Ɛzinzalɛ Arane YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Ɛzinzalɛ Arane
YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Nzema
@
  • ɛ
  • ɔ
  • Ɛ
  • Ɔ
  • BAEBOLO
  • MBULUKU
  • DEBIEZUKOALƐ
  • od m. 193-205
  • Foa 2: Kilisienema Ɛbɛlabɔlɛ

Vidio biala ɛnle foa ɛhye

Mmafa ɛya vidio ne angola ambuke

  • Foa 2: Kilisienema Ɛbɛlabɔlɛ
  • Ahyehyɛdeɛ Mɔɔ Yɛ Gyihova Ɛhulolɛdeɛ
  • Edwɛkɛ Mɔɔ Nee Ye Le Ko
  • ‘Ɛkulo Ɛ Gɔnwo Kɛ Ɛdawɔ Ɛ Nwo Ɔ’?
    Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo—2015
  • Kɛ Ɔkɛyɛ Na Kilisienema Agyalɛ Ayɛ Kpalɛ La
    Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2016
Ahyehyɛdeɛ Mɔɔ Yɛ Gyihova Ɛhulolɛdeɛ
od m. 193-205

KPUYA MƆƆ BƐBIZEBIZA MENLI MƆƆ KULO KƐ BƐSƆNE BƐ LA

Foa 2: Kilisienema Ɛbɛlabɔlɛ

Baebolo ne mɔɔ wɔzukoa la ɛmaa wɔnwu mɔɔ Gyihova kpondɛ kɛ ɛyɛ nee kɛzi ɔwɔ kɛ ɛdi ye tenlene ngyinlazo ne mɔ azo la. Amaa wɔava ninyɛne mɔɔ wɔzukoa wɔayɛ gyima la, bie a ɛnee ɔwɔ kɛ ɛyɛ nzenzaleɛ dɔɔnwo wɔ wɔ ɛbɛlabɔlɛ nee wɔ nyɛleɛ nu. Kɛkala mɔɔ wɔbɔ kpɔkɛ kɛ ɛbava Gyihova tenlene ngyinlazo ne mɔ wɔabɔ wɔ ɛbɛla la, akee ɛbahola wɔazonle kɛ edwɛkpa ne anwo sonvolɛ mɔɔ ɔdie wɔ ɔto nu a.

Kpuya ɛhye mɔ mɔɔ doɔdoa zo mɔɔ ɛbazuzu nwolɛ bieko la bamaa Gyihova tenlene ngyinlazo ne mɔ aha wɔ adwenle nu kpalɛ na wɔahakye ninyɛne bie mɔ mɔɔ ɛbahola wɔayɛ amaa wɔayɛ ye sonvolɛ mɔɔ ɔdie wɔ ɔto nu la. Edwɛkɛ ɛhye bamaa wɔanwu kɛzi ɔhyia kɛ ɛfa adwenle anzɛɛ tiboa kpalɛ ɛyɛ ninyɛne kɔsɔɔti ɛwula Gyihova anyunlunyia la.​—2 Kɔl. 1:12, ɔbdw; 1 Tim. 1:19; 1 Pita 3:16, 21.

Ɛleka mɔɔ wɔzukoa debie wɔradwu la, ɔda ali wienyi kɛ ɛ nye ɛbolo kɛ ɛbabɛlɛ ɛ nwo aze wɔamaa Gyihova tumililɛ ne na wɔaraboka ye ahyehyɛdeɛ ne anwo. Kpuya nee Baebolo nu edwɛkɛ mɔɔ doɔdoa zo la baboa wɔ yeamaa wɔanleɛnlea kɛzi ɛte ɛ nwo aze mɔɔ ɛbɛlɛ wɔamaa ngyehyɛleɛ mɔɔ Gyihova ɛyɛ wɔ asafo ne anu, abusua ne anu yɛɛ ewiade ɛhye anu maanyɛlɛ ngyehyɛleɛ ne mɔ abo la anu. Ɛhye bamaa ɛ nye alie ngyehyɛleɛ mɔɔ Gyihova ɛyɛ kɛ ɔfa yeahilehile ye menli amaa bɛ diedi ayɛ kpole la anwo kpalɛ. Ngyehyɛleɛ ne bie a le kɛ ɛbahɔ debiezukoalɛ na wɔava ɛ nwo wɔawula nu kɛ mɔɔ wɔ tɛnlabelɛ ne de la.

