ƐZUKOALƐDEƐ 20
Ngɛlɛlera Ne Mɔɔ Bɛbuke Ɔ Nye Kpalɛ
NGƐLƐLERA ne a bɛgyinla zo bɛkilehile wɔ asafo ayia ne mɔ abo a. Eza Baebolo ne a yɛfa yɛdi gyima titile wɔ daselɛlilɛ nu a. Noko, wɔ adenle bie azo, kɛzi ngɛlɛlera ɛhye mɔ baboa yɛ adawubɔlɛ ne la gyi kɛzi yɛbuke bɛ nye kpalɛ la azo.
Dɔɔnwo hyia tɛla kɛ ɛbabɔ ngɛlɛlera bie na wɔaha kɛ awie noko ɛnlea ye ɛdeɛ ne anu. Saa ɛbuke ngɛlɛlera bie anye a, bɔ mɔdenle kɛ ɛbadwu bodane nwiɔ anwo: (1) Maa bɛ nye ɛla debie ade, na (2) fa wɔ adwenle sie deɛmɔti ɛlɛfa ngɛlɛlera ne wɔali gyima la azo. Ɛbahola wɔalua ndenle dɔɔnwo azo wɔadwu bodane ɛhye anwo.
Biza Kpuyia. Saa tievolɛma ɛnze mualɛ ne dɛba a, ɛhye boa kpalɛ. Bɔ mɔdenle kɛ ɛbabiza kpuyia ne wɔ adenle mɔɔ ɔbamaa menli adwenle la azo. Gyisɛse yɛle ɛhye bie. Mɔɔ Falasiima ne hɔle Gyisɛse anwo ɛkɛ wɔ ɛzonlenlɛ sua ne anu na bɛzɔle ndelebɛbo mɔɔ ɔlɛ ye wɔ Ngɛlɛlera ne anu bɛnleanle la, ɔbizale bɛ kɛ: “Kɛ bɛsi bɛdwenle Mɛzaya ne anwo ɛ? Nwane dehelɛ ɔ?” Bɛbuale kɛ: “Devidi dehelɛ ɔ.” Akee Gyisɛse bizale bɛ kɛ: “Ɛnee akee kɛ ɔyɛle mɔɔ Sunsum ne manle Devidi vɛlɛle ye ‘Awulae’ ɛ?” Ɔluale ɛhye azo ɔhwenle adwenle ɔhɔle Edwɛndolɛ 110:1 ne azo. Falasiima ne yɛle koonwu. Noko menli ekpunli ne vale anyelielɛ diele Gyisɛse.—Mat. 22:41-46.
Wɔ daselɛlilɛ nu, ɛbahola wɔava mukenye kpuyia ɛhye mɔ wɔali gyima: “Ɛlɛ duma, medame noko melɛ duma. Na asoo Nyamenle noko lɛ duma? Yɛbahola yɛanwu mualɛ ne wɔ Edwɛndolɛ 83:18.” “Asoo yɛbanyia arane ko yɛamaa yeanlea alesama kɔsɔɔti anwo zo? Yɛ kɛzi bɛbua ɛhye la nzonlɛ wɔ Daneɛle 2:44.” “Asoo Baebolo ne ka ninyɛne mɔɔ ɛlɛkɔ zo wɔ yɛ mekɛ ye anu la anwo edwɛkɛ? Fa mɔɔ bɛha ye wɔ 2 Temɔte 3:1-5 la toto mɔɔ wɔnwu ye la anwo.” “Asoo amaneɛnwunlɛ nee ewule bavi ɛkɛ? Ɛbahola wɔanwu Baebolo mualɛ ne wɔ Yekile 21:4, 5.”
Saa ɛlɛmaa ɛdendɛlɛ a, kpuyia mɔɔ ɛbava wɔali gyima kpalɛ wɔabuke ngɛlɛlera nye la kola maa wɔ tievolɛma nyia ɛhulolɛ kɛ bɛbabuke ngɛlɛlera mɔɔ bɛze ye dɛba bɔbɔ la. Noko asoo bɛbayɛ zɔ? Kɛ bɛ nye die kpuyia ne anwo anzɛɛ bɛ nye ɛnlie nwolɛ la a bahile a. Saa tievolɛma anye die edwɛkɛ ne anwo bɔbɔ a, bie a mekɛ mɔɔ ɛlɛkenga ngɛlɛlera mɔɔ bɛde ye fane dɔɔnwo la, bɛ adwenle bavi zolɛ. Amaa wɔahoati ɛhye la, ɔwɔ kɛ ɛdwenle edwɛkɛ ne anwo kpalɛ na ɛmaa ɔyɛ anyelielɛ.
