Ɛzinzalɛ Arane YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Ɛzinzalɛ Arane
YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Nzema
@
  • ɛ
  • ɔ
  • Ɛ
  • Ɔ
  • BAEBOLO
  • MBULUKU
  • DEBIEZUKOALƐ
  • w24 October m. 2-5
  • 1924—Ɛvolɛ Ɛya Ko Mɔɔ Ɛraze

Vidio biala ɛnle foa ɛhye

Mmafa ɛya vidio ne angola ambuke

  • 1924—Ɛvolɛ Ɛya Ko Mɔɔ Ɛraze
  • Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2024
  • Edwɛkɛtile Ngyikyi
  • Edwɛkɛ Mɔɔ Nee Ye Le Ko
  • BƐLUALE RILEDIO ZO BƐHANLE EDWƐKƐ NE
  • BƐVALE AKƐNRASESEBƐ BƐDENDƐLE BƐTIALE ƐSƆFOMA NE
  • BƐVALE AKƐNRASESEBƐ BƐHANLE EDWƐKƐ NE WƆ MAANLE GYƐNE ZO
  • BƐVALE BƐ ADWENLE BƐZIELE MƆƆ LA BƐ NYUNLU LA AZO
  • 1925—Ɛvolɛ Ɛya Ko Mɔɔ Ɛraze
    Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2025
  • 1922​—Ɛvolɛ Ɛya Ko Mɔɔ Ɛraze
    Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2022
  • 1919​—Ɛvolɛ Ɛya Ko Mɔɔ Ɛraze
    Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2019
  • Edwɛkɛhanlɛ Ndenle—Bɛluale Adenle Biala Azo Bɛlile Menli Daselɛ
    Nyamenle Belemgbunlililɛ Di Tumi!
Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2024
w24 October m. 2-5

1924​—Ɛvolɛ Ɛya Ko Mɔɔ Ɛraze

JANUARY 1924 Bulletina ne hanle kɛ, “Ɔle mekɛ kpalɛ wɔ ɛvolɛ ne mɔlebɛbo kɛ Kilisienenli biala mɔɔ bɛzɔne ye la . . . bakpondɛ ndenle alua zo ayɛ dɔɔnwo wɔ Gyihova ɛzonlenlɛ nu.” Wɔ zɔhane ɛvolɛ ne anu, Baebolo Sukoavoma vale zɔhane folɛdulɛ ne lile gyima wɔ ndenle nwiɔ azo: bɛlale akɛnrasesebɛ ali yɛɛ bɛluale ndenle ngakyile zo bɛhanle edwɛkɛ ne.

BƐLUALE RILEDIO ZO BƐHANLE EDWƐKƐ NE

Mediema mɔɔ wɔ Bɛtɛle la vale ɛvolɛ mɔɔ bo ko la yɛle gyima kɛ bɛsi WBBR riledio siteehyɛn ne wɔ Staten Island, New York City. Mɔɔ bɛzieziele azɛlɛ ne azo bɛwiele la, bɛzile awuke kpole bie bɛmaanle gyimayɛvoma ne yɛɛ bɛzile sua gyɛne mɔɔ bɛbava gyima ne anwo ninyɛne bɛagua nu la. Mɔɔ mediema ne mɔ yɛle gyima ɛhye wiele la, bɛbɔle ɔ bo kɛ bɛhyehyɛ milahyinli ne mɔ mɔɔ ɔbamaa bɛahola bɛadendɛ wɔ “riledio zo” la. Noko ɛnee ɔwɔ kɛ bɛdi ngyegyelɛ dɔɔnwo anwo gyima.

