Ɛzinzalɛ Arane YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Ɛzinzalɛ Arane
YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Nzema
@
  • ɛ
  • ɔ
  • Ɛ
  • Ɔ
  • BAEBOLO
  • MBULUKU
  • DEBIEZUKOALƐ
  • be ɛzukoalɛdeɛ 24 m. 160-m. 165 ɛden. 1
  • Edwɛkɛ Agbɔkɛ Ɛkpalɛ

Vidio biala ɛnle foa ɛhye

Mmafa ɛya vidio ne angola ambuke

  • Edwɛkɛ Agbɔkɛ Ɛkpalɛ
  • Nyia Teokelase Ɛzonlenlɛ Sukulu Ndetelɛ Zo Nvasoɛ
  • Edwɛkɛ Mɔɔ Nee Ye Le Ko
  • “Bɛdendɛ Kɛnlɛma Mɔɔ Maa Sonla Nyia Ngɔzo”
    “Bɛzie Bɛ Nwo Wɔ Nyamenle Ɛhulolɛ Ne Anu”
  • Ɛdendɛlɛ Mɔɔ Ɔdoa Nu
    Nyia Teokelase Ɛzonlenlɛ Sukulu Ndetelɛ Zo Nvasoɛ
  • ‘Bɛha Edwɛkɛ Kpalɛ Mɔɔ Maa Anwosesebɛ La’
    Kɛzi Bɛtɛnla Nyamenle Ɛlɔlɛ Nu La
  • Adawubɔlɛ Adenle Zo
    Nyia Teokelase Ɛzonlenlɛ Sukulu Ndetelɛ Zo Nvasoɛ
Nea Dɔɔnwo
Nyia Teokelase Ɛzonlenlɛ Sukulu Ndetelɛ Zo Nvasoɛ
be ɛzukoalɛdeɛ 24 m. 160-m. 165 ɛden. 1

ƐZUKOALƐDEƐ 24

Edwɛkɛ Agbɔkɛ Ɛkpalɛ

Duzu a ɔhyia kɛ ɛyɛ a?

Fa edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ kile ɛbulɛ na ɔ bo ɛdelɛ ɛnyɛ se, ɔda ahunlunyele, wuluwuluyɛlɛ nee nganeɛdelɛ ali na ɔmaa wɔ ɛdendɛlɛ ne yɛ fɛ la di gyima. Fa edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ nee wɔ aneɛmɛla ne le ko la di gyima.

Duzu ati a ɔhyia a?

Ɔmaa ɛkile ɛbulɛ ɛmaa edwɛkɛ ne mɔɔ ɛlɛka nee kɛzi ɛte nganeɛ wɔ menli mɔɔ ɛlɛtendɛ wɔahile bɛ la anwo la. Ɔka kɛzi menli yɛ bɛ nyɛleɛ wɔ mɔɔ ɛka la anwo.

EDWƐKƐ agbɔkɛ nwo hyia wɔ adawubɔlɛ nu. Noko amaa yɛ edwɛkɛ agbɔkɛ ali bodane titile bie anwo gyima la, ɔwɔ kɛ yɛkpa bɛ nrɛlɛbɛ nu. Edwɛkɛkpɔkɛ mɔɔ bie a ɔbafɛta wɔ tɛnlabelɛ bie anu la ɛnrɛfɛta wɔ tɛnlabelɛ gyɛne nu. Saa wɔanva edwɛkɛkpɔkɛ mɔɔ yɛ anyelielɛ la wɔanli gyima kpalɛ a, ɔbahola yeaha “ɛya.” Edwɛkɛ zɛhae mɔ mɔɔ yɛbava yɛali gyima la ɛnrɛboa, na ɔbahile kɛ yɛndwenle awie mɔ anwo. Edwɛkɛ agbɔkɛ bie mɔ bahola ahile ninyɛne nwiɔ, ko bayɛ aholoba anzɛɛ ɔngile ɛbulɛ. (Mrɛ. 12:18; 15:1) Noko, “edwɛkɛ kpalɛ”​—edwɛkɛ mɔɔ maa anwosesebɛ la maa ahenle mɔɔ bɛka bɛkile ye la anye die. (Mrɛ. 12:25) Ɔhyia mɔdenlebɔlɛ na nrɛlɛbɛvolɛ bɔbɔ ahola akpa edwɛkɛ agbɔkɛ kpalɛ. Baebolo ne ka kɛ, ɛnee Sɔlɔmɔn ze kɛzi ɔhyia kɛ ɔkpondɛ “edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ yɛ fɛ” nee ‘edwɛkɛ mɔɔ le nɔhalɛ’ la.​—Nolo. 12:10.

