Ɛzinzalɛ Arane YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Ɛzinzalɛ Arane
YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Nzema
@
  • ɛ
  • ɔ
  • Ɛ
  • Ɔ
  • BAEBOLO
  • MBULUKU
  • DEBIEZUKOALƐ
  • jr tile 4 m. 43-53
  • Nea Boɛ Wɔ Ahonle Mɔɔ Le Mɛlɛbɛla La Anwo

Vidio biala ɛnle foa ɛhye

Mmafa ɛya vidio ne angola ambuke

  • Nea Boɛ Wɔ Ahonle Mɔɔ Le Mɛlɛbɛla La Anwo
  • Nyamenle Edwɛkɛ Mɔɔ Gyɛlɛmaya Ɛha Ɛhile Yɛ
  • Edwɛkɛtile Ngyikyi
  • Edwɛkɛ Mɔɔ Nee Ye Le Ko
  • AHONLE NE LE MƐLƐBƐLA
  • KƐZI GYIHOVA NWO YƐ LA
  • MAA GYIHOVA ƐNWO WƆ
  • Asoo Dahuu Ɛbiza Kɛ, ‘Gyihova Wɔ Ni?’
    Nyamenle Edwɛkɛ Mɔɔ Gyɛlɛmaya Ɛha Ɛhile Yɛ
  • “Mengola Koonwu Yɛ”
    Nyamenle Edwɛkɛ Mɔɔ Gyɛlɛmaya Ɛha Ɛhile Yɛ
  • “Ka Kile Bɛ Kɛ”
    Nyamenle Edwɛkɛ Mɔɔ Gyɛlɛmaya Ɛha Ɛhile Yɛ
  • Nwane Mɔ A Ɛbava Bɛ Agɔnwolɛ A?
    Nyamenle Edwɛkɛ Mɔɔ Gyɛlɛmaya Ɛha Ɛhile Yɛ
Nea Dɔɔnwo
Nyamenle Edwɛkɛ Mɔɔ Gyɛlɛmaya Ɛha Ɛhile Yɛ
jr tile 4 m. 43-53

TILE NNA

Nea Boɛ Wɔ Ahonle Mɔɔ Le Mɛlɛbɛla La Anwo

1, 2. Duzu ati a ɔyɛ se kɛ yɛbahola yɛanwu kɛzi yɛ sɛkɛlɛneɛ adenle zo ahonle ne de la ɛ?

FA YE kɛ kenle ko nwonlomɔ mɔɔ ɛla wɔ ɛkpa zo la, ɛdele kɛ ɛ kɛnra azo ɛlɛyɛ wɔ nyane kpole yɛɛ ɛngola ɛnwomenle die kpalɛ. Bie a ɛbaha kɛ ‘Asoo ahonle ewule ɔ?’ Ɛbu ɛ nye ɛgua ngyegyelɛ ne azo ala a ɔnrɛboa. Ɔwɔ kɛ ɛdi nwolɛ gyima ndɛndɛ. Yemɔti bie a ɛbakpondɛ kale wɔava wɔahɔ asopiti na menli mɔɔ ze nwolɛ edwɛkɛ la ayɛ wɔ ayile. Dɔketa bahola ava milahyinli mɔɔ kola nwu kɛzi ahonle ne de la anleɛnlea wɔ nu kpalɛ. Bɛnwu ewule ne na bɛmaa wɔ ayile ndɛndɛ a ɔbahola yeabɔ ɛ nwo bane na wɔanwu.

2 Na yɛ sɛkɛlɛneɛ adenle zo ahonle ne ɛ? Bie a yɛnrɛhola yɛnrɛnwu ye gyinlabelɛ ne kpalɛ. Duzu ati ɔ? Baebolo ne ka kɛ: “Ahonle le mɛlɛbɛla tɛla debie biala, yezɛkye yebo zolɛ; nwane a kɛhola kɛde ɔ bo a?” (Gyɛ. 17:9) Yemɔti, yɛ ahonle ne bahola abɛlɛbɛla yɛ yeamaa yɛalie yɛali kɛ yɛnlɛ sunsum nu ngyegyelɛ biala, wɔ mekɛ mɔɔ awie mɔ bahola anwu sɛkɛlɛneɛ ne na yeagyegye bɛ la. Kɛmɔti a ɔbahola yeabɛlɛbɛla yɛ ɛ? Yɛ sinlidɔlɛ bahola aho atia yɛ, yɛɛ Seetan nee ewiade ɛtane ɛhye ɛnrɛmaa yɛnrɛnwu kɛzi yɛ ahonle ne de la. Yɛbahola yɛazukoa debie yɛavi Gyɛlɛmaya nee ye mekɛ zo Dwuuma ɛkɛ, yɛava yɛanleɛnlea yɛ ahonle ne anu.

