EDWƐKƐ 25
EDWƐNE 96 Nyamenle Buluku Mɔɔ Sonle Bolɛ
Mɔɔ Yɛsukoa Yɛfi Gyekɔbo Ngapezo Ne Anu La—Foa Mɔɔ Tɔ Zo Nwiɔ
“Ɔvale nyilalɛ mɔɔ fɛta bɛ nuhua ko biala la ɔmaanle ye.”—GYN. 49:28.
BODANE
Mɔɔ yɛsukoa yɛfi ngapezo mɔɔ Gyekɔbo hanle wɔ ɔ mra mrenyia mɔtwɛ mɔɔ ɛha la anwo wɔ mekɛ mɔɔ ɛnee ɔka ekyii ɔwu la anu la.
1. Duzu a yɛbazuzu nwo wɔ edwɛkɛ ɛhye anu a?
GYEKƆBO amra mrenyia ne mɔ ɛbɔ ɛyia ye, na bɛlɛtie edwɛkɛ mɔɔ bɛ papa mɔɔ ɛyɛ ɛrelera la ɛlɛka ye wɔ bɛ nuhua ko biala anwo la kpalɛ. Kɛ mɔɔ yɛnwunle ye wɔ edwɛkɛ mɔɔ li ɛhye anyunlu anu la, edwɛkɛ mɔɔ Gyekɔbo hanle ye wɔ Wulubɛn, Semɛyɔn, Livae yɛɛ Dwuda anwo la le edwɛkɛ mɔɔ ɛnee ɔ mra ne mɔ anye ɛnla a, bie bɔbɔ a ɔzinle bɛ nwo. Ɔti ɔbayɛ kɛ ɛnee bɛlɛdwenle mɔɔ ɔbaha ye wɔ ɔ mra mrenyia mɔtwɛ ne mɔɔ ɛha la anwo la anwo. Maa yɛnlea mɔɔ yɛbahola yɛazukoa yɛavi edwɛkɛ mɔɔ Gyekɔbo hanle ye wɔ Zɛbulɛn, Yesakaa, Dan, Gaade, Ahya, Nafetalae, Dwosefi yɛɛ Bɛngyaman anwo la anu la.a
ZƐBULƐN
2. Duzu a Gyekɔbo hanle hilele Zɛbulɛn a, na kɛzi ɔrale nu ɛ? (Gyɛnɛsese 49:13) (Eza nea ɛlɛka ne.)
2 Kenga Gyɛnɛsese 49:13. Gyekɔbo hanle kɛ Zɛbulɛn abozoamra badɛnla ɛnweanloa, wɔ Ɛwɔkɛ Azɛlɛ ne sɔlɔ nehane. Ɛvolɛ mɔɔ bo 200 la anzi, bɛmaanle Zɛbulɛn abozoamra azɛlɛ wɔ Galeli Nyevile ne nee Mɛdetɛlenia Nyevile ne avinli. Mosisi hanle ye wɔ Zɛbulɛn anwo kɛ: “O Zɛbulɛn, di fɛlɛko wɔ wɔ ɛhɔlɛ nu.” (Dit. 33:18) Bie a ɛnee ɛhye kile kɛ kɛmɔ Zɛbulɛn abusua ne de nyevile nwiɔ ne avinli la ati, ɔnrɛyɛ se kɛ bɛbayia menli mɔɔ vi ɛleka ngakyile la na bɛ nee bɛ ali gua. Kɛ ɔde ye biala la, ɛnee ɔwɔ kɛ Zɛbulɛn abozoamra maa bɛ nye die.