Bieko, foa ɛhye bahwe wɔ adwenle azie kɛzi ɔhyia kɛ ɛfa ɛ nwo ɛwula Belemgbunlililɛ edwɛkɛhanlɛ gyima ne anu dahuu, na ɛboa awie mɔ ɛmaa bɛbanwu Gyihova nee mɔɔ ɔlɛyɛ yeamaa alesama la azo. (Mat. 24:14; 28:19, 20) Mɔɔ li awieleɛ la, ɔbamaa wɔahakye anyebolo mɔɔ wɔ ɛ nwo zo mɔɔ wɔyila wɔmaa Gyihova Nyamenle nee wɔ ɛzɔnenlɛ ne anu la dahuu. Nwu ye kɛ Gyihova anye sɔ wɔ ahonle nu mɔɔ wɔvi wɔlie ye ɛlolɛ kpole ne wɔdo nu la.

1. Kilisienema agyalɛ nwo ngyinlazo boni a wɔ ɛkɛ a? Ngɛlɛlera ne anu ngyinlazo kokye mɔɔ maa awie kola bɔ ewole la a le boni?

• “Bɛtɛkengale kɛ ahenle mɔɔ bɔle bɛ la bɔle bɛ nrenyia nee raalɛ wɔ mɔlebɛbo ne na ɔhanle kɛ: ‘Ɛhye ati a nrenyia bagyakyi ye papa nee ye mame na yeahɔbeta ɔ ye anwo na bɛ mu nwiɔ bɛayɛ nwonane ko la ɔ’? Yemɔti bɛnle nwiɔ bieko, emomu nwonane ko. Zɔhane ati, mɔɔ Nyamenle ɛha ɛbɔ nu la, mmamaa awie biala kpakye nu. . . . Awie biala mɔɔ tɛ adwɔmane ɛbɛla ti ɔkɛbɔ ɔ ye ewole na ɔkɛgya fofolɛ la ɛzɛkye agyalɛ.”​—Mat. 19:4-6, 9.

2. Duzu ati a ɔwɔ kɛ menli mɔɔ de kɛ kunli nee yelɛ la dua adenle kpalɛ zo gya bɛ nwo a? Saa wɔgya a, asoo wɔva wɔ agyalɛ ne wɔwula arane nu kɛ mɔɔ mɛla ne kile la ɔ?

• “Kɔ zo kakye bɛ kɛ bɛbɛlɛ bɛ nwo aze na bɛyɛ tieyɛ bɛmaa arane nee tumivolɛma.”​—Tae. 3:1.

• “Bɛ muala bɛli agyalɛ eni, na bɛmmagua agyalɛ ɛkpa ne anwo evinli, ɔluakɛ Nyamenle babua bɛdabɛ mɔɔ bɛle adwɔmane nee agyalɛzɛkyelɛma la ndɛne.”​—Hib. 13:4.

3. Ɛzonlelilɛ boni a ɛlɛ ye wɔ abusua ne anu a?

• “Me ra, die wɔ papa ɛdenrɛdenrɛlɛ to nu, yɛɛ mmakpo wɔ mame adehilelɛ.”​—Mrɛ. 1:8.

• “Kunli a le ɔ ye ati a kɛ mɔɔ Kelaese le asafo ne ati la . . . Kunlima, bɛhɔ zo bɛhulo bɛ ye mɔ, kɛ mɔɔ Kelaese noko hulole asafo ne na ɔwule ɔmaanle ye la.”​—Ɛfɛ. 5:23, 25.

