Kɛ Ɔkɛyɛ Na Yɛahola ‘Kendɛ’ Ɛ?
“Mebahendɛ.”—MAEKA 7:7.
1. Kɛmɔti a yɛ nwo bahola apele yɛ ɛ?
MEKƐ mɔɔ bɛvale Mɛzaya Belemgbunlililɛ ne bɛziele ɛkɛ wɔ 1914 la, Seetan ewiade ne bɔle ɔ bo kɛ ɔkɔ ye awieleɛ. Gyisɛse nee Abɔnsam nee ye sunsum ɛtane ne mɔ honle na ɔdole bɛ ɔvile anwuma ɔguale azɛlɛ ye azo. (Bɛgenga Yekile 12:7-9.) Seetan ze kɛ “ye mekɛ ɛha ekyi bie ala.” (Yek. 12:12) Noko akee, “mekɛ” ekyi ne ɛhɔ zo ɛvolɛ dɔɔnwo yemɔti bie mɔ te nganeɛ kɛ awieleɛ ne ɛhyɛ somaa. Mekɛ mɔɔ yɛlɛkendɛ kɛ Gyihova bayɛ nwolɛ debie la, asoo yɛ nwo pele yɛ ɔ?
2. Duzu a yɛbazuzu nwo wɔ edwɛkɛ ɛhye anu a?
2 Saa yɛpele yɛ nwo yɛyɛ debie a ɔbahola yeayɛ esiane yeamaa yɛ. Kɛ ɔkɛyɛ na yɛahola kendɛ ɛ? Edwɛkɛ ɛhye baboa yɛ yeamaa yɛayɛ zɔ ɔlua kpuyia mɔɔ doɔdoa zo mɔɔ yɛbabua la azo. (1) Duzu a yɛbahola yɛazukoa ye wɔ abotane nwo wɔ ngapezonli Maeka neazo ne anu a? (2) Ninyɛne boni mɔ a bahile kɛ yɛ ɛhendɛlɛ mekɛ ne ɛlɛba ye awieleɛ a? (3) Kɛzi yɛbahola yɛahile Gyihova abotane ne anwo anyezɔlɛ ɛ?
DUZU A YƐSUKOA YƐFI MAEKA NEAZO NE ANU A?
3. Wɔ Maeka mekɛ zo, ɛnee kɛzi Yizilayɛma tɛnlabelɛ de ɛ?
3 Bɛgenga Maeka 7:2-6. Gyihova ngapezonli Maeka nwunle kɛ Yizilayɛma sunsum nu gyinlabelɛ ɛlɛsɛkye hɔkpulale kɛ ɔzɛkyele bɔkɔɔ wɔ Belemgbunli atisesebɛ Ehaze tumililɛ bo la. Maeka vale Yizilayɛma mɔɔ anli nɔhalɛ la dole “mbowule nyɛma” nee “mbowuzaka” nwo. Kɛmɔ mbowule nee mbowuzaka boda awie mɔɔ kɛtia zo la, zɔhane ala a Yizilayɛma mɔɔ ɛnee bɛ ɛbɛla ɛkpɔlɔ la zɛkyele bɛdabɛ mɔɔ bɛ nee bɛ zianle la a. Bɛ ɛbɛlatane ne yɛle kpole ɔmanle agyalɛma bɔbɔ avinli zɛkyele. Maeka nwunle kɛ ɔnrɛhola ɔnrɛyɛ nwolɛ ɛhwee yemɔti ɔzɛlɛle Gyihova moalɛ. Akee ɔzile abotane ɔhendɛle kɛ Nyamenle bayɛ nwolɛ debie. Maeka nyianle anwodozo kɛ Gyihova bava ɔ nwo alie nu wɔ Ye mekɛ nu.
