EDWƐKƐ 44
EDWƐNE 138 Mgbanyinli Egyɛne Le Kɛnlɛma
Kɛ Ɔkɛyɛ Na Ɛ Nye Alie Dahuu Wɔ Wɔ Mrelera Nu La
‘ Bɛyɛ mrelera a, bɛbazo ma.’—EDW. 92:14.
BODANE
Yɛbanwu deɛmɔti ɔhyia kɛ mrelera maa bɛ nye kɔ zo die nee kɛzi bɛbahola bɛayɛ ye zɔ la.
1-2. Kɛzi Gyihova bu nɔhavoma mɔɔ bɛyɛ mrelera la ɛ? (Edwɛne 92:12-14; eza nea nvoninli ne.)
ASOLO kɛzi menli mɔɔ wɔ ewiade amuala la anu biala yɛ ye nyɛleɛ wɔ ɛrelerayɛlɛ nwo la. Maa yɛnlea neazo ɛhye: Ɛkakye mekɛ mɔɔ limoa mɔɔ ɛnwunle egyɛne wɔ ɛ ti zo la ɔ? Bie a ɛnee ɛkulo kɛ ɛtu ye ndɛndɛ kolaa na awie anwu ye. Noko ɛnwunle kɛ saa ɛtudu bɔbɔ a yemɔ ɛngile kɛ bieko ɛnrɛvi. Neazo ɛhye maa yɛnwu kɛzi menli dɔɔnwo ɛngulo kɛ bɛbayɛ mrelera la.
2 Noko akee tɛ zɔhane a yɛ anwuma Selɛ ne nwu ye azonvolɛ mɔɔ bɛlɛyɛ mrelera la a. (Mrɛ. 16:31) Ɔfa bɛ ɔtoto mbaka mɔɔ so ma la anwo. (Kenga Edwɛne 92:12-14.) Duzu ati a ndotonwo ɛhye fɛta bɔkɔɔ a? Yɛta yɛnwu nya duhuduhu nee felawɔse mɔɔ bɔ evuanlɛ la wɔ mbaka mɔɔ ɛhyɛ kpalɛ la azo. Mbaka ngɛnlɛma ɛhye mɔ ko a le baka bie mɔɔ wɔ Japan la. Mɔɔ le ngɛnlɛma kpalɛ wɔ nu la bie mɔ ɛbo ɛvolɛ apenle ko. Nɔhavoma mɔɔ bɛyɛ mrelera la le kɛ mbaka ɛhye mɔ mɔɔ bɛhyɛ la, bɛ nwo yɛ fɛ kpalɛ, titili wɔ Nyamenle anye zo. Tɛ bɛ ti zo egyɛne ne ala a Gyihova nwu ye a. Ɔ nye die subane ngɛnlɛma mɔɔ bɛlɛ—bɛ kpundiigyinlanlɛ nee bɛ nɔhalɛlilɛ—yɛɛ ɛvolɛ dɔɔnwo mɔɔ bɛva bɛzonle Ye la anwo.
Kɛ mɔɔ mbaka mɔɔ ɛhyɛ la le ngɛnlɛma yɛɛ bɛkɔ zo bɛso ma la, zɔhane ala a nɔhavoma mɔɔ bɛyɛ mrelera la anwo yɛ fɛ yɛɛ bɛkɔ zo bɛso ma a (Nea ɛdendɛkpunli 2)
3. Maa kɛzi Gyihova ɛva mrelera ɛli gyima ɛmaa ye bodane ɛra nu la anwo neazo.
3 Saa awie yɛ ɛrelera a, ɔngile kɛ ɔ nwo ɛngyia Gyihova bieko.a Gyihova ta fa mrelera di gyima maa ye bodane ba nu. Kɛ neazo la, mɔɔ Gyihova hanle hilele Sɛla kɛ ɔbayɛ maanle kpole bie bɛ nli yɛɛ Mɛzaya ne vi ɔ bo zo amra anu a bara la, ɛnee yeyɛ ɛrelera. (Gyn. 17:15-19) Ɛnee Mosisi noko ɛyɛ ɛrelera wɔ mekɛ mɔɔ Gyihova hanle hilele ye kɛ ɔhɔye Yizilayɛma ɔvi Yigyibiti la. (Ɛzɛ. 7:6, 7) Mɔɔ Gyihova vale ye sunsum ne maanle ɛzoanvolɛ Dwɔn maanle ɔhɛlɛle Baebolo ne anu mbuluku nnu ne la, ɛnee ɔdaye noko yeyɛ ɛrelera.
