EDWƐKƐ 46
EDWƐNE 17 “ Mekulo”
Gyisɛse Le Yɛ Ɛsɔfo Kpanyinli Mɔɔ Te Yɛ Bɛtɛɛyɛlɛ Bo A
“ Yɛnlɛ ɛsɔfo kpanyinli mɔɔ ɔnde yɛ bɛtɛɛyɛlɛ bo a.”—HIB. 4:15.
BODANE
Deɛmɔti yɛkola yɛka kɛ kɛmɔ Gyisɛse se anwunvɔne na ɔlɛ ahunluyelɛyelalɛ la ati ɔle Ɛsɔfo Kpanyinli mɔɔ tɛla biala nee kɛzi ɔboa yɛ wɔ ndenle ngakyile zo ɛnɛ la.
1-2. (a) Duzu ati a Gyihova zoanle ɔ Ra ne wɔ azɛlɛ ye azo a? (b) Duzu a yɛbazuzu nwo wɔ edwɛkɛ ɛhye anu a? (Hibuluma 5:7-9)
KƐYƐ ɛvolɛ 2,000 mɔɔ ɛze ɛhɔ la, Gyihova maanle ɔ Ra mɔɔ sonle bolɛ kpalɛ la rale azɛlɛ ye azo. Duzu ati ɔ? Debie ko a le kɛ ɔba yearalie alesama yeavi ɛtane nee ewule amowa bo na yeayɛ ninyɛne mɔɔ Seetan ɛzɛkye bɛ la boɛ. (Dwɔn 3:16; 1 Dwɔn 3:8) Ɛnee eza Gyihova ze kɛ saa Gyisɛse bayɛ sonla a, ɔbaboa ye kpalɛ yeamaa yeayɛ Ɛsɔfo Kpanyinli mɔɔ ɔse anwunvɔne, ɔ kunlu yelɛyela ye na ɔte yɛ edwɛkɛ bo a. Mɔɔ bɛzɔnenle Gyisɛse wɔ ɛvolɛ 29 Y.M.a la anzi yɛɛ ɔrayɛle Ɛsɔfo Kpanyinli a.
2 Wɔ edwɛkɛ ɛhye anu, yɛbazuzu kɛzi sonla mɔɔ Gyisɛse rayɛle la boale ye kpalɛ ɔmaanle ɔrayɛle Ɛsɔfo Kpanyinli mɔɔ ɔte yɛ edwɛkɛ bo la anwo. Saa yɛte kɛzi bɛmaanle Gyisɛse ‘lile munli’ amaa yeahola yeayɛ gyima ɛhye la abo kpalɛ a, ɔnrɛmaa ɔnrɛyɛ se ɔnrɛmaa yɛ kɛ yɛbava yɛ asɔneyɛlɛ yɛado Gyihova anyunlu wɔ mekɛ bɔbɔ mɔɔ yɛ ɛtane ne mɔ anzɛɛ yɛ nvonleɛ ne mɔ ɛmaa yɛ sa nu ɛdo la.—Kenga Hibuluma 5:7-9.
NYAMENLE ARA NE MƆƆ ƆKULO YE LA RALE AZƐLƐ YE AZO
3-4. Nzenzaleɛ kpole boni a rale Gyisɛse ɛbɛlabɔlɛ nu wɔ mekɛ mɔɔ ɔrale azɛlɛ ye azo la ɛ?