• “Selɛma, bɛmmaka bɛ mra ɛya, emomu bɛhɔ zo bɛva Gyihova folɛdulɛ nee ye ngilehilelɛ bɛtete bɛ.”​—Ɛfɛ. 6:4.

• “Ngakula, bɛdie bɛ awovolɛ wɔ debie biala anu, ɔluakɛ ɛhye a sɔ Awulae anye a.”​—Kɔl. 3:20.

• “Bɛmɛ yelɛma, bɛbɛlɛ bɛ nwo aze bɛmaa bɛ hu mɔ.”​—1 Pita 3:1.

4. Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛbu ngoane ɛ?

• “[Nyamenle a maa] menli kɔsɔɔti ngoane nee ɛnwomenle nee debie biala a. . . . Ɔlua ɔ nwo zo a yɛlɛ ngoane na yɛkɔ yɛba na yɛwɔ ɛkɛ a.”​—Gyi. 17:25, 28.

5. Duzu ati a ɔnle kɛ yɛku awie, mɔɔ adɔma mɔɔ bɛtɛwole ye bɔbɔ la boka nwo a?

• “Saa mrenyia ɛlɛko na bɛkɔsi nrenzɛvolɛ na . . . esiane bie si a, ɛnee bɛva ngoane bɛzie ngoane bo zo.”​—Ɛzɛ. 21:22, 23.

• “Mekɛ mɔɔ mele mogya ɛdɔkɛ la, ɛ nye bɔbɔ nwunle me; ɛnee bɛhɛlɛ ye nvɛyeba ne mɔ amuala wɔ wɔ buluku ne anu, wɔ kenle mɔɔ bɛyɛle bɛ, kolaa na bɛabɔ bɛ nuhua biala la.”​—Edw. 139:16.

• “Gyihova kyi . . . ɛsalɛ mɔɔ ka tenlenenli mogya gua la.”​—Mrɛ. 6:16, 17.

6. Mɛla boni a Nyamenle ɛva ɛmaa wɔ mogya nwo a?

• “Bɛhwe bɛ nwo bɛvi . . . mogya [nee] nane mɔɔ bɛlofo ye . . . [la anwo].”​—Gyi. 15:29.

7. Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛkulo yɛ mediema Kilisienema a?

• “Melɛmaa bɛ mɛla fofolɛ kɛ bɛhulo bɛ nwo ngoko; kɛ mɔɔ mehulo bɛ la, bɛdabɛ noko bɛhulo bɛ nwo ngoko. Saa bɛkulo bɛ nwo a​—menli kɔsɔɔti banwu kɛ bɛle me ɛdoavolɛma.”​—Dwɔn 13:34, 35.

8. Amaa awie mɔɔ lɛ ewulenzane anzɛɛ ewule ɛzulolɛ bie anva anzane menli fofolɛ la: (a) Duzu ati a ɔnle kɛ ɔyɛ awie atuu anzɛɛ ɔfo ɔ nloa ɛ? (b) Duzu ati a saa awie mɔ anvɛlɛ ye wɔ bɛ sua nu a ɔnle kɛ ɔmaa ɔgyegye ye ɛ? (d) Duzu ati a ɔwɔ kɛ awie mɔɔ lɛ ewulenzane la fi ye ɛhulolɛ nu maa bɛneɛnlea ye mogya nu kolaa na ɔ nee awie adu na bɛagya bɛ nwo ɛ? (ɛ) Duzu ati a ɔwɔ kɛ awie mɔɔ lɛ ewulenzane la ka nwolɛ edwɛkɛ kile mgbanyima avinli ngitanwodivolɛ ne kolaa na bɛazɔne ye ɛ?

• “Ɔnle kɛ bɛtua awie biala kakɛ kyesɛ ɛlɔlɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛnyia bɛmaa bɛ nwo la ala. . . . ‘Kulo ɛ gɔnwo kɛ ɛ nwo.’ Ɛlɔlɛ ɛnyɛ ɔ gɔnwo ɛtane.”​—Wlo. 13:8-10.