3. Duzu a menli dɔɔnwo ɛva ɛyɛ bɛ nyamenle a?

3 Ɛnee Dwudama dɔɔnwo ɛla ye ali kɛ bɛ ahonle ɛnle kpalɛ wɔ sunsum nu. Bɛgyakyile nɔhalɛ Nyamenle kokye ne na bɛzonlenle Keenama nyamenle ne mɔ mɔɔ yeangyegye bɛ fee a. Gyihova bizale menli mɔɔ sonle zɔhane ninyɛne ne mɔ la kɛ: “Bɛ nyamenle ne mɔ mɔɔ bɛdabɛ bɛyɛle la wɔ nienwu? Saa bɛdabɛ bɛkɛhola bɛ die a, ɛnee saa ngyegyelɛ to bɛ a bɛmaa bɛdwazo. . . . , kɛ bɛ azuamgbole ne mɔ dodo de la, zɔhane ala yɛɛ bɛ nyamenle ne mɔ dodo de a.” (Gyɛ. 2:28) Yɛmɛ, bie a yɛsuzu kɛ yɛnzonle adalɛ nyamenle. Noko akee, wɔ edwɛkɛtile “nyamenle” abo, edwɛbohilelɛ ko ka kɛ: “Sonla anzɛɛ debie mɔɔ sonle bolɛ kpole la.” Menli dɔɔnwo mɔɔ wɔ ewiade anu la fa bɛ gyima, kpɔkɛdelɛ, abusua nee bɛ nyɛmoa bɔbɔ dumua wɔ bɛ ɛbɛlabɔlɛ nu. Bie mɔ bu nwɔhoalilɛ, dumalielɛma, mbulalɛgyima, adendulɛ anzɛɛ bɛ amaamuo kɛ ɔsonle bolɛ kpalɛ. Menli di ninyɛne ɛhye mɔ anzi na bɛgyakyi agɔnwolɛvalɛ mɔɔ bɛ nee bɛ Bɔvolɛ ne lɛ la. Asoo ɛhye bahola aha Keleseɛnema, kɛmɔ menli mɔɔ wɔ Dwuda yɛle ye wɔ Gyɛlɛmaya mekɛ zo la?

AHONLE NE LE MƐLƐBƐLA

4. Kɛzi menli mɔɔ hanle kɛ: “[Gyihova] edwɛkɛ ne wɔ nienwu? Ɔva ɔrɛla ɛ!” nɔhalɛlilɛ ne de ɛ?

4 Bie a ɛnwu mɔɔ manle Gyɛlɛmaya hanle kɛ ahonle ne ɛzɛkye ɛbo zolɛ la a ɔbazi ɛ nwo. Ɔdele kɛ menli ɛlɛka kɛ: “[Gyihova] edwɛkɛ ne wɔ nienwu? Ɔva ɔrɛla ɛ!” (Gyɛ. 17:15) Noko asoo ɛnee bɛlɛka nɔhalɛ? Nɔhalɛ nu, Gyɛlɛmaya tile zɔhane bɔ ɔ bo kɛ: “Bɛva bulalɛ pɛne a bɛhɛlɛ Dwudama ɛtane mɔɔ bɛyɛ la a. Bɛva pɛne mɔɔ ati le daemɔn la bɛhɛlɛ bɛ ɛtane ne mɔ wɔ bɛ ahonle nwo.” Ɛnee ngyegyelɛ kpole mɔɔ wɔ ɛkɛ a le kɛ Dwudama ne, ‘ɛlɛfa bɛ rɛle awula sonla nu, bɛkpole Gyihova na bɛvale bɛ rɛle bɛwulale sonla anwosesebɛ nu.’ Ɛnee ɔle ngakyile wɔ menli ekyi ne, mɔɔ vale bɛ rɛle wulale Nyamenle anu, na bɛkpondɛle adehilelɛ nee nyilalɛ bɛvile ye ɛkɛ la anwo.​—Gyɛ. 17:1, 5, 7.

5. Kɛzi menli mɔɔ nee Gyɛlɛmaya vi maanle ne anu la bule Gyihova adehilelɛ ne ɛ?

5 Menli dɔɔnwo manle mɔɔ wɔ bɛ ahonle nu la lale ali wɔ mɔɔ bɛyɛle wɔ edwɛkɛ mɔɔ Nyamenle hanle la anwo. (Bɛgenga Gyɛlɛmaya 17:21, 22.) Kɛ neazo la, ɛnee Ɛnwomenlelielɛ ne maa bɛdie bɛ menle wɔ bɛ gyima mɔɔ bɛyɛ ye dahuu la anwo na bɛnyia adenle bɛyɛ sunsum nu gyima. Ɛnee ɔnle kɛ menli mɔɔ Gyɛlɛmaya nee bɛ vi maanle ne anu la yɛ gyima anzɛɛ kɔ ɛleka wɔ Ɛnwomenlelielɛ mekɛ ne. Noko mɔɔ bɛyɛle la manle mɔɔ wɔ bɛ ahonle nu la lale ali. “[Bɛandie] me ne, bɛampili me. Bɛyɛle anzosesebɛ, amaa bɛandie edwɛkɛ biala na yeayɛ ngilehilelɛ.” Ɛnee bɛze Nyamenle mɛla ne ɛdeɛ, noko, bɛze mɔɔ bɛbayɛ la​—ɛnee bɛlɛ ninyɛne dɔɔnwo bɛyɛ wɔ Ɛnwomenlelielɛ mekɛ ne anu.​—Gyɛ. 17:23; Aye. 58:13.