3 Yɛ nuhua dɔɔnwo tɛnlabelɛ ɛhakyi ɛlɛ, bie a ɛnee ɔwɔ kɛ yɛtu yɛfi yɛ sua kpalɛ bie anu na yɛgyakyi yɛ mbusuafoɔ nee yɛ gɔnwo mɔ mɔɔ yɛkulo bɛ edwɛkɛ la ɛkɛ. Bie a ɛnee ɔnla aze kɛ yɛbayɛ zɔhane nzenzaleɛ ne. Noko awie biala ɛtɛyɛle nzenzaleɛ wɔ ye ɛbɛlabɔlɛ nu mɔɔ nee Gyisɛse ɛdeɛ ne sɛ a. Ɛnee ɔdaye a ɔle anwumabɔvolɛ mɔɔ limoa na ɔlɛ gyinlabelɛ kpole kpalɛ a. Ɛnee Gyihova kulo ye edwɛkɛ kpalɛ yɛɛ dahuu ɔ nye die wɔ mekɛ mɔɔ ɔde Nyamenle “asa fema zo” la. (Edw. 16:11; Mrɛ. 8:30) Noko Felepaema 2:7 ka kɛ ɔvile ye ɛhulolɛ nu “ɔgyakyile debie biala mɔɔ ɔlɛ la,” gyinlabelɛ kpole mɔɔ ɛnee ɔlɛ ye wɔ anwuma nehane la na ɔ nee alesama mɔɔ bɛnli munli la radɛnlanle azɛlɛ ye azo.
4 Eza suzu mɔɔ limoale hɔle zo wɔ Gyisɛse ɛbɛlabɔlɛ nu wɔ mekɛ mɔɔ ɔrale azɛlɛ ye azo la anwo. Bɛwole ye bɛdole abusua mɔɔ bɛnlɛ ezukoa la anu, na afɔle mɔɔ ye awovolɛ bɔle wɔ mekɛ mɔɔ bɛwole ye la a maa yɛnwu ye zɔ a. (Lɛv. 12:8; Luku 2:24) Mɔɔ Belemgbunli Hɛlɔdo dele kɛ bɛwo Gyisɛse la, ɔbɔle mɔdenle kɛ ɔku ye. Amaa Hɛlɔdo asa anga ye la, abusua ne hɔyɛle tutanema wɔ Yigyibiti wɔ mekɛ bie anu. (Mat. 2:13, 15) Gyisɛse asetɛnla wɔ azɛlɛ ye azo le ngakyile bɔkɔɔ fi mɔɔ ɛnee ɔwɔ nu wɔ anwuma nehane la anwo!
5. Duzu a Gyisɛse nwunle ye wɔ azɛlɛ ye azo a, na kɛzi mɔɔ ɔvale nu la boale ye wɔ gyima mɔɔ ɔyɛ kɛ Ɛsɔfo Kpanyinli la anu ɛ? (Eza nea nvoninli ne.)
5 Mɔɔ Gyisɛse wɔ azɛlɛ ye azo la, ɔnwunle kɛ menli dɔɔnwo ɛlɛnwu amaneɛ. Ye biala anu ye alɔvolɛ wule. Menli ɛhye mɔ bie a le ye mame ahu Dwosefi. Mɔɔ Gyisɛse ɛlɛyɛ ye ɛzonlenlɛ gyima ne la, ɔnwunle kokobɛvolɛma, anyenzinliravolɛma, menli mɔɔ bɛbubu nee awovolɛ mɔɔ bɛ mra ɛwu la, na ɔ kunlu yelɛyelale ye maanle bɛ. (Mat. 9:2, 6; 15:30; 20:34; Maake 1:40, 41; Luku 7:13) Nɔhalɛ nu, mɔɔ Gyisɛse wɔ anwuma nehane la, ɔnwunle kɛ menli nwu amaneɛ. Noko kɛkala mɔɔ yerayɛ sonla wɔ azɛlɛ ye azo la, akee ɔbade kɛzi sonla ɛlɛnwu amaneɛ a ɔte nganeɛ la abo kpalɛ. (Aye. 53:4) Mɔɔ Gyisɛse vale nu wɔ azɛlɛ ye azo la boale ye maanle ɔdele kɛzi alesama anwo kyele bɛ anzɛɛ bɛlɛte nyane a bɛte nganeɛ la abo kpalɛ. Kɛ mɔɔ ɔto sonla biala la, ɛnee Gyisɛse noko fɛ, ɔ rɛle bɔle yɛɛ ɔlile nyane.
