ƐZUKOALƐDEƐ 14
Ɛ Ne Mumua Ne Mɔɔ Ɛfa Wɔadendɛ
SAA ɛfa ɛ ne mumua ne ɛtendɛ a, ɔmaa awie mɔ nyia wɔ nu anwodozo. Asoo ɛbalie awie mɔɔ ɛva debie ɛkpolo ɔ nyunlu na ɔngulo kɛ ɛnwu ɔ nyunlu la edwɛkɛ wɔali? Na saa deɛ ne mɔɔ yeva yekpolo ɔ nyunlu la le kɛnlɛma tɛla ahenle mɔɔ ɛlɛtendɛ la anyunlu noko ɛ, ɛbava ɛ nwo wɔado zo ɔ? Kyɛkyɛ. Yemɔti, kɛ ɛbahakyi ɛ ne la, fa ɛ ne mumua ne tendɛ.
Asolo ɛnelɛ mɔɔ bɛfa bɛtendɛ yɛɛ asolo bɛ nye mɔɔ bɛbu bɛgua debie zo. Aneɛ mɛla mɔɔ bɛnva bɛnli gyima kpalɛ, edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ bɛmbobɔ bɛ kpalɛ, yɛɛ edwɛkɛ mɔɔ bɛfa bɛfeɛvea bɛ nzo abo la ɛnle kpalɛ. Koati kɛ ɛbava edwɛkɛ mɔɔ menli ekpunli bie ala a te ɔ bo la wɔali gyima. Yɛkpondɛ kɛ yɛda enililɛ mɔɔ fɛta la ali wɔ yɛ ɛdendɛlɛ nee mɔɔ yɛyɛ la anu dahuu. Awie mɔɔ fa ɔ ne mumua ne tendɛ la ɛnle kyengye yɛɛ ɔndwenle nwo somasoma kɛ ɔkulo kɛ ɔsɔ awie mɔ anye.
Wɔ Daselɛlilɛ Nu. Saa ɛlɛbikye awuke anzɛɛ awie bie wɔ bagua nu na ɛkpondɛ kɛ ɛdi ye daselɛ a, wɔ ahonle tu ɔ? Yɛ nuhua dɔɔnwo ahonle tu, noko bie mɔ ahonle ta tu tɛla bie mɔ. Bie a ahonledulɛ bamaa ahenle ne ane ahakyi anzɛɛ awozo, anzɛɛ bie a ɛzulolɛ bamaa ahenle asa anzɛɛ ɔ ti awozowozo.
Ninyɛne dɔɔnwo a bahola amaa nolobɔlɛnli bie ayia ngyegyelɛ ɛhye a. Bie a ɔlɛdwenle mɔɔ ɔbavi ye edwɛkɛ ne anu ara la anwo anzɛɛ ɔngola ɔnwu ye saa ye edwɛkɛ ne bahɔ boɛ a. Ɛhye mɔ amuala ta si, noko saa awie dwenle ninyɛne ɛhye mɔ anwo somaa a yɛɛ ɔfa ngyegyelɛ ɔba a. Saa wɔ ahonle tu kolaa na wɔahɔ daselɛlilɛ a, duzu a baboa wɔ a? Anwoziezielɛ kpalɛ nee asɔneyɛlɛ mɔɔ ɛfa wɔado Gyihova anyunlu la. (Gyi. 4:29) Dwenle Gyihova anwunvɔnezelɛ kpole ne mɔɔ ɔti ɔlɛto ɛsalɛ yeavɛlɛ menli yeamaa bɛanyia kpɔkɛdelɛ mɔɔ di munli nee dahuu ngoane wɔ Paladaese la anwo. Dwenle menli mɔɔ ɛlɛbɔ mɔdenle kɛ ɛboa bɛ nee kɛzi ɔhyia kɛ bɛte edwɛkpa ne la anwo.
Eza kakye kɛ menli lɛ adenle kpa mɔɔ bɛkulo, yemɔti saa bɛkulo a bɛbadie wɔ edwɛkɛ ne anzɛɛ bɛnrɛdie. Zɔhane ala a ɛnee ɔde wɔ mekɛ mɔɔ Gyisɛse di daselɛ wɔ tete Yizilayɛ la a. Wɔ gyima ala a le kɛ ɛbabɔ edwɛkpa ne nolo. (Mat. 24:14) Saa awie mɔ ammaa wɔ adenle bɛammaa wɔandendɛ bɔbɔ a, ɛkɛ ne mɔɔ ɛhɔle la bali bɛ daselɛ. Wɔwie wɔ gyima ɔluakɛ Gyihova ɛlua ɛ nwo zo ɛli ye bodane nwo gyima. Wɔ mekɛ mɔɔ ɛbanyia adenle wɔadendɛ la anu, adenle boni a ɛbalua zo wɔadendɛ a? Saa ɛsukoa kɛ ɛbava wɔ adwenle wɔazie awie mɔ ngyianlɛ zo a, wɔ ɛdendɛlɛ ne bayɛ fɛ na yeayɛ mɔɔ ɛ ne ne ala a ɛlɛfa wɔadendɛ a.