• “Bɛmmadwenle bɛ ngomekye bɛ boɛyɛlɛ nwo, emomu bɛdwenle awie mɔ noko ɛdeɛ nwo.”​—Fel. 2:4.

9. Duzu ati a Gyihova kulo kɛ yɛfa awie mɔ ɛtane yɛkyɛ bɛ a?

• “Saa bɛ nuhua bie lɛ edwɛkɛ tia ɔ gɔnwo bɔbɔ a, bɛhɔ zo bɛnyia abotane bɛmaa bɛ nwo na bɛva bɛhyɛ bɛ nwo bɔkɔɔ. Kɛ mɔɔ Gyihova ɛva bɛ ɛtane ɛhyɛ bɛ bɔkɔɔ la, bɛdabɛ noko bɛyɛ ye zɔhane ala.”​—Kɔl. 3:13.

10. Saa adiema bie sɛkye wɔ duma anzɛɛ sisi wɔ a, duzu a ɔwɔ kɛ ɛyɛ a?

• “Saa ɛ diema yɛ wɔ ɛtane a, kɔ na ɛ nee ye bɛ mu nwiɔ ala bɛhɔha na maa ɔnwu ye nvonleɛ ne. Saa ɔtie wɔ a, wɔnyia ɛ diema. Noko saa yeandie wɔ a, fa sonla ko anzɛɛ menli nwiɔ boka ɛ nwo, amaa edwɛkɛ biala agyinla alasevolɛ nwiɔ anzɛɛ nsa daselɛlilɛ zo. Saa yeandie bɛ a, ka kile asafo ne. Saa yeandie asafo ne noko a, bu ye kɛ ɔle maanle maanle ne anu sonla nee adwuledievolɛ.”​—Mat. 18:15-17.

11. Kɛzi Gyihova bu ɛtane ɛhye mɔ ɛ?

▪ Adwɔmanebɔlɛ

▪ Ananze mɔɔ bɛfa bɛdi gyima wɔ ɛzonlenlɛ nu

▪ Menli mɔɔ bɛ awodeɛ le ko la nla

▪ Awule

▪ Kyakyadolɛ

▪ Nzabolɛ

• “Bɛmmamaa bɛbɛlɛbɛla bɛ. Menli mɔɔ bɔ adwɔmane, awozonle ɛzonlenlɛma, agyalɛzɛkyelɛma, mrenyia mɔɔ maa mrenyia fa bɛ, mrenyia mɔɔ fa bɛ gɔnwo mɔ mrenyia, nwule, anyeboloma, nzabovoma, menli mɔɔ bɔ aholoba yɛɛ nzisima ɛnrɛnyia Nyamenle Belemgbunlililɛ ne.”​—1 Kɔl. 6:9, 10.

12. Kpɔkɛ boni a wɔzi ye wɔ adwɔmane ɛbɛla mɔɔ bie a le nla ngakyile mɔɔ menli mɔɔ ɛnle agyalɛma fa bɛ nwo wula nu la anwo a?

• “Bɛnriandi adwɔmane ɛbɛla!”​—1 Kɔl. 6:18.

13. Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛtwe yɛ nwo yɛfi nyiletane mɔɔ ka bɛ ɛkɛ anzɛɛ sɛkye adwenle ne la anwo a?

• “Bɛva bɛ sonlabaka ne bɛmaa Nyamenle kɛ afɔlebɔlɛ mɔɔ de ngoane nu, nwolɛ te na ɔsɔ Nyamenle anye, ɛzonlenlɛ nwuanzanwuanza mɔɔ bɛdwenle nwo bɛyɛ la. Na bɛmmasukoa ewiade ɛhye anu menli ne, emomu bɛhakyi bɛ subane na bɛnyia adwenle fofolɛ amaa bɛazɔ bɛanlea na bɛanwu Nyamenle ɛhulolɛdeɛ ne mɔɔ le kpalɛ na ɔsɔ ɛnyelɛ na ɔdi munli la.”​—Wlo. 12:1, 2.