4. Ngyegyelɛ boni a yɛyia a?
4 Yɛde menli mɔɔ le angomedi kɛ Maeka mekɛ zo amra la avinli. Menli dɔɔnwo ‘ɛkpo amunli, bɛnzonle Nyamenle; bɛ ti yɛ se.’ (2 Tem. 3:2, 3) Saa bɛdabɛ mɔɔ yɛ nee bɛ yɛ gyima, yɛ sukuluma nee yɛ gɔnwo mɔ da angomedi subane ali a, ɔgyegye yɛ. Nyamenle azonvolɛ bie mɔ bɔbɔ lɛ ngyegyelɛ kpole. Gyisɛse hanle kɛ ye ɛdoavolɛma bayia abusua ɛkpɔlɛ, na ɔhanle edwɛkɛ mɔɔ ɔle kɛ mɔɔ ɔwɔ Maeka 7:6 la ɔvale ɔhilele kɛzi edwɛkɛ ne banyia bɛ nwo zo tumi la anu. Gyisɛse hanle kɛ, “Membale kɛ mebamaa mralɛ mrenya adwazo atia bɛ ze mɔ, mralɛ mraalɛ adwazo atia bɛ nli mɔ, nwuvolɛ mraalɛ adwazo atia bɛ hu mɔ bɛ nli mɔ. Sonla biala kpɔvolɛma kpalɛ vi ɔdaye ye sua nu.” (Mat. 10:35, 36) Nea kɛzi ɔyɛ se kɛ yɛbagyinla yɛ mbusuafoɔ mɔɔ bɛnle diedima la agolobɛnwo nee bɛ dwazotia nloa a! Saa yɛyia sɔnea zɛhae a, ɔnle kɛ yɛmaa yɛ sa nu to. Emomu, ɔwɔ kɛ yɛdi nɔhalɛ na yɛfa abotane yɛkendɛ kɛ Gyihova bali nwolɛ gyima. Saa yɛkɔ zo yɛsɛlɛ ye moalɛ a, ɔbamaa yɛ anwosesebɛ nee nrɛlɛbɛ yeamaa yɛagyinla ɔ nloa.
5, 6. Kɛzi Gyihova manle Maeka ahatualɛ ɛ, na duzu a Maeka annwu ye a?
5 Gyihova manle Maeka ahatualɛ wɔ ye abotane ne anwo. Maeka nwunle Belemgbunli Ehaze nee ye tumililɛ ɛtane ne awieleɛ. Ɔnwunle Ehaze ara Belemgbunli kpalɛ Hɛzikaya mɔɔ ralile ebia ne na ɔvale nɔhalɛ ɛzonlenlɛ ɔziele ɛkɛ ne bieko la. Yɛɛ Gyihova ndɛnebualɛ mɔɔ ɔtia Samɛlea mɔɔ ɔluale Maeka anwo zo ɔhanle la rale nu wɔ mekɛ mɔɔ Aseleama ratetale Yizilayɛ sɔlɔ belemgbunlililɛ ne la.—Maeka 1:6.
6 Noko akee, Maeka annwu kɛzi Gyihova manle ngapezo ne mɔɔ ɔhanle la kɔsɔɔti rale nu la. Kɛ neazo la, Maeka hɛlɛle kɛ: ‘Mekɛ ne mɔɔ li amozi la anu, boka ne mɔɔ Gyihova Ɛzonlenlɛ Sua ne gyi zolɛ la bayɛ boka tendenle adɛla ewiade boka biala. Maanle maanle bapia ara nwolɛ, na menli dɔɔnwo baraha kɛ, “Bɛrɛla bɛmaa yɛhɔ Gyihova Boka ne azo.”’ (Maeka 4:1, 2) Maeka wule kolaa na ngapezo ɛhye ara nu. Noko, ɔbɔle kpɔkɛ kɛ ɔbali nɔhalɛ yeamaa Gyihova yeahɔ ewule nu, ɔnva nwo mɔɔ ɛnee menli mɔɔ bikye ye ɛlɛyɛ la. Ɔlua ɛhye ati, Maeka hɛlɛle kɛ: “Maanle maanle kɔsɔɔti di bɛ nyamenle ne mɔ mɛla zo na bɛsonle bɛ, na yɛmɛ, yɛbazonle [Gyihova] yɛ Nyamenle ne na yɛali ye mɛla zo dahuu.” (Maeka 4:5) Maeka holale hendɛle abotane nu wɔ ngyegyelɛ mekɛ zɔhane anu ɔluakɛ ɛnee ɔlɛ anwodozo kɛ Gyihova bamaa Ye ɛwɔkɛ mɔɔ yebɔ la kɔsɔɔti ara nu. Ngapezonli nɔhavo ɛhye vale ɔ nwo dole Gyihova anwo zo.
7, 8. (a) Kɛmɔti a yɛbahola yɛanyia anwodozo ɛ? (b) Duzu a bamaa mekɛ ne aze ndɛndɛ a?