Ɛnee Gyisɛse dwenle kɛzi menli mɔɔ ɛbɔ ye ɛyia la te nganeɛ nee bɛ amaneɛnwunlɛ nwo kpalɛ (Nea ɛdendɛkpunli 5)
GYISƐSE DELE AWIE MƆ NYANE BO
6. Duzu a neazo mɔɔ ngapezonli Ayezaya vale lile gyima la maa yɛnwu ye wɔ Gyisɛse ahunluyelɛyelalɛ ne anwo a? (Ayezaya 42:3)
6 Wɔ Gyisɛse ɛzonlenlɛ gyima ne amuala anu, ɔ kunlu yelɛyelale ye maanle menli mɔɔ bɛyɛ bɛtɛɛ nee menli mɔɔ bɛ nee bɛ ɛnli ye boɛ la. Ɛhye mɔɔ ɔyɛle la maanle ngapezo bie rale nu. Wɔ Hibulu Ngɛlɛlera ne anu, ɔyɛ a bɛfa menli mɔɔ bɛlɛ anwosesebɛ la bɛtoto tola mɔɔ kye aleɛ anzɛɛ mbaka mgbole mɔɔ anwo yɛ se la anwo. (Edw. 92:12; Aye. 61:3; Gyɛ. 31:12) Noko bɛfa ehyiavolɛma nee menli mɔɔ bɛmbu bɛ la bɛtoto ndɔ baka mɔɔ bɛkposo ye nee kɛnlaneɛ nu nyɛma mɔɔ asɛɛ ɛnlu la anwo, ɔluakɛ ninyɛne nwiɔ ɛhye anwo ɛngyia menli kpalɛ. (Kenga Ayezaya 42:3; Mat. 12:20) Gyihova maanle ngapezonli Ayezaya vale neazo ɛhye mɔ lile gyima hilele kɛ Gyisɛse bahulo menli mɔɔ awie mɔ ɛmbu bɛ, bɛbu bɛ kɛ bɛ nwo ɛngyia la na yeaze bɛ anwunvɔne.
7-8. Kɛzi Gyisɛse maanle Ayezaya ngapezo ne rale nu ɛ?
7 Edwɛkpa kɛlɛvolɛ Mateyu hanle Ayezaya edwɛkɛ ɛhye valenle Gyisɛse anwo kɛ: “Ɔnrɛbu ndɔ baka mɔɔ bɛkposo ye la, yɛɛ ɔnrɛnlua kɛnlaneɛ nu nyɛma mɔɔ asɛɛ ɛnlu la.” Menli mɔɔ bɛmbu bɛ mɔɔ ɔbayɛ kɛ bɛdele nganeɛ kɛ bɛle kɛ ndɔ baka mɔɔ bɛkposo ye anzɛɛ menli mɔɔ ɛnlɛ anyelazo mɔɔ bɛdele nganeɛ kɛ bɛle kɛ kɛnlaneɛ nu nyɛma mɔɔ asɛɛ ɛnlu la nyianle Gyisɛse nwanwane ninyɛne ne mɔ bie azo nvasoɛ. Bɛ nuhua ko a le nrenyia bie mɔɔ ɛnee kokobɛ ɛgua ɔ nwo amuala la. Asoo ɛnee ɔlɛ anyelazo kɛ ɔbanyia awie ayɛ ye ayile na ɔ nee ye abusua ne nee ɔ gɔnwo mɔ abɔ nu bieko ɔ? (Luku 5:12, 13) Eza Gyisɛse yiale nrenyia bie mɔɔ anzo ɛdi na ɔngola tendɛ kpalɛ la. Nea kɛzi ɔbayɛ kɛ ɔdele nganeɛ wɔ mekɛ mɔɔ ɔbanwu kɛ awie mɔ ɛlɛfa anyelielɛ abɔ adawu noko ɔnde mɔɔ ɛlɛkɔ zo la. (Maake 7:32, 33) Noko tɛ ɛhye angome a le ye ngyegyelɛ o.