Fa Edwɛkɛ Bie Sie Ɛkɛ. Ɛbahola wɔaha edwɛkɛ bie na akee wɔahwe adwenle wɔahɔ ngɛlɛlera bie mɔɔ ɔmaa bɛnyia ye sɔbelɛ la azo. Mmamaa tievolɛma anye da ninyɛne dɔɔnwo ade na akee bɛanyia ekyi bie. Fane dɔɔnwo ne ala, ngɛlɛlera ne fa sɔbelɛ ne foa bie ala a maa a. Noko, mekɛ mɔɔ ɛlɛkenga ngɛlɛlera ne la, ɛbahola wɔaha wɔahile wɔ tievolɛma kɛ bɛzuzu adehilelɛ mɔɔ wɔ nu mɔɔ ɔbamaa bɛali tɛnlabelɛ ne anwo gyima la anwo.
Eza ɛbahola wɔaha Baebolo nu ngyinlazo bie mɔɔ fane ɛbɛlabɔlɛ nwo la anwo edwɛkɛ na akee wɔaha Baebolo ne anu edwɛkɛ bie mɔɔ kile nrɛlɛbɛ mɔɔ wɔ nu kɛ yɛbava yɛali gyima la. Saa mɔɔ tendɛvolɛma ne ɛlɛkilehile nu la anwo edwɛkɛ titile nwiɔ (anzɛɛ mɔɔ bo zɔ la) wɔ ngɛlɛlera ne anu a, bɛka bɛkile tievolɛma kɛ bɛnlea saa bɛbanwu ye a. Saa ngyegyelɛ bie anu yɛ se somaa maa tievolɛma titile bie mɔ a, ɛbahola wɔamaa bɛazuzu edwɛkɛ nwo ɔlua ndenle ngakyile mɔɔ bɛbahola bɛalua zo bɛali nwolɛ gyima na akee wɔamaa ngɛlɛlera ne nee kɛzi bɛbava bɛali gyima la abua la azo.
Maa Bɛnwu Kɛ Baebolo Ne Lɛ Tumi. Saa wɔlumua wɔmaa bɛ nye ɛlie wɔ edwɛkɛ ne anwo na wɔha ye foa bie anwo edwɛkɛ ko anzɛɛ mɔɔ bo zɔ la a, ɛbahola wɔabuke ngɛlɛlera bie anye sikalɛ kɛ: “Yɛ mɔɔ Nyamenle Edwɛkɛ ne ka ye wɔ ɛhye anwo la nzonlɛ.” Ɛhye maa bɛnwu deɛmɔti tumi wɔ edwɛkɛ ne mɔɔ ɛlɛba wɔagenga anu la.
Gyihova vale mrenya mɔɔ le kɛ Dwɔn, Luku, Pɔɔlo nee Pita lile gyima manle bɛhɛlɛle Baebolo ne foa bie. Noko bɛle kɛlɛvolɛma ala; ɔ Menle a le Gyihova. Titile, saa ɛlɛtendɛ wɔahile menli mɔɔ bɛnzukoa Ngɛlɛlera Nwuanzanwuanza ne la na ɛbɔ ɔ bo kɛ “Pita hɛlɛle kɛ” anzɛɛ “Pɔɔlo hanle kɛ” a, bie a ɔnrɛmaa tumi ɛnrɛra nuhua kpalɛ kɛ mukenye mɔɔ maa bɛnwu kɛ ngɛlɛlera ne le Nyamenle edwɛkɛ la. Ɔwɔ kɛ yɛyɛ ye nzonlɛ kɛ wɔ tɛnlabelɛ bie mɔ anu, Gyihova hanle hilele Gyɛlɛmaya kɛ ɔbɔ ye edwɛkɛ ne abo kɛ: “Bɛdie edwɛkɛ mɔɔ [Gyihova] ɛlɛka” la. (Gyɛ. 7:2; 17:20; 19:3; 22:2) Kɛ yɛlɛbuke ngɛlɛlera nye a yɛfa Gyihova duma yɛdi gyima anzɛɛ yɛnyɛ ye zɔ la, kolaa na yɛadwula yɛ edwɛkɛ ne la, ɔwɔ kɛ yɛbɔ mɔdenle yɛmaa bɛnwu kɛ mɔɔ wɔ Baebolo ne anu la le ye edwɛkɛ.
