ƐZUKOALƐDEƐ 36
Edwɛkɛtile Nwo Gyimalilɛ
TENDƐVOLƐMA mɔɔ bɛlɛ anwubielɛ la ze nvasoɛ mɔɔ wɔ zo kɛ bɛbamaa bɛ edwɛkɛtile la. Saa bɛlɛsiezie ɛdendɛlɛ a, edwɛkɛtile ne boa bɛ ɔmaa bɛfa bɛ adwenle bɛsie edwɛkɛ titile bie mɔ azo na bɛdwenle nwolɛ bɛkɔ moa. Mɔɔ fi nu ba la a le kɛ, kɛ anrɛɛ bɛbaha edwɛkɛ dɔɔnwo bɛagua ye ɛkɛ la, bɛsiezie bɛ edwɛkɛ ne wɔ adenle mɔɔ baboa bɛ tievolɛma la azo. Saa edwɛkɛ titile ko biala fane edwɛkɛtile ne anwo na ɔboa ɔmaa bɛkilehile nu a, ɔboa tievolɛma noko ɔmaa bɛkakye na bɛnwu nvasoɛ mɔɔ wɔ zo la.
Yɛbahola yɛaha kɛ wɔ edwɛkɛtile ne a le edwɛkɛ mɔɔ ɛbahilehile nu la, saa ɛfa wɔ edwɛkɛtile ne kɛ yemɔ a le adwenle titile mɔɔ ɛgyinla zo wɔahilehile wɔ edwɛkɛ ne anu a, ɛbanwu kɛ wɔ ɛdendɛlɛ ne mɔ banyia anyuhɔlɛ kpalɛ. Belemgbunlililɛ ne, Baebolo ne, yɛɛ ewudwazo ne le edwɛkɛ adile mɔɔ ɛbahola wɔahilehile nuhua dɔɔnwo. Ɛbahola wɔagyinla zo wɔahilehile edwɛkɛ adile dɔɔnwo anu. Nwolɛ neazo bie mɔ ɛne: “Belemgbunlililɛ Ne, Ɔle Arane Amgba,” “Nyamenle Belemgbunlililɛ Ne Bamaa Azɛlɛ Ne Ayɛ Paladaese,” “Baebolo Ne Vi Nyamenle Ɛkɛ,” “Baebolo Ne Kile Yɛ Adenle Kpalɛ Wɔ Yɛ Mekɛ Ye Anu,” “Ewudwazo Ne Maa Menli Mɔɔ Bɛlɛdi Alɔbɔlɛ La Nyia Anyelazo,” yɛɛ “Ewudwazo Anyelazo Ne Boa Yɛ Ɔmaa Yɛgyinla Kpundii Wɔ Dwazotia Mekɛ Nu.” Ɔbahyia kɛ ɛdua ndenle ngakyile zo ɛsiezie edwɛkɛ adile ɛhye mɔ amuala.
Mɔɔ nee Baebolo ne anu edwɛkɛtile titile ne yia la, Gyisɛse Kelaese azɛlɛ ye azo ɛzonlenlɛ gyima ne hwenle adwenle hɔle edwɛkɛtile ne azo: “Anwuma Belemgbunlililɛ ne ɛbikye!” (Mat. 4:17) Kɛzi bɛhilehilele edwɛkɛtile zɔhane anu ɛ? Bɛha Belemgbunlililɛ ne anwo edwɛkɛ mɔɔ bo 110 la wɔ Edwɛkpa nna ne anu. Noko Gyisɛse yɛle dɔɔnwo dɛlale edwɛkɛkpɔkɛ “belemgbunlililɛ” mɔɔ ɔvale ɔlile gyima fane dɔɔnwo la. Gyisɛse luale mɔɔ ɔhilehilele nee nwanwane ninyɛne mɔɔ ɔyɛle la azo ɔmanle ɔlale ali wienyi kɛ ɔdaye mɔɔ ɔ nee bɛ wɔ ɛkɛ la a ɔle Nyamenle Ara, Mɛzaya ne, ahenle mɔɔ Gyihova bava Belemgbunlililɛ ne amaa ye la. Eza Gyisɛse hilele kɛ ɔlua ɔ nwo zo bɛbuke adenle ne bɛmaa awie mɔ kɛ bɛnyia zɔhane Belemgbunlililɛ ne anu kyɛfoa. Ɔhilele subane mɔɔ ɔwɔ kɛ menli mɔɔ bɛbanyia zɔhane nwolɛ adenle ne la da ye ali la. Ɔluale ye ngilehilelɛ nee ye nwanwane gyima ne azo ɔmanle mɔɔ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne bayɛ amaa alesama la lale ali na ɔmanle bɛnwunle kɛ sunsum evinli ne mɔ mɔɔ ɔluale Nyamenle sunsum ne azo ɔdule bɛ la kile kɛ ‘Nyamenle belemgbunlililɛ ne ɛdwu’ ye tievolɛma anwo ɛkɛ. (Luku 11:20) Zɔhane Belemgbunlililɛ ne a Gyisɛse zele ye ɛdoavolɛma ne kɛ bɛli nwolɛ daselɛ a.—Mat. 10:7; 24:14.
Edwɛkɛtile Mɔɔ Fɛta. Ɛnrɛhola ɛnrɛhilehile edwɛkɛtile bie anu kɛmɔ Baebolo ne yɛ la pɛpɛɛpɛ, noko ɔhyia kɛ ɛnyia edwɛkɛtile mɔɔ fɛta.