4. Kɛ mɔɔ Mrɛlɛbulɛ 15:15 kile la, duzu a bahola aboa mrelera yeamaa bɛagyinla ngyegyelɛ mɔɔ bɛlɛyia la anloa a? (Eza nea nvoninli ne.)
4 Menli mɔɔ ɛlɛyɛ mrelera la yia ngyegyelɛ dɔɔnwo. Adiema raalɛ bie vale ɛzelekɛ hanle kɛ, “Ɛrelerayɛlɛ ɛnle nzɛmedɛ.” Noko anyelielɛb kola boa mrelera maa bɛkola bɛgyinla ngyegyelɛ mɔɔ ɛrelerayɛlɛ fa ba la anloa. (Kenga Mrɛlɛbulɛ 15:15.) Wɔ edwɛkɛ ɛhye anu, yɛbazuzu ninyɛne mɔɔ mrelera bahola ayɛ amaa bɛ nye alie dahuu la anwo. Eza yɛbazuzu kɛzi awie mɔ bahola aboa mrelera mɔɔ wɔ bɛ asafo ne anu la anwo. Noko mɔɔ limoa la, maa yɛzuzu deɛmɔti ɔkola ɔyɛ se kɛ yɛlɛnyi a yɛ nye bahɔ zo alie la anwo.
Anyelielɛ kola boa mrelera maa bɛgyinla ngyegyelɛ mɔɔ ɛrelerayɛlɛ fa ba la anloa (Nea ɛdendɛkpunli 4)
DEƐMƆTI ƐRELERAYƐLƐ KOLA SƐKYE YƐ ANYELIELƐ LA
5. Duzu a kola maa mrelera bie mɔ asa nu to a?
5 Duzu a bahola amaa ɛ sa nu ado a? Bie a ɛ rɛle ɛbɔ ɔluakɛ ɛngola ɛnyɛ ninyɛne mɔɔ ɛnee ɛyɛ ye dɛba la. Bie a ɛ nwo dɔ mekɛ mɔɔ ɛnee ɛle kpavolɛ anzɛɛ bɛlɛra na ɛte kpɔkɛ la. (Nol. 7:10) Kɛ neazo la, adiema raalɛ bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Ruby la hanle kɛ: “Kɛmɔ me nwo fofo me yɛɛ mengola me nwo kpundi kpalɛ la ati, melɛwula tɛladeɛ bɔbɔ a ɔyɛ se ɔmaa me. Me gyakɛ mɔɔ memaa ye zo meawula sɔkese nu bɔbɔ la yɛ se maa me. Me sa ɛnyinyia yɛɛ afofobɛ ɛwie me kyekye na yemɔ maa ɔyɛ se kɛ mebayɛ gyima ngyikyi bɔbɔ.” Harold mɔɔ ɛnee yɛ gyima wɔ Bɛtɛle la hanle kɛ: “Mennwu mɔɔ ɛlɛyɛ me bɔbɔ a, na ɔdwu mekɛ ne bie a ɛnee mewie ɛya fa. Mele kpavolɛ la ɛnee me nwo yɛ se kpalɛ. Ɛnee me nye die bɔlobɔlɛ nwo. Menli ka kɛ, ‘Wɔmɔ fa bɔlo ne maa Harold na ye biala anu ɔbamaa yɛali konim.’ Noko ɛnɛ, menlie menli kɛ mebahola meavuandi bɔlo bɔbɔ.”
6. (a) Duzu bieko a bahola amaa menli mɔɔ ɛyɛ mrelera la asa nu ado a? (b) Duzu a bahola aboa mrelera yeamaa bɛanwu kɛ ɔwɔ kɛ bɛkɔ zo bɛka kale anzɛɛ ɔwɔ kɛ bɛgyakyi a? (Nea edwɛkɛ, “Ɔwɔ Kɛ Megyakyi Kale Ɛhanlɛ Ɔ?” mɔɔ wɔ magazine ɛhye anu la.)