3. Duzu a baboa yɛ yeamaa yɛ kunlu adwo yɛ nwo a?
3 Duzu a yɛsukoa yɛfi nu a? Ɔnva nwo ɛleka mɔɔ yɛde anzɛɛ tɛnlabelɛ mɔɔ yɛwɔ nu la, ɔwɔ kɛ dahuu yɛmaa yɛ nye die. Amaa yɛ nye alie dahuu la, ɔwɔ kɛ yɛmaa yɛ kunlu dwo mɔɔ yɛlɛ la anwo. (Edw. 16:6; 24:5) Ɔdwu mekɛ ne bie a ɔnyɛ se kɛ yɛbava yɛ adwenle yɛazie mɔɔ yɛnlɛ la azo na yɛ rɛle avi ninyɛne mgbalɛ mɔɔ yɛlɛ la. Ɔti bɔ mɔdenle kɛ ɛbanwu ninyɛne mgbalɛ mɔɔ tɛnlabelɛ mɔɔ ɛwɔ nu la maa ɛnyia la.—Gal. 6:4.
YESAKAA
4. Duzu a Gyekɔbo hanle hilele Yesakaa a, na kɛzi ɔrale nu ɛ? (Gyɛnɛsese 49:14, 15) (Eza nea ɛlɛka ne.)
4 Kenga Gyɛnɛsese 49:14, 15. Gyekɔbo hanvole Yesakaa kɛ ɔyɛ gyima ɛsesebɛ la, na ɔvale ye ɔtotole asoaso mɔɔ anwo yɛ se—nane bie mɔɔ kola soa adesoa ɛlomboɛ la anwo. Eza Gyekɔbo hanle kɛ Yesakaa banyia azɛlɛ kpalɛ. Kɛ mɔɔ Gyekɔbo hanle la, Yesakaa abozoamra asa hanle azɛlɛ kpalɛ mɔɔ kye aleɛ la wɔ Azule Dwɔdan ne anwo. (Dwɔh. 19:22) Nɔhalɛ nu, bɛbɔle mɔdenle bɛyɛle gyima ɛsesebɛ wɔ bɛ azɛlɛ ne azo ɛdeɛ, noko eza bɛyɛle gyima bɛboale awie mɔ. (1 Arl. 4:7, 17) Kɛ neazo la, ɛnee Yesakaa abusua ne ɛziezie bɛ nwo kɛ bɛboa Yizilayɛ maanle ne bɛamaa bɛaho bɛatia bɛ agbɔvolɛ, kɛ mɔɔ ɔzile wɔ Ndɛnebuavolɛ Balake nee ngapezonli raalɛ Dɛbola mekɛ zo la.—Ndɛ. 5:15.
5. Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛbɔ mɔdenle yɛyɛ gyima ɛsesebɛ a?
5 Duzu a yɛsukoa yɛfi nu a? Gyihova anye sɔ gyima ɛsesebɛ mɔɔ yɛyɛ wɔ ye ɛzonlenlɛ nu la, kɛ mɔɔ ɛnee ɔ nye sɔ gyima ɛsesebɛ mɔɔ Yesakaa abusua ne yɛ la. (Nol. 2:24) Kɛ neazo la, maa yɛnlea gyima ɛsesebɛ mɔɔ mediema mrenyia bie mɔ yɛ nea asafo ne mɔ azo la. (1 Tim. 3:1) Ɔnle kɛ mediema mrenyia ɛhye mɔ nee awie mɔ kɔko ɛdeɛ, noko ɔwɔ kɛ bɛbɔ mɔdenle kpalɛ bɛbɔ Nyamenle menli ne anwo bane bɛfi debie biala mɔɔ ɔbazɛkye bɛ nee Gyihova agɔnwolɛvalɛ ne la anwo. (1 Kɔl. 5:1, 5; Dwu. 17-23) Eza bɛyɛ gyima ɛsesebɛ bɛsukoa na bɛmaa ɛdendɛlɛ mɔɔ maa asafo ne mɔ anwosesebɛ la.—1 Tim. 5:17.
