TILE BULU NEE NNA
Ɛbahola Wɔanyia Ngyekyeleɛ Fofolɛ Ne Azo Nvasoɛ
1. Gyima ngakyile nwiɔ boni a Gyɛlɛmaya yɛle a?
GYIHOVA manle Gyɛlɛmaya gyima ngakyile nwiɔ. Ɛnee ko a le kɛ ‘ɔtudu na yeabubu, ɔsɛkye bɛ na yeavuandi bɛ yeagua.’ Ɛnee ko ne noko a le kɛ ‘ɔkyekye na yealua.’ Ngapezonli ne yɛle mɔɔ lumua la ɔlua Dwuuma adubɛnwo ɛtaneyɛlɛ ne mɔɔ ɔkpale nwolɛ ɛdanlɛ, na ɔhanle Nyamenle ndɛnebualɛ ɔtiale bɛ nee Babelɔn la azo. Noko, Gyɛlɛmaya hanle anyelazo nwo edwɛkɛ wɔ ye ngapezo ne anu. Ɔhanle ɔdole ɛkɛ ne kɛ Nyamenle bakyekye mɔɔ yebɔ kpɔkɛ kɛ ɔkyekye la na yealua mɔɔ yebɔ kpɔkɛ kɛ ɔdua la. Kɛ neazo la, mekɛ mɔɔ Gyɛlɛmaya hwenle adwenle hɔle Dwuuma mɔɔ bɛbazia bɛava bɛ bɛara bɛ sua zo bieko azo la ɛnee ɔlɛyɛ ye gyima ne mɔɔ tɔ zo nwiɔ la.—Gyɛ. 1:10; 30:17, 18.
2. Duzu ati a Gyihova buale ye menli ne ndɛne a, na ɔyɛle ɔhɔdwule ni?
2 Ɛralɛ ne mɔɔ bɛbazia bara mɔɔ Gyɛlɛmaya hanle nwolɛ edwɛkɛ la ɛngile kɛ Nyamenle badɛfɛdɛfɛ ye menli ne anzɛɛ ɔnrɛli pɛlepɛle. Kyɛkyɛ, ɛnee ɔbabua Dwuuma mɔɔ bɛde atua la ndɛne. (Bɛgenga Gyɛlɛmaya 16:17, 18.) Wɔ Gyɛlɛmaya mekɛ zo, ɛnee Gyɛlusalɛmma ekyi bie ala a “di pɛlepɛle” anzɛɛ “[ka] nɔhalɛ” a, na ɛnee Gyihova abotane ne ɛwie. Ɔhanle kɛ: “Akee mezi bɛ nwo abotane mevɛ.” (Gyɛ. 5:1; 15:6, 7) Ɛnee zɔhane Dwuuma ne “[ɛlɛyɛ] bɛ ze mɔ mɔɔ kpole kɛ bɛnrɛdie” Gyihova edwɛkɛ la nyɛleɛ ne bie. Bieko, bɛluale adalɛ nyamenle mɔɔ bɛzonlenle bɛ la azo bɛhanle Nyamenle ɛya. (Gyɛ. 11:10; 34:18) Ɛnee Gyihova badenrɛ ye menli ne zo, noko ‘ɔbazuzu yeadea bɛ.’ Ɛhye ati, menli bie mɔ banwu mɔɔ bɛyɛ la na bɛazia bɛara ye ɛkɛ.—Gyɛ. 30:11; 46:28.
3. Kɛmɔti a ɔwɔ kɛ ɛsuzu ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo ngapezo ne anwo ɛ?
3 Nyamenle manle Gyɛlɛmaya hanle debie mɔɔ zolɛ bayɛ nvasoɛ kpole wɔ mekɛ tendenle nu la anwo edwɛkɛ dole ɛkɛ—ngyekyeleɛ fofolɛ bie. Saa yɛsuzu Gyɛlɛmaya ngapezo edwɛkɛ ne anwo a, ɔmaa yɛnyia ndelebɛbo dɔɔnwo mɔɔ ɔti ɔwɔ kɛ yɛfa yɛ adwenle yɛsie deɛ kɛnlɛma ɛhye: ngyekyeleɛ fofolɛ ne azo la. Ɛnee ɔbagyinla ngyekyeleɛ ne mɔɔ bɛ nee Yizilayɛma yɛle wɔ Adendulɛ ne anzi, mɔɔ ɛnee ɔlua Mosisi anwo zo la agyakɛ anu. (Bɛgenga Gyɛlɛmaya 31:31, 32.) Mekɛ mɔɔ Gyisɛse Kelaese ɛlɛfa Awulae Nɔsolɛ Aleɛ ne azie ɛkɛ la, ɔhanle ngyekyeleɛ fofolɛ ɛhye anwo edwɛkɛ, yemɔti ɔwɔ kɛ yɛsuzu nwo. (Luku 22:20) Ɛzoanvolɛ Pɔɔlo hanle ngyekyeleɛ ɛhye anwo edwɛkɛ wɔ mekɛ mɔɔ ɔlɛkɛlɛ Hibuluma la. Ɔhanle Gyɛlɛmaya ngapezo ne anu edwɛkɛ ne na ɔzile kɛzi ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo hyia la azo. (Hib. 8:7-9) Noko ngyekyeleɛ fofolɛ ne a le duzu? Kɛmɔti a ɛnee nwolɛ hyia ɛ? Nwane mɔ a wɔ nu a, na kɛzi ɛbanyia zolɛ nvasoɛ ɛ? Bɛmaa yɛnlea.
DUZU ATI A BƐYƐLE NGYEKYELEƐ FOFOLƐ NE A?