6 Kɛmɔ ɔwɔ kɛ awie mɔ a yɛ ninyɛne bie mɔ maa wɔ la ati, wɔannea a ɔbamaa ɛ sa nu ado. Ɔkola ɔba ye zɔ wɔ mekɛ mɔɔ ɔbahyia kɛ ɛnyia awie ɛmaa ɔnea wɔ anzɛɛ ɔwɔ kɛ ɛtu ɛkɔtɛnla ɛ mra ne mɔ ko anwo la. Anzɛɛ bie a ɛ rɛle ɛbɔ ɔluakɛ wɔ kpɔkɛdelɛ ɛnle kpalɛ anzɛɛ ɛnnwu debie kpalɛ ɔti ɛ ngomekye ɛngola ɛngɔ ɛleka anzɛɛ ɛngola ɛnga kale. Ɔyɛ alɔbɔlɛ o! Noko ɔle kpalɛ kɛ yɛbahakye kɛ, saa yɛkola yɛnea yɛ nwo o, yɛ ngomekye a yɛde o anzɛɛ yɛkola yɛka kale a, tɛ yemɔ a maa yɛ nwo kyia Gyihova nee awie mɔ gyɛne a. Eza nyia anwodozo kɛ Gyihova te mɔɔ ɛlɛkɔ nu la abo. Mɔɔ hyia ye la a le mɔɔ ɔwɔ wɔ ahonle nu la—ɔze kɛ ɛle awie mɔɔ ɛkulo ye nee ɛ mediema diedima yɛɛ ɛ nye sɔ mɔɔ ɔyɛ ɔmaa wɔ la.—1 Sa. 16:7.
7. Duzu a bahola aboa bɛdabɛ mɔɔ bie a ewiade ɛhye awieleɛ ne ɛnrɛra wɔ bɛ mekɛ zo la ati ɔmaa bɛdi nyane la ɛ?
7 Kɛmɔ bie a ewiade ɛhye awieleɛ ne ɛnrɛra wɔ wɔ mekɛ zo la ati ɔmaa ɛdi nyane. Saa zɔhane a ɛte nganeɛ a, duzu a bahola aboa wɔ a? Bɔ mɔdenle kɛ ɛbahakye kɛ Gyihova ɛzi abotane ɛlɛkendɛ kɛ ɔbava ɛtane ewiade ɛhye yeara awieleɛ. (Aye. 30:18) Noko tɛ mgbane ala a ɔlɛsi abotane a. Ye abotanezilɛ ne ɛlɛmaa menli mgbe dɔɔnwo mekɛ nee nwolɛ adenle yeamaa bɛaranwu ye na bɛazonle ye. (2 Pita 3:9) Ɔti saa ɛ sa nu to a, bɔ mɔdenle kɛ ɛbadwenle menli dodo mɔɔ bɛbanyia Gyihova abotanezilɛ ne azo nvasoɛ kolaa na awieleɛ ne ara la anwo. Wɔ mbusuafoɔ bie mɔ baboka nwo ɔ?
8. Saa mrelera ɛnde kpɔkɛ anzɛɛ bɛ nwo ɛlɛfofo bɛ a, duzu a ɔkola ɔmaa bɛyɛ a?
8 Ɔnva nwo ɛvolɛ mɔɔ yɛ muala yɛli la, saa yɛnde kpɔkɛ a, ɔkola ɔmaa yɛka edwɛkɛ anzɛɛ yɛyɛ ninyɛne mɔɔ nzinlii yɛbanlu yɛ nwo a. (Nol. 7:7; Gye. 3:2) Kɛ neazo la, mɔɔ nɔhavo Dwobu ɛlɛnwu amaneɛ la, ye ‘edwɛkɛ wowɔle.’ (Dwobu 6:1-3) Bieko, anwodolɛ bie bahola amaa mrelera aha edwɛkɛ anzɛɛ ayɛ ninyɛne bie mɔɔ ɔnle bɛ subane dɛba la. Nɔhalɛ nu, ɔnle kɛ yɛ nuhua biala anye fuu fa ye ɛvolɛ anzɛɛ ye kpɔkɛdelɛ yeye ɔ nloa ka edwɛkɛ anzɛɛ yɛ ninyɛne mɔɔ ɛnle kpalɛ la anzɛɛ yɛ sudie. Eza saa yɛnwu kɛ yɛha edwɛkɛ mɔɔ ɛnyɛ fɛ la yɛhile awie a, ɔwɔ kɛ yɛkpa ye kyɛlɛ ndɛndɛ.—Mat. 5:23, 24.