Wɔ aneɛ bie mɔ anu, bɛfa edwɛkɛ bie mɔ bɛdi gyima wɔ mekɛ mɔɔ bɛlɛka edwɛkɛ bɛahile kpanyinli anzɛɛ awie mɔɔ lɛ tumi la, yɛɛ saa bɛ nee bɛ tipɛnema anzɛɛ ngakula ɛlɛdi adwelie a, asolo mɔɔ bɛfa bɛdi gyima a. Saa ɛbu ɛ nye ɛgua ninyɛne ɛhye mɔ azo a, bɛbu wɔ kɛ ɛmbu debie. Eza bɛkile kɛ ɔnle kpalɛ kɛ ɛbava edwɛkɛ mɔɔ bɛ amaamuo kile kɛ bɛfa bɛfɛlɛ mgbanyima la wɔavɛlɛ ɛ nwo. Wɔ menli enililɛ nu, Baebolo ne kile ngyinlazo mɔɔ kpogya tɛla mɔɔ bie a mɛla anzɛɛ amaamuo kile la. Ɔsi Keleseɛnema adua kɛ “bɛli menli kɔsɔɔti eni.” (1 Pita 2:17) Menli mɔɔ bɛfi ahonle nu bɛyɛ ɛhye la tendɛ kile menli mɔɔ asolo bɛ ɛvolɛ la kɔsɔɔti wɔ adenle mɔɔ kile ɛbulɛ la azo.

Menli dɔɔnwo mɔɔ bɛnle Keleseɛnema la fa edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ ɛngile ɛbulɛ na ɔka ɛya la di gyima. Bie a bɛte nganeɛ kɛ edwɛkɛ agbɔkɛ zɛhae mɔ maa bɛnwu kɛ anyebolo wɔ mɔɔ bɛlɛka la anu. Anzɛɛ bie a bɛnlɛ edwɛkɛ agbɔkɛ dɔɔnwo la ati a bɛyɛ zɔ a. Saa ɛnee awie ta fa ɛdendɛlɛ ɛhye di gyima kolaa na yeazukoa Gyihova ndenle ne mɔ a, bie a ɔbayɛ se kɛ ɔbagyakyi. Noko ɔbahola yeagyakyi. Nyamenle sunsum ne bahola aboa awie yeamaa yeahakyi ye ɛdendɛlɛ. Noko ɔwɔ kɛ ahenle mumua ne fi ye ɛhulolɛ nu kɛ ɔbazukoa edwɛkɛ agbɔkɛ kpalɛ mɔɔ zolɛ bara nvasoɛ amaa awie mɔ nee mɔɔ maa ngɔzo la na yeava yeali gyima dahuu.​—Wulo. 12:2; Ɛfɛ. 4:29; Kɔl. 3:8.

Edwɛkɛ Mɔɔ Bɛte Ɔ Bo Ndɛndɛ. Debie mɔɔ hyia wɔ ɛdendɛlɛ kpalɛ nu la a le kɛ ɔ bo ɛdelɛ ɛnyɛ se. (1 Kɔl. 14:9) Saa tievolɛma ɛnde edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ ɛfa ɛdi gyima la abo a, ɔyɛ bɛ kɛ awie mɔɔ ɛlɛka aneɛ fofolɛ bie.

Menli mɔɔ bɛyɛ gyima titile bie mɔ la te edwɛkɛ agbɔkɛ bie mɔ abo ngakyile kolaa. Bie a bɛfa zɔhane edwɛkɛ agbɔkɛ ne mɔ bɛdi gyima dahuu. Noko saa ɛfa ɛdi gyima wɔ mekɛ mɔɔ ɛnfɛta la anu a, ɔbahola yeazi adawubɔlɛ adenle. Bieko, ɔnva nwo kɛ ɛbava edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ bɛfa bɛdi gyima alehyenlɛ biala wɔali gyima la, saa ɛto wɔ edwɛkɛ ne ɛbɛkabɛka nu a, bie a wɔ tievolɛma baye bɛ adwenle avi zo ahɔ ninyɛne gyɛne zo.

