Een robot verkent Mars

IK KEEK met mijn gezin enthousiast toe terwijl de raket die het ruimtevaartuig Mars Pathfinder vervoerde, opsteeg van het lanceerplatform op Cape Canaveral (Florida). Wij vroegen ons af: ’Zal het erin slagen op Mars te landen? Welke nieuwe ontdekkingen zullen worden gedaan?’

Bezorgdheid om het succes van de Pathfinder was ten dele gebaseerd op de vorige twee missies naar Mars, door de Mars Observer en de Mars 96, die allebei mislukten. Bovendien zou de Pathfinder een nog niet eerder uitgevoerde moeilijke landing proberen te maken.

Het ruimtevaartuig drong met bijna 27.000 kilometer per uur de Martiaanse atmosfeer binnen. Na een parachute geopend te hebben om vaart te minderen en daarna afgedaald te zijn tot een hoogte van zo’n honderd meter, ontstak het remraketjes om nog meer snelheid kwijt te raken. Ondertussen werd het ruimtevaartuig toegerust met een beschermende buffer van grote met gas gevulde luchtkussens. Op 4 juli 1997 kwam de Mars Pathfinder met een snelheid van 65 kilometer per uur op het oppervlak van Mars neer.

Door de eerste klap stuitte het ruimtevaartuig weer zo’n vijftien meter omhoog. Het stuiterde nog eens zo’n vijftien keer als een enorme strandbal op en neer, en kwam toen tot stilstand. Daarna liepen de luchtkussens leeg en werden ze weggetrokken. Hoewel de Pathfinder ontworpen was om zichzelf zo nodig op te richten, landde het vaartuig toevallig rechtop. Tenslotte ontvouwde het zijn op bloembladen gelijkende panelen, waardoor wetenschappelijke instrumenten, radioantennes, zonnepanelen en een wagentje met de naam Sojourner zichtbaar werden.

Het onderzoeken van Mars

Al gauw inspecteerde de camera van de Pathfinder het omliggende landschap. Genesteld in een uitgestrekte vlakte die Chryse Planitia heet, wat „Vlakte van goud” betekent, en vlak bij een gebied dat Ares Vallis, of „Marsvallei”, wordt genoemd, liet de Pathfinder een rotsachtig, golvend oppervlak en in de verte heuvels zien — ideaal voor een verkenning met de Sojourner. Dit bekwame robotje, 65 centimeter lang, zou met zijn camera visuele onderzoeken verrichten en met een spectrometer de chemische samenstelling van steenklompen en bodem onderzoeken.

De met de missie belaste wetenschappers en technici lieten de verkenning door de Sojourner van start gaan. Aangezien radiosignalen minuten nodig hebben om de afstand tussen de aarde en Mars te overbruggen, konden de operators de Sojourner niet rechtstreeks besturen. De Sojourner was daarom in grote mate afhankelijk van zijn eigen vermogen om de gevaren van het Martiaanse terrein te vermijden. Hij deed dit door met behulp van laserstralen de grootte en positie van stenen op zijn weg te bepalen. Vervolgens zou zijn computer hem over de stenen heen laten rijden als ze klein genoeg waren, of hem een omweg laten maken als ze te groot waren.

Avontuur en ontdekkingen

Artikelen in kranten en tijdschriften onthaalden miljoenen mensen op foto’s die de Pathfinder van het Marsoppervlak had gemaakt. Terwijl de nieuwe beelden van Mars binnenkwamen, werden mensen op aarde aangenaam beziggehouden door de capriolen van het rondzwervende wagentje, geïntrigeerd door kleurrijke panorama’s van het rotsachtige heuvellandschap en geboeid door beelden van wolken en zonsondergangen in de Martiaanse lucht. Tijdens de eerste maand van de missie registreerde de Web page van de Pathfinder op het Internet meer dan 500 miljoen „hits” door mensen die geïnteresseerd waren in de activiteiten van het ruimtevaartuig.

De Pathfinder produceerde een stroom van gegevens, die zelfs de verwachtingen van de betrokken wetenschappers overtrof. Dit ondanks het feit dat het ruimtevaartuig moest functioneren bij temperaturen die uiteenliepen van rond het vriespunt tot een ijzige –80 graden Celsius. Wat werd door deze missie onthuld?

Camera’s en instrumenten onthulden rotsen, grondsoorten, en in de lucht zwevende stofdeeltjes van uiteenlopende chemische samenstelling, kleur en structuur, waaruit blijkt dat er op Mars complexe geologische processen hebben plaatsgevonden. Kleine duinen in het omliggende landschap getuigden van de ophoping van door noordoostelijke winden afgezet los zand. In de lucht waren voor het aanbreken van de dag wolken te zien bestaande uit deeltjes waterijs. Als de wolken oplosten en de dageraad aanbrak, kreeg de lucht een roodachtige tint als gevolg van fijn stof in de atmosfeer. Af en toe trokken er zandhozen, draaikolken van wind en stof, over het ruimtevaartuig.

De Mars Pathfinder heeft ons onthaald op een ervaring die letterlijk buitenaards is. De Verenigde Staten en Japan maken plannen voor nog meer missies naar Mars tijdens het komende decennium. Een satelliet, de Mars Global Surveyor, is sindsdien bij Mars aangekomen om andere wetenschappelijke onderzoeken te doen. Ja, Mars zal een steeds vertrouwder beeld worden terwijl wij de rode planeet bezichtigen via de ogen van robotachtige ruimtevaartuigen. — Ingezonden.

[Illustraties op blz. 26]

Start

Landing

Op Mars

[Verantwoording]

Alle foto’s: NASA/JPL