4. Duzu a Mɛla ngyekyeleɛ ne yɛle a?
4 Saa yɛbade ngyekyeleɛ fofolɛ ne abo a, ɔwɔ kɛ yɛdumua yɛte bodane mɔɔ ɔti bɛyɛle dɛba ne, mɔɔ le Mɛla ngyekyeleɛ ne la abo. Ɛnee ɔbayɛ ninyɛne dɔɔnwo yeamaa maanle mɔɔ ɛnee bɛlɛkendɛ Abozonli ne mɔɔ bɛbɔ ɔ nwo ɛwɔkɛ, mɔɔ bɛbalua ɔ nwo zo bayila menli dɔɔnwo la. (Mɔl. 22:17, 18) Mekɛ mɔɔ Yizilayɛma liele Mɛla ngyekyeleɛ ne dole nu la, bɛyɛle Nyamenle “ɛdeɛ.” Wɔ zɔhane ngyekyeleɛ ne abo, ɛnee Livae abusua ne anu a bɛbaye ɛsɔfoma bɛamaa maanle ne a. Mekɛ mɔɔ Gyihova nee Yizilayɛma ɛlɛyɛ zɔhane ngyekyeleɛ ne wɔ Saenae Boka ne anwo la, ɔhanle ‘ɛsɔfoma belemgbunlililɛ nee maanle nwuanzanwuanza’ nwo edwɛkɛ noko yeangile mekɛ nee adenle mɔɔ bɛbalua zo bɛayɛ zɔ la. (Ade. 19:5-8) Kɔkpula zɔhane mekɛ ne, ngyekyeleɛ ne manle ɔlale ali wienyi kɛ Yizilayɛma angola anli Mɛla ne kɔsɔɔti azo. Yemɔti ɔmanle bɛ ɛtane ne mɔ lale ali. Ɛhye ati, wɔ Mɛla ne abo, ɛnee ɔwɔ kɛ Yizilayɛma bɔ afɔle dahuu fa kpɔda bɛ ɛtane. Noko, ɔda ali wienyi kɛ ɛnee bɛhyia debie bieko, afɔlebɔlɛ mɔɔ di munli mɔɔ ɔngyia kɛ bɛbɔ ye bieko la. Nɔhalɛ nu, ɛnee bɛhyia ɛtanefakyɛ mɔɔ wɔ ɛkɛ dahuu la.—Gal. 3:19-22.
5. Duzu ati a Gyihova hanle ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo edwɛkɛ a?
5 Ɛhye maa yɛkola yɛnwu deɛmɔti, mekɛ mɔɔ Mɛla ngyekyeleɛ ne wɔ ɛkɛ bɔbɔ la, Nyamenle manle Gyɛlɛmaya hanle ngyekyeleɛ fofolɛ nwo edwɛkɛ la. Ɔlua ye ɛlɔlɛ nee ye kpalɛyɛlɛ ne ati, ɛnee Gyihova kulo kɛ ɔyɛ debie mɔɔ baboa maanle dɔɔnwo la. Nyamenle luale Gyɛlɛmaya anwo zo hanle menli mɔɔ baboka kenlebie ngyekyeleɛ ɛhye anwo la anwo edwɛkɛ kɛ: “Mebava bɛ ɛtane meahyɛ bɛ, yɛɛ menrɛhakye bɛ ɛtane ne mɔ mɔɔ bɛyɛ la bieko.” (Gyɛ. 31:34) Bɛbɔle ɛwɔkɛ ɛhye wɔ Gyɛlɛmaya mekɛ zo ɛdeɛ, noko ɔmaa alesama kɔsɔɔti nyia anyelazo kɛnlɛma. Adenle boni azo?
6, 7. (a) Kɛzi bie mɔ te nganeɛ wɔ bɛ ɛtane nwo ɛ? (b) Duzu ati a ɛsuzu ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo a ɔbaboa wɔ ɛ?
6 Yɛtɔ sinli yɛɛ yɛta yɛnwu ye zɔ. Adiema bie mɔɔ ɛnee ɔlɛbɔ mɔdenle kɛ ɔdi ye sinlidɔlɛ bie azo la maa yɛnwu kɛzi ɛhye le zɔ la. Ɔhanle kɛ: “Saa mesia meyɛ ɛtane mɔɔ megyakyi la a ɛnee meyɛ basaa. Ɛnee mesuzu kɛ menrɛhola menrɛyɛ debie mɔɔ bamaa bɛava bɛahyɛ me la. Ɛnee ɔyɛ se kɛ mebayɛ asɔne. Meyɛ asɔne a mebɔ ɔ bo meka kɛ, ‘Gyihova, mengola mennwu kɛ ɛbadie asɔneyɛlɛ ɛhye, noko . . .’” Bie mɔ mɔɔ bɛzia bɛyɛ ɛtane mɔɔ bɛgyakyile anzɛɛ ɛyɛ ɛtane la ɛde nganeɛ kɛ asɛɛ “amungu” ɛheda bɛ asɔneyɛlɛ zo na ɔndwu Nyamenle ɛkɛ. (Awo. 3:44) Bie mɔ noko kakye ɛtane mɔɔ bɛyɛle ye mekɛ bie la na ɔgyegye bɛ kpalɛ. Keleseɛnema mɔɔ yɛ neazo kɛnlɛma bɔbɔ la kola ka edwɛkɛ mɔɔ bamaa nzinlii bɛanlu bɛ nwo la.—Gye. 3:5-10.
