɔ wɔ sua nu ɛkɛ la anu.
7. (a) Duzu a ɔwɔ kɛ yɛkakye wɔ yɛ baage mɔɔ yɛfa yɛkɔ daselɛlilɛ la anwo ɛ? (b) Kɛzi ɔwɔ kɛ bɛkyehyɛ nolobɔlɛma wɔ azua mɔɔ menli dɔɔnwo wɔ nu la ɛ?
7 Yɛ nwo Ɛziezielɛ: Saa yɛfa baage mgbole yɛkɔ ɛkɛ a, ɔbamaa bɛanwu yɛ ndɛ. Ɛhye ati, yɛbahola yɛava baage ekyi bie anzɛɛ yɛalɛ yɛ sa mgbane. Ɔnle kpalɛ kɛ yɛkuohua yɛ nloa wɔ ɛleka mɔɔ bɛfa kale bɛsie la titile, ɔluakɛ ɛhye bahwehwe adwenle ara yɛ nwo zo. Ɔwɔ kɛ yɛnea boɛ wɔ mekɛ mɔɔ yɛlɛyɛ gyima wɔ ɛleka mɔɔ bɛyɛ amumuyɛ dɔɔnwo wɔ ɛkɛ la.—Mrɛ. 22:3.
8. Kɛzi ɔwɔ kɛ yɛdi yɛ nwo eni ɛ, na kɛmɔti a nwolɛ hyia ɛ?
8 Saa yɛlɛkɔ sua nu ɛkɛ ne a, ɔwɔ kɛ yɛkyikyi yɛ mgbɔlaboa ne abo na yɛto anlenkɛ ne anu kpalɛ. Saa yɛdi yɛ nwo eni zɛhae a, menli mɔɔ wɔ ɛkɛ ne la ɛnrɛnyia yɛ nwo edwɛkɛ ɛtane ɛnrɛha. Saa yɛkɔ ɛkɛ ne a, ɔwɔ kɛ yɛnea yɛkɔ ɛleka mɔɔ yɛbayɛ gyima la tɛla kɛ yɛkɛgyinla anlenkɛ ne anloa. Saa yɛyɛ ɛhye a, ɔnrɛgyegye menli ne adwenle.
9. Kɛzi yɛbahola yɛahoati kɛ yɛkɛyɛ dedee wɔ sua nu ɛkɛ ɛ?
9 Azua mɔɔ menli dɔɔnwo wɔ nu la anu le koonwu. Ɛhye ati, mmatendɛ mgbole mɔɔ ɔbagyegye suamenle ne la. Saa ɛ nee nolobɔlɛma gyɛne ɛlɛtendɛ a, ka ɛ ne aze na tendɛ bɛtɛɛ mɔɔ ɔnrɛgyegye awie biala la. Ɔdwu mekɛ ne bia a, amaa bɛangyegye menli mɔɔ wɔ ɛkɛ ne la, nolobɔlɛma yɛ gyima wɔ ɛleka ko wie a, ɛnee bɛmaa bɛ gɔnwo mɔ ɛdoa zolɛ tɛla kɛ bɛkɛhɔ zo bɛkɛbɔ anlenkɛ biala mɔɔ wɔ ɛkɛ ne la anu. Saa yɛbɔ anlenkɛ ne anu kpole a, ɔbamaa menli mɔɔ wɔ ɛkɛ la ahonle adu.
10. Saa yɛbɔ anlenkɛ mɔɔ tokule mɔɔ bɛnea nu la wɔ nu a, nzuzulɛ boni a baboa yɛ a?
10 Saa tokule wɔ anlenkɛ ne anu mɔɔ bɛnea nuhua la a, gyinla ɛleka mɔɔ awie mɔɔ banlea nu la bahola anwu wɔ nee ɛ gɔnwo ne la. Nea tokule ne anu fɔɔnwo na saa ɛnwu kɛ awie noko ɛlɛnea nu a, biza ye ahye na bɔ ɔ bo ka wɔ edwɛkɛ ne kile ye. Saa ahenle biza kɛ ‘nwane ɔ?’ a, bɔ wɔ duma yɛɛ ahenle mɔɔ boka ɛ nwo la duma kile ye. Bie a yemɔ bamaa suamenle ne abuke anlenkɛ ne. Saa yɛambuke a, kɔ zo gyinla anlenkɛ ne anzi di ye daselɛ.
