Pas op! Ik ben giftig

Door Ontwaakt!-correspondent in Australië

IEMAND die naar Australië migreert of dat land bezoekt, krijgt vaak te horen dat je bijna overal in dit uitgestrekte land giftige slangen en spinnen tegenkomt. Toch worden er van de bekende soorten spinnen slechts zo’n 1700 hier aangetroffen. Aan flink wat zou inderdaad een labeltje gehangen kunnen worden met „Pas op! Ik ben giftig”, maar de meeste zijn ongevaarlijk.

Wat de slangen betreft, daarvan wonen er bij benadering 2500 soorten met ons op de planeet Aarde. Zo’n 140 daarvan worden in Australië aangetroffen en slechts ongeveer 20 zijn giftig. Loopt u werkelijk kans een van deze giftige dieren tegen te komen?

In de steden?

Verreweg de meeste giftige slangen en spinnen leven op het platteland of in de wildernis. Maar de bewoners van sommige kuststeden moeten toch wel wat op hun hoede zijn, vooral wanneer het om spinnen gaat. De Sydney-trechterspin bijvoorbeeld woont, zoals de naam al te kennen geeft, in en rond de grootste stad van Australië, Sydney. Met haar uitgestoken zwarte tangvormige grijporganen zou ze heel goed de hoofdrol kunnen spelen in iemands nachtmerries.

Het mannetje van de trechterspin is te herkennen aan de opvallende spoor aan zijn tweede poot en hij is gevaarlijk; zijn gif is namelijk vijfmaal zo giftig als dat van het vrouwtje. De officiële Latijnse naam die deze spin draagt, is Atrax robustus. Het boek The Funnelweb vermeldde in 1980: „Voor zover bekend zijn in de afgelopen zeventig jaar zo’n negentien personen gestorven aan de beet van een trechterspin.” In 1980 werd het eerste succesvolle tegengif voor beten van trechterspinnen ontwikkeld.

Nog een spin waarmee voorzichtig omgesprongen moet worden, is de roodrug (Latrodectus hasselti), zo genoemd naar de oranjerode streep die over het satijnzwarte achterlijf loopt. Soms is de streep roze of zelfs lichtgrijs. In dit geval is het het vrouwtje dat gevaarlijk is. Het tegengif voor haar potentieel dodelijke beet kwam in 1956 beschikbaar. De roodrug wordt in heel Australië aangetroffen en is verwant aan de beruchte zwarte weduwe.

Voorzichtig! Slangen!

Slangen worden aangetroffen op gazons of in het struikgewas van huizen in de voorsteden, vooral ’s nachts. Een handjevol is gevaarlijk — zoals de tijgerslang, de doodsadder en de taipan. De tijgerslang is zo’n anderhalve meter lang. Hij is te herkennen aan de donkere dwarsbanden op zijn rug. Als hij boos is, kan hij een luid, stotend gesis laten horen.

De kleur van de doodsadder varieert, maar hij heeft een geelwit aanhangsel aan het eind van zijn staart, dat hij snel heen en weer beweegt om een prooi te lokken. Hij wordt vaak aangetroffen in zanderige gebieden, waar hij in de vorm van een hoefijzer ligt. De doodsadder is zo’n zestig centimeter lang, en dik.

De taipan daarentegen kan wel drie meter lang worden! Hij is bruin, met een lichtgekleurde neus. Hij heeft grote gifklieren en enkele soorten hebben giftanden van meer dan een centimeter lang. Een paard stierf binnen vijf minuten na door een taipan gebeten te zijn!

Wat te doen als ik gebeten word?

Er is tegengif voor zowel spinnebeten als slangebeten verkrijgbaar, en gifinformatiecentra zijn overal in Australië 24 uur per dag bereikbaar. De behandelmethoden bij slangebeten zijn verbeterd. Het idee dat de wond onmiddellijk ingesneden en het gif eruit gezogen moet worden, wordt door velen niet alleen als uit de tijd maar ook als schadelijk beschouwd. Medische autoriteiten geven nu de raad de patiënt rustig en kalm te houden en een knevelverband of een ligatuur tussen de beet en het hart aan te leggen. Vervolgens moet een drukverband worden aangebracht en moet de arm of het been in kwestie met een spalk worden geïmmobiliseerd. Daarna moet de patiënt zo snel mogelijk een dokter raadplegen of naar een ziekenhuis worden gebracht.

Trechter- en roodrugspinnen worden zelden binnenshuis gevonden. De roodrug houdt zich schuil in hoeken van garages of schuren of op een stil, ongestoord plekje, zoals een oude auto, een hoop afval of een toilethokje buiten. Er moet opgepast worden dat ze niet per ongeluk mee naar binnen worden genomen.

Hoe groot is de kans?

De meeste Australiërs hebben nog nooit een roodrug of een doodsadder gezien en zouden persoonlijk niemand kunnen noemen die erdoor gebeten is. Het is een feit dat de kans op een beet van een giftige spin of slang nagenoeg nihil is indien iemand redelijk voorzichtig is. De meeste giftige dieren proberen uit uw buurt te komen en zullen waarschijnlijk alleen agressief worden wanneer ze geplaagd of in een hoek gedreven worden.

Niettemin is het verstandig om voorzichtig te zijn. Een Australische wetenschapper die een deskundige is op het gebied van giftige dieren „tuiniert met handschoenen aan, vist met laarzen aan en is voorzichtig als hij op reis is”. Waarom laarzen? Dat is vermoedelijk wegens de giftige octopus- en kwalvariëteiten en de steenvis.

Misschien moeten wij u daar maar een andere keer over vertellen.

[Illustratie op blz. 24]

Vrouwtje van de roodrugspin

[Verantwoording]

Boven: Met toestemming van Australian International Public Relations

[Illustratie op blz. 24]

Noordelijke doodsadder

[Verantwoording]

Met toestemming van Ross Bennett, Canberra (Australië)

[Illustratie op blz. 25]

Trechterspin

[Verantwoording]

Met toestemming van Australian International Public Relations

[Illustratie op blz. 25]

Taipan

[Verantwoording]

Met toestemming van J. C. Wombey, Canberra (Australië)