EDWƐKƐ 11
EDWƐNE 57 Yɛka Edwɛkpa Ne Yɛkile Menli Kɔsɔɔti
Sukoa Mɔdenle Mɔɔ Gyisɛse Bɔle Hanle Edwɛkpa Ne La
‘Awulae zoanle bɛ nwiɔ nwiɔ ɔmaanle bɛlimoale ɔ nyunlu bɛhɔle sua biala azo nee ɛleka biala mɔɔ ɔdaye mumua ne ɔbahɔ ɛkɛ la.’—LUKU 10:1.
BODANE
Ndenle nna mɔɔ yɛbahola yɛalua zo yɛazukoa Gyisɛse mɔdenlebɔlɛ ne wɔ yɛ ɛzonlenlɛ gyima ne anu la.
1. Debie ko mɔɔ maa Gyihova menli yɛ ngakyile fi ewiade ne anwo la a le boni?
DEBIE ko mɔɔ maa Gyihova azonvolɛ yɛ ngakyile fi menli mɔɔ fɛlɛ bɛ nwo Kilisienema la anwo la a le mɔdenlebɔlɛa mɔɔ bɛfa bɛyɛ ɛzonlenlɛ gyima ne la. (Tae. 2:14) Noko ɔyɛ a, anyelielɛ mɔɔ ɛlɛ wɔ daselɛlilɛ gyima ne anwo la ka aze. Bie a ɛ nee asafo nu kpanyinli ɛhye mɔɔ bɔ mɔdenle la bayɛ adwenle, ɔhanle kɛ, “Ɔyɛ a ɛhulolɛ bɔbɔ mɔɔ mebava meayɛ daselɛlilɛ gyima ne la bie ɛnle ɛkɛ.”
2. Duzu a bamaa yɛayɛ se kɛ yɛbahɔ zo yɛava mɔdenlebɔlɛ yɛayɛ yɛ ɛzonlenlɛ gyima ne a?
2 Bie a yɛ nye balie nwo kɛ yɛbayɛ ɛzonlenlɛ gyima ne afoa gyɛne bie mɔ yɛadɛla kɛ yɛbabɔ edwɛkɛ ne nolo. Duzu ati ɔ? Ɔluakɛ saa yɛsi anzɛɛ yɛyɛ Belemgbunlililɛ Azua mɔɔ ɛzɛkye la boɛ, yɛfa moalɛ yɛmaa yɛ mediema mɔɔ esiane ɛdo bɛ anzɛɛ yɛmaa bɛ anwosesebɛ a, yɛnwu kɛzi bɛnyia zolɛ nvasoɛ la ndɛndɛ na yemɔ maa yɛ nye die kpalɛ. Yɛ nye die ɛlɔlɛ nee anzodwolɛ mɔɔ yɛ nee yɛ mediema bɔ nu yɛ gyima a yɛnyia la anwo, na yɛze kɛ bɛ nye sɔ mɔɔ yɛyɛ yɛmaa bɛ la kpalɛ. Noko bie a yɛha edwɛkɛ ne wɔ azɛlɛsinli ko ne ala anu ɛvolɛ dɔɔnwo noko anyuhɔlɛ ekyi bie a ɛvi nu ɛra a. Anzɛɛ bie a yɛbayia menli mɔɔ anye ɛnlie edwɛkɛ ne anwo la. Eza yɛze kɛ saa awieleɛ ne ɛlɛbikye a, bie a yɛbayia dwazotia dɔɔnwo. (Mat. 10:22) Duzu a baboa yɛ yeamaa yɛahɔ zo yɛabɔ mɔdenle na bɔbɔ yɛayɛ dɔɔnwo wɔ daselɛlilɛ gyima ne anu a?