7 Yɛlɛ anwodozo ɛhye bie wɔ Gyihova anu ɔ? Yɛlɛ mɔɔ yɛbagyinla zo yɛanyia zɛhae anwodozo ne bie la. Yɛdayɛ mumua ne yɛnwu Maeka ngapezo ne mɔɔ ɛra nu la. Wɔ “mekɛ ne mɔɔ li amozi la anu,” menli dɔɔnwo mɔɔ vi maanle nee mbusua kɔsɔɔti anu na bɛka aneɛ ngakyile la bara ‘boka ne mɔɔ Gyihova Ɛzonlenlɛ Sua ne gyi zolɛ la azo.’ Ɔnva nwo kɛ bɛvi maanle ngakyile nu la, zɛhae azonvolɛ ne mɔ, “bɛbabolo bɛ konle dadeɛ ne mɔ bɛava bɛazo ɛya” yɛɛ “bɛnrɛzukoa konle ɛhonlɛ bieko.” (Maeka 4:3) Nea nwolɛ adenle kpole mɔɔ yɛlɛ kɛ yɛboka Gyihova menli mɔɔ bɛlɛ anzondwolɛ la anwo a!
8 Ndelebɛbo wɔ nu kɛ, yɛkpondɛ kɛ Gyihova fa ɛtane ewiade ɛhye ba ye awieleɛ la. Saa yɛbahola yɛahendɛ wɔ abotane nu a, ɔwɔ kɛ yɛnyia Gyihova adwenle ne bie. Yeva kenle yezie ɛkɛ mɔɔ ɔbalua “sonla ne mɔɔ yedu ye yezie ɛkɛ,” Gyisɛse Kelaese anwo zo yeabua alesama ndɛne. (Gyi. 17:31) Noko, kolaa na zɔhane mekɛ ne adwu la, Nyamenle ɛmaa menli kɔsɔɔti adenle kɛ bɛzukoa “nɔhalɛ” ne na bɛva bɛli gyima amaa bɛanyia ngoane. Menli ngoane la esiane nu. (Bɛgenga 1 Temɔte 2:3, 4.) Saa yɛbɔ mɔdenle yɛboa menli yɛmaa bɛnyia Nyamenle anwo nɔhalɛ ndelebɛbo a, mekɛ mɔɔ ɛha na Gyihova abua ndɛne ne la baze ndɛndɛ. Ɔnrɛhyɛ, mekɛ ne bawie arɛlevilɛ nu. Saa ɔba ye zɔ a, nea kɛzi yɛ nye balie kɛ yɛbɔle mɔdenle yɛyɛle Belemgbunlililɛ edwɛkɛ ɛhanlɛ gyima ne a!
YƐ ƐHENDƐLƐ MEKƐ NE AWIELEƐ NWO SƐKƐLƐNEƐ
9-11. Edwɛkɛ mɔɔ wɔ 1 Tɛsalonaekama 5:3 la ɛra nu ɔ? Kilehile nu.
9 Bɛgenga 1 Tɛsalonaekama 5:1-3. Ɔnrɛhyɛ maanle maanle ne baha kɛ “Debie biala ɛla boɛ.” “Ɔwɔ kɛ yɛmaa yɛ nye gyinla zolɛ na yɛyɛ yɛ nye gyɛlɛmgbɛɛnye” na zɔhane nolobɔlɛ ne ambɛlɛbɛla yɛ. (1 Tɛs. 5:6) Bɛmaa yɛva mekɛ ekyi yɛzuzu ninyɛne mɔɔ bamaa bɛabɔ nolo ɛhye la anwo amaa yɛahola yɛazinza sunsum nu.
10 Mekɛ mɔɔ ewiade konle nwiɔ ne mɔ rale awieleɛ la, maanle maanle ne hanle kɛ anzondwolɛ ɛra. Mɔɔ ewiade konle ne mɔɔ lumua rale ye awieleɛ la, bɛvale Maanle Maanle Ngyekyeleɛ ne bɛziele ɛkɛ mɔɔ ɛnee bɛ nye la kɛ ɔbava anzondwolɛ yeara. Nzinlii mɔɔ ewiade konle mɔɔ to zo nwiɔ rale ye awieleɛ la, ɛnee bɛ nye la kɛ Maamgbole Koyɛlɛ Eku ne bava anzondwolɛ ara azɛlɛ ye azo. Maanle mgbanyima nee ɛzonlenlɛ nu adekilevoma anye la kɛ ngyehyɛleɛ ɛhye bava anzondwolɛ arɛlɛ alesama. Kɛ neazo la, wɔ 1986, Maamgbole Koyɛlɛ Eku ne hanle kɛ ɛvolɛ zɔhane le Ewiade Amuala Anzondwolɛ mekɛ. Maanle mgbanyima nee ɛzonlenlɛ dɔɔnwo adekilevoma yɛɛ Katelek Asɔne ne kpanyinli mɔɔ wɔ Assisi, Italy la, bɔle nu yɛle anzondwolɛ nwo nzɛlɛlɛ wɔ ɛvolɛ zɔhane.