6, 7. (a) Akɛlɛ nɔhavo eku ne folɛdulɛ ne amuala anzi, adwenle ɛtane boni a Keleseɛnenli bie bahola anyia a? (b) Kɛzi ɔbahola yeaha yɛ debiezukoalɛ ɛhɔlɛ ɛ?

6 Ɛnɛ, yɛnle Ɛnwomenlelielɛ mɛla ne abo. Noko akee, adenle mɔɔ menli zɔhane luale zo yɛle bɛ ninyɛne na ɔmanle mɔɔ wɔ bɛ ahonle nu lale ali la le kɔkɔbɔlɛ maa yɛ. (Kɔl. 2:16) Amaa yɛayɛ Nyamenle ɛhulolɛdeɛ la, yɛva angomedi anzɛɛ ewiade ninyɛne ɛkpondɛlɛ yɛzie ahane. Yɛnwu kɛ nrɛlɛbɛ ɛnle nu kɛ yɛbalua adenle mɔɔ yɛdayɛ yɛkulo la azo yɛazonle Nyamenle. Eza yɛnwu menli dɔɔnwo mɔɔ vale bɛ mekɛ yɛle Nyamenle ɛhulolɛdeɛ na bɛnyianle anyelielɛ nee ahunlundwolɛ la. Ɛnee kɛzi bɛbahola bɛabɛlɛbɛla yɛ ɛ?

7 Keleseɛnenli bie bahola avo na yeadwenle kɛ ye ahonle ɛnrɛhola ɛnrɛbɛlɛbɛla ye, kɛmɔ ɔdole menli dɔɔnwo wɔ Gyɛlɛmaya mekɛ zo la. Kɛ neazo la, nrenya bahola anyia adwenle kɛ, ‘Ɔwɔ kɛ meyɛ gyima na meahola meanlea me abusua ne,’ ndelebɛbo wɔ edwɛkɛ ɛhye anu. Na saa ɛhye maa ɔnyia adwenle kɛ, ‘Ɔwɔ kɛ mekɔ sukulu dɔɔnwo na me gyima anvi me sa anzɛɛ meanyia gyima kpalɛ ɛ’? Ɛhye noko fɛta la ati, bie a ɔbaha kɛ ‘Mekɛ ne ɛhakyi, amaa awie ahola adɛnla nu la kyesɛ ɔkɔ kɔlegyi anzɛɛ yunivɛsiti na yeanyia gyima kpalɛ.’ Nea kɛzi ɔnyɛ se kɛ awie babɔ ɔ bo abu folɛdulɛ kpalɛ mɔɔ nrɛlɛbɛ wɔ nu, mɔɔ akɛlɛ nɔhavo nee nrɛlɛbɛvolɛ eku ne ɛva ɛmaa wɔ nwoma kpole ɛzukoalɛ nwo la kɛ nwolɛ ɛngyia na yeabɔ ɔ bo kɛ ɔnrɛhɔ debiezukoalɛ ɛ! Wɔ adenle ɛhye azo, bie mɔ ɛli ewiade nzuzulɛ nee ye adwenle ne anzi. (Ɛfɛ. 2:2, 3) Baebolo ne bɔ yɛ kɔkɔ maa ɔfɛta kɛ: “Bɛmmamaa ewiade ye mɔɔ bɛde nu la fa bɛ yɛ mɔɔ ɔkulo la.”​—Wulo. 12:2, Phillips.a

Nvoninli ne mɔ wɔ mukelɛ 46

Wɔ ahonle ɛbɛlɛbɛla wɔ mɔɔ yeammaa wɔangɔ debiezukoalɛ ɔ?

8. (a) Duzu a Keleseɛnenli bie bahola ava adu ɔ nwo a? (b) Duzu ati a dɔɔnwo hyia tɛla kɛ yɛbanwu Nyamenle nee ye ninyɛne bie mɔ anwo nɔhalɛ ne ɛ?