Tendɛvolɛ mɔɔ ɔdwenle ye tievolɛma anwo la kpa edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ menli mɔɔ bɛangɔ sukulu bɛandwu moa bɔbɔ la te ɔ bo a. Ɔdwenle “awienvolɛma” anwo ɔfa ɔsukoa Gyihova. (Dwobu 34:19, NW) Saa tendɛvolɛ ne kpondɛ kɛ ɔfa edwɛkɛ kpɔkɛ mɔɔ bɛnze ye kpalɛ la ɔdi gyima a, ɔwɔ kɛ ɔfa ɛdendɛsinli mɔɔ bamaa nuhua ala ɛkɛ la ɔboka nwo.

Tumi wɔ edwɛkɛ agbɔkɛ sikalɛ mɔɔ bɛkpa bɛ kpalɛ la anu. Bɛte ɛdendɛmunli nzinrenzinra nee ɛdendɛsinli mɔɔ ɔ bo ɛdelɛ ɛnyɛ se la abo ndɛndɛ. Ɛbahola wɔava bie wɔawula ɛdendɛmunli mɔɔ wowale la anu amaa ɛdendɛlɛ ne ansisi agbɔkɛ. Noko mɔɔ fane edwɛkɛ mɔɔ ɛkpondɛ kɛ wɔ tievolɛma kakye la anwo, kpa edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ ɔ bo ɛdele ɛnyɛ se nee ɛdendɛmunli mɔɔ le sikalɛ.

Edwɛkɛ Agbɔkɛ Ngakyile Mɔɔ Le Pɛpɛɛpɛ. Edwɛkɛ agbɔkɛ kpalɛ dɔɔnwo wɔ ɛkɛ. Kɛ anrɛɛ ɛbava edwɛkɛ ko ne ala wɔali gyima wɔ tɛnlabelɛ biala anu la, fa edwɛkɛ agbɔkɛ ngakyile di gyima. Akee wɔ ɛdendɛlɛ ne bayɛ fɛ na ndelebɛbo ara nu. Kɛ ɔkɛyɛ na wɔanyia edwɛkɛ agbɔkɛ dɔɔnwo ɛ?

Saa ɛlɛkenga debie a, yɛ edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ ɛnde ɔ bo la nzonlɛ, na saa ɛlɛ edwɛbohilelɛ buluku wɔ wɔ aneɛ nu a, kpondɛ bɛ ngilebɛbo ne mɔ wɔ nu. Kpa edwɛkɛ agbɔkɛ zɔhane mɔ bie na bɔ mɔdenle kɛ ɛbava wɔali gyima kɛmɔ ɔfɛta la. Nea kɛ ɛbabobɔ bɛ kpalɛ na wɔava wɔali gyima wɔ ɛleka mɔɔ ɔbamaa bɛade ɔ bo la na tɛ kɛ ɛmaa bɛ nye alie nwolɛ ala. Saa ɛnyia edwɛkɛ agbɔkɛ dɔɔnwo a, ɔbamaa wɔ ɛdendɛlɛ ayɛ fɛ. Noko ɔwɔ kɛ ɛnea boɛ​—saa awie ambobɔ edwɛkɛ agbɔkɛ bie mɔ kpalɛ anzɛɛ ɔkakyihakyi bɛ a, bie a awie mɔ adwenle bayɛ bɛ kɛ ɔnnwu mɔɔ ɔka a.