11 Noko akee, anzondwolɛ nee banebɔlɛ nwo nolobɔlɛ ɛhye mɔ ɛngile kɛ ngapezo mɔɔ wɔ 1 Tɛsalonaekama 5:3 la ɛra nu. Duzu ati ɔ? Ɔluakɛ ngapezo ne ka kɛ “mekɛ ne anu ala yɛɛ munzule ne bazi a” noko ɔtɛsile.
12. Duzu a yɛze ye wɔ nolo mɔɔ bɛbabɔ kɛ “Debie biala ɛla boɛ” la anwo a?
12 Nwane mɔ a babɔ nolo titile ɛhye kɛ “Debie biala ɛla boɛ” a? Duzu a Keleseɛnemaanle ne nee ɛzonlenlɛ gyɛne nu mgbanyima bayɛ a? Duzu a arane mgbanyima bɛayɛ ye wɔ zɛhae nolobɔlɛ ne anwo a? Ngɛlɛlera ne ɛnga nwolɛ edwɛkɛ ɛngile yɛ. Mɔɔ yɛze ye la a le kɛ ɔnva nwo kɛzi nolobɔlɛ ne bayɛ biala la, bɛbava bɛali menli adwenle. Seetan a bahɔ zo ali ewiade ɛhye azo tumi a. Yezɛkye yebo zo, na kɛ ɔbayɛ ala ɛne. Saa yɛ nuhua bie die Seetan adalɛ edwɛkɛ ɛhye di na ɔkpo afoa biala mɔɔ yɛngyi kɛ Keleseɛnema la a, ɔbayɛ alɔbɔlɛ kpole!
13. Duzu ati a anwumabɔvolɛ ne mɔ dedɛ ɛzɛkyelɛ anwoma ne anu ɛ?
13 Bɛgenga Yekile 7:1-4. Mekɛ mɔɔ yɛlɛkendɛ kɛ 1 Tɛsalonaekama 5:3 ne bara nu la, anwumabɔvolɛma mɔɔ bɛlɛ tumi la dedɛ ɛzɛkyelɛ anwoma ne anu. Duzu a bɛlɛkendɛ a? Debie titile ko mɔɔ ɛzoanvolɛ Dwɔn hanle nwolɛ edwɛkɛ la a le “yɛ Nyamenle ne sonvolɛma ne mɔ” mɔɔ bɛkpokpa bɛ mɔɔ bɛbazɔ bɛ nloa bɔkɔɔ la.a Saa bɛsɔ bɛ nloa bɛwie bɔkɔɔ a anwumabɔvolɛ ne mɔ bagyakyi ɛzɛkyelɛ anwoma ne anu. Duzu a akee bazi a?
14. Duzu a kile kɛ Babelɔn Kpole ne awieleɛ ɛbikye a?
14 Babelɔn Kpole ne mɔɔ ɔle ewiade adalɛ ɛzonlenlɛ maanle ne la bahɔ ɛzɛkyelɛ nu. “Maanle maanle, menli, aneɛ ngakyile, yɛɛ mbusua kɔsɔɔti” ɛnrɛhola ɛnrɛva moalɛ kpalɛ biala ɛnrɛmaa ye. Kɛkala bɔbɔ, yɛnwu kɛ ye awieleɛ ɛbikye. (Yek. 16:12; 17:15-18; 18:7, 8, 21) Nɔhalɛ, yɛnwu ɛhye ɔluakɛ menli tendɛ tia ɛzonlenlɛ nee ɛzonlenlɛ mgbanyima wɔ adwelie ngɛlata nu. Yemɔ bɔbɔ, Babelɔn Kpole ne anu mgbanyima te nganeɛ kɛ debie biala ɛnrɛzi bɛ nwo zo. Nea nvonleɛ kpole mɔɔ bɛyɛ a! Mekɛ mɔɔ bɛbabɔ ye nolo kɛ “Debie biala ɛla boɛ” la, Seetan maanyɛlɛ ngyehyɛleɛ ne mɔ bateta adalɛ ɛzonlenlɛ arɛlevilɛ nu na yeaye ye yeavi ɛkɛ bɔkɔɔ. Bɛnrɛnwu Babelɔn Kpole ne bieko ɛlɛ! Nɔhalɛ nu, ɔfɛta kɛ yɛsi abotane yɛkendɛ mekɛ zɛhae mɔɔ nwolɛ hyia la.—Yek. 18:8, 10.
