Een unieke West-Afrikaanse munt

Door Ontwaakt!-correspondent in Sierra Leone

HEBT u ooit geld gezien dat er zo uitziet? Het is een Kissipenny. Enkele van deze munten worden tentoongesteld in het Nationaal Museum van Sierra Leone in Freetown. Op het informatiekaartje staat: „Deze curieuze geldsoort komt uit Sierra Leone en Liberia. Ze was in de provincies in 1945 nog in gebruik. Aangezien de munt het symbool was van een hoofd (ronde einde) en voeten (puntige einden), werd er gezegd dat het geld met een geest was. Als een stamhoofd stierf, werden er vele gebroken en op zijn graf gezet. De laatst vermelde wisselkoers was vijftig Kissi voor één West-Afrikaanse shilling.”

Volgens het boek The African Slave Trade, door Basil Davidson, werden slaven lang geleden gekocht voor „ijzeren lengten”. Waren dit Kissipenny’s? Sommige deskundigen geloven van wel. Anderen spreken dat tegen. Hoewel deze munten dan misschien niet werden gebruikt om slaven te kopen, werden ze wel degelijk gebruikt om zich vrouwen aan te schaffen.

Zoals hierboven werd aangegeven, werden deze munten soms voor religieuze doeleinden gebruikt, vooral in verband met het onschriftuurlijke geloof in de onsterfelijkheid van de ziel. Wanneer iemand stierf, werd het als gepast beschouwd hem in zijn geboortedorp te begraven. Als het overlijden ver weg plaatsvond, was het natuurlijk niet altijd doenlijk het lijk naar huis te brengen. De oplossing was de ziel te vervoeren door middel van een Kissipenny.

Een van de nabestaanden reisde dan naar het dorp waar het overlijden had plaatsgevonden en haalde een penny bij de medicijnman, die er met een magisch ritueel zogenaamd de ziel van de dode aan hechtte. Het was dan de taak van het familielid om de ziel (de penny) mee naar huis te nemen en in het graf van zijn voorouders te begraven.

Het familielid wikkelde de penny in een schoon stuk stof en begon aan zijn reis, die in stilzwijgen volbracht moest worden. Men geloofde dat als hij onderweg tot iemand sprak, de ziel de penny zou verlaten en zou terugkeren naar het dorp waar de persoon was overleden. Dan moest het familielid terug om hem weer op te halen — na ongetwijfeld opnieuw een betaling aan de medicijnman!

Als het familielid tijdens de reis moest spreken, kon dat als hij voordat hij iets ging zeggen, de penny voorzichtig neerlegde, maar niet op de grond. Zodra de penny weer opgepakt werd, gold de wet van stilzwijgen.

Met hun lengte van zo’n 35 centimeter passen Kissipenny’s niet echt in een broekzak of een portemonnee. Maar die vorm was destijds praktisch, omdat ze gemakkelijk in bundels op het hoofd gedragen konden worden. Rijke mensen bewaarden deze penny’s op zolder. Bij de juiste weersomstandigheden vormde zich condens op het geld, dat naar de kamer eronder druppelde. De hoeveelheid „regen” was een goede graadmeter voor de rijkdom van degene in wiens huis men zat.