Ɛzinzalɛ Arane YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Ɛzinzalɛ Arane
YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Nzema
@
  • ɛ
  • ɔ
  • Ɛ
  • Ɔ
  • BAEBOLO
  • MBULUKU
  • DEBIEZUKOALƐ
  • w25 July m. 20-25
  • Wɔzukoa Kɛ Ɛbamaa Ɛ Kunlu Adwo Ɛ Nwo Ɔ?

Vidio biala ɛnle foa ɛhye

Mmafa ɛya vidio ne angola ambuke

  • Wɔzukoa Kɛ Ɛbamaa Ɛ Kunlu Adwo Ɛ Nwo Ɔ?
  • Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2025
  • Edwɛkɛtile Ngyikyi
  • Edwɛkɛ Mɔɔ Nee Ye Le Ko
  • SUKOA KƐ ƐBAHILE ANYEZƆLƐ
  • FA WƆ ADWENLE SIE GYIHOVA ƐHULOLƐDEƐYƐLƐ ZO NA BƐLƐ Ɛ NWO AZE DAHUU
  • DWENLEDWENLE WƆ ANYELAZO NE ANWO
  • “BƐDABƐ MƆƆ BƐSULO YE LA ƐNGYIA ƐHWEE”
  • Die To Nu Kɛ Tɛ Debie Biala A Ɛze A
    Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2025
  • Kakye Kɛ Gyihova A Le “Tease Nyamenle Ne” A
    Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2024
  • Kpondɛ Kpuya Ɛhye Mɔ Anwo Mualɛ
    2025-2026 Maangyebakyi Nyianu Ngyehyɛleɛ, Maangyebakyi Zo Neavolɛ Ɛdeɛ
  • Asoo Ɛnwu Nɔhalɛ Ne A Ɛbanwu Ye?
    Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2024
Nea Dɔɔnwo
Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2025
w25 July m. 20-25

EDWƐKƐ 31

EDWƐNE 111 Deɛmɔti Yɛ Nye Die La

Wɔzukoa Kɛ Ɛbamaa Ɛ Kunlu Adwo Ɛ Nwo Ɔ?

“Mezukoa kɛ me kunlu kɛdwo me nwo wɔ tɛnlabelɛ biala anu.”—FEL. 4:11.

BODANE

Saa ɛsukoa kɛ ɛbahile anyezɔlɛ, wɔava wɔ adwenle wɔazie Gyihova ɛhulolɛdeɛyɛlɛ zo na wɔabɛlɛ ɛ nwo aze na wɔadwenledwenle yɛ kenle bie anyelazo ne anwo a, ɔbamaa ɛ kunlu adwo ɛ nwo.

1. Ahunlundwolɛ kile duzu, na duzu noko a ɔngile a?

ƐLE awie mɔɔ ɛ kunlu dwo ɛ nwo ɔ? Awie mɔɔ ɔ kunlu dwo ɔ nwo la anye die ninyɛne mgbalɛ mɔɔ ɔlɛ ye kɛkala la anwo na ɛhye maa ɔnyia anzodwolɛ. Saa ɔnlɛ ninyɛne bie mɔ a, ɔnva nwolɛ ɛya. Noko saa awie akunlu dwo ɔ nwo a yemɔ ɛngile kɛ ɔyɛ ɔ nwo kɛ ɛhwee ɛnvale ɔ nwo. Kɛ neazo la, ɔle kpalɛ kɛ Kilisienenli bie bakpondɛ nwolɛ adenle ngakyile adɛlɛ ye ɛzonlenlɛ gyima ne anu. (Wlo. 12:1; 1 Tim. 3:1) Noko saa ɔkpondɛ ɛzonlenlɛ nwo adenle bie na ɔ sa anga ye ndɛndɛ a, ɔmmaa ɔ rɛle ɛmbɔ.

