ƐZUKOALƐDEƐ 29
Ɛnelɛ Kpalɛ
TƐ MƆƆ yɛka la angome a kola ka menli a, emomu kɛzi yɛka ye la. Saa awie ɛlɛfa ɛnelɛ mɔɔ yɛ fɛ, ɔle wuluwulu, ɔda agɔnwolɛvalɛ nee atiakunlukɛnlɛma ali la adendɛ a, asoo ɔnga wɔ ɔmmaa ɛndie ye tɛla kɛ bie a ɔ ne ne le kpɔnɔlɔɔ anzɛɛ katekate la ɔ?
Ɛnelɛ mɔɔ fɛta mɔɔ ɛbanyia la amuala ɛngyi kɛzi ɛnelɛ yɛ gyima la azo. Bie a ahenle subane noko boka nwo. Mekɛ mɔɔ awie ɛlɛnyia anyuhɔlɛ wɔ Baebolo nu nɔhalɛ ndelebɛbo nee kɛzi ɔbava yeali gyima la anu la, nzenzaleɛ bara kɛzi ɔtendɛ la anu. Ɔbala subane kpalɛ le kɛ ɛlɔlɛ, anyelielɛ nee atiakunlukɛnlɛma ali wɔ ye ɛdendɛlɛ nu. (Gal. 5:22, 23) Ɔ ne yɛɛ ɔbava yeahile kɛ ɔdwenle awie mɔ anwo kpalɛ a. Saa ɔgyakyi bɛ nzo abo ɛdendɛlɛ na ɔnyia anyezɔlɛ a, ɔbala ali wɔ kɛzi ɔka ye edwɛkɛ nee ɛnelɛ mɔɔ ɔfa ɔka la anu. (Awo. 3:39-42; 1 Tem. 1:12; Dwuudu 16) Saa awie ane mɔɔ ɔlɛfa yeadendɛ la kile kɛ ɔnlie awie mɔ nzuzulɛ ɔndo nu, ɔlɛyɛ anwomemaazo, agolobɛnwo anzɛɛ kyengye yɛɛ awie fofolɛ noko ane da mɛlɛbɛnwoaze, abotane, atiakunlukɛnlɛma nee ɛlɔlɛ ali na bɔbɔ ɛnde aneɛ ne a, ɔnrɛyɛ se kɛ ɛbanwu ngakyile mɔɔ wɔ nu la.
Ɔdwu mekɛ ne bie a, ɛnelɛ mɔɔ ɛnle kpalɛ la vi anwodolɛ mɔɔ ɛzɛkye ahenle ne ɛnelɛ ɛlɛka ne la anzɛɛ bie a ɔnyianle ye ɔvile awolɛ nu. Bie a tɛnlabelɛ ɛhye mɔ anu yɛ se kpalɛ mɔɔ bɛnrɛhola bɛnrɛli nwolɛ gyima wɔ ngyehyɛleɛ ɛhye anu a. Noko fane dɔɔnwo ne ala, saa bɛsukoa kɛ bɛbava ɛnelɛ nvɛyeba ne mɔ bɛali gyima kpalɛ a, bɛbanyia anyuhɔlɛ.
Mɔɔ lumua la, ɔwɔ kɛ ɛte ɔ bo kɛ asolo kɛzi awie ko biala ane de a. Ɔnle kɛ ɛfa ɛyɛ wɔ bodane kɛ ɛsukoa kɛzi awie bie ane de la. Emomu sukoa kɛ ɛbamaa ɛdawɔ mumua ne ɛ ne ayɛ fɛ na yeayɛ ngakyile. Duzu a baboa wɔ a? Ɔhyia ninyɛne titile nwiɔ.
Die Ɛnwomenle Kpalɛ. Amaa ɛ ne ayɛ kpalɛ la, ɔhyia kɛ ɛtwe anwoma dɔɔnwo ɛkɔ wɔ nu na ɛdie ɛnwomenle kpalɛ. Saa tɛ ye zɔ a, ɛ ne bayɛ kpɔnɔlɔɔ na wɔ ɛdendɛlɛ asisi agbɔkɛ.