14. Sunsum ɛtane nyɛleɛ mɔɔ Nyamenle kyi la bie mɔ a le boni?

• “Ɔnle kɛ bɛnwu awie biala mɔɔ . . . wɔ bɛ avinli, awie mɔɔ kɔ abisadeɛ, awie mɔɔ ye ngonyia, awie mɔɔ kpondɛ mɔɔ bazi kenle bie la anwo sɛkɛlɛneɛ, awie biala mɔɔ kye awie mɔ sili, awie biala mɔɔ biza awie mɔɔ tendɛ sunsum ɛtane nloa zo la edwɛkɛ anzɛɛ awie mɔɔ ka kenle bie edwɛkɛ, anzɛɛ awie biala mɔɔ biza mowuamra anwo edwɛkɛ la.”​—Dit. 18:10, 11.

15. Saa awie yɛ ɛtane kpole na ɔkpondɛ kɛ ɔnyia Gyihova anyunlu ɛlolɛ bieko a, duzu a ndɛndɛ ne ala ɔwɔ kɛ ɔyɛ a?

• “Menganle me ɛtane mengilele wɔ; meanvea me nvonleɛ zo. Menganle kɛ: ‘Mebaha me mɛladonlɛ ne mɔ meahile Gyihova.’”​—Edw. 32:5.

• “Bɛ nuhua bie ɛnde kpɔkɛ ɔ? Bɛmaa ɔvɛlɛ asafo ne anu mgbanyima wɔ ɔ nwo ɛkɛ, na bɛyɛ asɔne bɛmaa ye, na bɛkpokpa ye nwole wɔ Gyihova duma nu. Na asɔne mɔɔ bɛfa diedi bɛyɛ la bamaa mɔɔ ɛnde kpɔkɛ la ade kpɔkɛ, na Gyihova bamaa ye zo. Na saa yeyɛ ɛtane bie a bɛbava bɛahyɛ ye.”​—Gye. 5:14, 15.

16. Saa ɛze kɛ ɛ gɔnwo Kilisienenli bie ɛyɛ ɛtane kpole bie a, duzu a ɔwɔ kɛ ɛyɛ a?

• “Saa awie nwu ɛtaneyɛlɛ bie anzɛɛ ɔte nwolɛ edwɛkɛ na ɔle nwolɛ dasevolɛ na bɛfɛlɛ ye bagua nu kɛ ɔrali nwolɛ daselɛ na yeanga a, ɛnee yeyɛ ɛtane, na ɔbali ye ɛtane ne anwo ɛzonle.”​—Lɛv. 5:1.

17. Saa bɛbɔ nolo kɛ awie bie ɛnle Gyihova Dasevolɛ bieko a, kɛzi ɔwɔ kɛ yɛ nee ye di ɛ?

• “Bɛ nee awie biala mɔɔ bɛfɛlɛ ye adiema na ɔbɔ adwɔmane anzɛɛ ɔle anyebolo anzɛɛ ɔsonle awozonle anzɛɛ ɔbɔ aholoba anzɛɛ ɔle nzanli anzɛɛ ɔle nzisi la mmatu, bɛ nee sonla zɛhae mmadi debie bɔbɔ.”​—1 Kɔl. 5:11.

• “Saa awie ba bɛ nwo na ɔnlɛ ngilehilelɛ ɛhye a, bɛmmadie ye bɛkɔ bɛ azua nu yɛɛ bɛmmabiza ye ahye.”​—2 Dwɔn 10.

18. Duzu ati a ɔwɔ kɛ ɛ gɔnwo mɔ kpalɛ kpalɛ yɛ menli mɔɔ kulo Gyihova la ɛ?

• “Sonla mɔɔ nee nrɛlɛbɛvolɛ dua la banwu nrɛlɛbɛ, noko mɔɔ nee koasea tu la, edwɛkɛ bado ye.”​—Mrɛ. 13:20.