Suzu Edwɛkɛ Mɔɔ Ɔboka Nwo La Anwo. Saa ɛlɛsi kɛzi ɛbabuke ngɛlɛlera bie anye la anwo kpɔkɛ a, ɔwɔ kɛ ɛnwu edwɛkɛ mɔɔ boka nwo la. Wɔ edwɛkɛ bie mɔ anu, ɛbaha edwɛkɛ mɔɔ boka nwo la fɔɔnwo; noko akee, edwɛkɛ mɔɔ boka nwo la bahola aha mɔɔ ɛbaha la. Kɛ neazo la, asoo ɛbabuke Dwobu mɔɔ ɔsulo Nyamenle la edwɛkɛ ne anye kɛmɔ ɛbabuke ɔ gɔnwo mɔ arɛlekyekyevolɛ adalɛ ne mɔ anu ko edwɛkɛ ne anye la? Luku a hɛlɛle Gyima buluku ne a, noko ɔvale Gyemise, Pita, Pɔɔlo, Felepe, Sitivin, nee anwumabɔvolɛma, yɛɛ Gameeleɛle nee Dwuuma gyɛne mɔɔ bɛnle Keleseɛnema la edwɛkɛ ɔhanle. Nwane a ɛbaha kɛ ɔhɛlɛle ngɛlɛlera ne mɔɔ wɔhwe adwenle wɔhɔ zo la ɛ? Kɛ neazo la, kakye kɛ tɛ Devidi a hɛlɛle Edwɛndolɛ ne amuala a yɛɛ tɛ Sɔlɔmɔn a hɛlɛle Mrɛlɛbulɛ buluku ne amuala a. Eza ɔhyia kɛ ɛnwu ahenle mɔɔ ɛnee Baebolo kɛlɛvolɛ ne ɛlɛka edwɛkɛ ne ahile ye nee edwɛkɛ holɛ ko mɔɔ ɛnee ɔlɛkilehile nuhua la.
Fa Nwolɛ Edwɛkɛ Mɔɔ Ɛze La Di Gyima. Saa ɛkola ɛmaa bɛnwu kɛ mɔɔ ɛlɛkilehile nuhua la nee edwɛkɛ bie mɔɔ ɔzile wɔ Baebolo kɛlɛtokɛ nu la le ko a, ɔboa kpalɛ. Wɔ tɛnlabelɛ bie mɔ anu, edwɛkɛ bie anwo edwɛkɛ ekyi mɔɔ ɛze la hyia na yeamaa bɛade ngɛlɛlera titile bie abo. Kɛ neazo la, saa ɛfa Hibuluma 9:12, 24 wɔamaa ɛkpɔnedeɛ ne anwo ɛdendɛlɛ a, bie a ɛbanwu kɛ ɔhyia kɛ ɛfa ekpungbunli ne mɔɔ vea ndanlɛ sua ne akunlu kpalɛ mɔɔ ngɛlɛlera ne kile kɛ ɔle ɛleka mɔɔ Gyisɛse hɔwolole wɔ mekɛ mɔɔ ɔhɔle anwuma la anwo ngilenu sikalɛ ɛbuke wɔ ɛgengalɛ ne anye. Noko mmafa nwolɛ edwɛkɛ mɔɔ ɛze la dɔɔnwo ɛdi gyima ɛmaa ɔkeda ngɛlɛlera ne mɔɔ ɛlɛfa wɔali gyima la azo.
Amaa wɔanyia anyuhɔlɛ wɔ kɛzi bɛbuke ngɛlɛlera nye anu la, suzu mɔɔ tendɛvolɛma mɔɔ bɛlɛ anwubielɛ yɛ la anwo. Yɛ ndenle ngakyile mɔɔ bɛdua zo bɛyɛ ye la nzonlɛ. Suzu kɛzi ndenle ɛhye mɔ boa kpalɛ la anwo. Saa ɛsiezie ɛdawɔ mumua ne wɔ ɛdendɛlɛ a, nwu ngɛlɛlera titile ne mɔ, na suzu mɔɔ ɔwɔ kɛ ngɛlɛlera ko biala maa ɛdwu nwolɛ la anwo kpalɛ. Dwenle adenle kpalɛ mɔɔ ɛbalua zo wɔabuke ko biala anye nee kɛzi ɔbaha bɛ la anwo kpalɛ. Nzinlii, buke nuhua na yɛ ngɛlɛlera mɔɔ ɛha mɔɔ ɛfa wɔali gyima la amuala zɔhane ala. Mekɛ mɔɔ ɛlɛnyia anyuhɔlɛ wɔ ɛhye anu la, ɛbava wɔ adwenle wɔazie Nyamenle Edwɛkɛ ne azo kpalɛ.