KƐZI YƐBAHILE ANYEZƆLƐ WƆ NYAMENLE ABOTANE NE ANWO Ɛ?
15. Duzu ati a Gyihova ɛdo ɔ rɛle aze ɛ?
15 Ɔnva nwo kɛ menli tendɛ tia Gyihova duma ne la, yezi abotane ɔlɛkendɛ mekɛ kpalɛ mɔɔ ɔbava yeali nwolɛ gyima la. Gyihova ɛngulo kɛ bɛbazɛkye bɛdabɛ mɔɔ bɛlɛ ahonle kpalɛ la. (2 Pita 3:9, 10) Asoo kɛ yɛte nganeɛ la ɛne? Kolaa na Gyihova kenle ne ara la, yɛbahola yɛahile ye abotane ne anwo anyezɔlɛ wɔ ndenle ɛhye mɔ azo.
16, 17. (a) Duzu ati a yɛkulo kɛ yɛboa bɛdabɛ mɔɔ bɛyɛ bɛtɛɛ la ɛ? (b) Kɛmɔti a ɔhyia kɛ bɛdabɛ mɔɔ bɛyɛ bɛtɛɛ la yɛ ye ndɛ sia ba Gyihova ɛkɛ ɛ?
16 Boa bɛdabɛ mɔɔ bɛyɛ bɛtɛɛ la. Gyisɛse hanle kɛ saa bɛnwu boane ko mɔɔ minlinle la a anyelielɛ kpole ba anwuma. (Mat. 18:14; Luku 15:3-7) Ɔda ali kɛ Gyihova dwenle bɛdabɛ mɔɔ bɛkulo ye duma ne la anwo, saa bɔbɔ bɛyɛ bɛtɛɛ wɔ ye ɛzonlenlɛ ne anu a. Saa yɛboa zɛhae menli ne yɛmaa bɛsia bɛba asafo ne anu a, yɛmaa Gyihova nee ye anwumabɔvolɛma ne anye die.
17 Ɛboka menli mɔɔ ɛyɛ bɛtɛɛ la ɔ? Bie a awie wɔ asafo ne anu yeyɛ wɔ ɛtane yemɔti wɔgyakyi asafo ne. Kɛkala mɔɔ mekɛ ɛgua nu la, biza ɛ nwo kɛ: ‘Asoo me ɛbɛlabɔlɛ ɛyɛ kpalɛ, anzɛɛ me nye die tɛla mekɛ mɔɔ ɛnee mewɔ asafo ne anu la ɔ? Asoo Gyihova a vonle me a, anzɛɛ dasanli mɔɔ ɔnli munli la? Asoo Gyihova Nyamenle ɛyɛ debie ɛtane ɛtia me ɛlɛ?’ Nɔhalɛ, ɔyɛ debie kpalɛ ɔmaa yɛ dahuu. Saa bɔbɔ yɛnyɛ yɛ nwo zo mɔɔ yɛyila yɛmaa ye la anwo gyima a, ɔmaa yɛ sa ka ninyɛne kpalɛ mɔɔ maa yɛ nye die la. (Gye. 1:16, 17) Ɔnrɛhyɛ, Gyihova kenle ne bara. Ɛnɛ a le mekɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛsia yɛbafea yɛ anwuma Selɛ ne asa abo nee asafo ne anu a. Ɔboalekɛ ɛkɛ ne ala a banebɔlɛ wɔ wɔ awieleɛ mekɛ ɛhye anu a.—Mɛla 33:27; Hib. 10:24, 25.