DAN
6. Duzu gyima a bɛvale bɛmaanle Dan abusua ne a? (Gyɛnɛsese 49:17, 18) (Eza nea ɛlɛka ne.)
6 Kenga Gyɛnɛsese 49:17, 18. Gyekɔbo vale Dan totole ɛwɔlɛ mɔɔ teta ye agbɔvolɛ mɔɔ bɛle mgbole bɛtɛla ye, mɔɔ bie a le ɛkpɔnwɔ mɔɔ bɛfa bɛkɔ konle nee ye kavolɛ la anwo. Dan banyia akɛnrasesebɛ na yeaha Yizilayɛma agbɔvolɛ ɛzulolɛ. Mɔɔ bɛlua adenle zo bɛlɛkɔ Ɛwɔkɛ Azɛlɛ ne azo la, Dan abusua ne lile “ɛlɔne ne amuala anzi” na bɛbɔle Yizilayɛma anwo bane. (Nɔm. 10:25) Ɛnee ɛhye le gyima mɔɔ anwo hyia, ɔnva nwo kɛ tɛ awie biala a nwunle gyima mɔɔ Dan abusua ne yɛle la.
7. Adwenle boni a ɔwɔ kɛ yɛnyia wɔ gyimalilɛ biala mɔɔ bɛbava bɛamaa yɛ wɔ Gyihova ɛzonlenlɛ nu la anwo a?
7 Duzu a yɛsukoa yɛfi nu a? Asoo wɔyɛ gyimalilɛ bie mɔɔ ɔzɔho kɛ awie mɔ annwu ye la ɛlɛ ɔ? Bie a ɛboale ɛmaanle bɛzieziele Belemgbunlililɛ Asalo ɛkɛ, ɛdule ɛ nwo ɛmaanle ɛyɛle gyima wɔ maangyebakyi anzɛɛ maanzinli nyianu bo, anzɛɛ ɛyɛle gyima gyɛne bie. Wɔbɔ mɔdenle bɔkɔɔ! Kakye ye dahuu kɛ Gyihova nwu mɔɔ ɛyɛ ɛmaa ye la, na ɔ nye sɔ ɔ muala. Saa ɔnwu kɛ tɛ kɛ ɛkulo kɛ awie mɔ kanvo wɔ la ati a ɛlɛsonle ye, emomu kɛ mɔɔ ɛkulo kɛ ɛda nɔhalɛ ɛlɔlɛ mɔɔ ɛlɛ ɛmaa ye la ali la ati a ɛlɛsonle ye a, ɔ nye die nwo kpole kpalɛ.—Mat. 6:1-4.
GAADE
8. Duzu ati a ɛnee ɔnyɛ se kɛ Yizilayɛ agbɔvolɛ bateta Gaade abusua ne a? (Gyɛnɛsese 49:19) (Eza nea ɛlɛka ne.)
8 Kenga Gyɛnɛsese 49:19. Gyekɔbo hanle kɛ nwule barawua Gaade. Wɔ ɛvolɛ mɔɔ bo 200 la anzi, Gaade abusua ne nyianle bɛ azɛlɛ ɛdeɛ ne wɔ Azule Dwɔdan ne aduduleɛ, na ɛnee ɛkɛ ne a bɛ nee maanle maanle mɔɔ bɛdwazo bɛtia Yizilayɛma la bɔ ɛweɛne a. Ɛhye ati ɛnee agbɔvolɛ ɛhye mɔ ta teta Gaade abusua ne. Noko ɛnee Gaade abusua ne kulo kɛ bɛtɛnla ɛkɛ ɔluakɛ ɛnee bɛnyia ndile dɔɔnwo mɔɔ bɛbava bɛamaa bɛ nyɛmoa la wɔ ɛkɛ. (Nɔm. 32:1, 5) Ɔda ali kɛ ɛnee Gaade abusua ne le menli mɔɔ lɛ akɛnrasesebɛ kpalɛ. Mɔɔ tɛla biala la, ɛnee bɛlɛ anwodozo kɛ Gyihova baboa bɛ yeamaa bɛabɔ azɛlɛ ne mɔɔ ɔdaye mumua ne yeva yemaa bɛ la anwo bane bɛavi nwule ekpunli biala anwo. Bɛmaanle bɛ sogyama bɔbɔ nee mbusua gyɛne mɔɔ ɛha la hɔle kɛ bɛkaboa bɛ bɛamaa bɛaho bɛava Ɛwɔkɛ Azɛlɛ ne mɔɔ ɛha mɔɔ wɔ Azule Dwɔdan ne adɔleɛ la, na bɛlile ɛvolɛ dɔɔnwo wɔ lɔ. (Nɔm. 32:16-19) Ɛnee bɛlɛ anwodozo kɛ Gyihova babɔ bɛ ye mɔ nee bɛ mra anwo bane wɔ mekɛ mɔɔ mrenyia ne mɔ ɛnle ɛkɛ la. Gyihova yilale bɛ wɔ bɛ akɛnrasesebɛ nee bɛ tunwomaa ne anwo.—Dwɔh. 22:1-4.