2. Saa awie akunlu ɛndwo ɔ nwo a, duzu ati a ɔ nzi yɛ ɛzulolɛ a?

2 Saa awie akunlu ɛndwo ɔ nwo a, ɔkola ɔmaa ɔsisi kpɔkɛ ɛtane dɔɔnwo. Bie a menli mɔɔ bɛ kunlu ɛndwo mɔɔ bɛlɛ la anwo la bava dɔnehwele dɔɔnwo ayɛ gyima kenle ko biala amaa bɛahola bɛatotɔ ninyɛne mɔɔ ɛnea nu a, nwolɛ ɛngyia kpalɛ la. Mɔɔ yɛ alɔbɔlɛ la a le kɛ, Kilisienema bie mɔ bɔbɔ ɛwua ezukoa nee ninyɛne gyɛne mɔɔ bɛ nye die nwo la. Bie a bɛhanle ye wɔ bɛ ti anu kɛ, ‘Mekola mefa,’ ‘Mehendɛ mehyɛ somaa,’ anzɛɛ ‘Mefa na nzinlii meadua ye kakɛ.’ Noko, Gyihova anye ɛnlie adenle biala mɔɔ yɛdua zo yɛwua la anwo yɛɛ ɔgua ɔ nwo evinli. (Mrɛ. 30:9) Kɛmɔ bie mɔ noko asa anga ɛzonlenlɛ nwo adenle bie mɔɔ bɛlɛkpondɛ la ati, yemaa bɛ sa nu ɛdo na bɛgyakyi Gyihova ɛzonlenlɛ bɔkɔɔ. (Gal. 6:9) Duzu a bamaa Gyihova sonvolɛ mɔɔ yeyila ɔ nwo zo yemaa ye la anyia adwenle ɛhye a? Bie a ngyegyelɛ ne a le kɛ akee ahenle akunlu ɛndwo ɔ nwo bieko.

3. Duzu a yɛsukoa yɛfi Felepaema 4:​11, 12 anu a?

3 Yɛ muala yɛbahola yɛazukoa kɛ yɛbamaa yɛ kunlu adwo yɛ nwo. Ɛzoanvolɛ Pɔɔlo hɛlɛle kɛ ‘yezukoa kɛ ɔ kunlu kɛdwo ɔ nwo wɔ tɛnlabelɛ biala anu.’ (Kenga Felepaema 4:​11, 12.) Ɔhɛlɛle edwɛkɛ ɛhye la ɛnee ɔla efiade. Yemɔ bɔbɔ ɛnee ɔ nye tɛdie. Ɛnee ‘yezukoa debie mɔɔ menli ekyi bie ala a ze la,’ yemɔ a le kɛzi ɔbamaa ɔ kunlu adwo ɔ nwo la. Saa ɔyɛ se ɔmaa yɛ kɛ yɛbamaa yɛ kunlu adwo mɔɔ yɛlɛ la anwo a, Pɔɔlo edwɛkɛ ne nee ye anwubielɛ ne bahola amaa yɛanyia anwodozo kɛ yɛbahola yɛazukoa kɛ yɛbamaa yɛ kunlu adwo yɛ nwo. Ɔnle kɛ yɛmaa yɛ nye da kɛ yɛde ɛkɛ ne mgbane ala a yɛ kunlu badwo yɛ nwo. Emomu, ɔwɔ kɛ yɛsukoa kɛ yɛbamaa yɛ kunlu adwo yɛ nwo. Kɛzi yɛbayɛ ye ɛ? Maa yɛzuzu subane bie mɔ mɔɔ ɔbaboa yɛ yeamaa yɛazukoa kɛzi yɛbamaa yɛ kunlu adwo yɛ nwo la anwo.

SUKOA KƐ ƐBAHILE ANYEZƆLƐ

4. Saa yɛkile anyezɔlɛ a, kɛzi ɔboa yɛ ɔmaa yɛ kunlu dwo yɛ nwo ɛ? (1 Tɛsalonaekama 5:18)

4 Awie mɔɔ kile anyezɔlɛ la akunlu dwo ɔ nwo. (Kenga 1 Tɛsalonaekama 5:18.) Kɛ neazo la, saa yɛ nye sɔ ɛbɛlabɔlɛ nu ninyɛne mɔɔ hyia kpalɛ mɔɔ yɛlɛ la a, ɔnrɛmaa ninyɛne gyɛne mɔɔ yɛ nye die nwo noko yɛnlɛ bie la anwo adwenleadwenle ɛnrɛdɔ yɛ nwo. Saa yɛkile ɛzonlenlɛ nwo adenle mɔɔ yɛlɛ ye kɛkala la anwo anyezɔlɛ a, ɔbamaa yɛayɛ biala mɔɔ yɛbahola la wɔ gyimalilɛ zɔhane mɔ anu, na ɔnrɛmaa yɛ nye ɛnrɛbolo kɛ yɛkpondɛ nwolɛ adenle fofolɛ. Ɛhye ati a Ngɛlɛlera ne maa yɛ anwosesebɛ kɛ yɛlɛyɛ asɔne a, yɛyɛ Gyihova mo la! Saa yɛkile anyezɔlɛ a, ɔboa yɛ ɔmaa yɛnyia “Nyamenle anzodwolɛ ne mɔɔ bo ndelebɛbo muala azo la.”—Fel. 4:​6, 7.