Mediema ne mɔ nwunle kɛ ɛnee ɔnla aze fee kɛ bɛbazi polu ne mɔɔ ɔbamaa awie mɔ ahola ahye bɛ siteehyɛn ne la. Ɛnee ɔwɔ kɛ bɛfa mbaka nwiɔ mɔɔ ko biala tendenle le mita 61 (fuutu 200) la bɛsuozua polu ne mɔɔ ye tendenle le mita 91 (fuutu 300) la. Bɛlimoale bɛyɛle ye ko noko yeanyɛ boɛ. Kɛmɔ mediema ne mɔ nyianle anwodozo kɛ Gyihova baboa bɛ la ati, awieleɛ bɔkɔɔ ne bɛholale bɛyɛle. Calvin Prosser mɔɔ ɛnee boka gyimayɛvoma ne anwo la hanle kɛ, “Saa mɔɔ yɛlimoale yɛyɛle la yɛle kpalɛ a, anrɛɛ yɛbadu yɛ nloa anu!” Mediema ne mɔ vale mɔɔ bɛholale bɛyɛle la anwo nganvolɛ ne maanle Gyihova, noko ɛnee ngyegyelɛ gyɛne tɛbɔ ɛkɛ.

Bɛlɛfa mbaka ne mɔ ko bɛazua WBBR polu ne

Ɛnee riledio zo gyimalilɛ ne le debie fofolɛ, na ɛnee ɔnla aze kɛ ɛbanyia nwolɛ ninyɛne wɔadɔ. Ɔti mediema ne mɔ dɔle awie milahyinli dɛba bie mɔɔ ɛnee ɔfa ɔdi gyima la. Bɛandɔ maekulofonu, emomu bɛvale telefonu dɛba bie mɔɔ bɛlɛ la a bɛlile gyima a. Kenle ko nɔsolɛ bie wɔ February anu, mediema ne mɔ zile kpɔkɛ kɛ bɛtendɛ milahyinli ne anu bɛanlea kɛ ɔlɛyɛ gyima a. Ɛnee ɔwɔ kɛ bɛyɛ gyimalilɛ bie bɛnea ɔti mediema ne mɔ dole Belemgbunlililɛ edwɛne ne mɔ bie. Adiema Ernest Lowe vale ɛzelekɛ hanle kɛ mekɛ mɔ mediema ne mɔ ɛlɛto edwɛne ne mɔ la, Judge Rutherfordb mɔɔ ɛnee ɛlɛtie bɛ wɔ ye riledio ɛdeɛ ne azo wɔ Brooklyn, mɔɔ ɔvi ɛkɛ ne mɔɔ kɔ ɛleka mɔɔ riledio siteehyɛn ne wɔ la bayɛ kɛyɛ kilomita 25 (mayɛlɛ 15) la vɛlɛle bɛ.

Adiema Rutherford hanle kɛ, “Bɛgyakyi dede ne mɔɔ bɛlɛyɛ la. Bɛ nwo ɛlɛsoa somaa!” Mediema ne mɔ ati zile aze ekyi ɔti bɛnluanle milahyinli ne, noko ɔmaanle bɛnwunle kɛ bɛ milahyinli ne ɛlɛyɛ gyima ɔti bɛbahola bɛayɛ gyimalilɛ ngakyile wɔ zolɛ.

Mɔɔ akee yɛbɔle gyimalilɛ ne abo bɔkɔɔ wɔ Feb­ru­ary 24, 1924 la, Adiema Rutherford hanle kɛ bɛbava riledio siteehyɛn ne bɛayɛ “gyima mɔɔ Kelaese mɔɔ le Belemgbunli la ɛva ɛmaa bɛ kɛ bɛyɛ la.” Ɔhanle kɛ deɛmɔti bɛbukele riledio siteehyɛn ne la a le kɛ “ɔbaboa menli yeamaa bɛade Baebolo ne nee mekɛ mɔɔ yɛwɔ nu la abo kpalɛ.”

Bɛne zo: Adiema Rutherford wɔ siteehyɛn fofolɛ ne mɔɔ bɛyɛle la anu

Fema zo: Milahyinli mɔɔ bɛvale ­bɛlile gyima wɔ riledio ­siteehyɛn ɛkɛ ne la

Zɔhane gyimalilɛ ne mɔɔ yɛlimoale yɛyɛle la hɔle boɛ kpalɛ. Bɛvale WBBR ne bɛlile gyima too ɛvolɛ 33 bɛbɔle gyima mɔɔ Gyihova menli ne yɛ la nolo.