8 Wɔ Gyisɛse mekɛ zo, ɛnee Dwuuma dɔɔnwo die di kɛ saa awie ɛnde kpɔkɛ anzɛɛ ɔdi dɛne a, ɔkile kɛ ɛtane bie mɔɔ ɔdaye mumua ne anzɛɛ ye awovolɛ ɛyɛ la ati a bɛlɛtwe ɔ nzo a. (Dwɔn 9:2) Ɔlua diedi funli ɛhye ati, bɛmaanle menli mɔɔ ɛnde kpɔkɛ anzɛɛ ɛli dɛne la dele nganeɛ kɛ nvasoɛ ɛnle bɛ nwo zo. Noko amaa Ayezaya ngapezo ne ara nu la, Gyisɛse yɛle menli mɔɔ ɛlɛnwu amaneɛ la ayile na ɔmaanle bɛnyianle anyelazo kɛ Nyamenle dwenle bɛ nwo. Anwodozo boni a edwɛkɛ ɛhye maa yɛnyia a?
9. Kɛzi Hibuluma 4:15, 16 maa yɛnwu kɛ yɛ Ɛsɔfo Kpanyinli ne mɔɔ wɔ anwuma la te alesama mɔɔ yɛnli munli la edwɛkɛ bo ɛ?
9 Kenga Hibuluma 4:15, 16. Yɛbahola yɛanyia anwodozo kɛ dahuu Gyisɛse bade yɛ edwɛkɛ bo. Duzu a ɛhye kile a? Saa awie te menli edwɛkɛ bo a, ɔkile kɛ ɔnwu kɛ awie mɔ ɛlɛnwu amaneɛ anzɛɛ debie ɛlɛgyegye bɛ a, ɔka ɔdaye noko. Giliki edwɛkɛkpɔkɛ mɔɔ bɛhile ɔ bo “te awie mɔ edwɛkɛ bo” la kile kɛ ɛmaa awie amaneɛnwunlɛ ayɛ wɔ amaneɛnwunlɛ na wɔade kɛzi ɔte nganeɛ la abo. (Eza nea Hibuluma 10:34, ɛleka mɔɔ Pɔɔlo vale Giliki yɛkpɔkɛ ko ne ala lile gyima la.) Nwanwane ninyɛne mɔɔ Gyisɛse yɛle mɔɔ bɛhɛlɛ bɛ wɔ Baebolo ne anu la maa yɛnwu kɛzi ɛnee ɔte awie mɔ nyane bo la. Tɛ kɛ ɛnee ɔwɔ kɛ ɔyɛ menli ayile la ati a ɔyɛle bɛ ayile a. Ɛnee amgba ɔdwenle bɛ nwo yɛɛ ɔkulo kɛ ɔboa bɛ. Kɛ neazo la, anrɛɛ ɔbahola yeadɛnla ɛleka bie yeayɛ kokobɛvolɛ ne ayile, noko yeanyɛ ye zɔ, emomu ɛnee ɔkulo kɛ ɔfa ɔ sa ɔka nrenyia ne—bie a mekɛ mɔɔ limoa mɔɔ sonla dasanli vale ɔ sa hanle nrenyia ne wɔ ɛvolɛ dɔɔnwo anu la ɛne! Ɛnee Gyisɛse dwenle nrenyia anzondiliravolɛ ne anwo, ɔti ɔvale ye ɔvile menli dɔɔnwo ne mɔɔ bɛlɛyɛ dede la anu na ɔyɛle ye ayile wɔ ahane. Mekɛ mɔɔ Falasiinli bie dendɛle tiale raalɛ ne mɔɔ nlunle ɔ nwo mɔɔ vale ɔ nye monle wowole Gyisɛse agyakɛ anwo na ɔvale ɔ ti enrinli ɔkyikyile la, Gyisɛse hanle bie maanle raalɛ ne. (Mat. 8:3; Maake 7:33; Luku 7:44) Gyisɛse ambu ɔ nye angua menli mɔɔ ɛli dɛne anzɛɛ bɛyɛle ɛtane kpole la anwo zo. Emomu, ɔliele bɛ kɛnlɛma na ɔmaanle bɛnwunle kɛ ɔkulo bɛ. Yɛbahola yɛanyia anwodozo kɛ ɔte yɛdayɛ noko yɛ edwɛkɛ bo.