Saa ɛlɛdi daselɛ na ɛfa ɛ ne mumua ne ɛtendɛ na ɛyɛ wɔ ninyɛne kɛmɔ ɛyɛ ye dahuu la a, ɛhye bamaa wɔ tievolɛma ahonle adɔ bɛ azule nu. Bie a bɛbalie Ngɛlɛlera ne anu edwɛkɛ mɔɔ ɛkpondɛ kɛ ɛka ɛkile bɛ la bɛado nu. Kɛ anrɛɛ ɛ ngomekye ɛbadendɛ la, ɛ nee bɛ ɛbɔ adawu. Fa bɛ agɔnwolɛ. Kile bɛ nwo anyelielɛ, na maa bɛ adenle maa bɛdendɛ. Noko, wɔ aneɛ anzɛɛ ɛleka mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛdi maamulɛ bie azo la, ɔnle kɛ ɛbu ɛ nye ɛgua zolɛ wɔ mekɛ mɔɔ ɛlɛtendɛ wɔahile nyɛvolɛ la. Noko saa ɛdumua ɛsele ɛkile bɛ a ɔbaboa wɔ.
Wɔ Bama Ne Azo. Saa ɛlɛtendɛ wɔahile menli ekpunli a, ɛ ne mumua ne nee adawubɔlɛ adenle mɔɔ ɛbalua zo wɔamaa ɛdendɛlɛ ne la boa kpalɛ. Noko saa menli ne zonle a, ɛbahyia ninyɛne mɔɔ ɔbamaa bɛade ɛ ne kpalɛ la. Saa ɛbɔ mɔdenle kɛ ɛkye wɔ ɛdendɛlɛ ne anu edwɛkɛ ne wɔagua ɛ ti anu anzɛɛ ɛkɛlɛ edwɛkɛ dɔɔnwo a, ɔkile kɛ kɛzi ɛkpondɛ kɛ ɛbobɔ edwɛkɛ agbɔkɛ ne mɔ pɛpɛɛpɛ la ala a hyia wɔ a. Edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ ɛbobɔ bɛ kpalɛ la hyia, noko saa ɛmaa yemɔ ala kyia wɔ somaa a, ɔmaa ɛdendɛlɛ ne anu yɛ se. Ɔmmaa ɛnva ɛ ne mumua ne ɛndendɛ. Ɔwɔ kɛ ɛdumua ɛdwenle edwɛkɛ mɔɔ ɛbaha la anwo kpalɛ, noko maa edwɛkɛ titile mɔɔ wɔ nu la ɛhyia wɔ, na tɛ kɛzi ɛbaha ye la.
Zɔhane ala a bɛlɛbizebiza wɔ edwɛkɛ wɔ ayia bo noko a ɔde a. Siezie ɛ nwo kpalɛ, noko mmakenga anzɛɛ ɛkye wɔ mualɛ ne ɛgua ɛ ti anu. Ɛlɛka wɔ edwɛkɛ ne a kakyihakyi ɛ ne amaa edwɛkɛ ne mumua ne ara na yeayɛ fɛ.
Saa ɛfa ɛdendɛlɛ subane mɔɔ fɛta la ɛdi gyima ɛmaa ɔ bo zo a, bie a tievolɛma banwu kɛ tɛ zɔhane a ɛtendɛ a. Kɛ neazo la, ɔwɔ kɛ ɛtendɛ ɛmaa nuhua da ɛkɛ na ɛbobɔ edwɛkɛ agbɔkɛ ne mɔ kpalɛ, noko ɔnle kɛ ɛyeye nuhua. Saa ɛfa bɛnwohehanlɛ mɔɔ bɛfa bɛda nganeɛdelɛ ali anzɛɛ bɛfa bɛkile kɛzi debie de la ɛdi gyima kpalɛ a, ɔbahola yeamaa wɔ ɛdendɛlɛ ne ayɛ fɛ, noko saa ɛkyengye ɛ nwo anzɛɛ ɛyɛ ɛmaa ɔ bo zo a, ɔnrɛfɛta edwɛkɛ ne mɔɔ ɛlɛka la. Maa ɛ ne zo kɛmɔ ɔfɛta la, noko mmateɛdea nu. Ɔdwu mekɛ ne bie a ɔle kpalɛ kɛ ɛbava senle ekyi wɔawula wɔ ɛdendɛlɛ ne anu, noko ɔwɔ kɛ ɛkoati kɛ ɛbamemaa ɛ nwo zo. Ɔwɔ kɛ ɛfa ɛ ne mɔɔ ɛkakyihakyi ye, anyelielɛ, nee nganeɛdelɛ kɔsɔɔti ɛdi gyima wɔ adenle mɔɔ ɔnrɛhwe adwenle ɔnrɛra ɛ nwo zo la azo anzɛɛ ɔbamaa wɔ tievolɛma ati azi aze a.