BƐVALE AKƐNRASESEBƐ BƐDENDƐLE BƐTIALE ƐSƆFOMA NE

Wɔ July 1924, Baebolo Sukoavoma ne yɛle nyianu wɔ Columbus, Ohio. Menli vi ewiade ɛleka ngakyile dɔɔnwo rale na bɛdiele ɛdendɛlɛ ne mɔ wɔ Arabic, Nrelenza, Fenlanze, German, Greek, Hun­garian, Italian, Lithuanian, Polish, Russian, Scan­dinavian aneɛ ngakyile yɛɛ Ukrainian nu. Bɛyɛle gyimalilɛ ne bie mɔ wɔ riledio zo, yɛɛ bɛyɛle ngyehyɛleɛ bɛmaanle Ohio State Journal ne hanle mɔɔ ɛlɛkɔ zo wɔ nyianu ne abo la anwo edwɛkɛ kenle ko biala.

Nyianu mɔɔ bɛyɛle ye wɔ 1924 wɔ Columbus, Ohio la

Wɔ Kule, July 24, mediema mɔɔ bo 5,000 la hɔle daselɛlilɛ wɔ sua ne mɔɔ bɛyɛle nyianu ne wɔ zo la azo. Bɛvale mbuluku kɛyɛ 30,000 bɛmaanle yɛɛ bɛbɔle Baebolo ɛzukoalɛ apenle dɔɔnwo abo. The Watch Tower ne hanle kenle ɛhye anwo edwɛkɛ kɛ ɔle “nyianu ne mekɛ mɔɔ yɛ anyelielɛ kpalɛ.”

Wɔ Adiema Rutherford ɛdendɛlɛ ne mɔ ko mɔɔ ɔmaanle ye wɔ Yalɛ, July 25 la anu, ɔvale akɛnrasesebɛ ɔdendɛle ɔtiale ɛsɔfoma ne. Ɔhanle kɛ maanyɛlɛ, ɛzonlenlɛ nee gualilɛ mgbanyima “ɛlɛsi menli adenle kɛ bɛnrɛmaa bɛnrɛzukoa nɔhalɛ ne mɔɔ fale Nyamenle Belemgbunlililɛ ne mɔɔ Nyamenle balua zo ayila alesama la anwo debie.” Eza ɔhanle kɛ mrenyia ɛhye mɔ ɛvo ɔluakɛ “bɛgyinlanle Maanle Maanle Ngyekyeleɛ ne anzi na bɛhanle kɛ ɔle ‘adenle mɔɔ Nyamenle dua zo di tumi wɔ azɛlɛ ye azo la.’ ” Ɛnee Baebolo Sukoavoma ne hyia akɛnrasesebɛ na bɛahola bɛaha edwɛkɛ ɛhye bɛahile menli ne.

The Watch Tower ne hanle kɛzi nyianu ne boale la anwo edwɛkɛ sikalɛ kɛ: “Columbus Nyianu ɛhye maanle mediema mrenyia nee mraalɛ ɛhye mɔ mɔɔ bɛbɔ mɔdenle la diedi nu mianle . . . , na yemaa bɛnyia akɛnrasesebɛ mɔɔ bɛbava bɛaha edwɛkɛ ne ɔnva nwo dwazotia biala mɔɔ bɛbayia la.” Leo Claus mɔɔ hɔle zɔhane nyianu ne bie la hanle kɛ: “Mɔɔ yɛwiele nyianu ne la, yɛ nye liele kpole kɛ yɛhanle edwɛkɛ ne bie yɛhilele awie mɔ la.”

