ƐZUKOALƐDEƐ 30
Kile Awie Mɔ Anwo Anyelielɛ
SAA yɛlɛka Baebolo nu nɔhalɛ ne yɛahile awie mɔ a, ɔhyia kɛ yɛyɛ dɔɔnwo yɛtɛla kɛ yɛbamaa bɛade ala. Ɔwɔ kɛ ɔka bɛ ahonle. Adenle ko mɔɔ yɛdua zo yɛyɛ ɛhye la a le kɛ yɛbavi ahonle nu yɛahile yɛ tievolɛma anwo anyelielɛ. Yɛbahola yɛayɛ ɛhye wɔ ndenle ngakyile zo.
Suzu Mɔɔ Wɔ Tievolɛma Ka La Anwo. Ɛzoanvolɛ Pɔɔlo zuzule ɛleka mɔɔ ye tievolɛma vi nee kɛzi bɛdwenle la anwo. Ɔhilehilele nuhua kɛ: “Wɔ Dwuuma anu, membɔle me ɛbɛla kɛ mele Dwuunli, amaa me sa aha bɛ; na saa medame Pɔɔlo menle Mosisi mɛla ne abo bɔbɔ a, membɔle me ɛbɛla kɛ mewɔ mɛla ne abo wɔ mekɛ mɔɔ me nee Dwuuma mɔɔ bɛmɛ bɛwɔ mɛla ne abo la de la, amaa me sa aha bɛ. Zɔhane ala yɛɛ meyɛ ye wɔ mekɛ mɔɔ mewɔ bɛdabɛ mɔɔ bɛnle Dwuuma la avinli a; meyɛ me nwo kɛ asɛɛ menle mɛla ne abo, amaa me sa aha bɛdabɛ noko. Ɛhye ɛngile kɛ menli Nyamenle mɛla ne azo; nɔhalɛ ne a le kɛ mewɔ Kelaese mɛla bo. Saa mewɔ bɛdabɛ mɔɔ bɛ diedi ɛnli munli la anu noko a, meyɛ me nwo kɛ bɛ nuhua bie la, amaa me sa aha bɛ. Zɔhane ala yɛɛ me nee menli muala yɛ ko a, amaa adenle biala azo mealua mealie bie mɔ ngoane meamaa Nyamenle. Meyɛ ɛhye mɔ amuala wɔ Edwɛkpa ne ati, amaa meanyia nwolɛ nyilalɛ ne bie.” (1 Kɔl. 9:20-23) Kɛ ɔkɛyɛ na yɛahola ‘yɛ nee menli muala ayɛ ko’ ɛnɛ ɛ?
Saa ɛnyia adenle ɛnea awie mɔ, bɔbɔ wɔ mekɛ sikalɛ nu, kolaa na ɛ nee bɛ adendɛ a, bie a ɛbanwu ninyɛne mɔɔ bɛ nye die nwo nee bɛ tɛnlabelɛ. Wɔnwu gyima mɔɔ bɛyɛ ɔ? Asoo ɛnwu debie mɔɔ kile bɛ diedi la ɔ? Wɔnwu bɛ abusua gyinlabelɛ ne ɔ? Asoo ɛbahola wɔagyinla mɔɔ wɔnwu ye la azo wɔamaa wɔ edwɛkɛ ne ayɛ wɔ tievolɛma ne anyelielɛ ɔ?
Amaa wɔ edwɛkɛ ne ayɛ anyelielɛ la, ɔwɔ kɛ ɛdumua ɛdwenle edwɛkɛ mɔɔ ɛbaha wɔahile menli mɔɔ wɔ wɔ azɛlɛsinli ne anu la anwo. Wɔ ɛleka bie mɔ, ɔwɔ kɛ ɛsuzu menli mɔɔ bɛvi maanle gyɛne nu mɔɔ bɛradɛnla ɛkɛ la anwo. Saa menli ɛhye de wɔ azɛlɛsinli ne anu a, asoo wɔnyia adenle kpalɛ mɔɔ ɛbava zo wɔali bɛ daselɛ la ɔ? Kɛmɔ ɔle Nyamenle ɛhulolɛdeɛ kɛ “menli kɔsɔɔti nwu nɔhalɛ ne na bɛnyia ngoane” la ati, maa ɔyɛ wɔ bodane kɛ ɛbaha Belemgbunlililɛ nrɛlaleɛ ne wɔ adenle kɛnlɛma zo wɔahile awie biala mɔɔ ɛbayia ye la.—1 Tem. 2:4.
