Ngoko twangakinda esyongumbu nyibi

1. Itwe bosi tukalwa naki?

KYANABIRIKUHIKIRA iwabya n’engumbu nene y’erikola omwatsi mulebe owatetsemesaya Yehova? Byamabya bitya, isiwabunika mutima. EBiblia ikabugha yiti: “Erilengwako ryosi-ryosi erikabahikira ryabirihikira n’abandi.” (1 Kor. 10:13) Ekyo ni bugha ambu, engumbu nyibi eyo unemulwa nayo, n’abandi nabo banemulwa nayo. Sighuli ighuwene, kandi Yehova anganakuwatikya erikindayo.

2. Ni ngumbu syahi nyibi esyo Abakristo balebe n’abigha b’eBiblia banganalwa nasyo? (Ulebaye n’esyopitsa.)

² Kandi eBiblia ikabugha yiti: “Obuli mundu akalengawako omughulu akakurawa n’eritebwa n’engumbu yiwe.” (Yak. 1:14) Abandu bakalengawako omo syonzira mbiriri-mbiriri. Ng’eky’erileberyako, Abakristo balebe banganalengwako erikola oburaghane n’omundu oyute mulume kutse omukali wiwe, n’abandi banganalengwako erikola oburaghane n’omulume kutse n’omukali ng’aye. Ababirileka erilebya epornografia, n’abangyi ababirileka erikolesya esyodawa esikatamiraya n’obwabu, banganatasyabyamo engumbu y’erisubira emibere eyo. Esyo ni ngumbu nyibi silebe esyo Abakristo balebe n’abigha b’eBiblia bakalwa nasyo. Itwe bosi twanganabya itwabiriyowa ng’omukwenda Paulo, oyo wahandika ati: “Omughulu nganza erikola ekyuwene, ekibi kikabya ikine emwisi syaghe.”​—Rom. 7:21.

3. Omundu oyukalwa kangyi-kangyi n’engumbu nyibi nyighumerera anganatsuka eriyowa ati?

³ Wamabya ighunemulwa n’engumbu nyibi nyighumerera, wanganayowa nga sighuwite akaghala k’erikinda engumbu eyo. Kandi wanganatwa amaha uti Yehova syendisyakuligha erisyabyaho kera na kera busana n’engumbu nyibi eyo. Aliwe, amalengekania wosi ayo si w’ekwenene! Erikangania nga tukabugha tutya busanaki, omwatsi ono akendisubirya oko mabulyo abiri ano: (1) Niki kyo kikaleka itwayowa nga situwite akaghala n’eritwa amaha? (2) Wangakinda ghuti esyongumbu nyibi?

NGOKO “OMUBI” ANZIRE ITWAYOWA

4. (a) Busanaki Sitani anzire itwayowa nga situwite akaghala k’erikinda esyongumbu nyibi? (b) Busanaki twanganikirirya ngoko twanganakinda esyongumbu nyibi?

⁴ Sitani anzire itwayowa nga situwite akaghala omughulu tukalengawako. Yesu mwakangania ekyo omughulu akangiriraya abigha biwe erisaba. Mwabugha ati: “Isiwaleka erilengwako rikatukinda, nikwa utulamaye oko mubi.” (Mat. 6:13) Sitani mwabugha ati omundu amabilengwako iniakendileka erikolera Yehova. (Yobu 2:4, 5) Aliwe, ayo ni mabehi. Sitani mwalengwako n’engumbu yiwe-yiwe, n’ekyo mukyaleka iniatasighala mutaleghula oko Yehova. Alinga akalengekanaya ati tuli ng’aye, neryo ekyo kikaleka iniabugha ati twamabilengwako itukendilw’itwaleka erikolera Yehova. Nibya Sitani mwalengekania ati Omughala w’oMungu oyuhika-hikene amabilengwako iniakendikola ekituwene! (Mat. 4:8, 9) Aliwe, kwenene situwite akaghala k’erilwa n’esyongumbu nyibi? Ko bite bitya! Tukalighirana n’omukwenda Paulo, oyo wahandika ati: “OMungu yukamba akaghala omo myatsi yosi.”​—Filip. 4:13.

5. Tukaminya tuti ngoko Yehova ayiketere ngoko twanganakinda esyongumbu nyibi?

⁵ Yehova ayiketere ngoko twanganakinda esyongumbu nyibi, iye syali nga Sitani. Busanaki tukabugha tutya? Kundi Yehova abiribugha ati abandu banene bataleghula bakendisyasabuka okw’ighalwa rinene. Terilengekania okw’ekyo. Yehova oyute wangabigha, akabugha ati abandu bangyi, butsira bake basa, bakendisyingira omo kihugho kiwe kihya-kihya iban’erire kundi “babirifula esyokanzu syabo nyiri n’eriyirasyo mo sy’omusohe omo musasi w’Ekyana ky’Embuli.” (Erib. 7:9, 13, 14) Oko kwenene, Yehova syalitulangira mo bandu abate bangatoka erilwa n’esyongumbu nyibi.