9. Saa yɛlɛ anwodozo wɔ Gyihova anu a, kpɔkɛ boni mɔ a yɛbasisi a?
9 Duzu a yɛsukoa yɛfi nu a? Amaa yɛahola yɛazonle Gyihova wɔ mekɛ mɔɔ yɛlɛyia ngyegyelɛ la, ɔwɔ kɛ yɛkɔ zo yɛnyia ye nu anwodozo. (Edw. 37:3) Ɛnɛ, mediema dɔɔnwo fa ninyɛne bɔ afɔle amaa bɛaboa wɔ suazilɛ gyima ngakyile nu, bɛahɔyɛ gyima wɔ ɛleka mɔɔ bɛhyia moalɛ kpole anzɛɛ bɛayɛ gyimalilɛ gyɛne bɛava bɛahile kɛ bɛlɛ Gyihova anu anwodozo. Bɛyɛ ye zɔ ɔluakɛ bɛdie bɛdi bɔkɔɔ kɛ Gyihova banlea bɛ dahuu.—Edw. 23:1.
AHYA
10. Duzu a Ahya anyɛ a? (Gyɛnɛsese 49:20) (Eza nea ɛlɛka ne.)
10 Kenga Gyɛnɛsese 49:20. Gyekɔbo hanle kɛ Ahya abusua ne banyia bɛ nwo, na zɔhane ala a ɔzile a. Bɛvale Yizilayɛ azɛlɛ mɔɔ kye aleɛ kpalɛ la bie bɛmaanle Ahya abusua ne. (Dit. 33:24) Eza ɛnee ɔ nee Mɛdetɛlenia Nyevile ne a bɔ ɛweɛne a, yɛɛ Fonehyeama gualilɛ meli agyinlaleɛ ne mɔɔ wɔ Saedɛn la noko wɔ ɛkɛ. Noko Ahya abusua ne anvoa Keenama anvi azɛlɛ ne azo. (Ndɛ. 1:31, 32) Bie a Keenama ɛbɛlatane ne nee Ahya abusua ne anwonyia ne a ammaa bɛ nye ambolo nɔhalɛ ɛzonlenlɛ nu a. Mɔɔ ɛnee Ndɛnebuavolɛ Balake ɛlɛkpondɛ menli yeamaa bɛadu bɛ nwo bɛamaa amaa bɛaho bɛatia Keenama mɔɔ bɛlɛba bɛarateta bɛ la, Ahya abusua ne angɔ. Ɔti bɛannwu nwanwane ninyɛne mɔɔ Gyihova yɛle boale Yizilayɛma maanle bɛlile konim wɔ “Mɛgido azule ne anloa” la. (Ndɛ. 5:19-21) Bie a mɔɔ Ahya abusua ne dele Balake nee Dɛbola konimlilɛ edwɛne ne la bɛ ti zile aze, ɔluakɛ edwɛne ne foa bie se: “Ahya dɛnlanle ɛkɛ ne mgbane wɔ nyevile ne anloa.”—Ndɛ. 5:17.
11. Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛnyia anwonyia nwo adwenle mɔɔ fɛta la ɛ?