Deɛmɔti yɛkpondɛ edwɛkɛ agbɔkɛ dɔɔnwo la a le kɛ yɛmaa menli ade edwɛkɛ na tɛ kɛ yɛmaa yɛ tievolɛma anye alie yɛ nwo. Edwɛkɛ mɔɔ ɔle kpomgbondee nee edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ wowale la ta twe adwenle kɔ tendɛvolɛ ne anwo zo. Ɔwɔ kɛ yɛnyia ɛhulolɛ kɛ yɛbamaa menli ade edwɛkɛ mɔɔ nvasoɛ wɔ zo na yɛamaa menli mɔɔ tie la anye alie nwo. Kakye Baebolo ɛrɛlɛbulɛ ɛhye: “Nrɛlɛbɛvolɛ anloa edwɛkɛ maa adwenle.” (Mrɛ. 15:2) Edwɛkɛ agbɔkɛ kpalɛ mɔɔ fɛta na ɔ bo ɛdelɛ ɛnyɛ se la maa yɛ edwɛkɛ yɛ fɛ na ɔka ahonle, na ɔmmaa ɔnyɛ kpɔnɔlɔɔ mɔɔ anyelielɛ ɛnle nu a.

Saa wɔ edwɛkɛ agbɔkɛ ne mɔ ɛlɛso a, maa edwɛkɛ kpɔkɛ kpalɛ mɔɔ ɛbava wɔali gyima la ɛdɛnla wɔ adwenle nu. Bie a edwɛkɛ agbɔkɛ nwiɔ ndelebɛbo bikye nwo, noko saa ɛfa ɛdi gyima wɔ tɛnlabelɛ ngakyile nu a bɛ ndelebɛbo ne kakyi ekyi. Saa ɛnwu ɛhye a, ɔbamaa wɔ ɛdendɛlɛ nu ala ɛkɛ na wɔahoati kɛ ɛbagyegye wɔ tievolɛma. Tie menli mɔɔ bɛze tendɛ la kpalɛ. Edwɛbohilelɛ buluku bie mɔ kile edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ bɛ ndelebɛbo zɔho bɛ nwo nee bɛ angɔbɛnzi (edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ bɛ ndelebɛbo ne kakyi). Ɛhye bamaa wɔanyia edwɛkɛ ngakyile mɔɔ adwenle ko ne ala a wɔ nu noko bɛ ndelebɛbo le ngakyile la. Ɛhye boa wɔ mekɛ mɔɔ ɛlɛkpondɛ edwɛkɛ kpɔkɛ mɔɔ fɛta tɛnlabelɛ titile bie la. Kolaa na wɔava edwɛkɛ kpɔkɛ bie wɔaboka wɔ ɛdeɛ ne anwo la, nea kɛ ɛze mɔɔ ɔkile, kɛzi bɛbɔ ye, nee mekɛ mɔɔ bɛfa bɛdi gyima la.

Edwɛkɛ mɔɔ maa bɛnwu debie titile bie la maa edwɛkɛ nu da ɛkɛ tɛla mɔɔ ka ninyɛne dɔɔnwo anwo edwɛkɛ la. Bie a tendɛvolɛ bie baha kɛ: “Wɔ zɔhane mekɛ ne, menli dɔɔnwo anwo dole bɛ.” Anzɛɛ ɔbahola yeaha kɛ: “Wɔ Ewiade Konle I anzi siane ekyii anu, Spanish influenza ne hunle menli kɛyɛ 21,000,000.” Nea ngakyile kpole mɔɔ wɔ nu kɛ tendɛvolɛ ne bamaa bɛanwu mɔɔ “wɔ zɔhane mekɛ ne,” “menli dɔɔnwo,” nee “anwo dole bɛ” la kile wienyi a! Edwɛkɛ mɔɔ ɛka ye wɔ adenle zɛhae azo la kile kɛ ɛbanwu nɔhalɛ edwɛkɛ mɔɔ fane wɔ edwɛkɛtile ne anwo nee edwɛkɛ agbɔkɛ kpalɛ mɔɔ ɛbakpa la.

Saa ɛfa edwɛkɛ kpɔkɛ mɔɔ fɛta la ɛdi gyima a, ɔbamaa wɔaha edwɛkɛ titile mɔɔ wɔ nu la mɔɔ ɔngyia kɛ ɛbahilehile nu wɔahɔ moa. Saa edwɛkɛ ne so a, ɔmaa adwenle mɔɔ wɔ nu la minli. Yɛɛ saa edwɛkɛ ne anu la ɛkɛ a, ɔmaa bɛte ɔ bo ndɛndɛ na bɛkakye nuhua edwɛkɛ titile ne mɔ. Ɔboa ɔmaa ɛda nrɛlɛbɛ fɔɔnwo mɔɔ wɔ nu la ali. Kɛzi ɛnee Gyisɛse Kelaese edwɛkɛ ne anu la ɛkɛ la manle ye ngilehilelɛ yɛle ngakyile kolaa. Sukoa ye. (Nea neazo mɔɔ wɔ Mateyu 5:3-12 nee Maake 10:17-21 la.) Sukoa kɛ ɛbava edwɛkɛ agbɔkɛ kpalɛ mɔɔ bɛanwowa la wɔali gyima.

