52 MAAKE
“Ɔboa Me”
MƆƆ Dwɔn Maake le kpavolɛ bɔbɔ la ɔhilele kɛ ɔlɛ akɛnrasesebɛ. Menli mɔɔ dedɛ akodeɛ la hyele Gyisɛse Kelaese, bɛkyekyele ye na bɛ nee ye hɔle. Ɛzoanvolɛma ne amuala nriandile. Noko, Baebolo ne ka kɛ “kpavolɛ bie” nyianle akɛnrasesebɛ na ɔdoale Gyisɛse. Menli bie nwunle ye na bɛyɛle kɛ bɛkye ye. Noko ɔgyakyile ye lenen ɛdanlɛ ne anu ɔmaanle bɛ na “ɔlɛle ɔ nwo zɔ” ɔnriandile ɔhɔle. Maake Edwɛkpa ne ala a ka edwɛkɛ ɛhye a, ɔti menli dɔɔnwo die di kɛ ɔbayɛ kɛ kpavolɛ ne mɔɔ bɛambɔ ye duma la a le Maake.
Ɛnee Maake nee ye mame de Gyɛlusalɛm, na ɔbayɛ kɛ ɛnee ye mame le sukoavolɛ. Mɔɔ Gyisɛse wule la anzi, ɛnee asafo ne yia wɔ ye mame sua nu ɛkɛ. Ɛhye ati a ɛzoanvolɛ Pita hɔle bɛ sua nu ɛkɛ wɔ nɔe ne mɔɔ anwumabɔvolɛ ne yele ye vile efiade la. Ɔda ali kɛ ɛnee Maake ze Gyisɛse ɛzoanvolɛma nee ɛdoavolɛma ne anu dɔɔnwo. Bie a ɔzukoale akɛnrasesebɛ nwo debie dɔɔnwo ɔvile bɛ ɛkɛ.
Kɛyɛ ɛvolɛ 46 Y.M., Maake busuanli Baanabase nee ɛzoanvolɛ Pɔɔlo hɔle Gyɛlusalɛm, na bɛ nye liele kpavolɛ Maake anwo. Ɔti bɛ nee ye ziale hɔle Anteɔko. Kɛyɛ ɛvolɛ ko anzi, Pɔɔlo nee Baanabase vale Dwɔn Maake bokale bɛ nwo wɔ bɛ edwɛkpatɛlɛvolɛ adendulɛ ne anu! Ɔliele ɔdole nu kɛ ɔbabɛlɛ ɔ nwo aze yeayɛ edwɛkpatɛlɛvolɛma ɛhye mɔ mɔɔ bɔ mɔdenle la “boavolɛ” anzɛɛ sonvolɛ.
Wɔ mekɛ zɔhane, ɛnee adendulɛ ɛnla aze yɛɛ ɔyɛ ɛzulolɛ. Nzinlii Pɔɔlo hɛlɛle kɛ ɔyiale ‘azule nye esiane, nwule avinli esiane, suakpole zo esiane, fienemgbole nu esiane yɛɛ nyevile nye esiane’ wɔ ye adendulɛ ne dɔɔnwo anu. (2 Kɔl. 11:26) Ɛnee ɔwɔ kɛ Maake mɔɔ le boavolɛ la yɛ debie biala mɔɔ Pɔɔlo nee Baanabase mɔɔ asafo ne anu amra bu bɛ kpalɛ la baha la. Asoo ɛnee gyima ne bo ɔ nwo zo ɔ? Baebolo ne anga. Noko ɔka kɛ mɔɔ bɛdwule Pamefelea la, Maake gyakyile Pɔɔlo nee Baanabase ɛkɛ na ɔziale ɔhɔle ye sua zo Gyɛlusalɛm. Mɔɔ ɔhɔle la, ɔbayɛ kɛ bɛ nye anlie nwo, na ɔgyegyele Pɔɔlo kpalɛ.
Mɔɔ Pɔɔlo nee Baanabase ziale rale na mekɛ guale nu la, bɛyɛle kɛ bɛbazia bɛahɔ bieko. Ɛnee Baanabase kpondɛ kɛ bɛ nee Maake kɔ. Noko Pɔɔlo nee ye anyɛ adwenle. Ɔbayɛ kɛ ɛnee ɔnlie Maake ɔnli. Pɔɔlo nee Baanabase anloa anzɛ bɛ nwo, ɔti ɔmaanle “akɛsakɛsa kpole” rale bɛ avinli. Baanabase vale Maake na bɛhɔle Saepelɛse bɛhɔdoale bɛ edwɛkɛhanlɛ gyima ne azo. Pɔɔlo kpondɛle awie gyɛne na ɔ nee ye hɔle.
Ɔbayɛ kɛ ɛhye gyegyele Maake kpalɛ. Yemaa Pɔɔlo mɔɔ ɔbu ye kpalɛ la ɛli nyane yɛɛ yemaa menli nwiɔ mɔɔ bɛle agɔnwolɛma kpalɛ la avinli ɛtete. Asoo Maake vale edwɛkɛ ne anwo ɛya ziele ye nu anzɛɛ ɔ rɛle bɔle ɔ? Kyɛkyɛ!