8 Ɔle nɔhalɛ kɛ, ɛvoya ne mɔɔ lumua la anu Keleseɛnema bie mɔ nyianle bɛ nwo yɛɛ bie a bɛliele duma ekyi wɔ ewiade ne anu. Zɔhane ala a Keleseɛnema bie mɔ noko de wɔ yɛ mekɛ ye azo a. Kɛzi ɔwɔ kɛ bɛte nganeɛ wɔ mɔɔ bɛhola bɛyɛ la anwo a, na kɛzi ɔwɔ kɛ yɛbu menli zɛhae mɔ ɛ? Gyihova luale Gyɛlɛmaya anwo zo vale nwolɛ mualɛ manle. (Bɛgenga Gyɛlɛmaya 9:23, 24.) Kɛ anrɛɛ ɔbava mɔɔ dasanli ɛyɛ yeadu ɔ nwo la, sonla mɔɔ ze nrɛlɛbɛ la die to nu kɛ ɔnwu Belemgbunli Bedevinli ne a ɔsonle bolɛ ɔtɛla debie biala. (1 Kɔl. 1:31) Noko, duzu a Gyihova anwo ndelebɛbo nee nrɛlɛbɛ kile a? Ɛnee Gyɛlɛmaya mekɛ zo amra ze Nyamenle duma. Ɛnee eza bɛze mɔɔ ɔyɛle ɔvale ɔliele bɛ nenya mɔ ngoane wɔ Nyevile Kɔkɔlɛ ne anu, mekɛ mɔɔ bɛlɛkɔ Ɛwɔkɛ Azɛlɛ ne azo, Ndɛnebuavolɛma mekɛ zo, yɛɛ mekɛ mɔɔ arelemgbunli mɔ di nɔhalɛ lile ebia la. Noko akee, ɛnee bɛnze Gyihova anzɛɛ bɛannyia ye nu diedi kpalɛ. Noko, bɛhanle kɛ: “Menli fɔlɛ, [Nyamenle] ɛnlɛ me nwo ɛya bieko.”​—Gyɛ. 2:35.

Duzu ati a ɔhyia kɛ yɛnwu ye kɛ yɛ ahonle ne le mɛlɛbɛla a? Kɛzi yɛbahola yɛanleɛnlea yɛ ahonle nu na yɛanwu kɛzi ahonle nu Neɛnleavolɛ Kpole ne bahola abu yɛ la ɛ?

KƐZI GYIHOVA NWO YƐ LA

Nvoninli wɔ mukelɛ 48

Ɛlɛmaa Gyihova anwo wɔ ɔ?

9. Kɛzi yɛkola yɛnwu kɛ yɛbahola yɛahakyi kɛzi yɛ ahonle de la ɛ, na kɛzi yɛbahola yɛayɛ zɔ ɛ?

9 Ɛnee ɔwɔ kɛ Dwuuma mɔɔ Gyɛlɛmaya hanle Nyamenle edwɛkɛ ne hilele bɛ la kakyi bɛ subane. Ɛnee bɛkola bɛyɛ zɔ ɔluakɛ Nyamenle hanle menli mɔɔ vi nlɔnu bara la anwo edwɛkɛ kɛ: “Mebamaa bɛ ahonle meamaa bɛanwu kɛ medame a mele [Gyihova] a; bɛbayɛ me menli na meayɛ bɛ Nyamenle, ɔluakɛ bɛbava bɛ ahonle kɔsɔɔti bɛazia bɛara me ɛkɛ.” (Gyɛ. 24:7) Zɔhane ala a ɛnɛ noko menli bahola ahakyi a. Bieko, yɛ nuhua dɔɔnwo bahola amaa kɛzi yɛ ahonle ne de la ayɛ kpalɛ. Ɔhyia kɛ yɛyɛ ninyɛne nsa: ɔwɔ kɛ yɛsukoa Nyamenle Edwɛkɛ ne kpalɛ, yɛte mɔɔ Nyamenle ɛlɛyɛ wɔ yɛ ɛbɛlabɔlɛ nu la abo, na yɛfa mɔɔ yɛkɛzukoa yɛkɛvi ye ɛkɛ la yɛdi gyima. Yɛngulo kɛ yɛyɛ kɛ Gyɛlɛmaya mekɛ zo amra la, yɛkulo kɛ yɛmaa ahonle nu Neɛnleavolɛ Kpole ne neɛnlea yɛ ahonle nu. Eza yɛbahola yɛalua Baebolo ne nee ninyɛne mɔɔ Gyihova ɛyɛ ɛmaa yɛ la azo yɛanleɛnlea yɛ ahonle nu. (Edw. 17:3) Nea kɛzi nrɛlɛbɛ wɔ nu kɛ yɛbayɛ zɔ a!

10, 11. (a) Duzu ati a Gyɛlɛmaya hɔle nwovolɛ bie ɛkɛ a? (b) Duzu a kile kɛzi Gyihova nwo menli la ɛ?

10 Seetan kulo kɛ ɔmia menli kɔsɔɔti ɔmaa bɛyɛ debie kokye, noko Nyamenle ɛlɛnwo menli a ɔdwenle bɛ nuhua ko biala anwo. Mɔɔ Gyɛlɛmaya nwunle ye la kilehile ɛhye anu. Kenle ko, Nyamenle hanle hilele ye kɛ ɔhɔ nwovolɛ bie sua nu. Ɛnee nwovolɛ ne ɛlɛfa ye ehwili ne ali adwinli, noko saa nwovolɛ ne nwo buakɛ ne bie na yeanyɛ kpalɛ a, ɛnee yezɛkye ye na yeva ndɛtɛlɛ ne yenwo debie fofolɛ. (Bɛgenga Gyɛlɛmaya 18:1-4.) Kɛmɔti a bɛhanle bɛhilele Gyɛlɛmaya kɛ ɔhɔnlea ɛhye a, na duzu a yɛsukoa yɛfi ye anwubielɛ ne anu a?