Edwɛkɛ Agbɔkɛ Mɔɔ Anwosesebɛ Nee Nganeɛdelɛ Wɔ Nu Na Nuhua La ɛkɛ. Saa wɔ edwɛkɛ agbɔkɛ ne mɔ ɛlɛso a, tɛ edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ le fofolɛ la a ɔwɔ kɛ ɛfa wɔ adwenle ɛsie zo a, emomu edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ kile debie titile bie la. Kɛ neazo la, suzu yɛkpɔkɛ mɔɔ da anwosesebɛ ali; dumangilenu mɔɔ maa edwɛkɛ yɛ fɛ; nee edwɛkɛ mɔɔ da wuluwuluyɛlɛ ali, ɔkile ahunlunyele, anzɛɛ ɔmaa bɛnwu kɛ bɛ nye ɛbolo debie nwo la anwo.

Edwɛkɛ ɛhye mɔ mɔɔ ndelebɛbo wɔ nu la dɔɔnwo wɔ Baebolo ne anu. Gyihova luale ngapezonli Emɔso anwo zo hanle kɛ: ‘Bɛkpondɛ mɔɔ le kpalɛ la, bɛmmayɛ mɔɔ le ɛtane la. Bɛhyi ɛtane na bɛhulo kpalɛ.’ (Emɔso 5:14, 15) Ngapezonli Samoɛle zele Belemgbunli Sɔɔlo kɛ: “[Gyihova] ɛza wɔ ɛlie Yizilayɛ belemgbunlililɛ ne ɛvi ɛ sa nu ɛnɛ.” (1 Sam. 15:28) Mɔɔ Gyihova tendɛ ahile Yizikeɛle la, ɔvale edwɛkɛ mɔɔ ɔbahakye ye dahuu la ɔlile gyima, ɔhanle kɛ: “Yizilayɛma kɔsɔɔti ati anu le bile, yɛɛ bɛ ahonle ɛsolo.” (Yiz. 3:7) Mɔɔ Gyihova si kɛzi Yizilayɛma ɛtaneyɛlɛ ne kpole de azo la, ɔbizale kɛ: ‘Asoo sonla kola wua Nyamenle? Noko bɛmɛ, bɛlɛwua me.’ (Mal. 3:8) Mɔɔ Daneɛle ka bɛ diedi nwo sɔnea mɔɔ bɛyiale wɔ Babelɔn anwo edwɛkɛ la, ɔhilehilele nu kɛ “Nɛbukadenɛza vale ɛya kpole” ɔboalekɛ Hyeedelake, Mihyake, yɛɛ Abɛdenɛgo anzonle ye ananze ne, yemɔti ɔhanle kɛ bɛkyekye bɛ na bɛvuandi bɛ bɛgua “sendɔlɔra ne anu bɛyela bɛ.” Amaa yɛanwu kɛzi ɛnee senle ne wuluwulu de la, Daneɛle hɛlɛle kɛ, belemgbunli ne manle “bɛhuanle sendɔlɔra kpole kpalɛ mɔɔ ye ɛzɔlɛ ne kpole tɛla dɛba ɛdeɛ ne mɔ fane nsuu la”​—mɔɔ belemgbunli ne menli ne mɔ bikyele senle ne la, ye wuluwulu ne manle bɛwule. (Dan. 3:19-22) Ɔka kenle ekyii na Gyisɛse awu la, ɔvale nganeɛdelɛ mɔɔ anu yɛ se la ɔdendɛle ɔhilele Gyɛlusalɛmma kɛ: “Fane dɔɔnwo yɛɛ mehulo kɛ anrɛɛ menwɔva me sa menwɔbɛla wɔ menli ne amuala kɛ akɔlɛ ɛdane butu ɔ mra anwo zo la, noko wɔammaa me adenle. Yemɔti bɛbakpo wɔ Ɛzonlenlɛ Sua ne bɛamaa yeadɔ mgbane.”​—Mat. 23:37, 38.