7 Ɔnle kɛ yɛ nuhua biala te nganeɛ kɛ ɔnrɛbɔ ɛbɛlatane ɛlɛ. (1 Kɔl. 10:12) Ɛzoanvolɛ Pɔɔlo bɔbɔ nwunle kɛ yeyɛ ɛtane. (Bɛgenga Wulomuma 7:21-25.) Edwɛkɛ ɛhye anwo, ɔwɔ kɛ yɛkakye ngyekyeleɛ fofolɛ ne. Nyamenle bɔle ɛwɔkɛ kɛ ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo debie titile ko a le kɛ ɔnrɛhakye ɛtane bieko. Nvasoɛ mɔɔ ɔnlɛ ye ɛsaso la boni ɛ! Ɔbayɛ kɛ ngyekyeleɛ ɛhye mɔɔ Gyɛlɛmaya hanle dole ɛkɛ la hanle ye ahonle kpalɛ, ɔwɔ kɛ ɔka yɛdayɛ noko ɔmaa yɛsukoa ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo debie na yɛnwu kɛzi yɛbanyia zolɛ nvasoɛ la.
Duzu ati a Nyamenle yɛle ngyekyeleɛ fofolɛ a?
NGYEKYELEƐ FOFOLƐ NE A LE DUZU?
8, 9. Duzu a Gyihova vale bɔle afɔle amaa yeahola yeava ɛtane yeahyɛ ɛ?
8 Saa ɛnwu Gyihova kpalɛ a, ɛbanwu kɛzi ɔle kpalɛ na ɔse alesama mɔɔ tɔ sinli anwunvɔne kpalɛ la. (Edw. 103:13, 14) Mekɛ mɔɔ Gyɛlɛmaya ka ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo edwɛkɛ la, ɔzile zolɛ kɛ Gyihova ‘bava bɛ ɛtane ahyɛ bɛ’ yɛɛ ɔnrɛhakye bɛ ɛtane ne mɔ bieko. (Gyɛ. 31:34) Ɛbahola wɔanwu kɛzi bie a Gyɛlɛmaya zuzule adenle mɔɔ Nyamenle balua zo ava ɛtane ahyɛ la anwo. Mekɛ mɔɔ ɔhanle ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo edwɛkɛ la, ɛnee ɔte ɔ bo kɛ Nyamenle ɛlɛkile kɛ ngyehyɛleɛ bie bahɔ zo wɔ Ɔdaye nee alesama avinli. Ɛnee Gyihova balua zɔhane ngyekyeleɛ ne azo yeamaa mɔɔ ɔmanle Gyɛlɛmaya hanle, mɔɔ ɛtanefakyɛ boka nwo la ayɛ zɔ. Ɛnee Nyamenle bamaa ye bodane ne anwo ninyɛne dɔɔnwo mɔɔ Mɛzaya ne ɛdeɛ mɔɔ ɔbayɛ boka nwo la ala ali nzinlii.
9 Bie a wɔnwu awovolɛ mɔɔ bɛ mra ɛzɛkye ɔluakɛ bɛndea bɛ la ati. Ɛdwenle kɛ Gyihova bayɛ zɔ ɔ? Kyɛkyɛ! Ɛhye da ali wɔ kɛzi ɔyɛle ngyekyeleɛ fofolɛ ne la anu. Nyamenle anyɛ ye mɔɔ ɔbapɛ ɛtane nu ala, emomu, ɔbɔle mɔdenle ɔluale ye pɛlepɛlelilɛ nwo ngyinlazo ne azo ɔyɛle debie mɔɔ bayɛ afɔlebɔlɛ kpole amaa ye amaa bɛalua mɛla adenle zo bɛava ɛtane bɛahyɛ la. Edwɛkɛ mɔɔ Pɔɔlo hanle wɔ mekɛ mɔɔ ɔlɛsuzu ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo la bamaa wɔade ɔ bo kpalɛ. (Bɛgenga Hibuluma 9:15, 22, 28.) Pɔɔlo hanle kɛ “bɛye menli kɔsɔɔti bɛvi ɛtane” nu na ɔhanle kɛ “ɔwɔ kɛ bɛtwi mogya na bɛava bɛali ɛtane nwo mgbɔdalɛ.” Wɔ ngyekyeleɛ fofolɛ ne anu, ɛhye ɛngile kɛ ɔwɔ kɛ bɛku nlankɛ nee mbɔnkye bɛfa bɛbɔ afɔle kɛmɔ ɛnee bɛyɛ ye wɔ Mɛla ne anu la. Gyisɛse mogya ne a maa ngyekyeleɛ fofolɛ ne yɛ gyima a. Ɔlua zɔhane afɔlebɔlɛ ne mɔɔ di munli la azo, Gyihova bahola ‘ava ɛtane nee nvonleɛ ahyɛ’ bɔkɔɔ. (Gyi. 2:38; 3:19) Noko ɛnee nwane mɔ a baboka ngyekyeleɛ fofolɛ ɛhye anwo na bɛanyia ɛtanefakyɛ a? Tɛ Dwuda maanle ne ɔ. Gyisɛse hanle kɛ Nyamenle bakpo Dwuuma mɔɔ bɔle nane afɔle wɔ Mɛla ne abo la, na Yeava yeamaa maanle gyɛne. (Mat. 21:43; Gyi. 3:13-15) Ɔlale ali kɛ ɛhye a le ‘Nyamenle Yizilayɛ ne,’ mɔɔ Keleseɛnema mɔɔ bɛva sunsum nwuanzanwuanza ne bɛkpokpa bɛ la a wɔ nu la. Ye sikalɛ a le kɛ, Nyamenle nee nwonane nu Yizilayɛma a yɛle Mɛla ngyekyeleɛ ne a, noko Gyihova Nyamenle nee sunsum nu Yizilayɛma a yɛle ngyekyeleɛ fofolɛ ne mɔɔ Gyisɛse a le Avinligyinlavolɛ la.—Gal. 6:16; Wulo. 9:6.
10. (a) Devidi ‘ngane’ ne a le nwane? (b) Kɛ ɔkɛyɛ na alesama anyia ‘ngane’ ne azo nvasoɛ ɛ?