11 Ɛnee Gyihova kpondɛ kɛ ɔmaa Gyɛlɛmaya nee Yizilayɛma nwu kɛ Ɔlɛ tumi mɔɔ kola maa menli nee maanle maanle kakyi yɛ mɔɔ ɔkulo la. Kɛzi Nyamenle yɛ ndɛtɛlɛ ne ɛ? Gyihova ɛnyɛ nvonleɛ kɛ alesama mɔɔ nwo ninyɛne la; yɛɛ ɔnzɛkye ɔ sa anloa gyima mgbane ala. Kɛzi menli maa adenle maa Gyihova nwo bɛ la a kile mɔɔ ɔbava bɛ yeayɛ a.​—Bɛgenga Gyɛlɛmaya 18:6-10.

12. (a) Kɛzi Gyɛhɔyakem yɛle ye nyɛleɛ wɔ mɔdenle mɔɔ Gyihova bɔle kɛ ɔnwo ye la anwo ɛ? (b) Ɛzukoalɛdeɛ boni a ɛnwu ye wɔ Gyɛhɔyakem edwɛkɛ ne anu a?

12 Ɛnee kɛzi Gyihova nwo menli ɛ? Ɛnɛ, ɔdua Baebolo ne azo titile. Mekɛ mɔɔ awie ɛlɛkenga Nyamenle Edwɛkɛ ne na yeali zo la, ɔda kɛzi ɔde la ali, na Nyamenle kola nwo ye. Akee bɛmaa yɛzuzu Belemgbunli Gyɛhɔyakem neazo ne anwo na yɛnlea kɛzi anrɛɛ bɛbahola bɛanwo Gyɛlɛmaya mekɛ zo amra wɔ alehyenlɛ biala ɛbɛlabɔlɛ nwo la. Mɛla ne hanle kɛ ‘bɛbɔ awie ɛkpa a bɛmmasisi ye,’ noko belemgbunli ne yɛle zɔ, ɔsisile ɔ gɔnwo mɔ Yizilayɛma ɔmanle bɛyɛle agyili gyima ɔvale ɔzile “sua kpole.” (Mɛla 24:14; Gyɛ. 22:13, 14, 17) Nyamenle bɔle mɔdenle kɛ ɔdua Ye edwɛkɛ ne mɔɔ ngapezoma ne hanle la azo yeanwo Gyɛhɔyakem. Noko akee, belemgbunli ne lile ye ahonle ne mɔɔ le mɛlɛbɛla la anzi. Ɔhanle kɛ, ‘ɔnrɛdie’ na ɔdoale subane mɔɔ sumunli ye ngakula nu ɔhilele la azo. Ɛhye ati, Nyamenle hanle kɛ: “Bɛbahwenle [Gyɛhɔyakem] aze bɛahɔvuandi ye bɛado Gyɛlusalɛm kandiba kɛmɔ bɛfuandi asoaso funli bɛto ala la.” (Gyɛ. 22:19, 21) Nea kɛzi ɔle ngoaseasɛm kɛ yɛbaha kɛ: ‘Me deɛ kɛ mede ala ɛne’! Ɛnɛ, Nyamenle ɛnzoa ngapezoma mɔɔ le kɛ Gyɛlɛmaya la, noko ɔfa adehilelɛ ɔmaa yɛ. Akɛlɛ nɔhavo nee nrɛlɛbɛvolɛ eku ne boa yɛ maa yɛnwu Baebolo ne anu ngyinlazo na yɛfa yɛdi gyima. Ɛhye mɔ bahola aha yɛ alehyenlɛ biala ɛbɛlabɔlɛ, mɔɔ le kɛ yɛ tɛladeɛ nee anwoziezielɛ anzɛɛ edwɛnebɔlɛ nee agolezilɛ wɔ atɔfolɛlielɛ bo anzɛɛ wɔ mekɛ gyɛne bie anu. Asoo yɛbamaa adenle yɛamaa Nyamenle Edwɛkɛ ne anwo yɛ?

13, 14. (a) Kɛmɔti a menli mɔɔ ɛnee lɛ ahanra wɔ Gyɛlusalɛm la liele dole nu kɛ bɛbagyakyi bɛ Hibulu ahanra ne mɔ ɛ? (b) Duzu a manle kɛzi menli mɔɔ lɛ ahanra ne mɔ ahonle de la lale ali ɛ?

