ƐZUKOALƐDEƐ 3
Edwɛkɛ Agbɔkɛ Mɔɔ Bɛbobɔ Bɛ Kpalɛ
TƐ KELESEƐNEMA amuala a hɔle sukulu dwule moa a. Bɛhanle ɛzoanvolɛ Pita nee Dwɔn anwo edwɛkɛ kɛ “bɛle menli mɔɔ ɛnze nwoma a.” (Gyi. 4:13) Noko, ɔhyia kɛ ɛbahoati kɛ ɛbaye Baebolo ne anu nɔhalɛ edwɛkɛ bie wɔavi nu ɔlua edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ ɛmbobɔ bɛ kpalɛ la azo.
Ninyɛne Mɔɔ Ɔwɔ Kɛ Ɛsuzu Nwo. Asolo aneɛ biala nee kɛzi bɛbobɔ bɛ edwɛkɛ agbɔkɛ a. Aneɛ dɔɔnwo fa ngɛlɛleramgbɔkɛ a di gyima a. Ɛye Latin ngɛlɛlerakpɔkɛ ne mɔɔ yɛfa yɛdi gyima la ɛsie ahane a, Arabic, Cyrillic, Giliki nee Hibulu ngɛlɛleramgbɔkɛ noko wɔ ɛkɛ. Bɛfa sɛkɛlɛneɛ ngakyile a bɛkɛlɛ Chinese a. Fane dɔɔnwo ne ala sɛkɛlɛneɛ ɛhye mɔ gyi ɛkɛ maa edwɛkɛkpɔkɛ ko anzɛɛ ye foa bie. Ɔnva nwo kɛ Japanma nee Koreama aneɛ ne vi Chinese nu la, bɛbobɔ sɛkɛlɛneɛ ne mɔ mɔɔ bɛfa bɛdi gyima la ngakyile yɛɛ asolo mɔɔ bɛkile a.
Wɔ aneɛ mɔɔ bɛfa ngɛlɛleramgbɔkɛ bɛdi gyima la anu, edwɛkɛ ɛbobɔlɛ kpalɛ kile kɛ ɛbabɔ ngɛlɛlerakpɔkɛ ko anzɛɛ ekpunli bie kɛmɔ ɔfɛta la. Saa zɔhane aneɛ ne lɛ mɛla fɔɔnwo bie kɛmɔ ɔde wɔ Giliki, Spanish, nee Zulu nu la a, yemɔ ye ɛbobɔlɛ ɛnyɛ se. Noko saa bɛnyianle edwɛkɛ agbɔkɛ bie mɔ bɛvile aneɛ fofolɛ nu a, bɛ ɛbobɔlɛ kile ɛleka mɔɔ bɛvi la. Ɔlua ɛhye ati, bɛkola bɛbɔ ngɛlɛlerakpɔkɛ ko anzɛɛ ekpunli bie wɔ adenle ngakyile zo anzɛɛ, ɔdwu mekɛ ne bie a bɛmbobɔ bɛ fee. Ɛbahola wɔahye ninyɛne mɔɔ bɛnda bɛnva bɛnli gyima la wɔagua ɛ ti anu na wɔava wɔali gyima wɔ wɔ ɛdendɛlɛ nu. Wɔ Chinese nu, ɛbahola wɔabobɔ edwɛkɛ agbɔkɛ kpalɛ a, kyesɛ ɛkye sɛkɛlɛneɛ dɔɔnwo ɛgua ɛ ti anu. Wɔ aneɛ bie mɔ anu, saa ɛbɔ edwɛkɛkpɔkɛ bie ngakyile a ɔmaa ye ndelebɛbo ne kakyi. Saa wɔanva wɔ adwenle wɔangɔ aneɛ nwo mɛla ɛhye azo kpalɛ a, ɛbamaa edwɛkɛ ne ndelebɛbo ahakyi.