10 Gyɛlɛmaya hanle Ahenle mɔɔ ɛlɛba, Mɛzaya ne, anwo edwɛkɛ kɛ Devidi ‘ngane.’ Ɛhye fɛta. Mekɛ bɔbɔ mɔɔ ɛnee Gyɛlɛmaya ɛlɛyɛ ye ngapezo gyima ne la, ɛnee bɛpɛ Devidi ebialilɛ abusua baka ne bɛdo ye aze. Noko akee, ɛnee ye dosinli ne ɛtɛwule. Mekɛ hɔle bie la, bɛwole Gyisɛse wɔ Belemgbunli Devidi abusua ne anu. Ɛnee bɛkola bɛfɛlɛ ye kɛ ‘Gyihova Le Yɛ Tenleneyɛlɛ,’ mɔɔ kile kɛ zɔhane subane ne hyia Nyamenle kpalɛ la. (Bɛgenga Gyɛlɛmaya 23:5, 6.) Gyihova manle adenle manle ɔ Ra kokye ne nwunle amaneɛ wɔ azɛlɛ ye azo na ɔwule. Akee Gyihova balua ye pɛlepɛlelilɛ ne azo ava bolɛ mɔɔ Devidi ‘ngane’ ne ɛkpɔnedeɛ afɔlebɔlɛ ne sonle la ayɛ debie mɔɔ bɛdua zo bɛfa ɛtane bɛkyɛ la. (Gyɛ. 33:15) Ɛhye bukele adenle manle bɛbuale alesama bie mɔ benle kɛ ‘bɛfɛta ngoane’ na bɛvale sunsum nwuanzanwuanza bɛkpokpale bɛ kɛ, menli mɔɔ bɛboka ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo la. Daselɛ bieko mɔɔ kile kɛ tenleneyɛlɛ hyia Nyamenle la a le kɛ, menli gyɛne mɔɔ bɛmboka ngyekyeleɛ ne anwo la kola yɛɛ bɛbanyia zolɛ nvasoɛ kɛmɔ yɛbanwu ye la.—Wulo. 5:18.
“Kelaese mɛla ne” maa awie fi ye ɛhulolɛ nu sonle Gyihova
11. (a) Bɛkɛlɛ ngyekyeleɛ fofolɛ ne anu mɛla ne wɔ ni? (b) Duzu ati a ‘mboane gyɛne’ ne anye die ngyekyeleɛ fofolɛ ne anu mɛla ne anwo a?
11 Ɛkulo kɛ ɛnwu ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo ninyɛne gyɛne ɔ? Ngakyile kpole ko mɔɔ wɔ yemɔ nee Mosisi Mɛla ngyekyeleɛ ne avinli la a le deɛ mɔɔ bɛhɛlɛle ye zo la. (Bɛgenga Gyɛlɛmaya 31:33.) Bɛhɛlɛle Mɛla Bulu, Mɛla ngyekyeleɛ ne wɔ awolɛ ndɛbandɛba zo, na awieleɛ bɔkɔɔ ne ɔminlinle. Noko, Gyɛlɛmaya hanle dole ɛkɛ ne kɛ bɛbahɛlɛ ngyekyeleɛ fofolɛ ne anu mɛla ne wɔ alesama ahonle nu, na yeaha ɛkɛ ne dahuu. Menli mɔɔ boka ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo, mɔɔ le Keleseɛnema mɔɔ bɛkpokpa bɛ la anye die mɛla ɛhye anwo. Na menli mɔɔ bɛmboka ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo fɔɔnwo, ‘mboane gyɛne,’ mɔɔ bɛlɛ anyelazo kɛ bɛbadɛnla azɛlɛ ye azo dahuu la ɛ? (Dwɔn 10:16) Menli ɛhye mɔ anye die Nyamenle mɛla nwo. Wɔ adenle bie azo, bɛle kɛ nyɛvolɛ mɔɔ ɛnee wɔ Yizilayɛ, mɔɔ liele Mosisi Mɛla ne dole nu na bɛnyianle zolɛ nvasoɛ la.—Sɛlɛ. 24:22; Ɛdi. 15:15.
12, 13. (a) Ngyekyeleɛ fofolɛ ne anu mɛla ne a le duzu? (b) Wɔ “Kelaese mɛla ne” abo, duzu ati a ɛte nganeɛ kɛ bɛnyɛ ye kyengye kɛ ɛzonle Nyamenle ɛ?
12 Kɛzi ɛbabua awie mɔɔ kɛbiza wɔ kɛ, ‘Duzu a le mɛla ɛhye mɔɔ bɛkɛlɛ ye wɔ Keleseɛnema mɔɔ bɛkpokpa bɛ la ahonle nu la ɛ?’ Bɛfɛlɛ mɛla ɛhye noko kɛ “Kelaese mɛla ne.” Bɛlumua bɛvale bɛmanle sunsum nu Yizilayɛma, menli mɔɔ wɔ ngyekyeleɛ fofolɛ ne anu la. (Gal. 6:2; Wulo. 2:28, 29) Ɛbahola wɔabɔ “Kelaese mɛla ne” kpɔkɛ ko wɔ edwɛkɛkpɔkɛ ko anu kɛ: ɛlɔlɛ. (Mat. 22:36-39) Kɛzi menli mɔɔ bɛkpokpa bɛ la maa bɛkɛlɛ mɛla ɛhye wɔ bɛ ahonle nu ɛ? Ndenle titile mɔɔ bɛdua zo bɛyɛ zɔ la a le kɛ bɛsukoa Nyamenle Edwɛkɛ yɛɛ bɛkɔ Gyihova anyunlu wɔ asɔneyɛlɛ nu. Ɔwɔ kɛ nɔhalɛ Keleseɛnema kɔsɔɔti yɛ ninyɛne ɛhye mɔ wɔ bɛ ɛbɛlabɔlɛ nu dahuu, ɔwɔ kɛ menli bɔbɔ mɔɔ bɛmboka ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo na bɛkpondɛ kɛ bɛnyia zolɛ nvasoɛ la noko yɛ zɔ.
