Op bezoek bij de berggorilla’s
Door Ontwaakt!-correspondent in Tanzania
ER LEVEN er maar zo’n 320 van in het vulkanische gebied op de grens van Rwanda en de Democratische Republiek Congo, en in het ondoordringbare woud van Oeganda leven er nog eens 300. Het zijn de berggorilla’s, die tot de ernstigst bedreigde zoogdieren ter wereld behoren!
De Amerikaanse zoöloge Dian Fossey heeft veel gedaan om de bezorgdheid van het publiek te wekken voor het lot van deze dieren. Fossey kwam tegen het eind van de jaren ’60 naar Afrika om berggorilla’s te bestuderen. In die tijd namen ze snel in aantal af door de hand van stropers. De dappere wetenschapster ging een kluizenaarsbestaan leiden in het Virungamassief en raakte snel bevriend met de gorilla’s die daar leefden. Fossey publiceerde haar bevindingen in tijdschriftartikelen en in het boek Gorillas in the Mist. Naarmate de tijd verstreek, nam haar vastberadenheid toe om haar harige vrienden te beschermen en voerde zij een ware strijd tegen stropers. Zij werd echter het slachtoffer van haar eigen kruistocht en werd in 1985 door een onbekende aanvaller vermoord.
Gemotiveerd door de hoop deze vreedzame dieren zelf te zien, besloten mijn vrouw en ik in 1993 ons in het woongebied van de gorilla’s te wagen. Sta ons alstublieft toe ons avontuur opnieuw te beleven.
Het begint als onze gidsen ons meenemen voor een klim van een uur van de voet van de 3700 meter hoge vulkaan de Visoke naar de rand van het Parc National des Volcans in Rwanda. Tijdens een welkome onderbreking leggen onze gidsen uit hoe wij ons in de buurt van de gorilla’s moeten gedragen. Ons wordt verteld dat er slechts acht bezoekers per dag worden toegelaten bij deze specifieke groep dieren. Dat beperkt de kans dat ze aan ziekten worden blootgesteld en het voorkomt tevens gedragsstoornissen.
„Zijn we eenmaal in het bos,” zo waarschuwt een gids ons, „dan moeten we zachtjes praten. De kans is dan groter dat we de andere dieren en vogels in het bos kunnen waarnemen, want naast de berggorilla’s zijn er diadeemmeerkatten, duikers, bosbokantilopen, olifanten en zelfs kafferbuffels.”
Wij krijgen ook te horen dat er brandnetels en stekende mieren in het park voorkomen en dat wij misschien door de nevelige en modderige rimboe zullen moeten lopen. Mijn vrouw en ik kijken elkaar aan. Daar zijn wij niet op gekleed! Maar de vriendelijke gidsen komen ons te hulp door ons regenkleding en laarzen te lenen.
Onze gids legt vervolgens uit dat de gorilla’s uiterst vatbaar zijn voor menselijke ziekten en dat om ze te beschermen, iedereen die ziek is of weet dat hij een infectieziekte kan overdragen, achter moet blijven. „Mocht u in de nabijheid van de gorilla’s aandrang krijgen om te hoesten of te niezen, keer u dan alstublieft van de dieren af en probeer iets voor uw neus en mond te houden”, zegt een van de gidsen. „Denk eraan! Wij zijn gasten in hun nevelige territorium.”
Dicht genoeg bij om ze aan te raken!
De klim wordt steeds steiler. Wij bereiken een hoogte van 3000 meter. De lucht is ijl, wat het ademhalen nogal bemoeilijkt, en de paden zijn smal. Maar wij kunnen genieten van de schoonheid van de Hagenia met zijn horizontaal uitgespreide takken, beladen met een dikke laag mossen, varens en orchideeën. Hij verleent het woud een paradijselijke schoonheid.
De gidsen beginnen nu te speuren naar de plek waar de gorilla’s de dag ervoor zijn gezien, hoewel de gorilla’s constant aan het trekken zijn op zoek naar vers voedsel. „Kijk daar eens!”, roept iemand. In de zachte vegetatie ligt het bed of nest van de zilverruggorilla gespreid.