5. Duzu ati a ɛnee ɔwɔ kɛ Yizilayɛma kile anyezɔlɛ a? (Eza nea nvoninli ne.)

5 Nea mɔɔ dole Yizilayɛma la. Bɛdendɛle bɛ nzo abo fane dɔɔnwo bɛhilele Gyihova kɛ bɛnnyia aleɛ mɔɔ ɛnee bɛnyia wɔ Yigyibiti la bie bɛnli. (Nɔm. 11:​4-6) Ɔle nɔhalɛ, ɛnee ɛbɛlabɔlɛ wɔ fienemgbole ne anu ɛnla aze. Noko duzu a anrɛɛ ɔwɔ kɛ ɔboa bɛ ɔmaa bɛ kunlu dwo bɛ nwo a? Anrɛɛ ɔwɔ kɛ bɛdwenledwenle mɔɔ Gyihova ɛyɛ ɛmaa bɛ dɛba la anwo na bɛkile nwolɛ anyezɔlɛ. Mɔɔ bɛwɔ Yigyibiti la, ɛnee bɛle ngɛkɛlɛ na bɛhilele bɛ nyane kpalɛ, noko Gyihova vale ngyegyelɛ bulu bie rale Yigyibitima anwo zo na ɔliele Yizilayɛma. Mɔɔ Yizilayɛma ɛlɛfi Yigyibiti la, Gyihova maanle “bɛkpokpole Yigyibitima bɔkɔɔ,” bɛliele bɛ dwɛtɛ fufule, nvutuke yɛɛ adɛladeɛ. (Ɛzɛ. 12:​35, 36) Mɔɔ bɛvoanle Yizilayɛma too bɛhɔdwule Nyevile Kɔkɔlɛ ne anloa la, Gyihova luale nwanwane adenle zo pɛle adenle dole nyevile ne anu. Yɛɛ mɔɔ bɛlua fienemgbole ne anu la, ɔmaanle bɛ mana kenle ko biala ɔmaanle bɛlile. Ɔti ɛnee bɛ ngyegyelɛ ne a le boni? Yizilayɛma akunlu andwo bɛ nwo bieko, tɛ kɛ ɛnee bɛnnyia aleɛ mɔɔ bɛhyia nwo la ati ɔ, emomu kɛmɔ bɛangile ninyɛne mɔɔ ɛnee bɛlɛ ye dɛba la anwo anyezɔlɛ la ati ɔ.

Yizilayɛma bie mɔ ɛlɛka kɛzi bɛ nye ɛnlie mana ne mɔɔ bɛlɛsesa la anwo bieko la anwo edwɛkɛ ahile Mosisi, noko bie mɔ gua zo ɛlɛsesa mana ne na bɛlɛnea mɔɔ ɛlɛkɔ zo la.

Duzu ati a akee Yizilayɛma akunlu andwo bɛ nwo bieko a? (Nea ɛdendɛkpunli 5)


6. Ndenle mɔɔ yɛbahola yɛalua zo yɛazukoa kɛ yɛbahile anyezɔlɛ la bie mɔ a le boni?

6 Ɔti kɛ ɔkɛyɛ na yɛazukoa kɛ yɛbahile anyezɔlɛ ɛ? Mɔɔ limoa, nyia mekɛ kenle ko biala dwenle ninyɛne mgbalɛ mɔɔ ɛlɛ la anwo. Bie a ɛbahola wɔahɛlɛ ninyɛne nwiɔ anzɛɛ nsa mɔɔ maa ɛ nye die la. (Awo. 3:​22, 23) Mɔɔ tɔ zo nwiɔ, da anyezɔlɛ ali. Saa awie mɔ yɛ debie maa wɔ a, yɛ bɛ mo. Mɔɔ tɛla biala la, yɛ Gyihova mo dahuu. (Edw. 75:1) Mɔɔ tɔ zo nsa, fa menli mɔɔ bɛkile ninyɛne nwo anyezɔlɛ la agɔnwolɛ. Saa yɛ gɔnwo mɔ kile ninyɛne nwo anyezɔlɛ a, ɔbamaa yɛdayɛ noko yɛahile anyezɔlɛ; zɔhane ala a saa bɛ kunlu ɛndwo bɛ nwo a ɔbaha yɛdayɛ noko a. (Dit. 1:​26-28; 2 Tim. 3:​1, 2, 5) Saa yɛfa yɛyɛ yɛ bodane kɛ yɛbahile ninyɛne nwo anyezɔlɛ a, ɔbayɛ se kɛ yɛbadwenledwenle ninyɛne mɔɔ yɛnlɛ la anwo.