6-7. Ni kindi kyahi ekyo Sitani anzire itwikirirya?

⁶ Sitani anzire itwatwa amaha, ni bugha ambu, itwalengekania tuti Yehova syangatulighira erisyabyaho kera na kera busana n’eribya n’esyongumbu nyibi. Kandi ayo ni mabehi. Sitani yo mundu oyutawite amaha kundi Yehova sy’endisyamulighira erisyabaho kera na kera. (Enz. 3:15; Erib. 20:10) Oko kwenene, Sitani anzire itwatwa amaha ng’aye kundi emiyisa eyo tukendisyabana, iye syendisyabanayo. Aliwe, itwe tunawite amaha. EBiblia ikabugha yiti Yehova anzire erituwatikya tutoke erisyabyaho kera na kera. “Syanzire n’omundu n’omughuma akatsandibwa, aliwe anzire abosi ibabindula emitima.”​—2 Pet. 3:9.

⁷ Oko kwenene, twamabilengekania tuti situwite akaghala n’amaha tukalwa n’esyongumbu nyibi, aho itwamalengekania ngoko Sitani anzire itwalengekania. Eriminya ekyo, kindileka itwasighala itunasikire omo bwikirirya.​—1 Pet. 5:8, 9.

NGOKO ERITENDIHIKA-HIKANA LYETU LIKALEKA ITWAYOWA

8. Eritomeka okw’ikola emyatsi eyituwene, erilolo rikatasyamaanisayaki omo Biblia? (Esyonyimbo 51:5) (Lebaya na “Erikania oko kinywa.”)

⁸ Hane ekindi ekyangaleka itwayowa nga situwite akaghala n’eritwa amaha tukalwa n’esyongumbu nyibi. Ni kyahi? Ry’erilolo eryo twasighalaya oko babuti betu b’erimbere.a—Yobu 14:4; soma Esyonyimbo 51:5.

9-10. (a) Eritendihika-hikana muryaleka Adamu na Eva ibayowa bati? (Ulebaye n’epitsa.) (b) Eritendihika-hikana rikaleka itwayowa tuti?

⁹ Tulebaye eritendihika-hikana nga muryaleka Adamu na Eva ibayowa bati. Babere babiyisamambula oko Yehova, mubayibisa n’erisondekania eriswika emibiri yabo. Kikakania oko mwatsi oyo, ekitabu Étude perspicace, kikabugha kiti: “Erilolo muryaleka ibayowa muhanda, ibahangya-hangya, ibabula obuholo n’erikwa esisoni.” Mukyabya Adamu na Eva nga babirikingirwa omo nyumba y’ebyumba bini bisa. Neryo Adamu na Eva babya ibanganalua omo kyumba kighuma n’eriya omo kindi, aliwe isibangalua omo nyumba eyo. Babya isibangatoka eriyihighula okw’itendihika-hikana.

¹⁰ Oko kwenene, situli omo mibere mighumerera ng’eya Adamu na Eva. Busanaki tukabugha tutya? Kundi ibo sibangabana endundi omo mbanulo. Aliwe itwe, embanulo ikatuwatikaya erighanyirwa amalolo wetu n’eribya n’obwira obuwene haghuma n’oMungu. (1 Kor. 6:11) Aliwe, nomo bine bitya mutwasighalya eritendihika-hikana. Neryo netu tukanayowa muhanda, erihangya-hangya, eribula obuholo, n’erikwa esisoni. EBiblia ikabugha yiti erilolo riwite akaghala oko bandu. Eyo ni kwenene ‘nibya n’oko bandu abatakola erilolo eriri ng’erya Adamu.’ (Rom. 5:14) Aliwe, ekyo isikyaleka itwatwa amaha n’eriyowa tuti sitwangatoka erikinda esyongumbu nyibi. Twangatoka tuti erikinda amalengekania awatuwene ayo?