13 Suzu neazo fofolɛ nwo. Babelɔnma vale Zɛdikaya ziele Dwuda ebia ne azo kɛ belemgbunli mɔɔ vea bɛ bo la. Noko, Zɛdikaya andie Nyamenle folɛdulɛ ne mɔɔ Gyɛlɛmaya hanle la, na ɔdele atua. (Gyɛ. 27:8, 12) Yemɔti Babelɔnma rale Gyɛlusalɛm anwo zo. Belemgbunli nee ye mgbanyima dele nganeɛ kɛ ɔwɔ kɛ bɛyɛ debie mɔɔ wɔ Mɛla ne anu la amaa bɛanyia Nyamenle anyunlu ɛlolɛ. Kɛmɔ ɛnee bɛze kɛ ɔwɔ kɛ Hibulunli kanranli biala nyia fanwodi wɔ ɛvolɛ nsuu ne anu la ati, Zɛdikaya yɛle ngyehyɛleɛ kɛ bɛgyakyi ahanra ɛhye mɔ. (Ade. 21:2; Gyɛ. 34:14) Nɔhalɛ nu, mekɛ mɔɔ agbɔvolɛ bɔle Gyɛlusalɛm yiale la, arɛlevilɛ nu bɛbule ye kɛ ɔle kpalɛ kɛ menli ne kɛgyakyi bɛ ahanra ne mɔ!​—Bɛgenga Gyɛlɛmaya 34:8-10.

14 Nzinlii, Yigyibiti ɛlɔnema raboale Gyɛlusalɛm, na ɔmanle Babelɔnma hwenle bɛ nzi. (Gyɛ. 37:5) Duzu a menli mɔɔ ɛgyakyi bɛ ahanra la bɛayɛ a? Bɛhyele menli mɔɔ bɛgyakyile bɛ la na bɛyɛle bɛ ahanra. (Gyɛ. 34:11) Edwɛkɛ ne a le kɛ mekɛ mɔɔ bɛwɔ esiane nu la, Dwuuma ne yɛle kɛ bɛdi Nyamenle mɛla zo, kɛ asɛɛ yemɔ bamaa bɛ ɛbɛla dɛba ne ayɛ kpalɛ la. Noko mekɛ mɔɔ esiane ne hanle aze la, bɛziale bɛdoale bɛ ɛbɛla dɛba ne azo. Ɔnva nwo kɛ bɛyɛle bɛ nwo kɛ bɛdi Mɛla ne azo la, mɔɔ bɛyɛle ye nzinlii la manle ɔlale ali kɛ, wɔ bɛ ahonle nu ɛnee bɛngulo kɛ bɛdi adehilelɛ mɔɔ wɔ Nyamenle Edwɛkɛ ne anu la azo na bɛmaa ɔnwo bɛ.

Ɛzukoalɛdeɛ mɔɔ fɛta la boni a wɔ nwovolɛ nwo edwɛkɛ ne mɔɔ Gyɛlɛmaya hɛlɛle la anu a? Kɛzi Gyihova nwo yɛ ɛnɛ ɛ?

MAA GYIHOVA ƐNWO WƆ

15. Nienwu a ɛkulo kɛ Gyihova nwo wɔ kɔdwu a? Kilehile nu.

15 Ɔlua Gyihova ewiade amuala asafo ne moalɛ zo, yɛbahola yɛanwu Baebolo nu ngyinlazo mɔɔ ka debie fɔɔnwo bie anwo edwɛkɛ la. Kɛ neazo la, yɛbahola yɛanwu kɛzi adiema bie ka yɛ ɛya a ɔwɔ kɛ yɛyɛ la. (Ɛfɛ. 4:32) Yɛbahola yɛalie yɛado nu kɛ Baebolo ne anu folɛdulɛ ne le kpalɛ yɛɛ nrɛlɛbɛ wɔ nu. Noko, ndɛtɛlɛ boni a yɛbahile kɛ yɛle a? Asoo yɛbamaa Gyihova anwo yɛ amgba? Saa bɛbele yɛ ahonle ne a ɔyɛ boɛ a, yɛbayɛ mɔɔ le kpalɛ la; Nwovolɛ Kpole ne banwo yɛ kɛ buakɛ kɛnlɛma la yeava yeali gyima. (Bɛgenga Wulomuma 9:20, 21; 2 Temɔte 2:20, 21.) Kɛ anrɛɛ yɛbanyia Gyɛhɔyakem anzɛɛ menli mɔɔ ɛnee lɛ ahanra wɔ Zɛdikaya mekɛ zo ahonle ne bie la, ɔwɔ kɛ yɛmaa Gyihova nwo yɛ na ɔfa ɔdi bodane mɔɔ fɛta la anwo gyima.