Nwolɛ adenle kpole bie vile Maake asa noko yeammaa ɔ sa nu ando
Maake bɔle mɔdenle boale ɔ gɔnwo mɔ Kilisienema. Kɛyɛ ɛvolɛ 60-61 Y.M., bɛhyele Pɔɔlo na bɛmaanle ɔdɛnlanle sua nu wɔ Wulomu. Ɔhɛlɛle kɛlata na ɔhanle ye wɔ nu kɛ ɛnee Maake wɔ ɔ nwo ɛkɛ. Pɔɔlo hanle kɛ Maake ‘ɛkyekye ɔ rɛle kpole kpalɛ.’ Akee kɛyɛ ɛvolɛ 62 yɛɛ 64 Y.M., ɛzoanvolɛ Pita noko hɛlɛle kɛlata na ɔbɔle Maake duma wɔ nu. Ɔbayɛ kɛ Maake dule adenle hɔle Babelɔn mɔɔ wɔ moamoa la kɛ ɔkaboa Pita mɔɔ ɛnee yeyɛ kpanyinli la. Pita hanle kɛ Maake le ‘ɔ ra.’ Nea kɛzi ɔbayɛ kɛ Maake kyekyele Pita arɛle la! Bie a Pita hanle mekɛ mɔɔ ɔ nee Gyisɛse Kelaese luale la anwo edwɛkɛ dɔɔnwo hilele Maake. Mɔɔ Maake hɛlɛle ye Edwɛkpa ne la, bie a ɛnee ɔwɔ Wulomu na ɔvale ninyɛne dɔɔnwo mɔɔ dole Pita mɔɔ bie a ɔhanle ɔhilele ye la ɔbokale nwo.
Pɔɔlo hanle Maake anwo edwɛkɛ mɔɔ li awieleɛ la wɔ Ngɛlɛlera ne anu. Ɛnee bɛdo Pɔɔlo efiade bieko na ɔhɛlɛle Timote kɛ ɔrakpɔla ye na anrɛɛ ɔ nee Maake ɛrɛla. Duzu ati ɔ? Pɔɔlo hanle kɛ: “Ɔboa me wɔ ɛzonlenlɛ gyima ne anu.” Ɛnee bɛ mu nwiɔ bɛ nye die kɛ bɛbaboa Pɔɔlo na bɛakyekye ɔ rɛle wɔ mekɛ mɔɔ ɔka ekyii ɔwu la. Kɛmɔ ngyegyelɛ mɔɔ Maake yiale la anzi ɔbɔle mɔdenle ɔnyianle akɛnrasesebɛ la ati, ɔholale ɔboale ɔ mediema na Gyihova Nyamenle hulole ye edwɛkɛ kpalɛ.
Kenga Baebolo kɛlɛtokɛ ne:
Ka nwolɛ edwɛkɛ:
Ndenle boni mɔ azo a Maake hilele kɛ ɔlɛ akɛnrasesebɛ a?
Yɛ Neɛnleanu
1. Duzu ati a yɛkola yɛka kɛ ɛnee Maake abusua ne lɛ ezukoa a? (w10 3/15 6 ¶6–7 ¶1-wcgr)
2. Duzu gyima a ɔbayɛ kɛ Maake yɛle kɛ “boavolɛ” maanle Baanabase nee Pɔɔlo a? (Gyi. 13:5; w10 3/15 7 ¶5-wcgr)
3. Ɛleka boni mɔ a ɔbayɛ kɛ Maake dule adenle hɔle a? (w10 3/15 8 ¶6-8-wcgr) A
Nvoninli A: Ɛleka ngakyile mɔɔ ɔbayɛ kɛ Maake hɔle zo la
4. Maa neazo mɔɔ kile kɛ bie a Maake dele edwɛkɛ mɔɔ ɔhanle wɔ ye Edwɛkpa ne anu la bie mɔ vile Pita ɛkɛ la. (w08 2/1 26 ¶1-wcgr)
Suzu Ɛzukoalɛdeɛ Ne Mɔ Anwo
Bɛanga Maake anwo edwɛkɛ kɛ ɔle ɛzoanvolɛ anzɛɛ ngapezonli. Noko ɔbɛlɛle ɔ nwo aze ɔzonlenle awie mɔ. Kɛ ɔkɛyɛ na yɛazonle awie mɔ ɛnɛ ɛ?
Nwolɛ adenle mɔɔ ɛnee Maake ɛlɛfa aboa Pɔɔlo la vile ɔ sa wɔ mekɛ bie anu, noko ɔhɔle zo ɔlile nɔhalɛ. Saa nwolɛ adenle bie fi yɛ sa a, duzu a yɛbahola yɛazukoa yɛavi ye ɛkɛ a? B
Nvoninli B
Ndenle gyɛne boni mɔ a ɛbalua zo wɔazukoa Maake akɛnrasesebɛ ne wɔ wɔ ɛbɛlabɔlɛ nu a?
Dwenledwenle Kɛlɛtokɛ Ne Anwo
Duzu a kɛlɛtokɛ ɛhye maa menwu ye wɔ Gyihova anwo a?
Kɛzi kɛlɛtokɛ ɛhye fale Gyihova bodane ne anwo ɛ?
Duzu ati a ɔyɛ wɔ fɛ kɛ bɛkpale Maake kɛ ɔhɔboka Kelaese anwo bɛli tumi wɔ anwuma a?
Sukoa Dɔɔnwo
Duzu a maa Maake edwɛkpa ne yɛ ngakyile a?