7. Duzu a boale Aci ɔmaanle ɔ kunlu dwole ɔ nwo a, na duzu a vi nu rale a?

7 Nea mɔɔ dole adiema raalɛ Aci, mɔɔ de Indonesia la. Ɔhanle kɛ: “Wɔ COVID-19 ewulenzane mekɛ ne anu, membɔle ɔ bo kɛ mefa me tɛnlabelɛ ne meatoto me mediema diedima ɛdeɛ ne anwo. Ɛhye ati, ɛnee akee me kunlu ɛndwo me nwo.” (Gal. 6:4) Duzu a boale ye ɔmaanle ɔhakyile ye adwenle a? Ɔhanle kɛ: “Membɔle ɔ bo kɛ mefa me adwenle meazie nyilalɛ mɔɔ menyia ye kenle ko biala la azo na meadwenledwenle ninyɛne mgbalɛ dɔɔnwo mɔɔ menyia ye ɔluakɛ meboka Nyamenle ahyehyɛdeɛ ne anwo ati la anwo. Akee menyɛle Gyihova mo wɔ nwolɛ. Ɛhye boale me ɔmaanle me kunlu dwole me nwo kpalɛ.” Saa ɛ nye ɛnlie a, ɛbahola wɔayɛ mɔɔ Aci yɛle la bie amaa wɔahile ninyɛne nwo anyezɔlɛ ɔ?

FA WƆ ADWENLE SIE GYIHOVA ƐHULOLƐDEƐYƐLƐ ZO NA BƐLƐ Ɛ NWO AZE DAHUU

8. Ɛhane boni a Bɛlɛke dɔle nu a?

8 Ngapezonli Gyɛlɛmaya kɛlɛhɛlɛvolɛ Bɛlɛke dɔle ɛhane bie anu mekɛ ekyii. Bɛmaanle Bɛlɛke gyimalilɛ ɛsesebɛ bie, yemɔ a le kɛ ɔbaboa Gyɛlɛmaya wɔ mekɛ mɔɔ ɔlɛbɔ ndɛnebualɛ bie mɔɔ anloa yɛ se la nolo yeahile Yizilayɛma mɔɔ bɛyɛle boniayɛ la. Ɔdwule mekɛ bie la, Bɛlɛke adwenle vile mɔɔ ɔwɔ kɛ ɔyɛ la azo. Kɛ anrɛɛ ɔbava ye adwenle yeazie mɔɔ Gyihova kulo kɛ ɔyɛ la azo la, ɔbɔle ɔ bo kɛ ɔdwenle ɔdaye mumua ne ɔ nwo nee debie mɔɔ ɔkulo kɛ ɔyɛ la anwo somaa. Gyihova luale Gyɛlɛmaya anwo zo hanle hilele Bɛlɛke kɛ: “Wɔmɔ, ɛlɛkpondɛ ninyɛne mgbole wɔamaa ɛ nwo. Gyakyi ninyɛne zɛhae mɔ ɛkpondɛlɛ.” (Gyɛ. 45:​3-5) Wɔ adenle fofolɛ zo, ɛnee ɔlɛka kɛ: “Maa ɛ kunlu ɛdwo tɛnlabelɛ mɔɔ ɛwɔ nu kɛkala la anwo.” Bɛlɛke liele ɛdenrɛdenrɛlɛ ne dole nu na ɔhɔle zo ɔnyianle Gyihova anyunlu ɛlolɛ.