Gyihova menli bɔ mɔdenle biala kɛ bɛbaboa bɛdabɛ mɔɔ bɛyɛ bɛtɛɛ la bamaa bɛazia bɛara Gyihova ɛkɛ (Nea ɛdendɛkpunli 16, 17)
18. Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛboa bɛdabɛ mɔɔ bɛli yɛ nyunlu la ɛ?
18 Bɛva nɔhalɛlilɛ bɛboa bɛdabɛ mɔɔ bɛli bɛ nyunlu la. Kɛ Mboaneneavolɛ mɔɔ lɛ ɛlɔlɛ la, Gyihova kile yɛ adenle na ɔbɔ yɛ nwo bane. Yekpa ɔ Ra ne kɛ Mboaneneavolɛ Kpanyinli wɔ ye mboane ne mɔ anwo zo. (1 Pita 5:4) Mgbanyima mɔɔ bɛwɔ asafo mɔɔ bo 100,000 anu la nea Nyamenle mboane ne anu ko biala. (Gyi. 20:28) Saa yɛfa nɔhalɛlilɛ yɛboa bɛdabɛ mɔɔ bɛkpa bɛ kɛ bɛli yɛ nyunlu la a, ɛnee yɛlɛda anyezɔlɛ ali wɔ mɔɔ Gyihova nee Gyisɛse ɛyɛ ɛmaa yɛ la anwo.
19. Kɛ ɔkɛyɛ na yɛahola yɛabikye yɛ nwo ngoko ngoko ɛ?
19 Bɛbikye bɛ nwo ngoko ngoko. Duzu a ɛhye kile a? Saa kpɔvolɛ bie teta sogyama mɔɔ bɛtete bɛ kpalɛ la a, sogyama ne twe bikye bɛ nwo. Ɛhye maa ɔyɛ se kɛ bɛbali bɛ nwo zo konim. Seetan ɛlɛgyegye Nyamenle menli kpalɛ. Ɛnɛ ɛnle mekɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛko yɛtia yɛ nwo a. Ɛnɛ a le mekɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛbikye yɛ nwo ngoko ngoko na yɛbu yɛ nye yɛgua awie mɔ sinlidɔlɛ zo na yɛnyia anwodozo wɔ adehilelɛ mɔɔ Gyihova fa maa yɛ la anu kpalɛ a.
Ɛnɛ a le mekɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛbikye yɛ nwo ngoko ngoko yɛsi Seetan nee ye sunsum ɛtane ne mɔ adenle a (Nea ɛdendɛkpunli 19)
20. Duzu a ɔwɔ kɛ yɛyɛ ye ɛnɛ a?
20 Bɛmaa yɛ kɔsɔɔti yɛyɛ yɛ nye gyɛlɛmgbɛɛnye na yɛhendɛ. Bɛmaa yɛzi abotane yɛhendɛ mekɛ mɔɔ bɛbabɔ nolo kɛ “Debie biala ɛla boɛ” nee mekɛ mɔɔ bɛbazɔ bɛdabɛ mɔɔ bɛkpa bɛ la anloa bɔkɔɔ la. Ɛhye anzi, anwumabɔvolɛ nna ne bagyakyi ɛzɛkyelɛ anwoma ne anu bɛazɛkye Babelɔn Kpole ne. Mekɛ mɔɔ yɛlɛkendɛ kɛ ninyɛne ɛhye mɔ basisi la, bɛmaa yɛli adehilelɛ biala mɔɔ bɛdabɛ mɔɔ bɛkpa bɛ kɛ bɛli yɛ nyunlu wɔ Gyihova ahyehyɛdeɛ ne anu kɛva kɛmaa yɛ la azo. Bɛmaa yɛbikye yɛ nwo ngoko ngoko yɛzi Abɔnsam nee ye sunsum ɛtane ne mɔ adenle! Ɛnɛ a le mekɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛtie edwɛndolɛnli ne folɛdulɛ ɛhye a: ‘Bɛdabɛ mɔɔ bɛlɛkendɛ Gyihova la, bɛzi ahonle na bɛgyinla kpundii.’—Edw. 31:24.
a Saa ɛkpondɛ ngakyile mɔɔ wɔ kɛzi bɛbalumua bɛazɔ menli mɔɔ bɛkpokpa bɛ la anloa nee kɛzi bɛbazɔ bɛ nloa bɔkɔɔ la avinli a, nea The Watchtower, January 1, 2007, mukelɛ 30-31.