16. Nɔhalɛ edwɛkɛ mɔɔ hyia la boni a ɛnee Gyɛlɛmaya ze a?

16 Gyɛlɛmaya bɔbɔ Nyamenle nwonle ye. Subane boni a ngapezonli ne nyianle a? Ɛbahola wɔanwu ɛhye wɔ edwɛkɛ mɔɔ ɔhanle la anu: “Sonla ɔdaye ɔnlɛ ye ngoane zo tumi.” Akee ɔbodole kɛ: “O [Gyihova], tea me.” (Gyɛ. 10:23, 24) Ngakula, bɛbazukoa Gyɛlɛmaya ɔ? Bie a bɛlɛ ninyɛne dɔɔnwo mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛsi nwolɛ kpɔkɛ a. Ngakula bie mɔ kulo kɛ bɛnyia bɛ “ngoane zo tumi.” Saa ɛlɛsi kpɔkɛ a ɛbakpondɛ adehilelɛ wɔavi Nyamenle ɛkɛ ɔ? Asoo ɛbayɛ kɛ Gyɛlɛmaya, na wɔalie wɔado nu kɛ alesama ɛmaa yela ali kɛ bɛnlɛ bɛ ngoane zo tumi? Kakye kɛ: Saa ɛkpondɛ adehilelɛ ɛfi Nyamenle ɛkɛ a, ɔbanwo wɔ.

17-19. (a) Duzu ati a Gyɛlɛmaya diale adenle tendenle hɔle Yufileti ne anloa ɛ? (b) Kɛzi anrɛɛ Gyɛlɛmaya tieyɛ ne bayɛ sɔnea ɛ? (d) Duzu a vi mɔɔ Gyɛlɛmaya yɛle ye wɔ bɛlɛte ne anwo la anu rale a?

17 Ɛnee ɔwɔ kɛ Gyɛlɛmaya nyia adehilelɛ fi Nyamenle ɛkɛ na yeayɛ ye gyima ne. Saa ɛdawɔ a le Gyɛlɛmaya a, anrɛɛ ɛbalie adehilelɛ zɛhae biala wɔado nu ɔ? Mekɛ bie, Gyihova hanle hilele Gyɛlɛmaya kɛ ɔva lenen bɛlɛte ɔbɔ. Akee, Nyamenle hanle hilele ye kɛ ɔhɔ Yufileti ne anwo lɔ. Saa ɛnea azɛkɛlata zo a, ɛbanwu kɛ adenle ne kɛyɛ mayɛlɛ 300. Mekɛ mɔɔ Gyɛlɛmaya hɔle ɛkɛ la, ɔhanle ɔhilele ye kɛ ɔva bɛlɛte ne ɔvea bolɛ tokule bie anu na ɔzia ɔ nzi ɔhɔ Gyɛlusalɛm. Nzinlii, Nyamenle manle ɔziale ɔhɔvale bɛlɛte ne. (Bɛgenga Gyɛlɛmaya 13:1-9.) Ye kɔsɔɔti anu, Gyɛlɛmaya badia adenle kɛyɛ mayɛlɛ 1,200. Baebolo ne anwo tendɛtiama ɛnlie ɛnli kɛ ɔbava siane dɔɔnwo yeadia adenle tendenle zɛhae.b (Ɛzl. 7:9) Noko, mɔɔ Nyamenle hanle la ɛne, na ɛhye a Gyɛlɛmaya yɛle a.

18 Yɛ ngapezonli ne mɔɔ lua Dwuda awoka ne azo na akee, kɛmɔ ye adenle ne kile la, ɔlɛfa ɛsɛlɛ ne azo yeahɔ Yufileti ne anloa la anwo nvoninli nea. Ɔyɛle ɛhye amuala amaa yeava lenen bɛlɛte ne yeavea ala! Ɔbayɛ kɛ mekɛ tendenle mɔɔ ɔlile la manle ɔ gɔnwo mɔ dwenlenle ɔ nwo. Mekɛ mɔɔ ɔziale ɔrale la, ɛnee ɔnlɛ lenen bɛlɛte ne. Akee Nyamenle hanle hilele ye kɛ ɔzia ɔdia adenle tendenle ne bieko, na ɔhɔva bɛlɛte ne mɔɔ akee yezɛkye bɔkɔɔ na “ɛfa ye fee a ɔnva” la. Nea kɛzi ɔnyɛ se kɛ ɔbanyia adwenle kɛ: ‘Kɛkala mɔɔ akee ɔyɛ se. Mennwu nvasoɛ mɔɔ wɔ zo la.’ Noko, kɛmɔ Nyamenle ɛnwo ye la ati, yeande nganeɛ zɔ. Kɛ anrɛɛ ɔbadendɛ ɔ nzo abo la, ɔyɛle mɔɔ bɛhanle la!

Nvoninli wɔ mukelɛ 53

Saa yɛnde Gyihova adehilelɛ bo kpalɛ bɔbɔ a duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛdi zo a?