9. Kɛ mɔɔ 1 Kɔlentema 4:​6, 7 kile la, duzu a mɛlɛbɛnwoaze baboa yɛ yeamaa yɛalie yɛado nu a? (Eza nea nvoninli ne mɔ.)

9 Ɔdwu mekɛ ne bie a, Kilisienenli bie banyia adwenle kɛ ɔfɛta kɛ ɔnyia ɛzonlenlɛ nwo adenle bie. Bie a ɔze kɛzi bɛyɛ ninyɛne bie mɔ la anye zo kpalɛ, anzɛɛ ɔyɛ gyima ɛsesebɛ anzɛɛ ɔlɛ anwubielɛ—anzɛɛ bie a ɔlɛ subane nsa ɛhye mɔ amuala. Noko bie a awie mɔ banyia nwolɛ adenle zɔhane mɔɔ ɛnee ɔkulo kɛ ɔnyia la. Duzu a baboa ye amaa yeanva nwolɛ ɛya a? Ɔbahola yeadwenledwenle edwɛkɛ mɔɔ ɛzoanvolɛ Pɔɔlo hɛlɛle ye wɔ 1 Kɔlentema 4:​6, 7 la anwo. (Kenga.) Gyihova a fa nwolɛ adenle biala nee ɛlolɛ ahyɛlɛdeɛ biala mɔɔ yɛlɛ la maa yɛ a. Tɛ kɛ ɔwɔ kɛ Gyihova fa ahyɛlɛdeɛ ɛhye mɔ maa yɛ la ati a ɔfa ɔmaa yɛ a. Emomu, ɔ muala le Gyihova ɛlolɛ kpole ne mɔɔ ɔlɛda ye ali yeahile yɛ la bie.—Wlo. 12:​3, 6; Ɛfɛ. 2:​8, 9.

Nvoninli ngakyile: Mediema mrenyia nee mraalɛ mɔɔ lɛ ɛzonlenlɛ nwo adenle ngakyile. 1. Adiema nrenyia bie ɛlɛnea saa ngyegyelɛ biala ɛnle paepe ne mɔɔ nzule se nu la anwo a. 2. Adiema nrenyia bie ɛlɛbizebiza adiema raalɛ bie edwɛkɛ wɔ maangyebakyi nyianu bie mɔɔ bɛlɛyɛ wɔ mumule aneɛ nu la abo. 3. Adiema nrenyia bie ɛlɛmaa ɛdendɛlɛ wɔ debiezukoalɛ bo.

Ahyɛlɛdeɛ biala mɔɔ yɛ sa ɛha ye la le Gyihova ɛlolɛ kpole ne mɔɔ ɔlɛda ye ali yeahile yɛ la bie (Nea ɛdendɛkpunli 9)b


10. Kɛ ɔkɛyɛ na yɛazukoa mɛlɛbɛnwoaze ɛ?

10 Saa yɛdwenledwenle neazo mɔɔ Gyisɛse yɛle maanle yɛ la anwo a, yɛbahola yɛazukoa mɛlɛbɛnwoaze. Nea mɔɔ zile wɔ nɔe ne mɔɔ Gyisɛse wowole ye ɛzoanvolɛma ne agyakɛ anwo la. Ɛzoanvolɛ Dwɔn hɛlɛle kɛ: “Kɛmɔ Gyisɛse ze kɛ [1] Selɛ ne ɛva ninyɛne kɔsɔɔti ɛwula ɔ sa nu yɛɛ [2] ɔvi Nyamenle anwo lɔ a ɔrale na [3] ɔlɛkɔ Nyamenle anwo lɔ la ati, . . . ɔbɔle ɔ bo ɔwowole ye ɛdoavolɛma ne agyakɛ anwo.” (Dwɔn 13:​3-5) Anrɛɛ Gyisɛse bahola anyia adwenle kɛ ɔwɔ kɛ ye ɛzoanvolɛma ne a wowo ɔ gyakɛ anwo a. Noko mɔɔ Gyisɛse wɔ azɛlɛ ye azo la, yeannyia adwenle ɛlɛ kɛ ɔwɔ kɛ ɔnyia ɔ nwo na ɔ nwo tɔ ye wɔ ɛbɛlabɔlɛ nu. (Luku 9:58) Ɛnee Gyisɛse bɛlɛ ɔ nwo aze; ɔ kunlu dwole ɔ nwo. Ɔyɛle neazo mɔɔ di munli la ɔmaanle yɛ.—Dwɔn 13:15.