13 Bɛha “Kelaese mɛla ne” anwo edwɛkɛ kɛ “fanwodi mɛla ne mɔɔ di munli” nee ‘alehelɛ mɛla.’ (Gye. 1:25; 2:12) Bɛwole menli dɔɔnwo bɛdole Mosisi Mɛla ne anu, noko awie biala ɛnle ɛkɛ mɔɔ bɛwo ye bɛto ngyekyeleɛ fofolɛ ne anzɛɛ Kelaese mɛla ne anu a. Bɛnyɛ ye kyengye kɛ awie biala mɔɔ kɛyɛ tieyɛ kɛmaa Kelaese mɛla ne la ɛzonle Nyamenle. Emomu, bɛ nye die kɛ bɛkɛnwu kɛ bɛkola bɛkɛlɛ Nyamenle mɛla ne wɔ ahonle nu, na menli mɔɔ wɔ ɛkɛ ɛnɛ la bahola anyia zɔhane ngyekyeleɛ ne mɔɔ Gyɛlɛmaya hanle dole ɛkɛ la azo nvasoɛ dahuu.
Kɛzi Nyamenle kola dua ngyekyeleɛ fofolɛ ne azo fa ɛtane kyɛ ɛ? Kɛ ɔkɛyɛ na wɔazukoa mɛla ne mɔɔ bɛkɛlɛ ye wɔ ahonle nu la anwo debie ɛ?
MENLI MƆƆ BANYIA NGYEKYELEƐ FOFOLƐ NE AZO NVASOƐ LA
14. Nwane mɔ a ɔda ali kɛ bɛbanyia ngyekyeleɛ fofolɛ ne azo nvasoɛ a?
14 Saa bie mɔ nwu kɛ 144,000 ne a boka ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo a, ɛnee bɛsuzu kɛ menli ɛhye mɔ ala a bɛbanyia zolɛ nvasoɛ a. Bie a ɛnee bɛsuzu zɔ ɔluakɛ menli mɔɔ bɛkpokpa bɛ la ala a di paano ne na bɛno nwanye ne bie wɔ ɛvolɛ biala Kelaese ewule ne Ngakyelɛlilɛ ne abo, ɛleka mɔɔ bɛfa nwanye ne bɛsie ɛkɛ bɛmaa ‘mogya ne mɔɔ sɔ ngyekyeleɛ ne anloa’ la. (Mak. 14:24) Noko, kakye kɛ, menli mɔɔ boka ngyekyeleɛ ne anwo la baboka Gyisɛse anwo kɛ Ebileham ‘alɔnra,’ mɔɔ bɛbalua ɔ nwo zo bɛayila maanle maanle kɔsɔɔti la. (Gal. 3:8, 9, 29; Mɔl. 12:3) Yɛkola yɛka kɛ Gyihova balua ngyekyeleɛ fofolɛ ne azo yeamaa ɛwɔkɛ mɔɔ yebɔ kɛ ɔbalua Ebileham ‘alɔnra’ ne anwo zo yeayila alesama kɔsɔɔti la ara nu.
15. Gyima boni a bɛha bɛdo ɛkɛ kɛ menli mɔɔ bɛkpokpa bɛ la bɛayɛ a?
15 Gyisɛse Kelaese, mɔɔ le Ebileham abozonli ne foa titile la, sonle kɛ Ɛsɔfo Kpanyinli, na yemɔ a bɔle afɔle mɔɔ di munli mɔɔ maa bɛkola bɛfa ɛtane bɛkyɛ la. (Bɛgenga Hibuluma 2:17, 18.) Noko, mekɛ tendenle mɔɔ ɛze ɛhɔ la, Nyamenle hanle kɛ bɛbayɛ ‘ɛsɔfoma belemgbunlililɛ nee maanle nwuanzanwuanza.’ (Ade. 19:6) Wɔ Yizilayɛma mekɛ zo ɛnee ɛsɔfo ne mɔ vi abusua ko anu, yɛɛ arelemgbunli ne mɔ vi abusua gyɛne nu. Yemɔti, ɛnee kɛzi ɛwɔkɛ ɛhye mɔɔ kile kɛ bɛbayɛ arelemgbunli nee ɛsɔfoma maanle la bayɛ zɔ ɛ? Ɛzoanvolɛ Pita hɛlɛle ye kɛlata ne mɔɔ lumua la manle menli mɔɔ sunsum ne ɛmaa bɛ nwo ɛde la. (1 Pita 1:1, 2) Ɔhanle menli zɛhae mɔ anwo edwɛkɛ kɛ ‘bɛle alehelɛ ɛsɔfoma, maanle nwuanzanwuanza, menli mɔɔ bɛva bɛ bɛyɛ agyapadeɛ titile.’ (1 Pita 2:9) Ɛhye ati, Keleseɛnema mɔɔ bɛkpokpa bɛ mɔɔ bɛboka ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo la bɛazonle kɛ ɛsɔfoma wɔ Kelaese abo. Suzu mɔɔ ɛhye kile la anwo nea! Dahuu yɛko yɛtia ɛtane mɔɔ ɛlɛdi yɛ nwo zo tumi, na ɔtɛdi ‘tumi kɛ belemgbunli’ la. Ɛnee menli mɔɔ ɛlɛsonle kɛ ɛsɔfoma wɔ Kelaese abo la lɛ anwubielɛ ɛhye bie. (Wulo. 5:21) Bɛbanwu kɛzi awie yɛ ɛtane a ɔte nganeɛ na ɔdi nwolɛ nyane la. Yemɔti, bɛ nee Kelaese bahola ade ɔ bo amaa yɛ wɔ mekɛ mɔɔ yɛlɛdi yɛ sinlidɔlɛ mɔɔ maa yɛyɛ ɛtane ngakyile anwo gyima la.