3. Duzu a yɛsukoa yɛfi Gyisɛse ndonwo ne mɔɔ wɔ Luku 13:6-9 la anu a?
3 Saa yɛsuzu Gyisɛse neazo ne anwo a, ɔbamaa yɛanwu kɛzi yɛbabɔ mɔdenle wɔ daselɛlilɛ nu la. Yeammaa kɛzi ɔbɔ mɔdenle wɔ ye ɛzonlenlɛ gyima ne anu la anga aze ɛlɛ. Nɔhalɛ ne a le kɛ, mɔɔ mekɛ ne ɛlɛkɔ la, ɛnee akee ɔlɛyɛ dɔɔnwo. (Kenga Luku 13:6-9.) Kɛ mɔɔ ahenle mɔɔ nea vanye egyinli ne azo la bɔle mɔdenle ɛvolɛ nsa yɛle vanye egyinli ne mɔɔ anzo ma la anu gyima la, zɔhane ala a Gyisɛse noko vale ɛvolɛ kɛyɛ nsa bɔle edwɛkpa ne nolo hilele Dwuuma ɔnva nwo kɛ bɛ nuhua dɔɔnwo andie ye la. Noko kɛ mɔɔ ahenle mɔɔ nea vanye egyinli ne azo la ammaa ɔ sa nu ando wɔ vanye egyinli ne anwo la, Gyisɛse noko angyakyi kɛ ɔbaha edwɛkɛ ne yeahile menli ne. Emomu, ɔmianle ɔ nwo kɛ ɔbamaa edwɛkɛ ne aha bɛ ahonle.
4. Ninyɛne nna boni mɔ a yɛbazukoa yɛavi Gyisɛse neazo ne anu a?
4 Wɔ edwɛkɛ ɛhye anu, yɛbazuzu kɛzi Gyisɛse bɔle mɔdenle yɛle ye ɛzonlenlɛ gyima ne, titili wɔ siane nsia mɔɔ li awieleɛ wɔ ye ɛzonlenlɛ gyima ne anu la anwo. Saa yɛsukoa mɔɔ ɔhilehilele nee mɔɔ ɔyɛle la a, ɔbaboa yɛ yeamaa yɛahɔ zo yɛabɔ mɔdenle ɛnɛ. Maa yɛzuzu ndenle nna mɔɔ yɛbahola yɛalua zo yɛazukoa Gyisɛse neazo ne la anwo: (1) ɔvale ye adwenle ɔziele Gyihova ɛhulolɛdeɛyɛlɛ zo, (2) ɔvale ye adwenle ɔziele Baebolo ngapezo zo, (3) ɔvale ɔ nwo ɔdole Gyihova anwo zo yɛɛ (4) ɔnyianle anwodozo kɛ bie mɔ badie ye.
ƆVALE YE ADWENLE ƆZIELE GYIHOVA ƐHULOLƐDEƐYƐLƐ ZO
5. Kɛzi Gyisɛse hilele kɛ ye adwenle wɔ Gyihova ɛhulolɛdeɛyɛlɛ zo ɛ?
5 Gyisɛse vale mɔdenlebɔlɛ hanle “Nyamenle Belemgbunlililɛ ne anwo edwɛkpa ne” ɔluakɛ ɛnee ɔze kɛ gyima ɛhye a Nyamenle kpondɛ kɛ ɔyɛ a. (Luku 4:43) Wɔ Gyisɛse afoa nu, ɛnee ɛhye a le gyima mɔɔ nwolɛ hyia ye kpalɛ wɔ ye ɛbɛlabɔlɛ nu a. Mɔɔ ye ɛzonlenlɛ gyima ne ɛlɛkɔ awieleɛ bɔbɔ la, ɔpɛle adenle “ɔhɔle azuamgbole nee namunamu zo” ɔhɔhilehilele bɛ. (Luku 13:22) Eza ɔtetele ɛdoavolɛma fofolɛ amaa baboa ye bɛamaa yeabɔ edwɛkpa ne nolo.—Luku 10:1.