11. Tutolere itwakola tuti omughulu twamayowa nga situwite akaghala, kandi busanaki? (Abanya Roma 6:12)

¹¹ Kundi situhika-hikene, ndambi silebe twanganayowa nga situwite akaghala k’erikinda esyongumbu nyibi. Ekyo kyanganabya ng’omulenge owakatubwira ati sitwangatoka. Aliwe, situtolere erikwama omulenge oyo. Busanaki? Kundi eBiblia ikatubwira yiti situtolere erileka erilolo rilole embere ‘eritutabala ng’omwami.’ (Soma Abanya Roma 6:12; ebinywa by’eyikwa) Ekyo ni bugha ambu twanganasombola eritendikola erikwamana n’esyongumbu nyibi. (Gal. 5:16) Yehova anasi ngoko twanganakinda erilengwako kundi syangatusaba erikinda ekyo tute twangatoka. (Ebih. 30:11-14; Rom. 6:6; 1 Tes. 4:3) Oko kwenene, twanganatoka erikinda esyongumbu nyibi.

12. Tutolere itwakola tuti omughulu twamayowa nga situwite amaha, kandi busanaki?

¹² Kutya omughulu twamatwa amaha, twanganayibwira tuti Yehova syangatulighira erisyabyaho kera na kera busana n’eribya n’esyongumbu nyibi. Ekyo kyanganabya ng’omulenge owakatutsweba. Aliwe, situtolere erikwama omulenge oyo. Busanaki? Kundi eBiblia ikatubwiri yiti Yehova anasi ngoko situhika-hikene. (Esy. 103:13, 14) “Asi emyatsi yosi” okw’itwe, nibya na ngoko obuli mughuma w’okw’itwe akakola busana n’eritendihika-hikana. (1 Yoh. 3:19, 20) Twamabikinda engumbu yetu nyibi n’eritendikola erikwamana nayo, itukendisighala itunerire omo meso wa Yehova. Busanaki twangan’ikirirya ekyo?

13-14. Eribya lisa n’esyongumbu nyibi, kyanganaleka Yehova inialw’iniatughana? Kanaya.

¹³ EBiblia ikakanganaya ngoko erikola omwatsi mulebe owatuwene risighene n’eribya n’engumbu y’erikolagho. Twanganayikakirya erikola omwatsi owatuwene, aliwe sitwangakakirya eribya n’esyongumbu nyibi. Ng’eky’erileberyako, Abakristo balebe b’omo ndeko ye Korinto y’oko karne k’erimbere, kera ibakaghotsera n’abalume ng’abo kutse abakali ng’abo. Paulo mwahandika ati: “Abaghuma b’okw’inywe babya n’emibere eyo.” Ekyo kinasondire eribugha kiti babya isibangatasyabya n’engumbu y’erikola emyatsi eyo? Sitwangabugha tutya, kundi kangyi-kangyi kikakala erilekana n’esyongumbu nyibi. Aliwe, Abakristo abayikasa eriyikakirirya n’eritendikola erikwamana n’esyongumbu syabo mubaliwa na Yehova. Mwabalangira mo abandu ‘ababiryeribwa.’ (1 Kor. 6:9-11) Naghu Yehova anganakulangira atya.

¹⁴ Nomo wangabya ighunemulwa n’esyongumbu nyibi esiri siti, wanganatoka erikindasyo. Nomo siwangabughaho esyongumbu nyibi esyo, wanganayikakirya n’eritendikola “ebyo omubiri anzire n’ebiri omo malengekania [waghu.]” (Efe. 2:3) Neryo wangakolaki erikinda esyongumbu nyibi?

NGOKO WANGAKINDA ESYONGUMBU NYIBI

15. Twamanza erikinda esyongumbu nyibi, busanaki tutolere itwaminya obulema bwetu?

¹⁵ Erikinda esyongumbu nyibi, tutolere itwaminya obulema bwetu. Isiwayitebaya omo “malengekania w’amabehi.” (Yak. 1:22) Isiwalenza-lenzaya olubanza, ng’eriyibwira uti, ‘Abandi bakananywa bunene kunilenga,’ kutse erihira ekosa y’oko bandi, ng’eribugha uti, ‘Omukali waghe kw’abya akanikangania olwanzo lunene, sinenditoghera omo kitegho ky’erilebya epornografia.’ Wamabya ukalengekania utya, ighukendibya ukatoghera omo kitegho mo bweghu-bweghu. Neryo isiwanatapima eriyilwirako, nibya nomo malengekania waghu. Ubye ukaligha amakosa waghu.​—Gal. 6:7.

16. Niki kyo kyangakuwatikya eriyisogha erikola ebyuwene?

¹⁶ Eritomeka okw’iminya obulema bwaghu, litolere iwayisogha erikola ebyuwene. (1 Kor. 9:26, 27; 1 Tes. 4:4; 1 Pet. 1:15, 16) Uminye ebikakulengako kandi nga ni mughulu wahi. Ng’eky’erileberyako, wanganabya ighukalengawako oko ndambi nyilebe omo musibo, kutse omo kiro, kutse omughulu uluhire. Ulengekanaye okw’ilengwako eryanganakuhikira, n’erilengekania omo bwenge nga wangakindaryo ghuti. Kyuwene erikola ekyo erilengwako isiliri ryahika.​—Misyo 22:3.