Ɛkpa edwɛkɛ agbɔkɛ kpalɛ a ɔkola ɔmaa wɔ tievolɛma pɛ ninyɛne nwo nvoninli. Saa ɛfa edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ ka nganeɛdelɛ la ɛdi gyima a, wɔ tievolɛma “bɛanwu” na “bɛazɔ” ninyɛne mɔɔ ɛlɛka nwolɛ edwɛkɛ la anu, “bɛade fɛlɛko” na “bɛavunvua” aleɛ ne mɔɔ ɛlɛto la, “bɛade” dede ne na bɛanwu menli mɔɔ ɛlɛka bɛ nwo edwɛkɛ la. Wɔ tievolɛma bɛade mɔɔ ɛlɛka la abo ɔluakɛ ɛboale bɛ ɛmanle bɛnwunle mɔɔ ɛlɛkile la.

Edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ da nzuzulɛ ali la kola maa menli sele anzɛɛ bɛsu. Bɛkola bɛmaa menli nyia anyelazo, bɛmaa awie mɔɔ ɔlɛdi nyane la nyia ɛhulolɛ kɛ ɔbadɛnla aze na ɔka ye ɔmaa ɔkulo ye Bɔvolɛ ne. Menli mɔɔ wɔ ewiade la ɛnyia anyelazo ɔlua Baebolo ne anu edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ wɔ Edwɛndolɛ 37:10, 11, 34; Dwɔn 3:16; nee Yekile 21:4, 5 la azo.

Saa ɛlɛkenga Baebolo ne nee mbuluku mɔɔ ‘akɛlɛ nɔhavo nee nrɛlɛbɛvolɛ’ ne ɛyɛ la a, ɛbanyia edwɛkɛ agbɔkɛ nee ɛdendɛsinli ngakyile dɔɔnwo. (Mat. 24:45) Mmakenga na ɛmaa ɛ rɛle fi. Kpa mɔɔ ɛ nye die nwolɛ la na fa di gyima wɔ wɔ dahuu adwelielilɛ nu.

Ɛdendɛlɛ Mɔɔ Nee Aneɛmɛla Ne Yia La. Menli bie mɔ ɛnwu kɛ tɛ mekɛ ne amuala a bɛ ɛdendɛlɛ nee aneɛmɛla ne yia a. Noko duzu a bɛbahola bɛayɛ ye wɔ nwolɛ a?

Saa ɛtɛkɔ sukulu a, fa nwolɛ adenle ne sukoa aneɛmɛla kpalɛ nee kɛzi bɛkpa edwɛkɛ agbɔkɛ kpalɛ la. Saa ɛnde aneɛmɛla nwo edwɛkɛ titile bie abo a, biza wɔ kilehilevolɛ. Mmasukoa aneɛ ne kɛ ɔwɔ kɛ ɛsukoa ala la ati. Ɛlɛ debie mɔɔ ɔlɛboa wɔ yeamaa wɔazukoa mɔɔ bie a sukoavoma mɔɔ bɛha la ɛnlɛ ye a. Ɛkpondɛ kɛ ɛyɛ edwɛkpa ne sonvolɛ mɔɔ bɔ mɔdenle.

Na saa wɔnyi yɛɛ ɛka aneɛ gyɛne ɛboka mɔɔ ɛlɛka ye kɛkala la anwo ɛ? Anzɛɛ bie a wɔannyia nwolɛ adenle wɔangɔ sukulu mɔɔ bɛsukoa wɔ aneɛ ne la bie. Mmamaa ɛ sa nu to. Emomu, bɔ mɔdenle kɛ ɛbanyia anyuhɔlɛ ɔlua edwɛkpa ne ati. Yɛsukoa aneɛmɛla nwo debie dɔɔnwo ɔlua awie mɔ ɛdendɛlɛ mɔɔ yɛtie la azo. Ɛhye ati, saa tendɛvolɛma mɔɔ bɔ mɔdenle la ɛlɛmaa ɛdendɛlɛ a, tie bɛ kpalɛ. Saa ɛlɛkenga Baebolo ne nee mbuluku mɔɔ gyi Baebolo ne azo la a, anrɛɛ nea kɛzi bɛhɛlɛ ɛdendɛmunli ne mɔ, edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ bɛva bɛbɔ nu bɛli gyima, nee edwɛkɛ ne mɔɔ bɛvale bɛlile gyima wɔ nu la. Dua neazo kpalɛ ɛhye mɔ azo hyehyɛ wɔ ɛdendɛlɛ ɛdeɛ.