Saa bɛvale ɛnelɛmgbɔkɛ a bɛhyehyɛle aneɛ bie edwɛkɛ agbɔkɛ a, ɔhyia kɛ ɛsi ɛnelɛkpɔkɛ ne mɔɔ wɔ nu la azo. Aneɛ dɔɔnwo mɔɔ bɛfa ngyehyɛleɛ ɛhye bɛyɛ gyima la lɛ adenle mɔɔ bɛdua zo bɛfa bɛ nloa bɛsi edwɛkɛ zo dahuu a. Wɔ ɛleka mɔɔ ngyehyɛleɛ ɛhye le ngakyile la, bɛfa nzizo sɛkɛlɛneɛ bɛboka edwɛkɛkpɔkɛ ne mɔɔ bɛkɛlɛ la anwo. Ɛhye ɛmmaa edwɛkɛ agbɔkɛ kpalɛ ɛbobɔlɛ ɛnyɛ se. Noko saa bɛnlɛ mɛla fɔɔnwo bie a, ngyegyelɛ ne yɛ kpole. Amaa wɔahola wɔali ɛhye anwo gyima kpalɛ la, ɔwɔ kɛ ɛkola ɛkakye ninyɛne dɔɔnwo.
Mɔɔ fane edwɛkɛ agbɔkɛ ɛbobɔlɛ nwo la, ninyɛne bie mɔ wɔ ɛkɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛkoati a. Ɛmaa edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ ɛbobɔ bɛ pɛpɛɛpɛ la kyia wɔ somaa a, ɔnrɛmaa wɔ ɛdendɛlɛ ɛnrɛyɛ fɛ na ɔbamaa awie mɔ bɔbɔ ade nganeɛ kɛ ɛmbu debie. Zɔhane ala a kɛzi bɛbobɔ edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ bɛnva bɛnli gyima bieko la de a. Ɔbahwe adwenle yeahɔ tendɛvolɛ ne anwo zo ala. Bieko, ɔwɔ kɛ ɛkoati kɛ ɛbabobɔ edwɛkɛ agbɔkɛ kɛmɔ ɛkulo la wɔ wɔ ɛdendɛlɛ nu mɔɔ ɛndwenle nwo. Bɛlumua bɛhilehile edwɛkɛ ɛhye bie mɔ anu wɔ “Edwɛkɛ Mɔɔ Bɛka Bɛmaa Nuhua Da Ɛkɛ” la anu.
Asolo kɛzi maanle biala die edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ bɛbobɔ ye kpalɛ to nu la, bɔbɔ wɔ maanle ko ne ala ɛleka ngakyile. Bie a awie mɔɔ vi maanle bie anu la baha ɛkɛ ne aneɛ ne ngakyile. Wɔ aneɛ bie mɔ anu, edwɛbohilelɛ buluku bahola ahile kɛzi bɛbɔ edwɛkɛkpɔkɛ bie ngakyile la fane dɔɔnwo. Titile, saa awie angɔ sukulu andwu moa anzɛɛ tɛ ye sua zo aneɛ yɛɛ ɔlɛka a, ɔbanyia nvasoɛ kpole saa ɔtie menli mɔɔ ka ɛkɛ ne aneɛ ne kpalɛ la na ɔbobɔ ye kɛmɔ bɛbɔ ye la pɛpɛɛpɛ a. Kɛ Gyihova Alasevolɛ la, yɛkulo kɛ yɛtendɛ wɔ adenle mɔɔ ɔbamaa menli abu edwɛkɛ ne mɔɔ yɛka la, na ɛhye bamaa menli mɔɔ wɔ yɛ maanzinli ne anu la ade mɔɔ yɛka la abo.
Dahuu biala, saa ɛlɛtendɛ a ɔwɔ kɛ ɛfa edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ ɛze bɛ kpalɛ la ɛdi gyima. Wɔ adawubɔlɛ nu ɛdeɛ, edwɛkɛ agbɔkɛ ɛbobɔlɛ ɛnle ngyegyelɛ. Noko akee, saa ɛlɛkenga debie wɔamaa yeavinde ɛ nloa a, ɛbanwu edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ ɛnva ɛnli gyima wɔ wɔ dahuu ɛdendɛlɛ nu la. Gyihova Alasevolɛ noko ta kenga debie bɛmaa ɔfinde bɛ nloa. Saa yɛlɛdi menli daselɛ a, yɛkenga Baebolo ne yɛkile bɛ. Bɛmaa mediema mrenya bie mɔ kenga ɛdendɛkpunli bie mɔ wɔ Ɛzinzalɛ Arane anzɛɛ Asafo Baebolo Ɛzukoalɛ bo. Ɔhyia kɛ yɛbagenga deɛ ne kpalɛ amaa yɛammaa edwɛkɛ ne anye amminli ɔluakɛ yɛambobɔ edwɛkɛ agbɔkɛ bie mɔ kpalɛ la ati.