17. Eky’erileberyako kya Yozefu kyanganatwighisyaki? (Enzuko 39:7-9) (Ulebaye n’esyopitsa.)

¹⁷ Tulebaye ekyo Yozefu akola omughulu omukali wa Potifari abya akamupatana. Mwalw’iniaghana. (Soma Enzuko 39:7-9.) Ekyo kyanganatwighisyaki? Yozefu abya iniabiriyisogha erikola ebyuwene nibya embere omukali wa Potifari amulengeko. Omo nzira ngumerera eyo, wanganayisogha erikola ebyuwene nibya embere erilengwako rikuhikire. Wamabikola ekyo, ikikendikolobera erikola erikwamana n’eriyisogha lyaghu omughulu wamalengwako.

‘UBYE UKALEBYA NGA UNEMUKOLA ERIKWAMANA N’OBWIKIRIRYA’

18. Ni kindi kyahi ekyo wangakola erikinda esyongumbu nyibi? (2 Abanya Korinto 13:5)

¹⁸ Erikinda esyongumbu nyibi, ‘ubye ukalebya nga unemukola erikwamana n’obwikirirya’ omw’iyiteghererya kangyi-kangyi ebyo ukakola. (Soma 2 Abanya Korinto 13:5.) Ubye ukalebya kangyi-kangyi ebyo ukalengekanaya n’ebyo ukakola, n’erikola esyombinduka. Ng’eky’erileberyako, omughulu wamatoka erikinda erilengwako rilebe, uyibulaye uti: ‘Mukikanisaba endambi nyiri erikola nitya?’ Byamabya imubikabya bitya, isiwayitsweba. Omo mwanya w’ekyo, ulengekanaye oko ebyo wangakola eritasyuwania ekindi kiro. Uyibulaye amabulyo ng’ano: ‘Nanganayikasa eribya ngalusya luba omo bwenge bwaghe mw’amalengekania awatuwene? Ebyo ngasombola eriyitsemesyamo byo bikaleka ikyanikalako erikinda erilengwako? Nganalw’inalusya ameso waghe oko esyopitsa esituwene? Ninasi ngoko esyokanuni sya Yehova sy’emighendere syo syuwene kutsibu nibya nomo syamanisaba eriyikarirya?’​—Esy. 101:3.

19. Busanaki erikola ehyatsi hike-hike ehituwene kyanganaleka ikyatukalako erikinda esyongumbu nyibi?

¹⁹ Isiwabya ukimira emyatsi eyituwene. EBiblia ikabugha yiti: “Omutima ni mutebya kutsibu kulenga ekindi kindu kyosi-kyosi kandi si w’eriyiketera.” (Yer. 17:9) Yesu mwabugha ati omo mutima mukalua “amalengekania mabi.” (Mat. 15:19) Ng’eky’erileberyako, omundu oyo wabirileka erilebya epornografia, anganatsuka eribugha ati si kibi erilebya esyofoto esikabukaya omo mundu mw’esyongumbu sy’erikola emyatsi y’engyingo kundi ati sisirikanganaya abandu abali ndumbu. Kutse anganalengekania ati, ‘Si kibi erilengekania inianemukola omwatsi mulebe owatuwene, ekibi ry’erikolagho.’ Omundu amabilengekania atya, omutima wiwe iniakendibya “[ng’akapanga] eriberererya esyongumbu sy’omubiri.” (Rom. 13:14) Niki kyo kyangakuwatikya eritendikola utya? Isiwabya ukakola ehyatsi hike-hike ehituwene kundi hyanganaleka iwahikira okw’ikola erilolo erikalire.b Kandi uyihighule oko “malengekania mabi,” awangaleka iwimira emyatsi eyituwene.

20. Nindi yukatuwatikaya erikinda esyongumbu nyibi, kandi ni maha wahi agho tuli nagho?

²⁰ Ngoko twamabilangira, Yehova yukatuha akaghala k’erikinda esyongumbu nyibi. Kutya, busana n’embanulo, twanganaghanyirwa amalolo wetu kandi tuli n’amaha w’erisyabyaho kera na kera omo kihugho kihya-kihya omo sitwendisyasyabya n’esyongumbu nyibi! Tukalindirira omughulu oyo, twanganikirirya ngoko tunawite amaha n’akaghala k’erikinda esyongumbu nyibi. Erilabira obuwatikya bwa Yehova n’eriyikasa ryetu twanganakinda!