KƐZI YƐBAZUKOA YƐ ƐSƆFO KPANYINLI NE ƐNƐ LA
10. Duzu a yɛbahola yɛava yɛaboa anzondiliravolɛma nee anyenzinliravolɛma ɛnɛ a? (Eza nea nvoninli ne mɔ.)
10 Kɛmɔ yɛle Gyisɛse ɛdoavolɛ nɔhavoma la ati, yɛbɔ mɔdenle yɛda ɛlɔlɛ ali yɛkile awie mɔ, yɛte bɛ nyane bo na yɛ kunlu yelɛyela yɛ maa bɛ yɛfa yɛsukoa Gyisɛse. (1 Pita 2:21; 3:8) Yɛnrɛhola yɛnrɛyɛ anzondiliravolɛma nee anyenzinliravolɛma ayile ɛdeɛ, noko yɛbahola yɛaboa bɛ wɔ sunsum nu. Kɛ neazo la, kɛkala bɛyɛ yɛ mbuluku mɔɔ gyi Baebolo ne azo la wɔ mumule aneɛ mɔɔ bo 100 la anu. Amaa bɛaboa anyenzinliravolɛma noko la, bɛyɛ bɛ mbuluku wɔ aneɛ mɔɔ bo 60 la anu yɛɛ bɛyɛ vidio ngakyile mɔɔ awie kilehile mɔɔ ɛlɛkɔ zo wɔ nu la anu la wɔ aneɛ mɔɔ bo 100 la anu. Ninyɛne ɛhye mɔ boa anzondiliravolɛma nee anyenzinliravolɛma ɔmaa bɛbikye Gyihova nee ɔ Ra ne.
Bɛyɛ yɛ mbuluku ne mɔ wɔ aneɛ mɔɔ bo 1,000 la anu
Bɛne zo: Mumulema aneɛ mɔɔ bo 100
Fema zo: Anyenzinliravolɛma mbuluku wɔ aneɛ mɔɔ bo 60 anu
(Nea ɛdendɛkpunli 10)
11. Duzu a Gyihova ahyehyɛdeɛ ne yɛ fa sukoa ahunluyelɛyelalɛ mɔɔ Gyisɛse lale ye ali hilele menli ngakyile kɔsɔɔti la ɛ? (Gyima ne 2:5-7, 33) (Eza nea nvoninli ne mɔ.)
11 Gyihova ahyehyɛdeɛ ne bɔ mɔdenle biala kɛ ɔbaboa menli ngakyile kɔsɔɔti. Kakye kɛ, mɔɔ bɛdwazole Gyisɛse la anzi, ɔwolale sunsum nwuanzanwuanza ɔguale ye ɛdoavolɛma ne anwo zo amaa bɛahola bɛaha edwɛkpa ne bɛahile menli mɔɔ rale Pɛntekɔso ɛvoyialilɛ ne abo la wɔ bɛdabɛ mumua ne bɛ “sua zo aneɛ” nu. (Kenga Gyima ne 2:5-7, 33.) Kɛmɔ ahyehyɛdeɛ ne di Gyisɛse adehilelɛ zo la ati, yeyɛ mbuluku mɔɔ gyi Baebolo ne azo la wɔ aneɛ mɔɔ bo 1,000 la anu, bie mɔ wɔ ɛkɛ a menli ekyi bie a ka a. Kɛ neazo la, aneɛ bie mɔ wɔ ɛkɛ a, menli ekpunli ekyi bie mɔɔ bɛde America Sɔlɔ nee ye Nyiakɛ la a ka a. Noko bɛyɛ mbuluku wɔ aneɛ mɔɔ bo 160 anu la bɛmaa bɛ amaa menli mɔɔ ka zɔhane aneɛ ne mɔ la ade edwɛkpa ne. Eza bɛyɛ yɛ mbuluku ne mɔ wɔ Romany aneɛ mɔɔ bo 20 la anu. Menli dɔɔnwo mɔɔ bɛka aneɛ ɛhye mɔ la ɛlɛsonle Gyihova.