Wɔ ɛvovoa ne foa ne mɔɔ le kpole la ɛnle ɛ kɛnra ne anwuma; wɔ awane mbowule ne mɔ a maa ɛ kɛnra ne tɛlɛ a. Emomu, ɛvovoa ne foa kpole ne vea nwonane bɛtɛbɛtɛ bie mɔɔ wɔ ɛvovoa ne nee ɛkolɛ ne avinli la anu. Kɛmɔ nwonane ɛhye beta ɛ nvenle mbowule ne mɔ la ati, ɔte ɛ kɛnra ɔfi ɛ ko abo tokule ne anwo.
Saa ɛtwe anwoma ɛkɔ wɔ ɛvovoa ne anwuma ala a, ɔnrɛhyɛ na wɔ ɛnwomenle awie. Ɛ ne bahɔ aze yɛɛ ɔnrɛhyɛ na wɔavɛ. Amaa wɔalie ɛnwomenle kpalɛ la, ɔhyia kɛ ɛtɛnla aze anzɛɛ ɛgyinla ɛtenrɛ ɛ nwo, yɛɛ ɔnle kɛ ɛkpo ɛ nwo. Bɔ mɔdenle kɛ saa ɛlɛtwe anwoma wɔahɔ wɔ nu wɔadendɛ a, ɛnrɛbuke ɛ kɛnra ne anwuma ala. Dumua twe anwoma kɔ wɔ ɛvovoa ne foa mɔɔ wɔ aze la anu. Saa anwoma kɔ foa ɛhye anu a, ɛ nvenle mbowule ne mɔ babukebuke. Mekɛ ko ne ala, nwonane bɛtɛbɛtɛ ɛhye bahɔ aze, yeade ɛkolɛ ne nee anyalɛ ne mɔ avinli, na ɔbamaa wɔade kɛ wɔ bɛlɛte ne anzɛɛ wɔ tɛladeɛ ne ɛlɛmia wɔ. Noko ɛvovoa ne ɛnle aze ɛkɛ; bɛwɔ ɛ nvenle mbowule ne avinli. Amaa wɔazɔ wɔanlea la, fa ɛ sa ko to ɛ nvenle mbowule ne ko biala abo. Akee die ɛnwomenle kpole. Saa ɛlɛdie ɛnwomenle kpalɛ a, ɛnrɛhene ɛ kunlu yɛɛ ɛnrɛmaa wɔ awane zo. Emomu ɛbade kɛ ɛ nvenle mbowule ne mɔ kɔ anwuma ba aze.
Bieko, nea kɛzi ɛgu ɛnwomenle la. Mmagu ɛnwomenle ndɛndɛ ɛsɛkye anwoma mɔɔ wɔhwe wɔhɔ wɔ nu la. Gu ɛnwomenle ngyikyi ngyikyi. Mmabɔ mɔdenle kɛ ɛbatika ɛnwomenle wɔava wɔayɛ zɔ. Saa ɛyɛ zɔ a ɔnrɛhyɛ ɔbala ali wɔ ɛ ne ne anu kɛ ɛzulolɛ ɛha wɔ anzɛɛ ɔbayɛ katekate. Tumi mɔɔ vi ɛ ko abo nwonane ne nee nwonane mɔɔ wɔ ɛ nvenle mbowule ne avinli anu ba la maa anwoma ne finde yɛɛ nwonane bɛtɛbɛtɛ mɔɔ wɔ ɛvovoa ne nee ɛkolɛ ne avinli la ka kɛzi ɔfinde ndɛndɛ la.
Kɛ mɔɔ awie mɔɔ nriandi la tete ɔ nwo la, zɔhane ala a tendɛvolɛ bahola azukoa kɛzi bɛdie ɛnwomenle kpalɛ la. Gyinla tenrɛ ɛ nwo, mmakpo ɛ nwo, die ɛnwomenle maa wɔ ɛvovoa foa ne mɔɔ wɔ aze la ɛyi, na gu ye ngyikyi fa nea gyima dodo mɔɔ ɛbahola wɔava wɔ ɛnwomenlelielɛ ne wɔayɛ la. Akee die ɛnwomenle zɔhane ala fa sukoa kɛzi bɛkenga kpole la.