Ecclesiastics Indicted ­trate ne bie

Wɔ October, Baebolo Sukoavoma ne bɔle ɔ bo kɛ bɛkyehyɛ Ecclesiastics Indicted trate ne mɔɔ bɛpelente mɔɔ Adiema Rutherford edwɛkɛ ne bie wɔ nu la mgbe dɔɔnwo. Wɔ sua ekyi bie mɔɔ wɔ Cleveland, Oklahoma la azo, Frank Johnson hyɛle ye ɛdeɛ ne wiele la, ɔ nzi kɛyɛ mitini 20 kolaa na mediema ne mɔ arava ye. Yeangola yeangyinla alienwo yeangendɛ mediema ne mɔ ɔluakɛ ɛnee mrenyia bie mɔɔ bɛwɔ sua ne azo mɔɔ ye edwɛkɛhanlɛ ne hanle bɛ ɛya la ɛlɛkpondɛ ye. Adiema Johnson hɔveale asɔne sua bie mɔɔ bikye ɛkɛ ne la anu. Ɛnee awie biala ɛnle ɛkɛ ɔti ɔvale Ecclesiastics Indicted trate ne bie ɔveale ɛsɔfo ne Baebolo ne anu yɛɛ ɔvale bie ɔdole ebia ko biala azo. Akee ɔyɛle ye ndɛndɛ ɔvile ɛkɛ. Kɛmɔ ɛnee ɔtɛdɛ mekɛ ekyii la ati, ɔhɔle asɔne azua nwiɔ bieko anu na ɔyɛle ye zɔhane ala.

Frank yɛle ye ndɛ hɔle ɛleka mɔɔ ɔbayia mediema ne mɔ la. Ɔhɔveale ɛleka bie mɔɔ bɛbu patulo la ɔnleanle menli mɔɔ bɛlɛkpondɛ ye la. Bɛvale bɛ kale ne bɛhɔzenle ɛleka mɔɔ ɔwɔ la noko bɛannwu ye. Yeangyɛ, mediema mɔɔ bɛ nee Frank hɔhanle edwɛkɛ ne la ravale ye na bɛhɔle.

Adiema nrenyia ko hanle kɛ, “Mekɛ mɔɔ yɛlɛfi ɛleka mɔɔ yɛhɔle la, yɛhɔzenle asɔne azua nsa ne anwo. Ɛnee menli kɛyɛ 50 gyigyi asɔne sua biala anyunlu. Ɛnee bie mɔ ɛlɛkenga trate ne yɛɛ ɛnee bie mɔ noko ɛmaa bɛ ɛdeɛ ne zo bɛlɛfa bɛahile ɛsɔfo ne. Saa yɛanvi ɛkɛ ne ndɛ a anrɛɛ edwɛkɛ bado yɛ! Akee yɛyɛle Gyihova yɛ Nyamenle ne mo kɛ ɔbɔle yɛ nwo bane na ɔmaanle yɛ nrɛlɛbɛ ɔmaanle yɛlile ninyɛne nwo gyima amaa Belemgbunlililɛ ne anwo agbɔvolɛ asa anga yɛ la.”

BƐVALE AKƐNRASESEBƐ BƐHANLE EDWƐKƐ NE WƆ MAANLE GYƐNE ZO

Józef Krett

Baebolo Sukoavoma mɔɔ wɔ maanle gyɛne zo la noko vale akɛnrasesebɛ hanle edwɛkɛ ne. Józef Krett hanle edwɛkɛ ne hilele menli bie mɔɔ bɛtu agudeɛ mɔɔ bɛvi Poland bɛrale France sɔlɔ la. Bɛyɛle ngyehyɛleɛ bɛmaanle ɔmaanle ɛdendɛlɛ mɔɔ ɔ ti ne se “The Resurrection of the Dead Soon” (Ɔnrɛhyɛ Na Bɛadwazo Mowuamra) la. Mɔɔ mediema ne mɔ vale ɛsalɛdolɛ ngɛlata ne mɔ maanle menli mɔɔ wɔ sua ne azo la, ɛsɔfo bie mɔɔ wɔ ɛkɛ ne la bɔle ye asɔnema ne kɔkɔ kɛ awie biala mmasie ɔ ti wɔ ɛkɛ. Ye kɔkɔbɔlɛ ne hakyile. Menli mɔɔ bo 5,000 la hɔdiele ɛdendɛlɛ ne bie na ɛsɔfo ne noko hɔle bie! Adiema Krett vɛlɛle ɛsɔfo ne kɛ ɔrahilehile ye diedi ne anu, noko yeanyɛ. Adiema Krett vale mbuluku mɔɔ ɛnee ɔlɛ la amuala ɔmaanle, na ɔhanle kɛ ɛnee Nyamenle Edwɛkɛ ne anwo nzuhɔne ɛlɛku menli mɔɔ ɔlile bɛ daselɛ la.​—Emɔso 8:⁠11.