Tie Bɛ Kpalɛ. Ɔnva nwo kɛ Gyihova ze debie biala la, ɔtie awie mɔ. Ngapezonli Maekaya nyianle ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ bie mɔɔ ɔnwunle Gyihova kɛ ɔlɛmaa anwumabɔvolɛma ne anwosesebɛ kɛ bɛhile bɛ adwenle wɔ kɛzi bɛbali edwɛkɛ bie anwo gyima la anwo. Akee Nyamenle manle anwumabɔvolɛ bie adenle kɛ ɔli nzuzulɛ mɔɔ ɔvale ɔrale la anwo gyima. (1 Arl. 22:19-22) Mɔɔ Ebileham ka kɛzi Sodɔm ɛzɛkyelɛ ne gyegye ye anwo edwɛkɛ la, Gyihova vile ɛlɔlɛ nu diele ye. (Mɔl. 18:23-33) Kɛzi yɛbazukoa Gyihova neazo ne na yɛadie awie mɔ wɔ daselɛlilɛ nu ɛ?
Maa awie mɔ ɛhile bɛ adwenle. Biza kpuyia mɔɔ fɛta na gyinla ekyii maa bɛbua. Tie bɛ kpalɛ. Ɛtie bɛ kpalɛ a, ɔbamaa bɛavi ahonle nu bɛadendɛ. Saa bɛ mualɛ ne da debie mɔɔ bɛ nye die nwo la ali a, fa nrɛlɛbɛ adenle zo biza nuhua. Bɔ mɔdenle nwu bɛ kpalɛ noko mmabiza bɛ fealera nu edwɛkɛ. Fi ahonle nu kanvo bɛ wɔ bɛ nzuzulɛ ne mɔ anwo. Saa bɔbɔ ɛ nee bɛ ɛnyɛ adwenle wɔ bɛ nzuzulɛ ne anwo a, kile nwolɛ anyezɔlɛ.—Kɔl. 4:6.
Noko ɔwɔ kɛ yɛnea boɛ na anyelielɛ mɔɔ yɛlɛ ye bɛ nwo la andɛla zo. Awie mɔ mɔɔ yɛdwenle bɛ nwo la ɛmmaa yɛ adenle kɛ yɛbavedevede bɛ fealera nu edwɛkɛ nu. (1 Pita 4:15) Ɔwɔ kɛ yɛnea boɛ na awie mɔ mɔɔ asolo bɛ awodeɛ la annyia adwenle ngakyile wɔ kɛzi yɛkile bɛ nwo anyelielɛ la anwo. Kɛmɔ anyelielɛ mɔɔ fɛta mɔɔ yɛkile wɔ awie mɔ anwo la le ngakyile wɔ maanle biala anu, bɔbɔ menli ngakyile avinli la, ɔhyia kɛ ɛfa nwunu ɛdi gyima.—Luku 6:31.
Anwoziezielɛ boa awie maa ɔyɛ tievolɛ kpalɛ. Saa yɛze edwɛkɛ mɔɔ yɛkaha la a, ɔboa yɛ ɔmaa yɛtie awie mɔ kpalɛ. Ɛhye maa bɛnyia ɛhulolɛ kɛ bɛ nee yɛ babɔ adawu.
Saa yɛtie awie mɔ a, ɛnee yɛlɛdi bɛ eni. (Wulo. 12:10) Ɔmaa ɔda ali kɛ bɛ nzuzulɛ nee bɛ nganeɛdelɛ hyia yɛ. Ɔbamaa bɛadie mɔɔ yɛbaha la kpalɛ. Adwenle kpalɛ bie ati, Nyamenle Edwɛkɛ ne tu yɛ folɛ kɛ “ɔwɔ kɛ awie biala tie ɔ nzo anwo, ɔmmatendɛ dɔɔnwo.”—Gye. 1:19.
Boa Awie Mɔ Maa Bɛnyia Anyuhɔlɛ. Saa yɛdwenle awie mɔ anwo a, ɔbamaa yɛazuzu menli mɔɔ hilele edwɛkɛ ne anwo anyelielɛ la anwo na yɛazia yɛahɔ bɛ ɛkɛ yɛ nee bɛ azuzu Baebolo nu nɔhalɛ ne mɔɔ di bɛ ngyianlɛ nwo gyima la anwo. Saa ɛlɛdwenle sia kɔkpɔla mɔɔ ɛkayɛ la anwo a, suzu mɔɔ ɛlumuale ɛnwunle wɔ bɛ nwo la anwo. Siezie edwɛkɛtile mɔɔ bɛ nye die nwolɛ la. Si adwenle titile mɔɔ wɔ edwɛkɛ ne anu la azo na boa bɛ maa bɛnwu nvasoɛ mɔɔ wɔ mɔɔ bɛlɛsukoa la azo la.—Aye. 48:17.