6. Kɛzi edwɛkɛhanlɛ gyima ne fale gyimalilɛ gyɛne mɔɔ bie a yɛbanyia la anwo ɛ? (Eza nea nvoninli ne.)
6 Ɛnɛ noko, edwɛkɛhanlɛ gyima ne a le gyima titili mɔɔ Gyihova nee Gyisɛse kulo kɛ yɛyɛ a. (Mat. 24:14; 28:19, 20) Teokelase gyimalilɛ gyɛne biala mɔɔ yɛyɛ la nee edwɛkɛhanlɛ gyima ne lua adenle ko azo. Kɛ neazo la, yɛsisi teokelase azua ngakyile amaa menli mɔɔ yɛka edwɛkɛ ne yɛkile bɛ la anyia ɛleka ayia azonle Gyihova yɛɛ yɛyɛ gyima wɔ Bɛtɛle yɛfa yɛboa edwɛkɛhanlɛ gyima ne. Yɛboa yɛ mediema wɔ esiane mekɛ nu, tɛ kɛ yɛmaa bɛ nwo adɔ bɛ ala, emomu, yɛfa yɛboa bɛ yɛmaa bɛkola bɛyɛ sunsum nu ninyɛne mɔɔ bie a le edwɛkɛhanlɛ gyima ne la bieko. Saa yɛnwu kɛzi edwɛkɛhanlɛ gyima ne anwo hyia na yɛkakye kɛ yemɔ a le gyima titili mɔɔ Gyihova kulo kɛ yɛyɛ la a, ɔbaha yɛ yeamaa yɛahɔ daselɛlilɛ dahuu. Asafo nu kpanyinli bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye János mɔɔ wɔ Hungary la hanle kɛ: “Mekakye me nwo dahuu kɛ teokelase gyimalilɛ biala ɛnle ɛkɛ mɔɔ yɛbahola yɛava yɛazie edwɛkɛhanlɛ gyima ne agyakɛ anu a; yemɔ a le yɛ gyima titili a.”
Ɛnɛ noko, edwɛkɛhanlɛ gyima ne a le gyima titili mɔɔ Gyihova nee Gyisɛse kulo kɛ yɛyɛ a (Nea ɛdendɛkpunli 6)
7. Duzu ati a Gyihova kulo kɛ yɛkɔ zo yɛka edwɛkpa ne a? (1 Timote 2:3, 4)
7 Saa yɛbu awie mɔ kɛ mɔɔ Gyihova bu bɛ la a, ɔbamaa yɛabɔ mɔdenle yɛaha edwɛkɛ ne. Ɔkulo kɛ menli dodo biala mɔɔ bɛbanyia nwolɛ adenle la te edwɛkpa ne na bɛdie bɛto nu. (Kenga 1 Timote 2:3, 4.) Ɛhye ati, ɔtete yɛ amaa yɛahola yɛabɔ edwɛkɛ ɛhye mɔɔ die ngoane la nolo kpalɛ. Kɛ neazo la, Kulo Menli—Maa Bɛyɛ Ɛdoavolɛma brohyua ne fa kɛzi yɛbahola yɛabɔ adwelielilɛ bo, mɔɔ yɛ bodane a le kɛ yɛmaa menli arayɛ ɛdoavolɛma la anwo nzuzulɛ mɔɔ bahola aboa yɛ la maa yɛ. Saa menli andie edwɛkɛ ne kɛkala bɔbɔ a, bie a bɛbanyia nwolɛ adenle bɛadie bie kolaa na anwongyelelɛ kpole ne ahɔ ye awieleɛ. Bie a edwɛkɛ mɔɔ yɛbaha yɛahile bɛ kɛkala la a baha bɛ yeamaa bɛadie edwɛkɛ ne kenle bie a. Noko saa bɛbahola bɛayɛ ye zɔ a, kyesɛ yɛkɔ zo yɛka edwɛkpa ne.
ƆVALE YE ADWENLE ƆZIELE BAEBOLO NGAPEZO ZO
8. Kɛzi Baebolo ngapezo mɔɔ Gyisɛse ze ye la hanle kɛzi ɔvale ye mekɛ ɔlile gyima la ɛ?
8 Ɛnee Gyisɛse te kɛzi Baebolo ngapezo ne mɔ bara nu la abo. Ɛnee ɔze kɛ ɔbayɛ ye ɛzonlenlɛ gyima ne wɔ ɛvolɛ nsa nee foa ala anu. (Dan. 9:26, 27) Eza ɛnee ɔze ngapezo mɔɔ fale mekɛ mɔɔ ɔbawu nee kɛzi ɔbawu la anwo. (Luku 18:31-34) Gyisɛse maanle mɔɔ ɔze la hilele ye kɛzi ɔwɔ kɛ ɔfa ye mekɛ ɔdi gyima la. Ɛhye ati, ɔbɔle mɔdenle ɔhanle edwɛkɛ ne amaa yeawie gyima mɔɔ bɛvale bɛmaanle ye la.