KƐ ƆKƐYƐ NA Ɛ NYE ALIE DAHUU LA
Kɛ ɔkɛyɛ na ɛ nye ahɔ zo alie ɔnva nwo ngyegyelɛ mɔɔ ɛrelerayɛlɛ bamaa wɔayia la ɛ? (Nea ɛdendɛkpunli 9-13)
9. Duzu ati a ɔwɔ kɛ ɛmaa awie mɔ boa wɔ a? (Eza nea nvoninli ne mɔ.)
9 Maa awie mɔ ɛboa wɔ. (Gal. 6:2) Mɔlebɛbo ne, bie a ɛhye ɛyɛlɛ bayɛ wɔ se. Adiema raalɛ bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Gretl la hanle kɛ: “Ɔdwu mekɛ ne bie a ɔyɛ se ɔmaa me kɛ mebamaa awie mɔ aboa me, ɔluakɛ mete nganeɛ kɛ mebayɛ adesoa meamaa bɛ. Ɔliele mekɛ na meahakyi me adwenle na meabɛlɛ me nwo aze mealie meado nu kɛ mehyia moalɛ.” Saa ɛmaa awie mɔ boa wɔ a, ɛbamaa bɛ nye alie kɛ bɛhola bɛyɛ debie bɛmaa wɔ la. (Gyi. 20:35) Na ɛdawɔ noko ɛ nye balie ɔluakɛ ɛbanwu kɛzi awie mɔ kulo wɔ na bɛdwenle ɛ nwo la.
(Nea ɛdendɛkpunli 9)
10. Duzu ati a ɔwɔ kɛ ɛkakye kɛ ɛbahile anyezɔlɛ a? (Eza nea nvoninli ne mɔ.)
10 Kile anyezɔlɛ. (Kɔl. 3:15; 1 Tɛs. 5:18) Saa awie mɔ yɛ yɛ boɛ a, yɛ nye sɔ ye kpalɛ noko bie a yɛ rɛle bavi kɛ yɛbayɛ bɛ mo. Noko akee, saa yɛsele ekyi na yɛda bɛ ase a, ɔmaa bɛnwu kɛ yɛ nye sɔ mɔɔ bɛyɛ bɛmaa yɛ la. Leah mɔɔ nea mrelera wɔ Bɛtɛle la hanle kɛ: “Mediema mraalɛ mɔɔ menea bɛ la anu ko yɛ me mo dahuu. Ɔkɛlɛ ye edwɛkɛ ne wɔ ngɛlata zo ɔmaa me. Ɔngɛlɛ edwɛkɛ dɔɔnwo noko ye edwɛkɛ ne yɛ fɛ kpalɛ. Dahuu me nye la kɛ me sa baha bie, yɛɛ ɔmaa menwu kɛ ɔ nye sɔ moalɛ mɔɔ mefa memaa ye la na yemɔ maa me nye die.”
(Nea ɛdendɛkpunli 10)