11. Kɛzi mɛlɛbɛnwoaze ɛboa Dennis ɛmaa ɔ kunlu ɛdwo ɔ nwo ɛ?

11 Dennis mɔɔ vi Netherlands la ɛlɛbɔ mɔdenle kɛ ɔsukoa Gyisɛse mɛlɛbɛnwoaze ne, noko ɔnla aze ɔmmaa ye. Ɔhanle kɛ: “Ɔyɛ a menwu anwomemaazo subane bie wɔ me nu anzɛɛ me kunlu ɛndwo me nwo, titili saa awie nyia ɛzonlenlɛ nwo adenle bie mɔɔ me kunlu anu a anrɛɛ medame a menyianle ye la. Saa ɔba ye zɔ a, mesukoa mɛlɛbɛnwoaze nwo debie. Meyɛ ngɛlɛlera bie mɔ mɔɔ ka mɛlɛbɛnwoaze nwo edwɛkɛ la nzonlɛ wɔ JW Library® app ne azo, amaa meanwu bɛ ndɛndɛ na meazia meagenga. Eza mehwe ɛdendɛlɛ bie mɔ mɔɔ fale mɛlɛbɛnwoaze nwo la megua me fonu ne azo, na meta mebɔ metie.a Meranwu ye kɛ yɛfa gyima biala mɔɔ yɛyɛ la yɛwula Gyihova anyunlunyia, na yɛnva yɛndwe adwenle yɛmba yɛ nwo zo. Yɛ nuhua ko biala yɛ debie ekyi boa wɔ mɔɔ Gyihova ɛlɛyɛ ali ye bodane nwo gyima la anu.” Saa ɛnwu ye kɛ ɛ kunlu ɛndwo ɛ nwo wɔ tɛnlabelɛ mɔɔ ɛwɔ nu la anu a, bɔ mɔdenle kɛ ɛbazukoa kɛ ɛbabɛlɛ ɛ nwo aze. Ɛhye bamaa ɛ nee Gyihova agɔnwolɛvalɛ ne anu amia na yeaboa wɔ yeamaa ɛ kunlu adwo ɛ nwo.—Gye. 4:​6, 8.

DWENLEDWENLE WƆ ANYELAZO NE ANWO

12. Kenle bie anyelazo boni a boa yɛ ɔmaa yɛ kunlu dwo yɛ nwo a? (Ayezaya 65:​21-25)

12 Saa yɛdwenledwenle yɛ kenle bie anyelazo ne mɔɔ yɛ nwanwane la anwo a, ɔbamaa yɛ kunlu adwo yɛ nwo. Edwɛkɛ mɔɔ Gyihova maanle Ayezaya hɛlɛle la maa yɛnwu kɛ ɔze kɛ yɛlɛyia ngyegyelɛ dɔɔnwo, noko yemaa yɛnyia anwodozo kɛ ɔbaye zɔhane ngyegyelɛ ne mɔ yeavi ɛkɛ. (Kenga Ayezaya 65:​21-25.) Yɛbadɛnla azua ngɛnlɛma nu yɛ nwo adɔ yɛ. Yɛbayɛ gyima mɔɔ yɛ kunlu dwo nwolɛ la na yɛali aleɛ kpalɛ mɔɔ yɛ fɛ la. Yɛnrɛdwenledwenle nwolɛ bieko ɛlɛ kɛ wɔannea a edwɛkɛ ɛtane bie bado yɛ anzɛɛ yɛ mra. (Aye. 32:​17, 18; Yiz. 34:25) Kɛzi ɔde ye biala la, yɛbanyia kenle bie mɔɔ yɛ anyelielɛ la.

13. Tɛnlabelɛ boni mɔ anu a ɔwɔ kɛ yɛfa yɛ nye yɛsie yɛ anyelazo ne azo kpalɛ a?

13 Ɔwɔ kɛ yɛfa yɛ nye yɛsie yɛ anyelazo ne azo kpalɛ kɛkala yɛtɛla mekɛ biala. Duzu ati ɔ? Ɔluakɛ yɛde “mekɛ mɔɔ li awieleɛ la anu” yɛɛ yɛ muala yɛlɛ ngyegyelɛ “mɔɔ anu yɛ se la.” (2 Tim. 3:1) Dahuu Gyihova fa adehilelɛ, anwosesebɛ nee moalɛ mɔɔ yɛhyia nwo la maa yɛ amaa yɛahola yɛagyinla ngyegyelɛ ɛhye mɔ anloa. (Edw. 145:14) Eza yɛ anyelazo ne kola boa yɛ wɔ mekɛ mɔɔ anu yɛ se la anu. Bie a ɔnla aze ɔmmaa wɔ kɛ ɛbava ninyɛne mɔɔ wɔ abusua ne hyia nwo la wɔamaa bɛ. Asoo ɛhye kile kɛ ɔwɔ kɛ ɛ nwo kyele wɔ dahuu ɔ? Kyɛkyɛ! Gyihova ɛbɔ ɛwɔkɛ kɛ ɔbava mɔɔ ɛhyia nwo la yeamaa wɔ—na ɔbamaa wɔanyia ye mɔnwo mɔnwo wɔ Paladaese. (Edw. 9:18; 72:​12-14) Bie a kenle ko biala ɛ nwo fofo wɔ, adwenleadwenle ɛdɔ ɛ nwo anzɛɛ wɔnyia ewule ɛzulolɛ bie. Noko asoo ɛbanwu amaneɛ zɛhae too mɔɔ ɛ nwo ɛnrɛdɔ wɔ ɛlɛ ɔ? Kyɛkyɛ. Anwodolɛ nee ewule baminliminli avi ɛkɛ wɔ Nyamenle ewiade fofolɛ ne anu. (Yek. 21:​3, 4) Anyelazo ɛhye boa yɛ na ɔmmaa yɛnva edwɛkɛ mɔɔ toto yɛ kɛkala la anwo ɛya. Saa bɛsisi yɛ anzɛɛ yɛ kulovolɛ bie wu, yɛgyi anwodolɛ bie anloa anzɛɛ yɛlɛyia sɔnea gyɛne bie bɔbɔ a, yɛ kunlu bahola adwo yɛ nwo. Duzu ati ɔ? Ɔluakɛ ɔnva nwo kɛzi asetɛnla mɔɔ yɛwɔ nu kɛkala la anu yɛ se la, yɛze kɛ yɛ “amaneɛnwunlɛ ne le mekɛ ezinra nu debie” na ɔnrɛhyɛ, yɛ nwo badɔ yɛ bɔkɔɔ wɔ ewiade fofolɛ ne anu.—2 Kɔl. 4:​17, 18.