Claude Brown

Claude Brown vale edwɛkpa ne rale Africa maanle Gold Coast, mɔɔ kɛkala bɛfɛlɛ ye Ghana la. Ɛdendɛlɛ ngakyile nee mbuluku mɔɔ ɔvale ɔmaanle la boale maanle edwɛkpa ne dɛlɛle ndɛndɛ wɔ Gold Coast. John Blankson mɔɔ ɛnee ɔlɛsukoa kɛzi bɛyɛ asopiti nyile wɔ sukulu la hɔdiele Adiema Brown ɛdendɛlɛ ne mɔ ko. Ɛkɛ ne ala ɔnwunle kɛ yenwu nɔhalɛ ne. John hanle kɛ: “Nɔhalɛ ne maanle me nye liele kpole na ɛnee meka nwolɛ edwɛkɛ dahuu wɔ yɛ sukulu ɛkɛ.”

John Blankson

Kɛmɔ ɛnee akee John ɛrade Nsa-Ko Nyamenle ngilehilelɛ ne abo kɛ ɔngyi ngɛlɛlera ne azo la ati, kenle ko bie ɔhɔle Anglican asɔne bie anu ɔhɔbizale ɛsɔfo ne nwolɛ edwɛkɛ. Ɛsɔfo ne voanle ye na ɔdeɛdeanle nu ɔguale ɔ nwo zo kɛ: “Ɛnle Kilisienenli; ɛle Abɔnsam ara. Fi ɛke kɔ!”

Mɔɔ John hɔdwule sua nu la, ɔhɛlɛle kɛlata ɔhɔmaanle ɛsɔfo ne kɛ ɔkulo kɛ ɔ nee ye yia ɛleka bie mɔɔ bɛbɔ gua la na ɔkilehile Nsa-Ko Nyamenle ngilehilelɛ ne anu. Ɛsɔfo ne noko hɛlɛle John, noko ɔhanle ɔhilele ye kɛ ɔhɔ ye sukulu ɛkɛ ne kilehilevolɛma kpanyinli ne ɛkɛ. Mɔɔ John hɔdwule ɛkɛ ne la, kpanyinli ne bizale ye kɛ saa amgba ɔhɛlɛle kɛlata ɔhɔmanle ɛsɔfo ne a.

John buale ye kɛ, “Ɛhɛe, menyɛle ye zɔ.”

Kpanyinli ne hanle hilele John kɛ ɔhɔhɛlɛ kɛlata ɔhɔkpa ɛsɔfo ne kyɛlɛ. Ɔti John hɔhɛlɛle na ɔhanle kɛ:

“Egya, me kilehilevolɛ kpanyinli ne se mengɛlɛ kɛlata memkpa wɔ kyɛlɛ na meziezie me nwo kɛ saa ɛdie ɛto nu kɛ mɔɔ ɛkilehile la le adalɛ ɛdeɛ a, yemɔ mebahɛlɛ.”

Ɔzinle kpanyinli ne anwo ɔti ɔbizale ye kɛ, “Blank­son, edwɛkɛ mɔɔ wɔyɛ wɔ adwenle kɛ ɛkɛlɛ la ɛne?”

John hanle kɛ: “Ɛhɛe, Egya. Mɔɔ mebahola meahɛlɛ la ala ɛne.”

Kilehilevolɛ ne hanle kɛ: “Yɛbaye wɔ ali. Ɛdie ɛdi kɛ ɛbahola wɔadendɛ wɔatia ɛsɔfo ne mɔɔ la arane asɔne ne anloa na wɔahɔ zo wɔadɛnla arane sukulu ne anu ɔ?”

John noko hanle kɛ: “Mesɛlɛ wɔ o, Egya, . . . saa ɛkile yɛ debie na yɛnde ninyɛne bie mɔ abo a, yɛmbiza wɔ nwolɛ kpuya ɔ?”