Asoo wɔnwu kɛ aluma nee edwɛkɛ agbɔkɛ bie mɔ wɔ Baebolo ne anu mɔɔ ye ɛbobɔlɛ yɛ se ɔ? Mɔɔ lumua la, kyehyɛ edwɛkɛ agbɔkɛ ne anu yɛ ye ɛnelɛkpɔkɛ na bɔ mɔdenle kɛ ɛbabɔ ɛnelɛkpɔkɛ biala kpalɛ. Akee, sukoa kɛ ɛbabɔ edwɛkɛkpɔkɛ ne kpalɛ ndɛndɛ.
Ndenle Mɔɔ Ɛbalua Zo Wɔanyia Anyuhɔlɛ. Menli dɔɔnwo lɛ kɛzi bɛbobɔ edwɛkɛ agbɔkɛ kpalɛ la anwo ngyegyelɛ noko bɛnze. Saa wɔ sukulu zo neavolɛ ne twe wɔ adwenle sie ɛleka mɔɔ wɔambobɔ edwɛkɛ ne kpalɛ la azo a, die to nu. Saa ɛnwu ngyegyelɛ ne a, kɛzi ɛbali nwolɛ gyima ɛ?
Adenle ko mɔɔ ɔbamaa wɔanyia anyuhɔlɛ wɔ kɛzi bɛbobɔ edwɛkɛ agbɔkɛ anu la a le kɛ ɛbagenga wɔahile awie mɔɔ ze kɛzi bɛbobɔ edwɛkɛ agbɔkɛ ne la na wɔamaa yeaha ɛleka mɔɔ ɛbavo la yeahile wɔ.
Adenle bieko mɔɔ ɔbamaa wɔanyia anyuhɔlɛ wɔ kɛzi bɛbobɔ edwɛkɛ agbɔkɛ anu la a le kɛ ɛbadie tendɛvolɛma mɔɔ bɛbɔ mɔdenle la. Saa bɛlɛ New World Translation anzɛɛ Ɛzinzalɛ Arane nee Awake! magazine mɔɔ bɛhye bɛgua debie zo la a, ɛbahola wɔabɔ wɔadie. Saa ɛlɛtie a, yɛ kɛzi bɛbɔle edwɛkɛ agbɔkɛ bie mɔ mɔɔ le ngakyile fi kɛzi ɛbɔ wɔ ɛdeɛ ne anwo la nzonlɛ. Kɛlɛ edwɛkɛ agbɔkɛ ɛhye mɔ na sukoa.
Wɔ aneɛ dɔɔnwo anu, ɔle kpalɛ kɛ ɛbanlea edwɛbohilelɛ buluku nu, buluku mɔɔ ɔkile kɛzi bɛkɛlɛ edwɛkɛkpɔkɛ bie, kɛzi bɛbɔ ye nee ye ngilebɛbo. Nea edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ ɛnze bɛ la. Saa ɛnze kɛzi bɛfa edwɛbohilelɛ buluku bɛdi gyima a, nea ɔ nyunlu ɛkɛ edwɛkɛ ne anu na nea kɛzi bɛfa sɛkɛlɛneɛ ne mɔ mɔɔ wɔ nu bɛdi gyima la anzɛɛ saa ɔbahyia a, biza awie maa ɔhilehile ɛhye mɔ anu ɔhile wɔ. Edwɛbohilelɛ buluku bahile ɛleka mɔɔ wɔ kɛ ɛsi edwɛkɛ zo la. Ɔdwu mekɛ ne bie a, bɛbahola bɛabɔ edwɛkɛkpɔkɛ bie ngakyile ɔlua kɛzi bɛva bɛli gyima la azo. Edwɛkɛkpɔkɛ biala mɔɔ ɛbakpondɛ la, ka ye fane dɔɔnwo maa ɔvinde ɛ nloa kolaa na wɔado buluku ne anu. Ɔnrɛhyɛ, ɛbanwu kɛzi bɛbobɔ edwɛkɛ agbɔkɛ kpalɛ la na ɛhye bamaa wɔ ɛdendɛlɛ adoa nu.