Menli mɔɔ dielie awie mɔ anye nee edwɛndovoma mɔɔ bɛlie duma la fa edwɛkɛ mɔɔ nee aneɛmɛla ne ɛnyia la di gyima. Awie mɔ bɔ mɔdenle kɛ bɛsukoa menli zɛhae mɔ. Menli mɔɔ di nyiletane gua nee menli gyɛne mɔɔ bɛdi ɛtane anzɛɛ bɛbɔ ɛbɛla mgbane mgbane la lɛ edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ bɛfa bɛdi gyima a, edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ ye ndelebɛbo le ngakyile kolaa fi kɛzi ɔde la anwo la. Nrɛlɛbɛ ɛnle nu kɛ Keleseɛnema bazukoa menli zɛhae mɔ. Saa yɛyɛ ye zɔ a, ɔbahile kɛ yɛkulo menli zɛhae mɔ nee bɛ ewiade ɛbɛlabɔlɛ ne.​—Dwɔn 17:16.

Sukoa kɛ ɛbadendɛ kpalɛ dahuu. Saa ɛndendɛ kpalɛ wɔ wɔ dahuu adwelielilɛ nu a, mmadwenle kɛ ɛbadendɛ kpalɛ wɔ tɛnlabelɛ titile bie anu. Noko saa ɛtendɛ kɛnlɛma wɔ tɛnlabelɛ biala anu wɔ wɔ asetɛnla nu a, ɔbamaa wɔadendɛ kpalɛ wɔ mekɛ mɔɔ ɛgyi bama zo anzɛɛ ɛlɛdi awie mɔ daselɛ la.

KƐZI ƐBANYIA ANYUHƆLƐ LA

  • Kpa nzuzulɛ mɔɔ bɛha nwolɛ edwɛkɛ wɔ ɛzukoalɛdeɛ ɛhye anu la ko mɔɔ ɛkulo kɛ ɛdi nwolɛ gyima la. Fa yɛ wɔ bodane wɔ siane ko anzɛɛ mɔɔ bo zɔ la anu.

  • Saa ɛlɛkenga debie anzɛɛ ɛlɛtie tendɛvolɛma mɔɔ bɔ mɔdenle la a, maa zɔhane bodane ne ɛdɛnla wɔ adwenle nu. Yɛ edwɛkɛ mɔɔ ɛkulo kɛ ɛfa ɛdi gyima wɔ wɔ ɛdendɛlɛ nu la nzonlɛ. Fa mɔɔ ɛhɛlɛle la biala di gyima wɔ kenle ko anzɛɛ nwiɔ anu.

GYIMAYƐLƐ: Saa ɛlɛsiezie ɛ nwo wɔamaa Ɛzinzalɛ Arane anzɛɛ Asafo Baebolo Ɛzukoalɛ a, kpa edwɛkɛ agbɔkɛ ekyi mɔɔ ɛnea a ɛnde ɔ bo la. Saa ɛlɛ edwɛbohilelɛ buluku a, kpondɛ bɛ ngilebɛbo ne wɔ nu, anzɛɛ ɛ nee awie mɔɔ ze bɛ la ɛzuzu nwolɛ.

Edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ mekulo kɛ mefa meboka me ɛdeɛ nwo

Amaa yeayɛ fɛ Amaa nganeɛdelɛ ara nu na nuhua ala ɛkɛ

․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․

․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․

․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․

․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․

․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․

․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․

․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․

․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․

․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․ ․․․․․․․․․․․․․․

    Nzema Mbuluku Ngakyile (1982-2026)
    Fi Nu
    Kɔ Nu
    • Nzema
    • Fa Nwa Awie
    • Mɔɔ ɛkulo
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Nwolɛ Mɛla
    • Fealeranu Edwɛkɛ
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Kɔ Nu
    Fa Nwa Awie