Saa wɔ tievolɛ ne ka tɛnlabelɛ anzɛɛ ngyegyelɛ bie mɔɔ ɔlɛyia la anwo edwɛkɛ a, nwu ɛhye kɛ nwolɛ adenle titile mɔɔ wɔnyia kɛ ɛ nee ye bazuzu edwɛkpa ne anwo a. Di Gyisɛse mɔɔ dahuu zieziele ɔ nwo kɛ ɔbakyekye menli mɔɔ ɛlɛdi nyane arɛle la neazo ne anzi. (Maake 6:31-34) Koati kɛ ɛbapele ɛ nwo wɔadu folɛ anzɛɛ ɛbatete edwɛkɛ ne azo. Ɛhye bamaa ahenle ade nganeɛ kɛ ɛ nye ɛnlie ɔ nwo kpalɛ. Emomu, ɔwɔ kɛ ɛte ye nganeɛdelɛ bo. (1 Pita 3:8) Akee yɛ neɛnleanu wɔ mbuluku mɔɔ gyi Baebolo ne azo la anu, na ɛ nee ye ɛzuzu edwɛkɛ mɔɔ maa anwosesebɛ mɔɔ baboa ye yeamaa yeali ye tɛnlabelɛ ne anwo gyima la anwo. Nɔhalɛ nu, saa ɛdwenle wɔ tievolɛ ne anwo a, ɔbaboa wɔ yeamaa wɔahoati kɛ ɛbaza ye fealera nu edwɛkɛ wɔagua zo, kyesɛ bie a ɔhyia kɛ ɛyɛ zɔ.—Mrɛ. 25:9.
Ɔwɔ kɛ yɛkile menli mɔɔ yɛ nee bɛ sukoa Baebolo ne la anwo anyelielɛ titile. Fa asɔneyɛlɛ suzu sukoavo ko biala ngyianlɛ nwo na maa bɛ ngyianlɛ ne ɛdɛnla wɔ adwenle nu wɔ mekɛ mɔɔ ɛlɛsiezie ɛ nwo la. Biza ɛ nwo kɛ, ‘Duzu bieko a ɔwɔ kɛ ɔyɛ amaa yeahɔ zo yeanyia anyuhɔlɛ wɔ sunsum nu a?’ Fi ɛlɔlɛ nu boa sukoavo ne maa ɔnwu mɔɔ Baebolo ne nee mbuluku mɔɔ ‘akɛlɛ nɔhavo nee nrɛlɛbɛvolɛ’ ne ɛyɛ la ka fane edwɛkɛ ne anwo la. (Mat. 24:45) Ɔdwu mekɛ ne bie a, ngilehilenu angomekye ɛnrɛboa. Bie a ɔbahyia kɛ ɛmaa sukoavo ne nwu kɛzi bɛfa Baebolo ngyinlazo bie bɛyɛ gyima la, bɛyɛ debie bɛbɔ nu amaa yeanwu kɛzi bɛfa bɛdi gyima la.—Dwɔn 13:1-15.
Saa ɛlɛboa awie mɔ wɔamaa bɛava Gyihova ngyinlazo bɛabɔ bɛ ɛbɛla a, ɔwɔ kɛ ɛto tone nu na ɛda adwenle kpalɛ ali. Menli gua ye ngakyile yɛɛ asolo mɔɔ biala kola yɛ nee kɛzi biala nyia anyuhɔlɛ la. Mmakpondɛ dɔɔnwo ɛfi bɛ ɛkɛ. (Fel. 4:5) Mmapiepia bɛ kɛ bɛyɛ nzenzaleɛ wɔ bɛ ɛbɛlabɔlɛ nu. Maa adenle maa Nyamenle Edwɛkɛ ne nee ye sunsum ne ɛha bɛ. Gyihova kpondɛ kɛ menli fi bɛ ahonle nu sonle ye, tɛ kɛ bɛbapiepia bɛ. (Edw. 110:3) Koati kɛ ɛbala wɔ nzuzulɛ ali wɔ bɛdabɛ mumua ne bɛ kpɔkɛbɔlɛ nu, na saa bɔbɔ awie mɔ biza wɔ adwenle a, nea boɛ na wɔanzi kpɔkɛ wɔamaa bɛ.—Gal. 6:5.