• “Bɛmmamaa bɛbɛlɛbɛla bɛ. Agɔnwolɛ ɛtane sɛkye ɛbɛla kpalɛ.”​—1 Kɔl. 15:33.

19. Duzu ati a Gyihova Alasevolɛ ɛngyi afoa biala wɔ maanyɛlɛ nu a?

• “Bɛnle ewiade ne afoa kɛ mɔɔ [medame Gyisɛse] menle ewiade ne afoa la.”​—Dwɔn 17:16.

20. Duzu ati a ɔwɔ kɛ ɛtie arane ne ɛ?

• “Bɛmaa awie biala ɛbɛlɛ ɔ nwo aze ɛmaa tumivolɛma ne, ɔluakɛ tumivolɛ biala ɛnle ɛkɛ mɔɔ tɛ Nyamenle a maanle ye adenle a; na tumivolɛma mɔɔ bɛwɔ ɛkɛ la, Nyamenle a ɛva bɛ ɛzie bɛ gyinlabelɛ ngakyile ne mɔ a.”​—Wlo. 13:1.

21. Saa sonla mɛla nee Nyamenle mɛla ɛnyia a, duzu a ɛbayɛ a?

• “Ɔwɔ kɛ yɛtie Nyamenle kɛ tumivolɛ na tɛ menli ɔ.”​—Gyi. 5:29.

22. Ngɛlɛlera boni mɔ a bahola aboa wɔ yeamaa wɔahwe ɛ nwo wɔavi ewiade ne anwo wɔ mekɛ mɔɔ ɛlɛkpondɛ gyima la ɛ?

• “Maanle bie ɛnrɛva konle dadeɛ ɛnrɛra maanle gyɛne nwo zo, yɛɛ bɛnrɛzukoa konle ɛhonlɛ bieko.”​—Maeka 4:3.

• “Bɛvi ye nu [Babelɔn Kpole ne], me menli, saa bɛngulo kɛ bɛnyia ye ɛtane ne anu kyɛfoa na bɛnyia ye ngyegyelɛ ne bie a.”​—Yek. 18:4.

23. Nwɔhoa nee anyelielɛ ninyɛne boni mɔ a ɛbakpa a, na nuhua ne boni a ɛbakpo a?

• “Gyihova . . . kyi awie biala mɔɔ kulo basabasayɛlɛ la.”​—Edw. 11:5.

• “Bɛhyi mɔɔ le ɛtane la; bɛbeta mɔɔ le kpalɛ la anwo.”​—Wlo. 12:9.

• “Debie biala mɔɔ le nɔhalɛ, debie biala mɔɔ nwolɛ hyia, debie biala mɔɔ le tenlene, debie biala mɔɔ nwolɛ te, debie biala mɔɔ maa bɛnyia ɛlɔlɛ, debie biala mɔɔ bɛka nwolɛ edwɛkɛ kpalɛ, ɛbɛla kpalɛ biala, nee debie biala mɔɔ ayɛlɛyelɛ wɔ nwolɛ la, bɛhɔ zo bɛzuzu ninyɛne ɛhye mɔ anwo.”​—Fel. 4:8.

24. Duzu ati a Gyihova Alasevolɛ nee ɛzonlenlɛ ngakyile ɛmbɔ nu ɛnzonle ɛ?

• “Bɛnrɛhola bɛnrɛli aleɛ wɔ “Gyihova ɛkponle zo” na eza bɛali aleɛ wɔ sunsum ɛtane ɛkponle zo.”​—1 Kɔl. 10:21.

• “‘Bɛhwe bɛ nwo,’ Gyihova a se a, ‘na bɛmmafa bɛ sa bɛka debie mɔɔ anwo ɛnde la’; ‘na mebalie bɛ.’”​—2 Kɔl. 6:17.

25. Ngyinlazo boni mɔ a baboa wɔ yeamaa wɔazi kpɔkɛ wɔ ɛvoyialilɛ nwo a?

• “Bɛfonlanle maanle maanle ne mɔ anu na bɛzukoale bɛ ndenle ne mɔ bɛyɛle bie. Bɛhɔle zo bɛzonlenle bɛ awozonle ne mɔ, na ɛhye rayɛle ɛhane maanle bɛ.”​—Edw. 106:35, 36.