9. Duzu ati a Baebolo ngapezo ngakyile ka yɛ maa yɛbɔ mɔdenle yɛka edwɛkɛ ne ɛ?
9 Saa yɛte ngapezo mɔɔ wɔ Baebolo ne anu la abo a, ɔbahola yeaha yɛ yeamaa yɛava mɔdenlebɔlɛ yɛaha edwɛkɛ ne. Yɛze kɛ mekɛ mɔɔ ɛha na ewiade ɛhye azɛkye la le ekyi. Baebolo ne hanle edwɛkɛ mɔɔ basisi nee kɛzi menli bayɛ bɛ nyɛleɛ wɔ awieleɛ mekɛ ye anu la anwo edwɛkɛ, na yemɔ noko ala a yɛnwu ye la. Yɛnwu kɛzi manzonle mɔɔ la Anglo-America Ewiade Tumililɛ ne nee Russia yɛɛ maanle mɔɔ gyi ɔ nzi la avinli la maa ngapezo mɔɔ fale nyiakɛ belemgbunli ne nee sɔlɔ belemgbunli ne anwo “wɔ mekɛ mɔɔ li awieleɛ la anu” la ɛlɛba nu la. (Dan. 11:40) Eza yɛze kɛ Anglo-America Ewiade Tumililɛ ne a le ananze ne mɔɔ bɛha ɔ nwo edwɛkɛ wɔ Daneɛle 2:43-45 la agyakɛ taboa ne a. Kɛ mɔɔ ngapezo ne kile la, yɛlɛ anwodozo kɛ ɔnrɛhyɛ fee, Nyamenle Belemgbunlililɛ ne bazɛkye alesama arane ne mɔ. Ngapezo ɛhye mɔ amuala maa yɛnwu kɛ yɛbikye awieleɛ ne kpalɛ, ɔti ɔwɔ kɛ yɛfa yɛ mekɛ yɛdi gyima kpalɛ yɛbɔ edwɛkpa ne nolo.
10. Ndenle gyɛne boni mɔ azo a Baebolo ngapezo ka yɛ maa yɛbɔ mɔdenle yɛka edwɛkɛ ne a?
10 Eza Baebolo ngapezo maa yɛ sa ka edwɛkɛ mɔɔ maa yɛ nwo pele yɛ kɛ yɛbaha yɛahile awie mɔ la. Adiema raalɛ Carrie mɔɔ ɛlɛyɛ ɛzonlenlɛ gyima ne bie wɔ Dominican Republic la hanle kɛ: “Asetɛnla kpalɛ nwo ɛwɔkɛ ngɛnlɛma mɔɔ Gyihova ɛbɔ la ka me maa meka nɔhalɛ ne anwo edwɛkɛ mekile awie mɔ.” Eza ɔhanle kɛ: “Saa menwu ngyegyelɛ mɔɔ menli gyi ɔ nloa ɛnɛ la a, ɔmaa menwu kɛ tɛ me ngomekye a Gyihova ɛbɔ me ɛwɔkɛ ɛhye mɔ a, ɔfale bɛdabɛ noko bɛ nwo.” Baebolo ngapezo maa yɛ anwosesebɛ kɛ ɔnle kɛ yɛgyakyi edwɛkɛhanlɛ gyima ne ɔluakɛ Gyihova gyi yɛ nzi. Leila mɔɔ de Hungary la hanle kɛ: “Ayezaya 11:6-9 maa me anwosesebɛ kɛ menga edwɛkɛ ne mengile bɛdabɛ bɔbɔ mɔɔ ɔzɔho kɛ bɛnrɛdie la. Meze kɛ Gyihova bahola aboa awie biala yeamaa yeahakyi.” Yɛɛ adiema Christopher mɔɔ vi Zambia la hanle kɛ: “Kɛ mɔɔ Maake 13:10 hanle dole ɛkɛ ne la, edwɛkpa ne ɛlɛtɛlɛ ahɔ ewiade ɛleka biala, na mebu ye kɛ ɔle enililɛ kpole kɛ melɛboa meamaa ngapezo ɛhye ara nu la.” Baebolo ngapezo boni mɔ a maa wɔ anwosesebɛ maa ɛkɔ zo ɛbɔ edwɛkpa ne nolo a?