11. Kɛ ɔkɛyɛ na wɔaboa awie mɔ ɛ? (Eza nea nvoninli ne mɔ.)
11 Bɔ mɔdenle boa awie mɔ. Saa ɛfa wɔ mekɛ nee wɔ anwosesebɛ ɛboa awie mɔ a, ɔnrɛmaa ɛnrɛdwenle ɛdawɔ mumua ne wɔ ngyegyelɛ ne mɔ anwo somaa. Africa ɛrɛlɛ bie vale mrelera totole mbulukuzielɛleka mɔɔ mbuluku dɔɔnwo mɔɔ nrɛlɛbɛ edwɛkɛ wɔ nu la ɛyi ɛkɛ la anwo. Noko saa menli angenga mbuluku zɔhane mɔ a, bɛnrɛnyia nvasoɛ biala wɔ zo. Ɔti kɛ mɔɔ ɛle kɛ “mbulukuzielɛleka” la, saa wɔanga mɔɔ ɛze nee anwubielɛ mɔɔ wɔnyia la bie wɔangile mgbavolɛ nee mbɛlɛra a, bɛnrɛzukoa ɛhwee bɛnrɛvi wɔ ɛkɛ. Biza bɛ kpuya na tie bɛ. Kilehile bɛ deɛmɔti ɔle kpalɛ dahuu kɛ bɛbava Gyihova ngyinlazo ne mɔ bɛabɔ bɛ ɛbɛla nee kɛzi ɔbamaa bɛ nye alie la. Saa ɛkyekye ɛ gɔnwo mɔ ngakula arɛle na ɛmaa bɛ anwosesebɛ a, ye biala anu ɛ nye balie.—Edw. 71:18.
(Nea ɛdendɛkpunli 11)
12. Kɛ mɔɔ Ayezaya 46:4 kile la, ɛwɔkɛ boni a Gyihova ɛbɔ mrelera a? (Eza nea nvoninli ne mɔ.)
12 Sɛlɛ Gyihova kɛ ɔmaa wɔ anwosesebɛ. Ɔyɛ a ɛbade nganeɛ kɛ wɔvɛ anzɛɛ wɔyɛ bɛtɛɛ ɛdeɛ, noko Gyihova ‘ɛnvɛ yɛɛ ɔ nwo ɛmbɛlɛ ye.’ (Aye. 40:28) Kɛzi Gyihova fa ye anwosesebɛ bedevinli ne di gyima ɛ? Adenle ko a le kɛ ɔbamaa nɔhavoma mɔɔ bɛyɛ mrelera la anwosesebɛ. (Aye. 40:29-31) Yebɔ ɛwɔkɛ kɛ ɔbaboa bɛ. (Kenga Ayezaya 46:4.) Na Gyihova di ye ɛwɔkɛ zo dahuu. (Dwɔh. 23:14; Aye. 55:10, 11) Saa ɛyɛ asɔne na ɛnwu kɛzi Gyihova kulo wɔ na ɔlɛboa wɔ la a, ye biala anu ɛ nye balie.
(Nea ɛdendɛkpunli 12)
13. Kɛ mɔɔ 2 Kɔlentema 4:16-18 kile la, duzu a ɔwɔ kɛ yɛkakye a? (Eza nea nvoninli ne mɔ.)
13 Kakye kɛ wɔ tɛnlabelɛ ne bahakyi. Saa yɛkakye kɛ tɛnlabelɛ ɛsesebɛ mɔɔ yɛwɔ nu la ɛnrɛhyɛ a, ɔnrɛyɛ se kɛ yɛbagyinla ɔ nloa. Na Baebolo ne maa yɛnwu kɛ ɔnrɛhyɛ ɛrelerayɛlɛ nee anwodolɛ bavi ɛkɛ. (Dwobu 33:25; Aye. 33:24) Ɔti kɛmɔ ɛze kɛ kenle bie ɛbanyia kpɔkɛdelɛ kpalɛ, ɛ nwo ayɛ se na ɛ nwo ayɛ fɛ adɛla dɛba ne la ati, ɔbamaa ɛ nye alie. (Kenga 2 Kɔlentema 4:16-18.) Noko duzu a awie mɔ bahola ayɛ aboa a?
(Nea ɛdendɛkpunli 13)