• “Mowuamra ɛnze ɛhwee.”​—Nol. 9:5.

• “Bɛnle ewiade ne afoa kɛ mɔɔ menle ewiade ne afoa la.”​—Dwɔn 17:16.

• “Mekɛ mɔɔ ɛpɛ nu la bɛvale mekɛ dɔɔnwo bɛyɛle mɔɔ maanle maanle ne kulo la, bɛvale bɛ nwo bɛwulale anyiemgba ɛbɛla, atiakunluwɔzo ɛtane, nza dɔɔnwo ɛnlonlɛ, anyelielɛ mgbane mgbane, nzama agɔnwolɛvalɛ nee awozonle ɛzonlenlɛ mɔɔ le kyibadeɛ la anu.”​—1 Pita 4:3.

26. Kɛzi Baebolo nu neazo bahola aboa wɔ yeamaa wɔazi awolɛ kenle ɛlilɛ nwo kpɔkɛ ɛ?

• “Kenle nsa ne azo, Falo lile ye awolɛ kenle, na ɔdole ɛkponle ɔmaanle ye sonvolɛma ne kɔsɔɔti, na ɔyele nzasuvolɛ kpanyinli ne nee paanotovolɛ kpanyinli ne ɔrale ye sonvolɛma ne anyunlu. Ɔvale nzasuvolɛ kpanyinli ne gyinlabelɛ ne ɔmaanle ye bieko . . . Noko ɔhendanle paanotovolɛ kpanyinli ne wɔ baka zo.”​—Gyn. 40:20-22.

• “Mekɛ mɔɔ Hɛlɔdo ɛlɛdi ye awolɛ kenle la, Hɛlɔdease ara raalɛ ne razile agole wɔ ɔ bo na Hɛlɔdo anye liele nwolɛ kpalɛ yemɔti ɔhanle ndane ɔbɔle ɛwɔkɛ kɛ debie biala mɔɔ ɔbabiza la ɔbava yeamaa ye. Yemɔti, ye mame maanle ɔhanle kɛ: ‘Fa Dwɔn Sɔnevolɛ ne ati to apawa nu maa me wɔ ɛke.’ Yemɔti ɔzoanle ɔmaanle bɛhɔpɛle Dwɔn ati wɔ efiade ne.”​—Mat. 14:6-8, 10.

27. Duzu ati a ɛkulo kɛ ɛfa mgbanyima ne mɔ adehilelɛ ɛyɛ gyima ɛ?

• “Bɛdie menli mɔɔ li bɛ nyunlu la na bɛbɛlɛ bɛ nwo aze bɛmaa bɛ, ɔluakɛ bɛmɛ a bɛlɛnea bɛ nwo zo kɛ menli mɔɔ bɛbabu nwolɛ mgbonda a, amaa bɛava fɛlɛkolilɛ bɛayɛ ɛhye na tɛ nyanelilɛ, tɛ ye zɔhane a, ɔnrɛwie bɛ boɛ.”​—Hib. 13:17.

28. Duzu ati a ɔhyia kɛ ɛ nee wɔ abusua ne ye mekɛ bie sie ɛkɛ bɛfa bɛkenga Baebolo ne na bɛsukoa dahuu ɛ?

• “Ɔ nye die Gyihova mɛla ne anwo, na ɔkenga Ye mɛla ne na ɔdwenledwenle nwolɛ alehyenlɛ nee aledwolɛ. Ɔbayɛ kɛ baka mɔɔ bɛlua ye wɔ azudenle nloa, baka mɔɔ so ma wɔ ye mekɛ nloa la, ye nya ɛmkpolo. Na debie biala mɔɔ ɔyɛ la bawie boɛ.”​—Edw. 1:2, 3.