14. Kɛ ɔkɛyɛ na yɛamaa yɛ anyelazo ne anu amia ɛ?

14 Kɛmɔ anyelazo le debie mɔɔ hyia amaa yɛanyia ahunlundwolɛ la ati, kɛ ɔkɛyɛ na yɛamia yɛ anyelazo ne anu ɛ? Kɛ mɔɔ ɔdwu mekɛ ne bie a ɔwɔ kɛ awie fa ɛhwɛleɛ to ɔ nye amaa yeanwu ninyɛne mɔɔ wɔ moa kpalɛ la, zɔhane ala a ɔwɔ kɛ yɛyɛ ninyɛne mɔɔ hyia la yɛmia yɛ anyelazo ne anu amaa yɛanwu Paladaese ne mɔɔ ɔbara kenle bie la wienyi a. Saa yɛ ezukoa gyinlabelɛ ɛmaa adwenleadwenle ɛdɔ yɛ nwo a, yɛbahola yɛapɛ kɛzi asetɛnla bayɛ wɔ mekɛ mɔɔ ezukoa, kakɛ nee ehyia ɛnle ɛkɛ bieko la anwo nvoninli. Saa ɛzonlenlɛ nwo adenle mɔɔ yɛtɛnyianle ye la noko a ɛye adwenleadwenle ɛdo yɛ nwo a, yɛbahola yɛadwenle kɛzi yɛnrɛhyia ninyɛne ɛhye mɔ anwo wɔ mekɛ mɔɔ yɛbali munli na yɛava ɛvolɛ apenle dɔɔnwo yɛazonle Gyihova la anwo. (1 Tim. 6:19) Bie a mɔlebɛbo ne yɛbadwenledwenle ninyɛne mɔɔ ɛlɛgyegye yɛ kɛkala la anwo ɔti ɔnrɛmaa yɛnrɛdwenle nyilalɛ mɔɔ yɛbanyia ye kenle bie la anwo. Noko saa yɛkɔ zo yɛdwenledwenle kenle bie nwo ɛwɔkɛ mɔɔ Gyihova ɛbɔ yɛ la anwo a, yemɔ a yɛbada yɛava yɛ adwenle yɛazie zo a, na tɛ yɛ ngyegyelɛ ne mɔ azo ɔ.

15. Duzu a ɛsukoa ɛfi edwɛkɛ mɔɔ Christa hanle la anu a?

15 Nea kɛzi anyelazo boale Dennis mɔɔ yɛlimoa yɛha ɔ nwo edwɛkɛ la aye Christa la. Ɔhanle kɛ: “Melɛ ewule bie mɔɔ maa me nwo yɛ me bɛtɛɛ la. Ɔmmaa mengola tia ɔti metɛnla ehwili nu yɛɛ mekɛ dɔɔnwo ɔwɔ kɛ meda ɛkpa zo. Kenle ko biala me nwo fofo me. Kenlensa ye ala me dɔketa ne hanle hilele me kɛ menrɛde kpɔkɛ. Noko menganle ye me ti anu ɛkɛ ne ala kɛ, ‘Kɛzi ɔnwu kenle bie la, tɛ zɔhane a menwu ye a.’ Mefa me adwenle mesie me anyelazo ne azo na ɔmaa me nzo nu dwo me. Ɛnɛ ɛdeɛ kyesɛ memia me nye na meadɛnla ewiade ɛhye anu, noko wɔ ewiade fofolɛ ne anu mebanyia asetɛnla kpalɛ!”