11 Duzu a yɛsukoa yɛfi nu a? Yɛkulo kɛ yɛyɛ biala mɔɔ yɛbahola la yɛmaa Gyihova. Amaa yɛahola yɛayɛ zɔ la, ɔwɔ kɛ yɛnea boɛ amaa yɛannyia adwenle mɔɔ ewiade ne lɛ wɔ anwonyia nwo la bie. (Mrɛ. 18:11) Yɛbɔ mɔdenle kɛ yɛbanyia ezukoa nwo adwenle mɔɔ fɛta. (Nol. 7:12; Hib. 13:5) Yɛmmaa nwonane afoa nu ninyɛne mɔɔ nwolɛ ɛngyia la ɛkpondɛlɛ ɛnzɛkye yɛ mekɛ nee yɛ anwosesebɛ mɔɔ yɛbava yɛazonle yɛ Nyamenle ne la. Emomu yɛbɔ mɔdenle kɛ yɛbava mekɛ nee anwosesebɛ mɔɔ yɛlɛ ye kɛkala la dɔɔnwo yɛazonle Gyihova, ɔluakɛ yɛze kɛ asetɛnla kpalɛ mɔɔ anzodwolɛ wɔ nu la la yɛ nyunlu.—Edw. 4:8
NAFETALAE
12. Kɛzi Nafetalae asa hanle ye nyilalɛ ne ɛ? (Gyɛnɛsese 49:21) (Eza nea ɛlɛka ne.)
12 Kenga Gyɛnɛsese 49:21. Bie a “edwɛkɛ kɛnlɛma” mɔɔ Gyekɔbo hanle nwolɛ edwɛkɛ la fale kɛzi Gyisɛse dendɛle wɔ mekɛ mɔɔ ɔlɛyɛ ye ɛzonlenlɛ gyima ne la anwo. Gyisɛse mɔɔ ɛnee yelie duma kɛ ɔze kilehile kpalɛ la vale Kapɛnayɛm mɔɔ wɔ Nafetalae abusua ne azɛlɛ zo la yɛle “ye sua zo.” (Mat. 4:13; 9:1; Dwɔn 7:46) Ayezaya hanle ye wɔ Gyisɛse anwo ngapezo ne anu kɛ menli mɔɔ dede Zɛbulɛn nee Nafetalae azɛlɛ zo la banwu “wienyi kpole bie.” (Aye. 9:1, 2) Gyisɛse a le “nɔhalɛ wienyi ne mɔɔ ta awie biala anwo zo la,” na ɔdua ye ngilehilelɛ ne azo a ɔyɛ zɔ a.—Dwɔn 1:9.
13. Kɛ ɔkɛyɛ na yɛamaa yɛ ɛdendɛlɛ azɔ Gyihova anye ɛ?
13 Duzu a yɛsukoa yɛfi nu a? Edwɛkɛ mɔɔ yɛka, nee kɛzi yɛka ye bɔbɔ la hyia Gyihova. Kɛ ɔkɛyɛ na yɛaha “edwɛkɛ kɛnlɛma” mɔɔ sɔ Gyihova anye la ɛ? Mɔɔ limoa, yɛka nɔhalɛ. (Edw. 15:1, 2) Eza yɛdua mɔɔ yɛka la azo yɛmaa awie mɔ anwosesebɛ. Kɛ neazo la, yɛyɛ ye ndɛ yɛkanvo awie mɔ noko yɛmmaa yɛ nwo ɛmpele yɛ kɛ yɛbadendɛ yɛatia bɛ wɔ nvonleɛ mɔɔ bɛyɛ la anwo anzɛɛ yɛndendɛ yɛ nzo abo. (Ɛfɛ. 4:29) Yɛɛ yɛbahola yɛava yɛayɛ yɛ bodane kɛ yɛbanwu kɛzi bɛbɔ adwelielilɛ bo la anye zo kpalɛ amaa yɛalua zo yɛali menli daselɛ.