KƐZI AWIE MƆ BAHOLA ABOA WƆ LA
14. Duzu ati a ɔhyia kɛ yɛkɔkpɔla menli mɔɔ bɛyɛ mrelera la na yɛfɛlɛ bɛ a?
14 Kɔkpɔla mediema mɔɔ bɛyɛ mrelera la anzɛɛ fɛlɛ bɛ. (Hib. 13:16) Mrelera anwo kola yɛ bɛ koonwu. Adiema nrenyia bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Camille mɔɔ ɛha sua nu la hanle kɛ: “Aleɛ kye a, mevea sua nu too aleɛ dwo. Ɔti me nwo ɛndɛ me fee. Ɔdwu mekɛ ne bie a mete nganeɛ kɛ mele kɛ awenade mɔɔ bɛdo ye tunli nu. Adwenleadwenle tɔ me nwo na mefa ɛya.” Saa yɛkɔkpɔla mediema mɔɔ bɛyɛ mrelera la a, ɛnee yɛlɛmaa bɛanwu kɛ bɛ nwo hyia yɛ yɛɛ yɛkulo bɛ. Bie a yɛ muala yɛkakye mekɛ bie mɔɔ ɛnee yɛkulo kɛ yɛfɛlɛ adiema bie mɔɔ yeyɛ ɛrelera mɔɔ wɔ yɛ asafo ne anu anzɛɛ yɛkɔkpɔla ye noko yɛangɔ la. Yɛ muala yɛnlɛ alagye fee. Ɔti duzu a bahola aboa yɛ yeamaa yɛanwu “ninyɛne mɔɔ hyia kpalɛ,” mɔɔ bie a le mrelera mɔɔ yɛbahɔkpɔla bɛ la a? (Fel. 1:10) Ɔbayɛ kpalɛ kɛ ɛbahɛlɛ ye wɔ wɔ kalenda zo amaa wɔahakye kɛ ɛbatɛse bɛ mɛsɛgyi anzɛɛ ɛbavɛlɛ bɛ. Eza ɛbahola wɔayɛ ngyehyɛleɛ wɔahɔkpɔla bɛ; mmakendɛ na ɛnyia alagye a wɔayɛ zɔ.
15. Duzu a mgbavolɛ nee mbɛlɛra yɛɛ mrelera bahola abɔ nu ayɛ a?
15 Saa ɛle kpavolɛ anzɛɛ bɛlɛra a, bie a ɛnnwu debie mɔɔ ɛ nee mrelera bahola abɔ nwolɛ adawu anzɛɛ ninyɛne mɔɔ bɛbahola bɛabɔ nu bɛayɛ a. Noko mmadwenle nwolɛ somaa. Yɛ agɔnwolɛ kpalɛ. (Mrɛ. 17:17) Kolaa na bɛabɔ debiezukoalɛ bo anzɛɛ bɛkpɔne a, ɛ nee mediema mɔɔ bɛyɛ mrelera la ɛbɔ adawu. Bie a ɛbahola wɔamaa bɛaha ngɛlɛlera mɔɔ bɛ nye die nwo anzɛɛ debie bie mɔɔ bɛyɛle ye wɔ bɛ ngakula nu mɔɔ yɛ ɛzelekɛ la. Eza ɛbahola wɔado ɛsalɛ wɔavɛlɛ bɛ na ɛ nee bɛ abɔ nu anlea JW Broadcasting® vidio ne mɔ. Ɛbahola wɔayɛ gyima mɔɔ bɛngola ye yɛ la wɔaboa bɛ. Kɛ neazo la, ɛbahola wɔanlea kɛ bɛ fonu anzɛɛ bɛ tabelɛte ne mɔ ɛlɛyɛ gyima kpalɛ anzɛɛ bɛhwe ninyɛne fofolɛ mɔɔ ɛra la. Adiema raalɛ bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Carol la hanle kɛ: “Ɛ nee mrelera ɛyɛ ninyɛne mɔɔ ɛ nye die nwo la. Meyɛ ɛrelera ɛdeɛ, noko mekulo kɛ me nye die ɛbɛlabɔlɛ nu. Me nye die ninyɛne ɛtotɔlɛ nwo yɛɛ me nye die nwo kɛ me nee me gɔnwo mɔ bɛavinde ahɔli aleɛ anzɛɛ yɛbahɔ akpɔsa.” Adiema raalɛ bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Maira la hanle kɛ: “Me gɔnwo mɔ ko ɛli ɛvolɛ 90. Ɔtɛla me ɛvolɛ 57. Noko ɔyɛ a mengakye bɔbɔ kɛ ɔtɛla me kpanyinli ɔluakɛ ninyɛne dɔɔnwo maa yɛ mu nwiɔ yɛsele yɛɛ yɛbɔ nu yɛnea vidio ngakyile. Yɛɛ saa yɛyia ngyegyelɛ a, yɛ nuhua ko biala tu ɔ gɔnwo folɛ.”