„Hij wordt Umugome genoemd”, vertelt de gids. „Wanneer een mannetjesgorilla een jaar of veertien is, wordt zijn rug zilverwit. Hij wordt dan als de leider van de groep beschouwd. Alleen de zilverrug paart met alle vrouwtjesgorilla’s. Jongere gorilla’s die het proberen, worden onmiddellijk verstoten! Maar als een rivaal erin slaagt de zilverrug te doden, dan doodt hij ook al zijn nakomelingen. Vervolgens neemt de nieuwe leider het gezag over en verwekt nageslacht bij de vrouwtjes in de groep.”
„Hoe oud kan een gorilla worden?”, vraagt iemand in onze groep als wij de gidsen een prachtig bamboebos in volgen.
„Wel veertig jaar”, luidt het zachte antwoord.
„Ssst! Ssst!”, fluistert iemand op het geluid van een diep gegrom. „Wat was dat? Een gorilla?” Nee, een van de gidsen gromt als een gorilla in een poging een reactie uit te lokken. Wij moeten heel dichtbij zijn!
En ja hoor, slechts vijf meter bij ons vandaan zijn er een stuk of dertig! Wij krijgen opdracht te hurken en ons stil te houden. „Wijs niet naar ze”, verzoekt een gids dringend, „want dan zouden ze kunnen denken dat u iets naar ze toe gooit. Schreeuw alstublieft niet. Beweeg u bij het nemen van foto’s langzaam en voorzichtig en gebruik geen flitslicht.”
Wij zijn zo dichtbij dat wij ze kunnen aanraken! Maar voordat iemand aan die impuls gehoor kan geven, fluistert een gids: „Niet aanraken!” Hij heeft het nog niet gezegd of een paar kleine gorilla’s komen onderzoekend dichterbij. De gids slaat ze zachtjes met een takje en de nieuwsgierige jongen rollen van de helling af, worstelend als kleine kinderen. „Ma” komt tussenbeide als het spel te ruw wordt.
De zilverrug slaat ons van een afstand gade. Plotseling komt hij naar ons toe en gaat zitten, op slechts enkele meters van ons vandaan. Hij is kolossaal en moet zo’n 200 kilo wegen! Hij heeft het te druk met eten om veel aandacht aan ons te besteden, hoewel hij een oogje op ons houdt. In feite is eten de hoofdbezigheid van een gorilla! Een zilverrug kan wel dertig kilo voedsel per dag eten. En elk dier in de groep is van de ochtend tot de avond naar voedsel aan het zoeken. Soms kun je ze zien vechten om „lekkernijen” die ze gevonden hebben.
Hun lievelingsvoedsel is het merg van het reuzenkruiskruid. Ze houden ook van wilde selderie, de wortels van sommige planten en bamboespruiten. Soms maken ze zelfs een „salade” door bamboespruiten te vermengen met groene bladeren van distels, netels en walstro en verscheidene wortels en ranken. „Waarom prikken de gorilla’s zich niet aan de netels die ze vastpakken en schoonmaken?”, vraagt iemand. Een gids verklaart: „Op hun handpalmen zit een dikke laag huid.”
Wij halen ons hart op aan dit vredige tafereel wanneer het kolossale mannetje plotseling rechtop gaat staan, met zijn vuisten op zijn borst trommelt en een afschuwelijke, angstaanjagende schreeuw laat horen! Hij stormt op een van de gidsen af maar stopt abrupt vlak voor hij bij hem is. Hij staart de gids woedend aan! Maar onze gids raakt niet in paniek. In plaats daarvan hurkt hij, gromt en beweegt zich langzaam achteruit. Het lijkt of de zilverrug gewoon indruk op ons wilde maken met zijn geweldige kracht. En geloof me, dat is hem gelukt!
De gidsen gebaren nu dat wij ons klaar moeten maken om te vertrekken. Wij hebben iets meer dan een uur doorgebracht bij deze schitterende, vreedzame dieren, als gasten „in de mist”. Ons bezoek was wel kort maar is een van onze meest onvergetelijke ervaringen geweest. Wij moeten onwillekeurig denken aan de bijbelse belofte van de komende nieuwe wereld, waarin mens en dier zich onderling in blijvende vrede zullen verheugen! — Jesaja 11:6-9.
[Kaarten op blz. 18]
(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)
Gebied van de berggorilla
DEMOCRATISCHE REPUBLIEK CONGO
Kivumeer
OEGANDA
RWANDA
[Kaart]
AFRIKA
Op detailkaart uitvergroot
[Verantwoording]
Mountain High Maps® Copyright © 1997 Digital Wisdom, Inc.