19 Ɔhɔle adenle ne mɔɔ tɔ zo nwiɔ ɔwiele la yɛɛ Nyamenle hilehilele edwɛkɛ ne anu a. Gyɛlɛmaya luale mɔɔ ɔyɛle la azo hanle edwɛkɛ mɔɔ hyia la kɛ: “Amumuyɛma ɛhye mɔ ɛdu bɛ gye kɛ bɛnrɛdie me ne. Bɛli bɛ ahonle ɛtane nzi na bɛzonle nyamenle gyɛne gyɛne bɛbɔ bɛ ti aze bɛmaa bɛ. Yemɔti bɛbayɛ kɛ [bɛlɛte] ne mɔɔ ɛfa ɛyɛ ɛhwee a ɔnyɛ boɛ la.” (Gyɛ. 13:10) Adenle kɛnlɛma mɔɔ Gyihova dua zo kilehile ye menli la boni a le ɛhye! Tieyɛ mɔɔ Gyɛlɛmaya vile ahonle nu yɛle manle Gyihova wɔ debie mɔɔ bayɛ kɛ ɔle ekyi bie anu la boale manle mɔɔ Nyamenle hanle la hanle ye menli ne ahonle.​—Gyɛ. 13:11.

20. Duzu ati a wɔ tieyɛ ne bazi bie mɔ anwo ɛ, noko duzu a ɛbahola wɔalie wɔali a?

20 Ɛnɛ, bɛmmaa Keleseɛnema ɛndia adenle mayɛlɛ ɛya dɔɔnwo kɛ ɔboka debie mɔɔ Nyamenle kpondɛ kɛ ɔkile bɛ la anwo. Noko, asoo ɔbahola yeara ye kɛ Keleseɛne adenle mɔɔ ɛlua zo la bagyegye wɔ kpalɛzoamra anzɛɛ ɛ gɔnwo mɔ na bɔbɔ bɛadendɛ bɛatia wɔ? Ɔbahola yeayɛ wɔ tɛladeɛ nee wɔ anwoziezielɛ, sukulu mɔɔ ɛkulo kɛ ɛkɔ, gyima mɔɔ ɛkulo kɛ ɛyɛ, anzɛɛ kɛzi ɛbu nza bɔbɔ la. Ɛbazi kpɔkɛ kɛ ɛbali Nyamenle adehilelɛ zo kɛmɔ Gyɛlɛmaya yɛle la ɔ? Saa ɛmaa Nyamenle nwo wɔ ahonle na ɛdua zo ɛsi kpɔkɛ a ɔbamaa yeayɛ daselɛ kɛnlɛma. Kɛ ɔde ye biala la, saa ɛdi Gyihova adehilelɛ mɔɔ wɔ ye Edwɛkɛ ne anu la azo na ɛdie adehilelɛ mɔɔ akɛlɛ nɔhavo eku ne fa maa la ɛto nu a ɔbayɛ moalɛ yeamaa wɔ dahuu. Ɛnrɛli ahonle mɔɔ le mɛlɛbɛla la anzi, emomu, ɛbayɛ kɛ Gyɛlɛmaya la. Ɛnee si kpɔkɛ kɛ ɛbamaa Nyamenle anwo wɔ; maa ɔnwo wɔ ɔva ɔyɛ buakɛ kɛnlɛma mɔɔ ɔbava yeali gyima dahuu la.

Duzu ati a ɔhyia kɛ yɛko yɛtia ngyegyelɛ mɔɔ vi Seetan, yɛ ahonle ne mɔɔ tɔ sinli nee ewiade ne la ɛ?

a NET Bible (2005) kenga kɛ: “Bɛmmamaa ewiade ɛhye fa bɛ yɛ mɔɔ ɔkulo la.” Ɔ bo ɛkɛ edwɛkɛ bie toa zo kɛ: “Ɔda ali kɛ, bɛbu ye kɛ ewiade ɛhye ɛlɛfa awie ‘ayɛ mɔɔ ɔkulo la’ a ɔngola ɔnyɛ nwolɛ ɛhwee ɔluakɛ ɔnnwu ye. Mekɛ ko ne ala, . . . ahenle kola nwu ye kɛ ɔlɛfa ye yeayɛ mɔɔ ɔkulo la. Ɔbayɛ kɛ ɔfa ɔ mu nwiɔ ɔbɔ nu ɔyɛ gyima.”

b Bie mɔ bu ye kɛ Gyɛlɛmaya hɔle ɛleka bie mɔɔ bikye mɔɔ ɔndwu Yufileti ne anloa la. Duzu ati ɔ? Nwomanli ko hanle kɛ, “Bɛ tendɛtia ɛhye amuala bodane a le kɛ, bɛfa bɛade adenle nwiɔ mɔɔ ngapezonli ne pɛle vile Gyɛlusalɛm hɔle Yufileti ne anloa la anwo ɛvɛlɛ ne azo.”

    Nzema Mbuluku Ngakyile (1982-2026)
    Fi Nu
    Kɔ Nu
    • Nzema
    • Fa Nwa Awie
    • Mɔɔ ɛkulo
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Nwolɛ Mɛla
    • Fealeranu Edwɛkɛ
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Kɔ Nu
    Fa Nwa Awie