Bɛne zo: Amerindian aneɛ mɔɔ bo 160
Fema zo: Romany aneɛ mɔɔ bo 20
(Nea ɛdendɛkpunli 11)
12. Ninyɛne gyɛne boni mɔ a Gyihova ahyehyɛdeɛ ne yɛ fa boa menli ɛnɛ a?
12 Ɛye ninyɛne ɛhye mɔ mɔɔ Gyihova ahyehyɛdeɛ ne yɛ fa bɔ edwɛkpa ne nolo la ɛsie ahane a, eza bɛfa moalɛ bɛmaa menli mɔɔ esiane bado bɛ la. Ɔlua ɛhye ati, menli apenle dɔɔnwo tu bɛ nwo maa boa bɛ mediema wɔ mekɛ mɔɔ bɛhyia moalɛ la. Eza ahyehyɛdeɛ ne boa maa bɛsisi azua mɔɔ bɛnle hyeleenyi mɔɔ menli bahola ayia ɛkɛ azukoa kɛzi Nyamenle kulo bɛ la anwo debie la.
YƐ ƐSƆFO KPANYINLI NE BAHOLA ABOA WƆ
13. Ninyɛne gyɛne boni mɔ a Gyisɛse yɛ boa yɛ a?
13 Kɛmɔ Gyisɛse a le yɛ mboaneneavolɛ kpalɛ ne la ati, eza ɔnea kɛ yɛ nuhua ko biala banyia mɔɔ ɔhyia nwo amaa yeabikye Gyihova kpalɛ la. (Dwɔn 10:14; Ɛfɛ. 4:7) Ɔyɛ a, ɛbɛlabɔlɛ nu tɛnlabelɛ bie mɔ maa yɛyɛ kɛ ndɔ baka mɔɔ bɛkposo ye anzɛɛ kɛnlaneɛ nu nyɛma mɔɔ asɛɛ ɛnlu la. Bie a anwodolɛ kpole bie, bodane bie mɔɔ yɛandwu nwo anzɛɛ yɛ nee yɛ diema diedinli bie avinli mɔɔ ɛzɛkye la kola maa yɛ sa nu to. Bie a ɔnla aze ɔmmaa yɛ kɛ yɛbaye yɛ adwenle yɛavi nyane mɔɔ yɛlɛdi ye kɛkala la azo na yɛava yɛ adwenle yɛazie yɛ kenle bie anyelazo ne azo. Noko kakye kɛ, Gyisɛse nwu debie biala mɔɔ ɛlɛfa nu ɛnɛ la na ɔte wɔ edwɛkɛ bo kpalɛ. Kɛmɔ ɔ kunlu yelɛyela ye maa wɔ la ati, ɔkulo kɛ ɔyɛ debie ɔboa wɔ. Kɛ neazo la, ɔkola ɔdua sunsum nwuanzanwuanza ne azo ɔmaa wɔ tumi wɔ mekɛ mɔɔ wɔyɛ bɛtɛɛ la. (Dwɔn 16:7; Tae. 3:6) Eza Gyisɛse kola dua ‘menli mɔɔ yeva bɛ yemaa kɛ ahyɛlɛdeɛ’ nee ɛ mediema diedima gyɛne anwo zo maa wɔ anwosesebɛ na ɔboa wɔ.—Ɛfɛ. 4:8.
14. Saa yɛ sa nu to a, duzu a yɛbahola yɛayɛ a?
14 Saa ɛ sa nu ɛdo anzɛɛ ɛ rɛle ɛbɔ a, dwenledwenle gyima mɔɔ Gyisɛse yɛ kɛ yɛ Ɛsɔfo Kpanyinli la anwo. Kakye kɛ Gyihova anzoa ye wɔ azɛlɛ ye azo kɛ ɔrava ye ngoane ne ɔbɔ ɛkpɔnelɛ afɔle ɔmaa yɛ ala, emomu ɛnee eza ɔkulo kɛ ɔboa ye ɔmaa ɔte ngyegyelɛ mɔɔ alesama mɔɔ bɛnli munli la yia la abo kpalɛ. Saa yɛ ɛtane ne mɔ anzɛɛ yɛ bɛtɛɛyɛlɛ maa yɛ sa nu to a, Gyisɛse ɛziezie ɔ nwo yɛɛ ɔlɛ ɛhulolɛ kɛ ɔbaboa yɛ “wɔ mekɛ kpalɛ nu.”—Hib. 4:15, 16.