ƆVALE Ɔ NWO ƆDOLE GYIHOVA ANWO ZO
11. Duzu ati a ɛnee ɔhyia kɛ Gyisɛse fa ɔ nwo to Gyihova anwo zo amaa yeahɔ zo yeabɔ mɔdenle yeaha edwɛkpa ne a? (Luku 12:49, 53)
11 Gyisɛse vale ɔ nwo dole Gyihova anwo zo amaa yeaboa ye yeamaa yeahɔ zo yeava mɔdenlebɔlɛ yeaha edwɛkpa ne. Gyisɛse lale ɛbulɛ ali wɔ ye ɛzonlenlɛ gyima ne anu ɛdeɛ, noko ɛnee ɔze kɛ Belemgbunlililɛ ne anwo edwɛkpa ne baha bie mɔ ɛya na bɛadwazo bɛatia ye ɛsesebɛ. (Kenga Luku 12:49, 53.) Ɔlua edwɛkɛhanlɛ gyima ne mɔɔ ɛnee Gyisɛse ɛlɛyɛ la ati, ɛzonlenlɛ nu mgbanyima ne mɔ bɔle mɔdenle fane dɔɔnwo kɛ bɛku ye. (Dwɔn 8:59; 10:31, 39) Noko Gyisɛse hɔle zo hanle edwɛkpa ne ɔluakɛ ɛnee ɔze kɛ Gyihova nee ye lua. Ɔhanle kɛ: “Tɛ me ngome a melua a, Selɛ ne mɔɔ zoanle me la boka me nwo. . . . Yeamkpo me, ɔluakɛ meyɛ mɔɔ sɔ ɔ nye la dahuu.”—Dwɔn 8:16, 29.
12. Kɛzi Gyisɛse tetele ye ɛdoavolɛma ne amaa bɛahɔ zo bɛabɔ edwɛkpa ne nolo wɔ mekɛ mɔɔ bɛbadwazo bɛatia bɛ bɔbɔ la ɛ?
12 Gyisɛse hanle hilele ye ɛdoavolɛma ne kɛ bɛbahola bɛava bɛ nwo bɛado Gyihova anwo zo bɛamaa yeaboa bɛ. Ɔmaanle bɛ anwosesebɛ fane dɔɔnwo kɛ Gyihova baboa bɛ wɔ mekɛ mɔɔ bɛlɛyia dwazotia bɔbɔ la. (Mat. 10:18-20; Luku 12:11, 12) Noko ɔhanle ɔhilele bɛ kɛ bɛmaa bɛ nye ɛla ɛkɛ. (Mat. 10:16; Luku 10:3) Ɔhanle ɔhilele bɛ kɛ bɛmmafa bɛ edwɛkɛ ne bɛtinlitinli bɛdabɛ mɔɔ bɛngulo kɛ bɛtie la anwo zo. (Luku 10:10, 11) Yɛɛ ɔhanle kɛ saa bɛlɛyɛ bɛ kpɔdekpɔde a, bɛnriandi. (Mat. 10:23) Ɛnee Gyisɛse bɔ mɔdenle yɛɛ ɔdie Gyihova ɔdi ɛdeɛ, noko yeanva ye ngoane yeando esiane nu.—Dwɔn 11:53, 54.
13. Duzu ati a ɛbahola wɔalie wɔali kɛ Gyihova baboa wɔ a?
13 Ɔhyia kɛ Gyihova boa yɛ amaa yɛahɔ zo yɛabɔ mɔdenle yɛaha edwɛkɛ ne ɛnɛ wɔ mekɛ mɔɔ yɛlɛyia dwazotia la. (Yek. 12:17) Duzu ati a ɛbahola wɔalie wɔali kɛ Gyihova baboa wɔ a? Suzu Gyisɛse asɔneyɛlɛ ne mɔɔ bɛhɛlɛ ye wɔ Dwɔn tile 17 ne la anwo. Gyisɛse zɛlɛle Gyihova kɛ ɔnlea ɛzoanvolɛma ne anwo zo, na Gyihova buale ye asɔneyɛlɛ ne. Gyima buluku ne ka kɛzi Gyihova boale ɛzoanvolɛma ne maanle bɛvale mɔdenlebɔlɛ bɛbɔle edwɛkpa ne nolo ɔnva nwo kɛ bɛkpɔle bɛ la anwo edwɛkɛ. Eza Gyisɛse hanle ye wɔ ye asɔneyɛlɛ ne anu kɛ Gyihova ɛnlea bɛdabɛ mɔɔ bɛbalie ɛzoanvolɛma ne edwɛkɛ ne bɛali la anwo zo. Ɛdawɔ noko ɛboka nwo. Gyihova tɛkɔ zo tɛbua Gyisɛse asɔneyɛlɛ ne; ɔbaboa wɔ kɛ mɔɔ ɔboale ɛzoanvolɛma ne la.—Dwɔn 17:11, 15, 20.