Mmakyengye Ɛ Nwo. Debie titile bieko mɔɔ ɔmaa bɛnyia ɛnelɛ kpalɛ la a le kɛ ɛnrɛgyengye ɛ nwo! Saa ɛsukoa kɛ ɛnrɛgyengye ɛ nwo a, ɛbanyia anyuhɔlɛ wɔ wɔ ɛdendɛlɛ nu. Mmakyengye ɛ nwo yɛɛ mmadwenledwenle ɔluakɛ ɔbamaa ɛzulolɛ aha wɔ.
Nyia nganeɛdelɛ kpalɛ maa wɔ tievolɛma fa ye adwenleadwenle fi ɛkɛ. Saa wɔzukoa Baebolo ne wɔ siane ekyii bie anu bɔbɔ na ɛ nee menli yia daselɛlilɛ nu a, kakye kɛ ɛlɛ Gyihova bodane nwo ninyɛne mɔɔ hyia mɔɔ ɛbahola ɛ nee bɛ azuzu nwo a. Ɛlɛkɔ bɛ ɛkɛ ɔluakɛ bɛhyia moalɛ, saa bɛze anzɛɛ bɛnze a. Bieko, saa ɛwɔ Belemgbunlililɛ Asalo a, wɔ tievolɛma anu dɔɔnwo le Gyihova azonvolɛ. Bɛle ɛ gɔnwo mɔ yɛɛ bɛkulo kɛ ɛnyia anyuhɔlɛ. Tɛ tendɛvolɛma amuala a nyia agɔnwolɛvalɛ zɛhae nee tievolɛma mɔɔ bɛlɛ ɛlɔlɛ kɛmɔ yɛnyia ye dahuu la.
Mmakyengye ɛ kominza ndinli ne mɔ ɔlua wɔ adwenle mɔɔ ɛbava wɔazie zɔhane ndinli ne mɔ azo na wɔamaa bɛatuto bɛ nwo la azo. Kakye kɛ saa anwoma lua ɛnelɛ nyɛma ne anu a ɔwozo. Saa ɛ kominza ndinli ne mɔ anu sesa anzɛɛ tuto a, ɛ ne kakyi, kɛmɔ getaa nyɛma anu to anzɛɛ sa a ɔkakyi ɔ ne ne la. Saa ɛto ɛnelɛ nyɛma ne mɔ anu a, ɛ ne ka aze. Saa ɛtuto ɛ kominza ndinli ne mɔ anu a, ɔmaa ɛ bonyi ndokule ne mɔ anu buke, na ɛhye banyia tumi wɔ kɛzi ɛ ne de la azo.
Mmakyengye wɔ sonlabaka ne ɛleka biala—ɛ gyakɛ kpɔkɛ, ɛ sa, wɔ awane, ɛ kɔme. Ɛhye baha anwosesebɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛnyia ye na ɛ ne alielie la. Saa ɛnelɛ ne dielie sonlabaka ne amuala anu a, ɛ ne ne anu bala ɛkɛ noko ɛzulolɛ bahola azi ye adenle. Ɛnelɛ mɔɔ vi ɛnelɛ ɛlɛka ne anu ba la ɛnwozo ebonyile adokule ne ala, emomu ɛ kɛnra nu mbowule, ɛ gye, ɛ nloa anu anwuma (talɛ) nee ɛ nyunlu adokule ne mɔ noko. Ɛhye mɔ amuala boa wɔ kɛzi ɔwɔ kɛ ɛ ne dielie kpalɛ la anu. Saa ɛfa debie ɛlomboɛ ɛto getaa taboa ne azo a, ɔ ne ɛnrɛvinde; saa getaa ne ane balielie kpalɛ a, ɔnle kɛ bɛfa debie bɛto ye taboa ne azo. Zɔhane ala a yɛ sonlabaka ne mɔɔ ndinli ne sosɔ ye la noko de a. Saa ɛ ne dielie a, ɛbahola wɔahakyihakyi ɛ ne kpalɛ na wɔala nganeɛdelɛ ngakyile ali. Ɛbahola wɔadendɛ wɔahile tievolɛma dɔɔnwo mɔɔ ɔngyia kɛ ɛteɛdea nu a.