Saa ɛdawɔ a ɛbakpa wɔ edwɛkɛtile a, dumua suzu wɔ edwɛkɛ ne bodane ne anwo. Akee mekɛ mɔɔ ɛlɛkpa wɔ edwɛkɛ titile ne mɔ mɔɔ ɛbava wɔamaa wɔ ɛdendɛlɛ ne la, nea kɛ bɛfane edwɛkɛtile ne mɔɔ wɔkpa la anwo.
Saa bɛmaa wɔ edwɛkɛtile a, nea kɛ ɛte edwɛkɛ ne abo kpalɛ na nwu kɛzi ɛbahilehile nu la. Ɔhyia mɔdenlebɔlɛ na wɔanwu ma nee ninyɛne titile mɔɔ wɔ edwɛkɛtile zɛhae anu. Saa ɛbakpa edwɛkɛ mɔɔ ɛbava wɔahilehile edwɛkɛtile ne mɔɔ bɛva bɛmaa wɔ la anu a, kpa bɛ kpalɛ amaa edwɛkɛtile ne anye amminli. Saa bɛfa edwɛkɛ ne bɛmaa wɔ noko a, eza ɔwɔ kɛ ɛnea kɛzi ɛbava wɔali gyima wɔamaa ɔ nee edwɛkɛtile ne ayia la. Eza ɔwɔ kɛ ɛsuzu deɛmɔti wɔ tievolɛma hyia edwɛkɛ ne anwo nee bodane mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛnyia ɛfa ɛmaa wɔ ɛdendɛlɛ ne la anwo. Ɛhye bamaa wɔanwu edwɛkɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛsi zo wɔ wɔ ɛdendɛlɛ ne anu la.
Kɛzi Ɛbazi Edwɛkɛtile Ne Azo La. Amaa wɔahola wɔazi edwɛkɛtile zo wɔ adenle kpalɛ zo la, ɔwɔ kɛ ɛto nwolɛ adiabo wɔ mekɛ mɔɔ ɛlɛkpa na wɔahyehyɛ wɔ edwɛkɛ ne la. Saa ɛfa mɔɔ foa wɔ edwɛkɛtile ne azo la ala na ɛdi ngyinlazo mɔɔ wɔ ɛdendɛlɛ kpalɛ ɛhyehyɛlɛ nwo la azo a, ye biala anu ɛbahola wɔazi edwɛkɛtile ne azo.
Ndinu bahola amaa wɔazi edwɛkɛtile ne azo. Bɛmaa yɛva ɛhulolɛ nwo edwɛne yɛyɛ neazo. Edwɛndovo ne ka edwɛkɛtile ne, mɔɔ yemɔ a le ɛhulolɛ mɔɔ ɔlɛ ɔmaa ye kulovolɛ ne la anwo edwɛkɛ wɔ edwɛne ne amuala anu. Bie a ɔbalua ndenle ngakyile zo yeadi edwɛkɛtile ɛhye anu. Bie a ɔbava edwɛkɛ agbɔkɛ ngakyile mɔɔ kile “ɛhulolɛ” la yeali gyima. Eza ɔbahola yeava edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ bɛ ndelebɛbo le ko, ɛrɛlɛdendɛ, edwɛkɛdwɛndolɛ, anzɛɛ ndonwo gyɛne yeali gyima. Noko edwɛne ne fane edwɛkɛtile ko ne ala anwo. Zɔhane ala a ɔwɔ kɛ ɛdendɛlɛ edwɛkɛtile noko yɛ a. Kɛ mɔɔ ɛhulolɛ nwo edwɛkɛ ne finde fane dɔɔnwo wɔ edwɛne ne anu la, zɔhane ala a ɛbahola wɔadi edwɛkɛtile ne edwɛkɛ agbɔkɛ titile bie mɔ anu wɔ wɔ ɛdendɛlɛ ne anu a. Amaa wɔahakyihakyi nuhua la, ɛbahola wɔava edwɛkɛ mɔɔ bɛ ndelebɛbo zɔho bɛ nwo la wɔali gyima anzɛɛ wɔaha edwɛkɛtile ne wɔ adenle fofolɛ zo. Saa ɛdua adenle ɛhye azo a, wɔ edwɛkɛtile ne a bayɛ adwenle titile mɔɔ wɔ tievolɛma bahakye a.
Ngyinlazo ɛhye mɔ fane ɛdendɛlɛ mɔɔ bɛmaa wɔ bama ne azo nee daselɛlilɛ nu adawubɔlɛ nwo. Saa edwɛkɛtile ne da ali a, ɔmaa bɛkakye adawubɔlɛ mɔɔ yeanwa bɔbɔ la. Saa ɛsi edwɛkɛtile ne azo wɔ Baebolo ɛzukoalɛ nu a, ɔbamaa bɛahakye folɛdulɛ ne ndɛndɛ. Mɔdenle mɔɔ ɛbɔ ɛkpa edwɛkɛ na ɛsiezie edwɛkɛtile mɔɔ fɛta la baboa wɔ kpalɛ yeamaa wɔanyia anyuhɔlɛ kɛ tendɛvolɛ nee Nyamenle Edwɛkɛ ne kilehilevolɛ.