16. Anwosesebɛmanlɛ boni a “menli pemgbenleamgbe” ne nyia fi Yekile 7:9, 14, anu a?
16 Wɔ Yekile 7:9, 14, bɛnwunle “menli pemgbenleamgbe” ne kɛ bɛwula “adɛladeɛ fufule,” mɔɔ kile kɛ bɛlɛ gyinlabelɛ kpalɛ wɔ Nyamenle anyunlu la. Amaa “menli pemgbenleamgbe ne” anyia bɛ ti wɔ “amaneɛnwunlɛ kpole” ne anu la, bɛlɛboɔboa bɛ nloa ɛnɛ. Ɛhye ati, ɛnɛ bɔbɔ menli ɛhye mɔ kola nyia gyinlabelɛ kpalɛ wɔ Nyamenle anyunlu. Bɛlɛbu bɛ tenlenema kɛ Gyihova agɔnwo mɔ. (Wulo. 4:2, 3; Gye. 2:23) Nvasoɛ boni a le ɛhye! Saa ɛboka menli pemgbenleamgbe ne anwo a, ɛbahola wɔanyia anwodozo kɛ Nyamenle kulo kɛ ɔboa wɔ ɔmaa ɛkɔ zo ɛbɔ mɔdenle ɛmaa ɛ nwo te wɔ ɔ nyunlu.
17. Adenle boni azo a Gyihova ‘ɛngakye’ ɛtane bieko a?
17 Kɛzi Nyamenle bayɛ menli mɔɔ ɛnyia ɔ nyunlu ɛlolɛ la ɛtane ne mɔ ɛ? Kɛmɔ yɛlumua yɛnwu ye la, Gyihova luale Gyɛlɛmaya anwo zo hanle kɛ: “Mebava bɛ ɛtane meahyɛ bɛ, yɛɛ menrɛhakye bɛ ɛtane ne mɔ mɔɔ bɛyɛ la bieko.” (Gyɛ. 31:34) Nyamenle dua Gyisɛse afɔlebɔlɛ ne azo yɛ ɛhye maa menli mɔɔ bɛkpokpa bɛ la. Zɔhane ala a, Nyamenle kola dua “mogya ne mɔɔ sɔ ngyekyeleɛ ne anloa” la azo fa menli pemgbenleamgbe ne ɛtane kyɛ bɛ a. Mekɛ mɔɔ Gyɛlɛmaya hanle kɛ Nyamenle ‘ɛnrɛhakye’ ɛtane ne mɔ bieko la ɛnee ɔngile kɛ ɔ rɛle bavi ala mɔɔ ɔkakye ɛtane ne mɔ a ɔnyɛ boɛ a. Emomu, ɔkile kɛ Gyihova fa ndeanlɛ mɔɔ hyia la maa awie na ɛtanevolɛ ne nu ɔ nwo na ɔfa ye ɛtane ɔkyɛ ye a, Nyamenle ɛngakye zɔhane ɛtane ne bieko. Suzu ɛtane mɔɔ Belemgbunli Devidi yɛle tiale Batehyɛba nee Yulaya la anwo nea. Bɛdeanle Devidi wɔ nwolɛ yɛɛ ɔnwunle mɔɔ vi ye ɛtane ne anu rale la. (2 Sam. 11:4, 15, 27; 12:9-14; Aye. 38:17) Noko, Nyamenle angɔ zo andwe Devidi anzo wɔ ye ɛtane ne mɔ anwo. (Bɛgenga 2 Edwɛkɛsisilɛ 7:17, 18.) Kɛmɔ bɛhile ye wɔ ngyekyeleɛ fofolɛ ne anu la, saa Gyihova dua Gyisɛse afɔlebɔlɛ ne azo fa ɛtane kyɛ a, Ɔngakye ye bieko.—Yiz. 18:21, 22.
18, 19. Ɛtanefakyɛ nwo ɛzukoalɛdeɛ boni a wɔ ngyekyeleɛ fofolɛ ne anu a?
18 Ɛhye ati, ngyekyeleɛ fofolɛ ne si kɛzi Gyihova nee alesama mɔɔ tɔ sinli, menli mɔɔ bɛkpokpa, mɔɔ bɛwɔ ngyekyeleɛ ne anu nee menli mɔɔ bɛlɛ anyelazo kɛ bɛbadɛnla azɛlɛ ye azo di maa ɔyɛ nwanwane la azo. Ɛbahola wɔanyia anwodozo kɛ Gyihova fa wɔ ɛtane kyɛ wɔ a, ɔnrɛhakye ye bieko. Ɛhye ati ɛzukoalɛdeɛ wɔ ɛwɔkɛ mɔɔ Nyamenle ɛbɔ wɔ ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo la anu maa yɛ nuhua ko biala. Biza ɛ nwo kɛ, ‘Asoo mesukoa Gyihova la ati, mefa awie mɔ ɛtane mekyɛ bɛ a menga nwolɛ edwɛkɛ bieko?’ (Mat. 6:14, 15) Ɛhye fane ɛtane ngyikyi nee mgbole kpalɛ mɔɔ le kɛ Keleseɛnenli bokavolɛ mɔɔ kɛzɛkye agyalɛ la anwo. Saa nuhua ne mɔɔ ɛnze nwolɛ bie la die to nu na ɔfa ɔkyɛ bokavolɛ ne mɔɔ ɛnlu ɔ nwo la a, asoo ɔnrɛyɛ kpalɛ kɛ ‘ɔnrɛhakye ɛtane ne bieko’? Nɔhalɛ nu, ɔnla aze kɛ yɛnrɛhakye ɛtane bieko, noko ɔle adenle ko mɔɔ yɛdua zo yɛsukoa Gyihova a.a
19 Yɛbahola yɛava ɛzukoalɛdeɛ ɛhye mɔɔ fane ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo la yɛali gyima bɔbɔ wɔ awie mɔɔ bɛdule ye noko ɔnlunle ɔ nwo na bɛliele ye la anwo. Na saa ahenle zɔhane zɛkyele wɔ debie anzɛɛ wɔ duma ɛ? Kɛkala bɛlie ye wɔ asafo ne anu bieko. Kɛzi edwɛkɛ mɔɔ wɔ Gyɛlɛmaya 31:34 la baha ɔ nwo adwenle mɔɔ yɛlɛ nee mɔɔ yɛbayɛ wɔ nwolɛ la ɛ? Asoo yɛbava yɛahyɛ ɛtanevolɛ ne mɔɔ yɛnrɛha ɛtane ne anwo edwɛkɛ bieko ɔ? (2 Kɔl. 2:6-8) Nɔhalɛ nu, ɛhye a le debie mɔɔ menli kɔsɔɔti mɔɔ anye die ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo la ɔwɔ kɛ bɔ mɔdenle fa bɔ bɛ ɛbɛla alehyenlɛ biala a.