DWOSEFI
14. Kɛzi Dwosefi asa hanle ye nyilalɛ ɛdeɛ ne ɛ? (Gyɛnɛsese 49:22, 26) (Eza nea ɛlɛka ne.)
14 Kenga Gyɛnɛsese 49:22, 26. Ɔbayɛ kɛ Gyekɔbo anye liele Dwosefi anwo kpalɛ—‘ɔyele ye wɔ ɔ mediema ne mɔ avinli ɔziele ahane.’ Gyekɔbo vɛlɛle ye “baka mɔɔ so la ngane fofolɛ mɔɔ ɛwɔlɔ.” Gyekɔbo mumua ne a le baka ne a, yɛɛ Dwosefi le ye ngane fofolɛ mɔɔ ɛwɔlɔ. Ɛnee Dwosefi le Gyekɔbo aye Relahyɛle mɔɔ ɔkulo ye kpalɛ la belamunli ralɛ. Gyekɔbo hanle kɛ Dwosefi asa baha belamunli ralɛ agyapadeɛ mɔnwo nwiɔ ne mɔɔ vile ɔ nee ɔ ye Liya bɛ belamunli ralɛ Wulubɛn asa la. (Gyn. 48:5, 6; 1 Ek. 5:1, 2) Ngapezo ne rale nu wɔ mekɛ mɔɔ Dwosefi amra mrenyia nwiɔ, Yifelaem nee Manasɛ abozoamra rayɛle mbusua nwiɔ wɔ Yizilayɛ la, na bɛ nuhua ko biala nyianle ye azɛlɛ ɛdeɛ.—Gyn. 49:25; Dwɔh. 14:4.
15. Duzu a Dwosefi yɛle ye wɔ nzisi nwo a?
15 Eza Gyekɔbo hanle ɛdatovoma mɔɔ “bɛtotole [Dwosefi] ɛda na bɛkpɔle ye” la anwo edwɛkɛ. (Gyn. 49:23) Bɛmɛ a le ɔ mediema mrenyia ne mɔ mɔɔ bɛ nye bolole ye na bɛ nee ye anli ye boɛ la ati bɛmaanle ɔnwunle amaneɛ dɔɔnwo la. Noko Dwosefi annyia ɔ mediema ne mɔ anwo ɛkpɔlɛ anzɛɛ yeambɔ Gyihova somolɛ kɛ ɔdaye a ɔmaanle ngyegyelɛ zɔhane mɔ dole ye a. Ɔle kɛ mɔɔ Gyekɔbo hanle la: ‘[Dwosefi] ando ye ɛda ne aze, na ɔ sa nu mianle na ɔzuale ɔdole zo.’ (Gyn. 49:24) Dwosefi vale ɔ nwo dole Gyihova anwo zo wɔ ye amaneɛnwunlɛ ne mɔ anu, yɛɛ tɛ kɛ ɔvale ɔ mediema ne mɔ ɛtane ɔhyɛle bɛ ala, emomu eza ɔ nee bɛ lile ye kɛnlɛma. (Gyn. 47:11, 12) Dwosefi maanle amaneɛ mɔɔ ɔnwunle ye la tetele ye maanle ɔyɛle sonla kpalɛ. (Edw. 105:17-19) Ɛhye ati Gyihova holale vale ye lile gyima wɔ ninyɛne mɔɔ hyia la anu.
16. Saa yɛlɛyia ngyegyelɛ a, kɛ ɔkɛyɛ na yɛazukoa Dwosefi neazo ne ɛ?
16 Duzu a yɛsukoa yɛfi nu a? Bɛmmamaa yɛmaa ngyegyelɛ ngakyile twe yɛ fi Gyihova nee yɛ mediema diedima anwo ɛlɛ. Kakye kɛ, bie a Gyihova maa adenle maa yɛyia yɛ diedi ne anwo sɔnea ngakyile amaa yealua yemɔ noko azo yeatete yɛ. (Hib. 12:7, ɔbdw.) Ndetelɛ ɛhye kola boa yɛ maa yɛnyia Kilisiene subane ngɛnlɛma le kɛ anwunvɔnezelɛ nee ɛtanefakyɛ. (Hib. 12:11) Gyihova bayila yɛ wɔ yɛ kpundiigyinlanlɛ ne anwo kɛ mɔɔ ɔyilale Dwosefi la.