Menli ne bie mɔ wɔ ɛkɛ a, bɛkawo bɛ la bɛlɛ adenle mɔɔ bɛdua zo bɛtendɛ a, saa bɛmmaa ɛdendɛlɛ bɔbɔ a. Bie mɔ ɛdendɛlɛ le adawubɔlɛ. Mɔɔ hyia la a le kɛ ɛbadendɛ kpalɛ dahuu na wɔabɔ wɔ ɛbɛla kpalɛ kɛ Keleseɛnenli. Akee saa ɛdwu bama ne azo a, ɛbadendɛ na wɔayɛ wɔ ninyɛne kɛmɔ ɛyɛ ye ala la.
Mekɛ Mɔɔ Ɛlɛkenga Debie Wɔ Bagua Nu. Ɔhyia mɔdenlebɔlɛ na wɔahola wɔava ɛ ne mumua ne wɔagenga debie wɔ bagua nu. Amaa wɔadwu ɛhye anwo la, nwu edwɛkɛ titile mɔɔ wɔ edwɛkɛ ne mɔɔ ɛkɔ wɔahɔgenga la anu nee kɛzi bɛhilehile nu la. Maa ɛhye mɔ ɛdɛnla wɔ adwenle nu kpalɛ; tɛ ye zɔ a, ɛbagenga edwɛkɛ agbɔkɛ ne mɔ ala. Nea kɛzi bɛbobɔ edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ ɛnze bɛ la. Sukoa kɛ ɛbagenga ye kpole amaa wɔahola wɔahakyihakyi ɛ ne na wɔava edwɛkɛ agbɔkɛ ne mɔ wɔabɔ nu wɔ adenle mɔɔ ɔbamaa adwenle mɔɔ wɔ nu la ala ali bɔkɔɔ la azo. Yɛ ye fane dɔɔnwo kɔkpula kɛ wɔ ɛgengalɛ ne anu bala ɛkɛ la. Sukoa edwɛkɛ ne kpalɛ amaa saa ɛlɛkenga a, wɔ ɛgengalɛ ne ayɛ adawubɔlɛ mɔɔ ɔyɛ anyelielɛ. Ɛhye kile kɛ ɛ ne mumua ne a ɛlɛfa wɔadendɛ a.
Fane dɔɔnwo ne ala, yɛ mbuluku ne mɔ a yɛnea nuhua yɛkenga debie wɔ bagua nu a. Ɛye Teokelase Ɛzonlenlɛ Sukulu ne anu ɛgengalɛ gyimalilɛ ne ɛsie ahane a, yɛkenga ngɛlɛlera ne wɔ daselɛlilɛ nu yɛɛ mekɛ mɔɔ yɛlɛmaa ɛdendɛlɛ bie wɔ bama ne azo la. Bɛmaa mediema mrenya kenga mbuluku mɔɔ yɛsukoa la wɔ Ɛzinzalɛ Arane nee Asafo Baebolo Ɛzukoalɛ bo. Bɛmaa mediema mrenya bie mɔ mɔɔ bɛfɛta la maa ɛdendɛlɛ mɔɔ bɛhɛlɛ nuhua edwɛkɛ ne amuala la wɔ nyianu bo. Saa ɛlɛkenga Baebolo ne anzɛɛ buluku gyɛne bɔbɔ a, kakyihakyi ɛ ne na kenga ɛleka mɔɔ awie mɔ gyɛne noko a ɛlɛtendɛ la wɔ adenle mɔɔ ɔbamaa wɔ edwɛkɛ ne ayɛ anyelielɛ la azo. Saa menli dɔɔnwo edwɛkɛ a wɔ mɔɔ ɛlɛkenga la anu a, fa ɛnelɛ ngakyile kenga ko biala ɛdeɛ ne. Yɛ ye nzonlɛ: Mmayɛ ɛmaa ɔ bo zo, noko fa ɛ ne mumua ne kenga maa awie mɔ anye ɛlie nwolɛ.
Ɛfa ɛ ne mumua ne ɛkenga debie a, ɔmaa ɔyɛ adawubɔlɛ. Ɔmmaa ɔnyɛ kɛ ɛlɛkyengye ɛ nwo emomu ɔmaa anwodozo ba nu.