16. Duzu ati a ɔle kpalɛ kɛ saa mrelera kulo kɛ bɛkɔ asopiti a, yɛbahɔzɔho bɛ a?
16 Kɔzɔho bɛ wɔ asopiti. Saa ɛfa kale ɛfa bɛ ɛkɔ asopiti ɛkɛ ne a, eza ɔwɔ kɛ ɛnea kɛ dɔketama nee nɛɛsema ɛlɛnea bɛ boɛ yɛɛ bɛlɛfa moalɛ mɔɔ bɛhyia nwo la bɛamaa bɛ. (Aye. 1:17) Eza ɛbahola wɔahɛlɛ mɔɔ dɔketa ne hanle hilele ɛrelera ne la amaa wɔava wɔaboa bɛ. Adiema raalɛ bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Ruth mɔɔ yeyɛ ɛrelera la hanle kɛ: “Fane dɔɔnwo ne ala, saa mekɔ asopiti a, dɔketa ne ɛnva me edwɛkɛ ne anyebolo zo. Ɔyɛ a dɔketama ne ka kɛ: ‘Ɛ nwo ɛtɛtole wɔ, wɔ adwenle a yɛ wɔ zɔ a.’ Noko saa awie kɔsɔho me a, dɔketa ne nee me di ye wɔ adenle ngakyile zo. Meyɛ me mediema mɔɔ nyia mekɛ kɔsɔho me la mo somaa.”
17. Ɛzonlenlɛ gyima ne afoa boni mɔ a ɛbahola ɛ nee mrelera abɔ nu ayɛ a?
17 Ɛ nee bɛ ɛyɛ ɛzonlenlɛ gyima ne. Bie a mrelera bie mɔ ɛnlɛ anwosesebɛ mɔɔ bɛbava bɛayɛ azua nu daselɛlilɛ ne a. Noko asoo ɛbahola ɛ nee adiema raalɛ bie mɔɔ ɛyɛ ɛrelera la ava ehwili ali daselɛ ɔ? Ɛbahola wɔamaa ye ebia wɔamaa yeadɛnla ehwili ne anwo. Anzɛɛ ɛbahola ɛ nee adiema nrenyia bie mɔɔ ɛyɛ ɛrelera la ahɔyɛ wɔ Baebolo ɛzukoalɛ bie, bie a bɛbayɛ Baebolo ɛzukoalɛ ne wɔ ye sua nu ɛkɛ. Asafo nu mgbanyima bahola ayɛ ngyehyɛleɛ ahɔyɛ daselɛlilɛ ayia wɔ mediema mɔɔ bɛyɛ mrelera la azua nu amaa bɛdabɛ noko bɛanyia zolɛ nvasoɛ. Debie biala mɔɔ yɛbayɛ yɛaboa mrelera la nvasoɛ bara zo.—Mrɛ. 3:27; Wlo. 12:10.
18. Duzu a yɛbazuzu nwo wɔ edwɛkɛ bieko anu a?
18 Edwɛkɛ ɛhye ɛhakye yɛ kɛ Gyihova kulo mrelera yɛɛ ɔbu bɛ kɛ bɛsonle bolɛ. Zɔhane ala a yɛdayɛ mɔɔ yɛwɔ asafo ne anu la noko bu bɛ a! Ɛrelerayɛlɛ ɛnla aze, noko ɔlua Gyihova moalɛ zo ɛ nye bahola alie dahuu. (Edw. 37:25) Na ɛbahola wɔava anyelielɛ wɔanlea kenle bie asetɛnla kpalɛ mɔɔ tɛla biala la ade! Na yɛdayɛ mɔɔ yɛlɛnea yɛ busuanli bie mɔɔ ɛyɛ ɛrelera, kakula anzɛɛ yɛ gɔnwo bie mɔɔ ɛnde kpɔkɛ la noko ɛ? Kɛ ɔkɛyɛ na yɛ nye alie dahuu ɛ? Yɛbazuzu kpuya zɔhane anwo mualɛ ne anwo wɔ edwɛkɛ bieko anu.
EDWƐNE 30 Me Ze, Me Nyamenle Nee Me Gɔnwo
a Nea vidio ne mɔɔ ɔ ti se Mgbanyima—Bɛlɛ Ɛzonlelilɛ Mɔɔ Anwo Hyia la wɔ jw.org nee JW Library® azo.