15. Ka anwubielɛ bie mɔɔ maa yɛnwu kɛ bɛbahola bɛaboa awie mɔɔ ɛhwe ɔ nwo ɛvi Gyihova mboane ne anwo la bɛamaa yeazia yeara asafo ne nu la.
15 Eza Gyisɛse kile ye menli adenle wɔ mɔdenle mɔɔ bɛlɛbɔ kɛ bɛkpondɛ bɛdabɛ mɔɔ bɛhwe bɛ nwo bɛvi Gyihova mboane ne anwo na bɛaboa bɛ la anu. (Mat. 18:12, 13) Tie Stefanob anwubielɛ ne. Mɔɔ bɛyele ye bɛvile asafo ne anu la ye ɛvolɛ 12 anzi, ɔzile kpɔkɛ kɛ ɔkɔ debiezukoalɛ. Ɔhanle kɛ: “Ɛnee ɔnla aze ɔmmaa me noko ɛnee mekulo kɛ mebaboka Gyihova abusua ne mɔɔ bɛlɛ ɛlɔlɛ la anwo bieko. Asafo nu mgbanyima ne mɔ mɔɔ bɛyiale me la ammaa me ahonle andu. Ɔyɛ a medi nyane kɛ mengyakyile Gyihova ɛzonlenlɛ la, ɔti ɛnee ɔkpondɛ yeamaa me sa nu ado. Noko mgbanyima ne mɔ hakyele me kɛ Gyihova nee Gyisɛse kulo kɛ memia me nye. Mɔɔ bɛliele me bieko la, asafo ne anu amra amuala liele me nee me abusua ne kɛnlɛma. Me ye bɔle ɔ bo kɛ ɔsukoa Baebolo ne na kɛkala me nee me abusua ne amuala sonle Gyihova.” Saa yɛ Ɛsɔfo Kpanyinli ne mɔɔ lɛ ɛlɔlɛ la nwu kɛ bɛlɛboa bɛdabɛ mɔɔ bɛnlu bɛ nwo la bɛamaa bɛazia bɛara asafo ne anu a, nea kɛzi ɔ nye die la!
16. Duzu ati a ɔyɛ wɔ fɛ kɛ yɛlɛ Ɛsɔfo Kpanyinli mɔɔ te yɛ bɛtɛɛyɛlɛ bo a?
16 Mɔɔ Gyisɛse wɔ azɛlɛ ye azo la, ɔboale menli dɔɔnwo wɔ mekɛ kpalɛ nu. Ɛnɛ noko, yɛbahola yɛanyia anwodozo bɔkɔɔ kɛ ɔbaboa yɛ wɔ mekɛ biala mɔɔ yɛhyia nwo la. Wɔ ewiade fofolɛ ne mɔɔ ɛlɛba la anu, ɔbaboa alesama mɔɔ yɛ tieyɛ la yeamaa bɛalie bɛ nwo bɛavi ɛtane nee sinlidɔlɛ kɔsɔɔti anu. Yɛyɛ Gyihova yɛ Nyamenle ne mo kɛ ɔlua ye ɛlɔlɛ nee ye anwunvɔnezelɛ kpole ne ati, yekpa ɔ Ra ne kɛ yɛ Ɛsɔfo Kpanyinli mɔɔ te yɛ bɛtɛɛyɛlɛ bo la!
EDWƐNE 13 Kelaese Yɛ Neazo Maa Yɛ
a Saa ɛkpondɛ kɛzi bɛvale gyima mɔɔ Gyisɛse yɛ kɛ Ɛsɔfo Kpanyinli la bɛziele gyima mɔɔ Dwuuma ɛsɔfo kpanyinli ne yɛ la agyakɛ anu la a, nea edwɛkɛ “Maa Ɛ Nye Ɛzɔ Nwolɛ Adenle Mɔɔ Ɛlɛ Ɛsonle Gyihova Wɔ Ye Sunsum Nu Ɛzonlenlɛsua Ne Anu La” wɔ October 2023 Ɛzinzalɛ Arane ne m. 26, ɛden. 7-9.
b Bɛhakyi ye duma ne.