14. Kɛzi yɛkola yɛnwu kɛ yɛbahola yɛahɔ zo yɛava mɔdenlebɔlɛ yɛayɛ edwɛkɛhanlɛ gyima ne ɛ? (Eza nea nvoninli ne.)
14 Saa ɔyɛ se kɛ yɛbava mɔdenlebɔlɛ yɛayɛ edwɛkpahanlɛ gyima ne wɔ mekɛ mɔɔ awieleɛ ne ɛlɛbikye la bɔbɔ a, yɛ sa baha moalɛ biala mɔɔ yɛhyia nwo la. (Luku 21:12-15) Kɛ mɔɔ Gyisɛse nee ye ɛdoavolɛma ne yɛle la, yɛmaa menli ne mumua ne kpa kɛ bɛbadie anzɛɛ bɛnrɛdie yɛɛ yɛ nee bɛ ɛnzu kpolera. Wɔ ɛleka mɔɔ bɛmmaa yɛ adenle kɛ yɛbayɛ yɛ edwɛkɛhanlɛ gyima ne bɔbɔ la, yɛ mediema ne mɔ kola kɔ zo bɔ edwɛkpa ne nolo ɔluakɛ bɛfa bɛ nwo bɛto Gyihova anwo zo, tɛ bɛ anwosesebɛ zo ɔ. Kɛ mɔɔ Gyihova maanle ye azonvolɛ tumi wɔ alimoa Kilisienema mekɛ zo la, zɔhane ala a ɛnɛ noko ɔmaa yɛ tumi amaa ‘yɛabɔ edwɛkpa ne nolo bɔkɔɔ’ kɛ mɔɔ ɔkulo la. (2 Tim. 4:17) Ɛbahola wɔanyia anwodozo kɛ, saa ɛfa ɛ nwo ɛto Gyihova anwo zo a, ɛbahola wɔahɔ zo wɔava mɔdenlebɔlɛ wɔaha edwɛkɛ ne.
Saa bɛmmaa yɛ adenle kɛ yɛyɛ yɛ gyima ne bɔbɔ a, nolobɔlɛma mɔɔ bɔ mɔdenle la kpondɛ ndenle kpalɛ dua zo ka bɛ diedi ne anwo edwɛkɛ (Nea ɛdendɛkpunli 14)b
ƆHƆLE ZO ƆNYIANLE ADWENLE KPALƐ
15. Duzu a kile kɛ ɛnee Gyisɛse lɛ ɛzonlenlɛ gyima ne anwo adwenle kpalɛ a?
15 Gyisɛse nyianle edwɛkɛhanlɛ gyima ne anwo adwenle kpalɛ. Ɛhye boale ye maanle ɔvale anyelielɛ nee mɔdenlebɔlɛ ɔyɛle edwɛkɛhanlɛ gyima ne dahuu. Kɛ neazo la, mɔɔ ɛvolɛ 30 Y.M. ɛlɛkɔ ye awieleɛ la, Gyisɛse nwunle kɛ ɛnee menli dɔɔnwo kulo kɛ bɛtie edwɛkpa ne, na ɔvale bɛ ɔtotole ɛya nu nzoleɛ mɔɔ ɛbolo mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛte la anwo. (Dwɔn 4:35) Kɛyɛ ɛvolɛ ko anzi, ɔhanle ɔhilele ye ɛdoavolɛma ne kɛ: “Ma ɛdelɛ gyima ne le kpole.” (Mat. 9:37, 38) Yɛɛ nzinlii eza ɔzile zolɛ kɛ: “Ma ɛdelɛ gyima ne le kpole . . . Yemɔti bɛzɛlɛ ma ɛdelɛ gyima ne Amenle kɛ ɔmaa gyimayɛvoma ɛrɛla ye ma ɛdelɛ gyima ne anu.” (Luku 10:2) Gyisɛse maanle ɔdɛnlanle ye adwenle nu dahuu kɛ menli bie mɔ badie edwɛkpa ne, na ɔ nye liele wɔ mekɛ mɔɔ bɛdiele la.—Luku 10:21.
16. Kɛzi Gyisɛse ndonwo ne kile kɛ ɛnee ɔlɛ ɛzonlenlɛ gyima ne anwo adwenle kpalɛ ɛ? (Luku 13:18-21) (Eza nea nvoninli ne.)