Kɛzi ɛbava ɛtanefakyɛ nwo ɛzukoalɛdeɛ mɔɔ bɛhilehile nu wɔ ngyekyeleɛ fofolɛ ne anu la wɔali gyima ɛ?
NGYEKYELEƐ FOFOLƐ NE AZO NYILALƐ ƐNƐ NEE KENLEBIE
20. Kɛzi wɔ subane le ngakyile wɔ Gyɛlɛmaya mekɛ zo menli dɔɔnwo anwo ɛ?
20 Wɔ Gyɛlɛmaya mekɛ zo, ɛnee Dwuuma dɔɔnwo ɛlɛka kɛ: “[Gyihova] ɛnrɛyɛ debie kpalɛ anzɛɛ ɛtane biala.” (Zɛf. 1:12) Ɛnee bɛlɛ Gyihova anwo adwenle yɛɛ bɛze kɛzi ɔde la ɛdeɛ, noko bɛdele nganeɛ kɛ ɔnrɛyɛ bɛ ɛhwee; anzɛɛ ɔ nye ɛnla kɛ bɛbali ngyinlazo bie azo. Noko, ɛze kɛ Nyamenle nwu debie biala. Ɛsulo Nyamenle kɛmɔ ɔfɛta la na ɛkulo kɛ ɛtwe ɛ nwo ɛfi ɛtane nwo wɔ adenle biala azo. (Gyɛ. 16:17) Mekɛ ko ne ala, ɛze kɛ Gyihova le ahunlunyele Selɛ. Ɔnwu ninyɛne kpalɛ mɔɔ yɛyɛ la, ɔnva nwo kɛ menli nwu ye anzɛɛ bɛnnwu ye la.—2 Edk. 16:9.
Menli mɔɔ ɛva nɔhalɛlilɛ ɛzonle Nyamenle la banyia ye kenlebie nyilalɛ ne
21, 22. Duzu ati a ɔngyia bieko kɛ: ‘Bɛkile wɔ Gyihova ɛ’?
21 Ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo debie mɔɔ hyia la a le ɛhye: ‘Mebava me mɛla ne meawula bɛ nuhua, mebahɛlɛ ye bɛ ahonle nu; mebayɛ bɛ Nyamenle. Bɛ nuhua biala ɛnrɛhilehile ɔ gɔnwo anzɛɛ ɛnrɛze ɔ diema kɛ, Maa mengile wɔ Gyihova, ɔluakɛ bɛ kɔsɔɔti bɛbanwu me.’ (Gyɛ. 31:33, 34) Menli mɔɔ bɛkpokpa bɛ mɔɔ bɛwɔ azɛlɛ ye azo ɛnɛ la ɛhile kɛ Nyamenle mɛla ne wɔ bɛ ahonle nu. Bɛkulo nɔhalɛ ne mɔɔ wɔ nu la, tɛla kɛ bɛbava bɛ nwo bɛado dasanli bie ngilehilelɛ zo. Eza bɛva anyelielɛ bɛha Baebolo ne anu ndelebɛbo ne bɛhile menli pemgbenleamgbe ne. Ɛhye ati, menli ɛhye mɔɔ lɛ anyelazo kɛ bɛbadɛnla azɛlɛ ye azo la noko ɛnwu Gyihova na bɛnyia ɔ nwo ɛlɔlɛ. Bɛfi ɛhulolɛ nu bɛtie ye adehilelɛ na bɛnyia ye ɛwɔkɛ ne mɔ anu anwodozo. Bie a ɛboka menli ɛhye mɔ anwo. Wɔnwu Ye kpalɛ na ɛ nee ye le agɔnwolɛ. Nvasoɛ boni a le ɛhye!
22 Kɛzi wɔmaa agɔnwolɛvalɛ mɔɔ ɛ nee Gyihova lɛ la anu ɛmia ɛ? Bie a ɛkakye mekɛ mɔɔ ɛdele nganeɛ kɛ yebua wɔ asɔneyɛlɛ la. Anwubielɛ ɛhye mɔ ɛmaa wɔnwu Nyamenle kpalɛ. Bie a wɔnwu kɛ ɔboale wɔ ɔmanle ɛhakyele ngɛlɛlera bie mɔɔ manle ɛholale ɛgyinlanle ngyegyelɛ nloa la. Bu anwubielɛ zɛhae mɔ kɛ bɛsonle bolɛ. Saa ɛkɔ zo ɛsukoa ye Edwɛkɛ ne a, ɛbanyia ɔ nwo ndelebɛbo kpole—ɛhye le nvasoɛ mɔɔ ɛbanyia ye dahuu a.