29. Duzu ati a ɛ nye die debiezukoalɛ ɛhɔlɛ nee mualɛ ɛmaanlɛ nwo a?

• “Mebabɔ wɔ duma meahile me mediema ne mɔ; mebaye wɔ ayɛlɛ wɔ asafo ne anu.”​—Edw. 22:22.

• “Na bɛmaa yɛzuzu yɛ nwo ngoko amaa yɛamaa yɛ nwo anwosesebɛ yɛahɔ ɛlɔlɛ nee gyima kpalɛ ɛyɛlɛ nu, bɛmmamaa yɛgyakyi kɛ yɛkɛhɔ yɛ nyianu ne mɔ, kɛ mɔɔ yeyɛ bie mɔ subane la, emomu bɛmaa yɛmaa yɛ nwo anwosesebɛ, titili wɔ mekɛ mɔɔ bɛkɛnwu kɛ kenle ne ɛlɛbikye la.”​—Hib. 10:24, 25.

30. Gyima mɔɔ anwo hyia kpalɛ la boni a Gyisɛse ɛva ɛmaa yɛ kɛ yɛyɛ a?

• “Yemɔti, bɛhɔ, bɛyɛ maanle maanle kɔsɔɔti anu menli me ɛdoavolɛma, bɛzɔne bɛ . . . , bɛhilehile bɛ bɛmaa bɛli ninyɛne kɔsɔɔti mɔɔ meha mehile bɛ la azo.”​—Mat. 28:19, 20.

31. Saa yɛlɛye ndoboa yɛaboa Belemgbunlililɛ gyima ne anzɛɛ yɛ mediema mrenyia nee mraalɛ a, subane boni a Gyihova kpondɛ kɛ yɛnyia a?

• “Fa wɔ ninyɛne mɔɔ sonle bolɛ la di Gyihova eni.”​—Mrɛ. 3:9.

• “Bɛmaa awie biala ɛyɛ mɔɔ yezuzu nwo wɔ ye ahonle nu la, ɔmmatwenlehwenle ɔ bo aze anzɛɛ ɔyɛ ye kɛ asɛɛ yemia la ati ɔ, ɔluakɛ Nyamenle kulo mɔɔ te ɔ nyunlu kyɛ debie la.”​—2 Kɔl. 9:7.

32. Ngyegyelɛ boni mɔ a Kilisienema anye la kɛ bɛbayia a?

• “Anyelielɛ a le bɛdabɛ mɔɔ tenleneyɛlɛ ti bɛyɛ bɛ kpɔdekpɔde la, ɔluakɛ anwuma Belemgbunlililɛ ne le bɛ ɛdeɛ. Anyelielɛ ɛha bɛ kɛ medame ti menli bɔ bɛ aholoba na bɛyɛ bɛ kpɔdekpɔde na bɛbɔ adalɛ bɛfa edwɛkɛ bɛto bɛ nwo zo la. Bɛmaa bɛ nye ɛlie na bɛli fɛlɛko, ɔluakɛ bɛ ahatualɛ le kpole wɔ anwuma, zɔhane ala a bɛyɛle ngapezoma mɔɔ limoale bɛ nyunlu la kpɔdekpɔde a.”​—Mat. 5:10-12.

33. Duzu ati a ɔle nwolɛ adenle titili kɛ bɛbazɔne wɔ kɛ ɛle Gyihova Alasevolɛ ne mɔ anu ko ɛ?

• “Wɔ edwɛkɛ ne yɛle anyelielɛ nee fɛlɛkolilɛ wɔ me ahonle nu, ɔluakɛ bɛfa wɔ duma bɛfɛlɛ me, O Gyihova, [Nyamenle].”​—Gyɛ. 15:16.

    Nzema Mbuluku Ngakyile (1982-2026)
    Fi Nu
    Kɔ Nu
    • Nzema
    • Fa Nwa Awie
    • Mɔɔ ɛkulo
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Nwolɛ Mɛla
    • Fealeranu Edwɛkɛ
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Kɔ Nu
    Fa Nwa Awie