16 Gyisɛse hilehilele ye ɛdoavolɛma ne kɛ bɛnyia bɛ edwɛkɛhanlɛ gyima ne anwo adwenle kpalɛ, yemɔ bamaa bɛ anwosesebɛ yeamaa bahɔ zo bɛava mɔdenlebɔlɛ bɛayɛ. Maa yɛzuzu ye ndonwo ne mɔ anu nwiɔ anwo. (Kenga Luku 13:18-21.) Gyisɛse vale mɛsetade ma hilehilele nu kɛ Belemgbunlililɛ ne anwo edwɛkpa ne badɛlɛ wɔ nwanwane adenle zo na debie biala ɛnrɛhola ɛnrɛzi ye adenle. Eza ɔvale mgbɔvonle ɔhilehilele kɛzi bɛbaha Belemgbunlililɛ ne anwo edwɛkpa ne wɔ ewiade amuala na yeamaa menli dɔɔnwo ayɛ nzenzaleɛ wɔ bɛ ɛbɛlabɔlɛ nu ɔnva nwo kɛ menli ɛnrɛnwu nzenzaleɛ zɔhane mɔ ndɛndɛ la. Ɔti Gyisɛse boale ye ɛdoavolɛma ne ɔmaanle bɛnwunle kɛ edwɛkɛ ne mɔɔ bɛlɛka la bazo ma.
Kɛ mɔɔ Gyisɛse yɛle la, dahuu yɛlɛ adwenle kpalɛ kɛ menli bie mɔ badie edwɛkpa ne (Nea ɛdendɛkpunli 16)
17. Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛkɔ zo yɛnyia ɛzonlenlɛ gyima ne anwo adwenle kpalɛ a?
17 Saa yɛsuzu kɛzi edwɛkɛhanlɛ gyima ne ɛlɛboa menli wɔ ewiade amuala ɛnɛ la anwo a, ɔbaha yɛ yeamaa yɛahɔ zo yɛabɔ mɔdenle yɛaha edwɛkpa ne. Ɛvolɛ biala, menli mgbe dɔɔnwo ba Ngakyelɛlilɛ ne bie na bɛmaa yɛ nee bɛ sukoa Baebolo ne. Bɛsɔne menli apenle ɛya dɔɔnwo na bɛbaboka yɛ bɛmaa yɛka edwɛkpa ne. Yɛnze menli dodo mɔɔ bie a bɛbadie yɛ edwɛkɛ ne a, noko yɛze kɛ Gyihova ɛlɛboɔboa menli ekpunli kpole bie mɔɔ ɔbalie bɛ ngoane wɔ anwongyelelɛ kpole ne anu la anloa. (Yek. 7:9, 14) Ma ɛdelɛ Menle ne ze kɛ menli dɔɔnwo wɔ ɛkɛ mɔɔ bɛbadie edwɛkpa ne a, ɔti ɔwɔ kɛ yɛkɔ zo yɛbɔ ye nolo.
18. Duzu a yɛkulo kɛ menli nwu ye a?
18 Mɔdenlebɔlɛ mɔɔ Gyisɛse ɛdoavolɛma fa yɛ edwɛkɛhanlɛ gyima ne la a maa bɛnwu bɛ a. Mɔɔ menli nwunle kɛzi ɛzoanvolɛma ne ɛlɛfa akɛnrasesebɛ adendɛ la, “akee bɛnwunle kɛ ɛnee bɛ nee Gyisɛse a lua a.” (Gyi. 4:13) Ɔrɛla ye kɛ saa menli nwu yɛ wɔ ɛzonlenlɛ gyima ne anu a, bɛbanwu kɛ yɛlɛsukoa Gyisɛse mɔdenlebɔlɛ ne.
EDWƐNE 58 Yɛkpondɛ Menli Mɔɔ Kulo Anzodwolɛ
a EDWƐKƐ MƆƆ BƐHILEHILE NU: Wɔ edwɛkɛ ɛhye anu, “mɔdenlebɔlɛ” kile anyelielɛ nee ɛhulolɛ kpole mɔɔ Kilisienema fa sonle Gyihova anyebolo zo la.
b NVONINLI NE ANWO NGILENU: Adiema nrenyia bie ɛlɛdua nrɛlɛbɛ adenle zo ali nrenyia bie daselɛ wɔ ɛleka mɔɔ bɛbu patulo la