11. Saa yɛlɛgyakyi mbuluku yɛamaa menli mɔɔ bɛnle sua nu la a, kɛ ɔkɛyɛ na yeanyɛ ngyegyelɛ ɛ?
11 Menli mɔɔ Bɛnle Sua Nu: Ɔdwu mekɛ ne bie a nolobɔlɛma bahola agyakyi mbuluku amaa menli mɔɔ bɛnle sua nu la. Mbuluku mɔɔ bɛgyakyi bɛ wɔ anlenkɛ ne anyunlu la ta ka adenle ne mɔ anu na bɛyɛ ewula. Ɛhye ati, ɔwɔ kɛ bɛfa buluku biala mɔɔ bɛkɛgyakyi bɛkɛmaa awie mɔɔ ɛnle sua nu la bɛto ɛleka mɔɔ awie gyɛne ɛnrɛnwu ye la.
12. Saa yɛ nee suamenle mɔɔ ɛva ɛya la yia a, duzu a ɔwɔ kɛ yɛyɛ a?
12 Suamenle Mɔɔ Ɛva Ɛya: Saa yɛyia suamenle mɔɔ ɛva ɛya mɔɔ kulo kɛ ɔfɛlɛ menli mɔɔ sinza ɛkɛ la a, ɔle kpalɛ kɛ yɛkɛvi ɛkɛ na yɛkɛhɔ ɛkɛ ne kenle fofolɛ. Wɔ adenle fofolɛ zo, ɔle kpalɛ kɛ yɛkɛvi ɛkɛ ne kolaa amaa yɛ nee menli mɔɔ sinza ɛkɛ la anyia edwɛkɛ. Saa suamenle ne bɔbɔ anga kɛ yɛrɛla ye ɛkɛ ne kenle fofolɛ a, ɔle kpalɛ kɛ yɛkɛyɛ ye sua ne nzonlɛ kɛ ɔle ɛleka mɔɔ ɔnle kɛ yɛkɔ ɛkɛ la na yɛkɛlɛ ɛhye wɔ azɛlɛsinli kɛlata ne azo. Kɛmɔ ɔde wɔ ɛleka gyɛne mɔɔ yɛngɔ ɛkɛ ne anwo la, ɔwɔ kɛ bɛdua address ɛhye mɔ azo bɛ nee suamenle ne mɔ di ngitanwo na bɛnea kɛ bɛhakyi bɛ adwenle a.
13, 14. Saa awie mɔɔ nea sua nu ɛkɛ la ka kɛ yɛvi ɛkɛ a, duzu a ɔwɔ kɛ yɛyɛ a?
13 Saa Bɛka kɛ Ɛhɔ A: Ɛlɛdi daselɛ wɔ sua nu ɛkɛ na awie mɔɔ sinza ɛkɛ, awie mɔɔ siezie ɛkɛ anzɛɛ awie gyɛne bie mɔɔ nea ɛkɛ ne la ka kɛ ɛhɔ a, nrɛlɛbɛ wɔ nu kɛ ɛkɛhɔ ndɛndɛ. Saa ɔkɛyɛ boa a, yɛmkpondɛ kɛ yɛ nee bɛ nyia edwɛkɛ biala mɔɔ bamaa kpolisi ara nu la. Fane dɔɔnwo ne ala, menli mɔɔ nea azua zɛhae mɔ azo la ɛnlɛ Gyihova Alasevolɛ anwo adwenle ɛtane, emomu bɛlɛyɛ bɛ gyima ala.