Fa Moalɛ Mɔɔ Fɛta La Maa. Ɔnva nwo kɛ ɛnee Gyisɛse dwenle ye tievolɛma ne sunsum nu boɛyɛlɛ nwo la, ɛnee ɔsuzu bɛ ngyianlɛ gyɛne noko anwo. (Mat. 15:32) Saa bɔbɔ yɛnlɛ ninyɛne dɔɔnwo a, yɛbahola yɛaboa wɔ ndenle ngakyile zo.
Awie mɔ anwo anyelielɛ baha yɛ yeamaa yɛadwenle bɛ nwo. Kɛ neazo la, saa maanle nu tɛnlabelɛ ɛlɛgyegye wɔ tievolɛ ne a, bɛbahola bɛahɔ ɛleka fofolɛ mɔɔ fɛta, anzɛɛ bɛayɛ ngyehyɛleɛ bɛadoa zo kenle fofolɛ. Saa wɔamba mekɛ kpalɛ nu a, ɛbahola wɔazɛlɛ adenle wɔara mekɛ gyɛne. Saa awie mɔɔ hilele edwɛkɛ ne anwo anyelielɛ la ɛnde kpɔkɛ anzɛɛ la asopiti a, kɛlɛ ye kɛlata anzɛɛ kɔkpɔla ye amaa yeala ali kɛ ɛdwenle ɔ nwo. Saa ɔbayɛ boɛ a, ɛbahola wɔado aleɛ ekyi wɔahɔmaa ye anzɛɛ wɔala atiakunlukɛnlɛma ali wɔ adenle fofolɛ zo.
Mekɛ mɔɔ Baebolo sukoavoma ɛlɛnyia anyuhɔlɛ la, bɛ nwo bayɛ bɛ koonwu ɔluakɛ bɛ nee agɔnwolɛ dɛba ne mɔ ɛnrɛda ɛnrɛdu. Fa bɛ agɔnwolɛ. Nyia mekɛ ɛ nee bɛ ɛbɔ adawu wɔ Baebolo ɛzukoalɛ biala awieleɛ anzɛɛ mekɛ gyɛne nu. Maa bɛ anwosesebɛ maa bɛva agɔnwolɛ kpalɛ. (Mrɛ. 13:20) Boa bɛ maa bɛhɔ Keleseɛne ayia ne mɔ. Ɛ nee bɛ ɛdɛnla ɛbɔ nu wɔ ayia ɛhye mɔ abo na boa bɛ wɔ bɛ mra ne mɔ anwo amaa bɛ muala bɛanyia gyimalilɛ ne azo nvasoɛ kpalɛ.
Fi Ahonle Nu Kile Bɛ Nwo Anyelielɛ. Menli mɔɔ yɛkile bɛ nwo anyelielɛ la ɛnle debie mɔɔ kyesɛ yɛsukoa ala, emomu ɔvi ahonle nu. Kɛzi yɛkile menli nwo anyelielɛ la da ali wɔ ndenle ngakyile zo. Ɔda ali wɔ kɛzi yɛtie edwɛkɛ nee mɔɔ yɛka la anu. Yɛdua atiakunlukɛnlɛmayɛlɛ nee awie mɔ mɔɔ yɛdwenle bɛ nwo la azo yɛda ye ali. Saa bɔbɔ yɛanga edwɛkɛ anzɛɛ yɛanyɛ debie biala a, ɔbala ali wɔ yɛ nyɛleɛ nee kɛzi yɛbayɛ yɛ nyunlu la anu. Saa amgba yɛdwenle awie mɔ anwo a, ye biala anu bɛbanwu ye.
Debie titile mɔɔ ɔti yɛkile awie mɔ anwo anyelielɛ la a le kɛ saa yɛyɛ zɔ a, ɛnee yɛlɛsukoa yɛ anwuma Selɛ ne ɛlɔlɛ nee ye anwunvɔnezelɛ subane ne bie. Ɛhye boa yɛ tievolɛma ɔmaa bɛbikye Gyihova na bɛtie ye edwɛkɛ ne mɔɔ ɔse yɛha la. Yemɔti, mekɛ mɔɔ ɛlɛka edwɛkpa ne la, bɔ mɔdenle kɛ ‘ɛnrɛdwenle ɛ ngomekye wɔ boɛyɛlɛ nwo, na ɛbadwenle ɛ gɔnwo mɔ noko ɛdeɛ nwo.’—Fel. 2:4.