23. Kɛzi ɛnwu Gyihova a ɔnrɛmaa nganeɛdelɛ mɔɔ ɔngyia la ɛnrɛgyegye wɔ ɛ?
23 Noko ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo nyilalɛ bieko wɔ ɛkɛ mɔɔ yɛbahola yɛanyia kɛkala a. Yɛnwu Gyihova kɛ awie mɔɔ dua zɔhane ngyekyeleɛ ne azo fa ɛtane kyɛ la a ɔbaboa yeamaa yɛ nwo adɔ yɛ wɔ yɛ ɛtane nwo fɔlɛlilɛ mɔɔ kɔ zo gyegye la anwo. Kɛ neazo la, menli bie mɔ mɔɔ yele bɛ ko kolaa na bɛanwu Nyamenle ngyinlazo la bahola ade nganeɛ kɛ bɛdi fɔlɛ na bɛali alɔbɔlɛ ɔluakɛ bɛ nye fuu bɛpɛle kakula mɔɔ ɛlɛnyi la ngoane zo. Bie mɔ te zɔhane nganeɛ ne ɔluakɛ bɛhɔle konle na bɛhunle menli. Gyisɛse ɛkpɔnedeɛ afɔlebɔlɛ ne—mɔɔ ngyekyeleɛ fofolɛ ne gyi zo la—maa bɛfa menli mɔɔ ɛnlu bɛ nwo nɔhalɛ nu la ɛtane bɛkyɛ bɛ. Asoo ɛhye ɛngile kɛ ɔwɔ kɛ yɛnyia diedi kɛ saa Gyihova ɛva yɛ ɛtane ɛhyɛ yɛ a, ɔnli edwɛkɛ ne anzi bieko ɔ? Ɔngyia kɛ yɛfa yɛ adwenle yɛkɔ ɛtane mɔɔ Gyihova ɛva ɛhyɛ yɛ bɔkɔɔ la azo.
24. Anwosesebɛmanlɛ boni edwɛkɛ mɔɔ wɔ Gyɛlɛmaya 31:20 la maa ɛnyia ɛ?
24 Yɛnwu Nyamenle ɛtanefakyɛ ne anwo daselɛ wienyi wɔ Gyɛlɛmaya 31:20. (Bɛgenga.) Mekɛ tendenle kolaa na Gyɛlɛmaya ara la, Gyihova hwenle Yizilayɛ sɔlɔ mbusua bulu belemgbunlililɛ ne (mɔɔ Yifelaem abusua ne gyi ɛkɛ maa) la anzo ɔlua bɛ awozonlezonlenlɛ ti. Bɛ nee bɛ hɔle nlɔnu. Noko, ɛnee Nyamenle dwenle menli mɔɔ wɔ maanle ne anu la anwo, yemɔti ɔzele bɛ anwunvɔne. Ɔnyianle bɛ nwo ɛlɔlɛ kɛ ‘ralɛ nrenya mɔɔ la ye ahonle nwo.’ Mekɛ mɔɔ ɔzuzule bɛ nwo la, ‘ɔ nwo lɔle bɛ,’ kile kɛ ɔdele nganeɛ kpole ɔmanle bɛ. Saa yɛdua ngyekyeleɛ fofolɛ ne azo yɛsuzu edwɛkɛ ɛhye anwo a, ɔkile kɛzi Gyihova da ɛtanefakyɛ kpole ali kile menli mɔɔ nu bɛ nwo wɔ ɛtane mɔɔ bɛyɛle ye mekɛ bie anwo la.
25. Duzu ati a ɛbahola wɔala Gyihova ase wɔ ngyekyeleɛ fofolɛ ne anwo ɛ?
25 Ɛwɔkɛ mɔɔ Gyihova ɛbɔ kɛ ɔbalua ngyekyeleɛ fofolɛ ne azo yeava ɛtane yeahyɛ la bara nu bɔkɔɔ wɔ Kelaese Ɛvolɛ Apenle Tumililɛ ne awieleɛ. Gyisɛse Kelaese nee ɛsɔfoma 144,000 ne, mɔɔ wɔ ɔ bo la bamaa alesama mɔɔ di nɔhalɛ la ali munli. Sɔnea ne mɔɔ li awieleɛ la anzi, alesama akee baboka Gyihova aleɛabo abusua ne anwo bɔkɔɔ. (Bɛgenga Wulomuma 8:19-22.) Wɔ ɛvoya dɔɔnwo anu, bɛ kɔsɔɔti bɛlɛkponle wɔ ɛtane adesoa ne abo. Noko akee, alesama mɔɔ Gyihova ɛbɔ bɛ la banyia “anyunlunyia fanwodi ne mɔɔ Nyamenle amra lɛ” la, bɛ nwo bɛadɔ bɛ avi ɛtane nee ewule nwo. Ɛhye ati, nyia anwodozo kɛ ɔlua ngyekyeleɛ fofolɛ ne mɔɔ bɛvi ɛlɔlɛ nu bɛyɛ la azo, ɛbanyia nvasoɛ dɔɔnwo. Ɛbahola wɔalua Devidi ‘ngane’ ne azo wɔanyia nvasoɛ ɛnɛ nee dahuu na wɔanwu kɛ “tenleneyɛlɛ [ɛra] maanle ne anu.”—Gyɛ. 33:15.
Kɛ ɔkɛyɛ na wɔanyia ngyekyeleɛ fofolɛ ne azo nvasoɛ ɛnɛ nee kenlebie ɛ?
a Bɛyɛ ɛhulolɛ mɔɔ Nyamenle lɛ kɛ ɔbava ɛtane yeahyɛ la anwo neazo wɔ Hozia nee Gomɛ edwɛkɛ ne anu. Nea nwolɛ edwɛkɛ mɔɔ bɛha ye wɔ Hozia 2:14-16 la wɔ Live With Jehovah’s Day in Mind, buluku ne mukelɛ 128-130.