14 Ɔdwu mekɛ ne bie na awie mɔɔ nea sua nu ɛkɛ ne la ka kɛ ɛvi ɛkɛ a, ɛbahola wɔavi atiakunlukɛnlɛma nu wɔahile deɛmɔti ɛrale ɛkɛ ne la anu. (1 Pita 3:15) Yɛze kɛ ye gyima a le kɛ ɔbamaa menli mɔɔ wɔ sua nu ɛkɛ ne la anye alie na yeabɔ sua ne anwo bane. Bie a ɔbamaa wɔahɔ zo wɔali daselɛ wɔ sua nu ɛkɛ ne. Noko saa yeanyɛ a, yɛ koonwu na kɔ. Saa ɔkɛyɛ boɛ a, ɛbahola wɔabiza saa ɔbamaa adenle yeamaa wɔamaa mbuluku wɔ ɛkɛ a. (Kɔl. 4:6) Ɔwɔ kɛ bɛmaa ɛzonlenlɛ gyima zo neavolɛ ne te edwɛkɛ ɛhye.
15. Saa ngyegyelɛ tɛbɔ sua bie anu a, duzu a ɔwɔ kɛ yɛyɛ a?
15 Mekɛ tendenle ekyi pɛ nuhua a, nolobɔlɛma bahola abɔ mɔdenle ahɔ daselɛlilɛ wɔ sua nu ɛkɛ ne. Noko akee saa ngyegyelɛ tɛbɔ ɛkɛ a, ɔwɔ kɛ mgbanyima ne mɔ bɔ mɔdenle kpondɛ moalɛ fi ɔfese ne ɛkɛ tɛla kɛ nolobɔlɛma kɛyɛ bɛ adwenle kɛ bɛbɔ mɔdenle kɛ bɛkɛli nwolɛ gyima la. Nolobɔlɛma angola anli daselɛ wɔ sua nu ɛkɛ a, bɛbahola bɛalua adenle gyɛne mɔɔ le kɛ telefuu zo daselɛlilɛ anzɛɛ kɛlata ɛhɛlɛlɛ zo bɛali menli mɔɔ wɔ sua nu ɛkɛ la daselɛ. Nolobɔlɛma bie mɔ yɛ gua zo daselɛlilɛ wɔ sua ne anyunlu anzɛɛ sua ne ɛleka bie mɔ nwonlomɔ nee nɔsolɛ nu mekɛ mɔɔ menli ta kɔ gyima anzɛɛ bɛba sua nu la.
16. Azua mɔɔ menli dɔɔnwo wɔ nu wɔ yɛ azɛlɛsinli nu anzɛɛ ɔnle zɔ a, duzu a yɛbahola yɛayɛ a?
16 Nɔhalɛ nu, yɛze kɛ wɔ azua, namunamu nee ɛleka ngakyile mɔɔ bikye suakpole la, azua ɛhye mɔ mɔɔ bɛsinza la ɛnle ɛkɛ. Ɛhye kile kɛ yɛbahola yɛali daselɛ dɔɔnwo wɔ yɛ azɛlɛsinli ne mɔ anu ‘yɛawie’ mɔɔ ngyegyelɛ biala ɛnle nwo a. (Gyi. 20:24) Saa yɛdi daselɛ wɔ azua mɔɔ menli dɔɔnwo wɔ nu anzɛɛ ɔnle zɔ bɔbɔ a yɛbahola yɛava edwɛkɛ mɔɔ bɛzuzu nwolɛ wɔ ɛke la yɛali gyima.
17. Duzu ati a ɔhyia kɛ yɛdi daselɛ wɔ sua mɔɔ menli dɔɔnwo wɔ nu la anu ɛ?
17 Ewiade ɛtane ɛhye awieleɛ ɛbikye. Bɛdabɛ mɔɔ bɛbɔ Gyihova duma la ala a bɛbanyia ngoane a. “Na kɛ menli kɛyɛ na bɛazu bɛavɛlɛ ye wɔ mekɛ mɔɔ bɛnlie ye bɛnli la ɛ? Na kɛ ɔkɛyɛ na bɛalie mɔɔ bɛtɛtele ɔ nwo edwɛkɛ ɛlɛ la bɛali ɛ?” (Wulo. 10:13, 14) Menli dɔɔnwo mɔɔ “ɔwɔ kɛ Nyamenle maa bɛ ngoane mɔɔ ɛnlɛ awieleɛ la” de azua mɔɔ menli dɔɔnwo wɔ ɛkɛ la anu. (Gyi. 13:48) Saa yɛfa nrɛlɛbɛ nee adwenle kpalɛ yɛdi gyima a, yɛbahola yɛaha edwɛkpa ne yɛahile bɛ.