BƐNGYAMAN
17. Kɛzi ngapezo mɔɔ fale Bɛngyaman anwo la rale nu ɛ? (Gyɛnɛsese 49:27) (Eza nea ɛlɛka ne.)
17 Kenga Gyɛnɛsese 49:27. Gyekɔbo hanle kɛ Bɛngyaman abusua ne banwu konle nye zo kɛ bedi. (Ndɛ. 20:15, 16; 1 Ek. 12:2) Yizilayɛ belemgbunlililɛ ne “nwonlomɔ” nu a Sɔɔlo mɔɔ vi Bɛngyaman abusua nu la yɛle Yizilayɛ belemgbunli mɔɔ limoa a. Ɔhonle ɔtiale Filisitiama ɛsesebɛ. (1 Sa. 9:15-17, 21) Belemgbunlililɛ ne “nɔsolɛ nu” a Ɔbahyema Ɛseta nee Sonvolɛ Mɔdekae mɔɔ bɛ mu nwiɔ bɛvi Bɛngyaman abusua nu la liele Yizilayɛma ngoane wɔ Pɛhyea Tumililɛ ne abo a.—Ɛst. 2:5-7; 8:3; 10:3.
18. Kɛ ɔkɛyɛ na yɛazukoa Bɛngyaman abusua ne nɔhalɛlilɛ ne ɛ?
18 Duzu a yɛsukoa yɛfi nu a? Ɔda ali kɛ Bɛngyaman abusua ne anye liele kɛ bɛ busuanli ko ɛrayɛ belemgbunli na yemaa ngapezo ne ɛra nu la. Noko mɔɔ Gyihova liele ebialilɛ ne maanle Devidi mɔɔ vi Dwuda abusua nu la, Bɛngyaman abusua ne liele nzenzaleɛ zɔhane dole nu na bɛgyinlanle ɔ nzi. (2 Sa. 3:17-19) Ɛvolɛ dɔɔnwo anzi mɔɔ mbusua gyɛne dele atua la, Bɛngyamanma vale nɔhalɛlilɛ gyinlanle Dwuda nee ahenle mɔɔ Gyihova kpale ye kɛ belemgbunli la anzi. (1 Arl. 11:31, 32; 12:19, 21) Bɛmaa yɛdayɛ noko yɛva nɔhalɛlilɛ yɛgyinla bɛdabɛ mɔɔ Gyihova ɛkpa bɛ kɛ bɛli ye menli ne anyunlu ɛnɛ la anzi.—1 Tɛs. 5:12.
19. Kɛ ɔkɛyɛ na Gyekɔbo ewule ɛkpa zo ngapezo ne aboa yɛ ɛ?
19 Gyekɔbo ewule ɛkpa zo ngapezo ne bahola aboa yɛ. Saa yɛsuzu kɛzi ɔrale nu la anwo a, ɔbamaa diedi mɔɔ yɛlɛ kɛ ngapezo gyɛne mɔɔ wɔ Gyihova Edwɛkɛ ne anu la bara nu la ayɛ kpole. Eza saa yɛsuzu kɛzi bɛyilale Gyekɔbo amra ne mɔ la anwo a, ɔboa yɛ ɔmaa yɛte kɛzi yɛbahola yɛayɛ mɔɔ sɔ Gyihova anye la abo kpalɛ.
EDWƐNE 128 Gyinla Kpundii Kɔ Awieleɛ
a Mɔɔ Gyekɔbo yila Wulubɛn, Semɛyɔn, Livae yɛɛ Dwuda la, ɔbɔle ɔ bo ɔvile kpanyinli ne anwo zo ɔhɔdwule kakula ne anwo zo, noko mɔɔ ɔyila ɔ mra mɔɔ ɛha la, yemɔ yeanyɛ ye zɔ.