“BƐDABƐ MƆƆ BƐSULO YE LA ƐNGYIA ƐHWEE”

16. Duzu ati a Belemgbunli Devidi holale hɛlɛle kɛ bɛdabɛ mɔɔ bɛsulo Gyihova la “ɛngyia ɛhwee” a?

16 Gyihova sonvolɛ mɔɔ akunlu dwo ɔ nwo bɔbɔ la bayia ngyegyelɛ. Yeanyɛ boɛ fee la Devidi amra nsa wule. Bɛbɔle ye somolɛ, ɔ gɔnwo mɔ bie yele ye maanle yɛɛ belemgbunli bie maanle ɛnriandilɛ dɔle ɔ nwo ɛvolɛ dɔɔnwo. Noko mekɛ mɔɔ ɛnee ɔgyi sɔnea kpole bie anloa la, ɔhanle ye wɔ Gyihova anwo kɛ: “Bɛdabɛ mɔɔ bɛsulo ye la ɛngyia ɛhwee.” (Edw. 34:​9, 10) Duzu ati a ɔkola ɔka ye zɔ a? Ɔluakɛ yɛdayɛ mɔɔ yɛle Gyihova menli la anye ɛnla kɛ yɛnrɛyia ngyegyelɛ biala wɔ asetɛnla nu ɛdeɛ, noko yɛlɛ anwodozo kɛ ɔnrɛra ye ɛlɛ kɛ yɛ sa ɛnrɛha ninyɛne mɔɔ amgba yɛhyia nwo la. (Edw. 145:16) Yɛɛ yɛbahola yɛava yɛ nwo yɛado Gyihova anwo zo yɛamaa yeaboa yɛ wɔ yɛ sɔnea kɔsɔɔti anu. Yɛ kunlu bahola adwo yɛ nwo.

17. Duzu ati a wɔbɔ kpɔkɛ kɛ ɛbazukoa kɛzi ɛbamaa ɛ kunlu adwo ɛ nwo la ɛ?

17 Gyihova kulo kɛ ɛ kunlu dwo ɛ nwo. (Edw. 131:​1, 2) Ɔti bɔ mɔdenle kɛ ɛbazukoa kɛzi ɛbamaa ɛ kunlu adwo ɛ nwo la. Saa ɛyɛ gyima ɛsesebɛ ɛsukoa kɛ ɛbahile ninyɛne nwo anyezɔlɛ, ɛbabɛlɛ ɛ nwo aze na wɔamia wɔ anyelazo ne anu a, ɛbahola wɔaha kɛ: “Me kunlu dwo me nwo amgba.”—Edw. 16:​5, 6.

KƐZI SUBANE ƐHYE MƆ BABOA WƆ YEAMAA Ɛ KUNLU ADWO Ɛ NWO Ɛ?

  • Saa ɛsukoa kɛ ɛbahile anyezɔlɛ a

  • Ɛfa wɔ adwenle ɛsie Gyihova ɛhulolɛdeɛyɛlɛ zo na ɛbɛlɛ ɛ nwo aze dahuu a

  • Ɛdwenledwenle wɔ anyelazo ne anwo a

EDWƐNE 118 “Maa Yɛnyia Diedi Kpole”

a Kɛ neazo la, nea Alehyenlɛ Ne Anu Tɛkese vidio ne mɔɔ ɔ ti ne se Jehovah Cares for the Humble nee Pride Is Before a Crash wɔ jw.org.

b NVONINLI NE ANWO NGILENU: Adiema nrenyia bie ɛlɛyɛ asafo sua bie boɛ, bɛlɛbizebiza adiema raalɛ bie mɔɔ yezukoa mumule aneɛ la edwɛkɛ wɔ maangyebakyi nyianu bie abo yɛɛ adiema nrenyia bie ɛlɛmaa bagua nu ɛdendɛlɛ.

    Nzema Mbuluku Ngakyile (1982-2026)
    Fi Nu
    Kɔ Nu
    • Nzema
    • Fa Nwa Awie
    • Mɔɔ ɛkulo
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Nwolɛ Mɛla
    • Fealeranu Edwɛkɛ
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Kɔ Nu
    Fa Nwa Awie