Kilehilevolɛ ne hanle kɛ: “Bɛbiza kpuya.”

Eza John hanle kɛ: “Mo, Egya, mɔɔ zile la ala ɛne. Ɛnee nrenyia ne ɛlɛkilehile yɛ Baebolo nu edwɛkɛ yɛɛ membizale ye kpuya a. Saa yeangola yeambua kpuya ne a, duzu ati a ɔwɔ kɛ bɛmaa mekɛlɛ kɛlata mekɔkpa ye kyɛlɛ a?”

Bɛanye Blankson ali. Eza yeangɛlɛ kɛlata biala.

BƐVALE BƐ ADWENLE BƐZIELE MƆƆ LA BƐ NYUNLU LA AZO

The Watch Tower ne hanle ninyɛne mɔɔ bɛbayɛ ye wɔ ɛvolɛ ne anu amuala la anwo edwɛkɛ sikalɛ kɛ: “Yɛbahola yɛaha edwɛkɛ mɔɔ Devidi ­hanle la bie kɛ: ‘Ɛbamaa meanyia anwosesebɛ meava meaho konle ne.’ (Edwɛne 18:​39) Yɛnyia anwosesebɛmaanlɛ dɔɔnwo wɔ ɛvolɛ ne anu, ɔluakɛ yɛnwu Awulae asa . . . Ye menli mɔɔ amgba bɛyila bɛ nwo zo la . . . ɛlɛfa anyelielɛ ali daselɛ.”

Mɔɔ zɔhane ɛvolɛ ne ɛlɛkɔ ye awieleɛ la, mediema ne mɔ yɛle bɛ adwenle kɛ bɛbuke riledio siteehyɛn ne bie bɛaboka nwo. Bɛbɔle ɔ bo kɛ bɛyɛ riledio siteehyɛn fofolɛ anwo gyima wɔ ɛleka bie mɔɔ bikye Chicago la. Bɛvɛlɛle siteehyɛn fofolɛ ɛhye WORD. Mekɛ ɛhye ɛdeɛ bɛvale milahyinli mɔɔ ɔ nloa yɛ se kpalɛ la a bɛlile gyima a, ɔti ɔmaanle menli mɔɔ wɔ moa kpalɛ, mɔɔ menli mɔɔ wɔ Canada sɔlɔ bɔbɔ boka nwo la dele Belemgbunlililɛ edwɛkɛ ne.

Wɔ 1925, sunsum nu wienyi bie dale. Gyihova boale Baebolo Sukoavoma ne ɔmaanle bɛdele Yekile tile 12 ne abo. Ndelebɛbo fofolɛ ɛhye dendanle bie mɔ agyakɛ anu. Noko bɛ nuhua dɔɔnwo anye liele kɛ bɛdele edwɛkɛ mɔɔ zile anwuma la anwo ndelebɛbo fofolɛ ɛhye nee kɛzi ɔfale Nyamenle menli ne anwo la abo la.

a  Kɛkala bɛfɛlɛ ye Yɛ Kilisiene Ɛbɛlabɔlɛ Nee Yɛ Ɛzonlenlɛ­—Nyianu Buluku.

b  Ɛnee bɛfɛlɛ J. F. Rutherford mɔɔ ɔli Baebolo Sukoavoma ne anyunlu wɔ zɔhane mekɛ ne la Judge Rutherford. Kolaa na Adiema Rutherford ahɔyɛ gyima wɔ Bɛtɛle la, ɛnee ɔyɛ a ɔkɔyɛ gyima kɛ ndɛnebuavolɛ titili wɔ Eighth Judicial Circuit Court mɔɔ wɔ Missouri la anu.

    Nzema Mbuluku Ngakyile (1982-2026)
    Fi Nu
    Kɔ Nu
    • Nzema
    • Fa Nwa Awie
    • Mɔɔ ɛkulo
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Nwolɛ Mɛla
    • Fealeranu Edwɛkɛ
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Kɔ Nu
    Fa Nwa Awie