Rubber tappen — Werk dat u persoonlijk aangaat

Door Ontwaakt!-correspondent in Nigeria

OM VIJF uur ’s ochtends is het donker en fris in het Nigeriaanse regenwoud. In een huis van leemblokken midden in het bos wordt John wakker en schiet zijn kleren aan. Dan gaat hij de donkere nacht in, voorzien van een lantaarn, een plastic emmer en een kort mes met een gebogen lemmer. De daaropvolgende vier uur begeeft hij zich van boom naar boom om uit elke boom een reepje bast weg te snijden.

Dit is de eerste in een lange reeks gebeurtenissen die u misschien uiteindelijk persoonlijk aangaat. Hoe dat zo? Omdat de bomen waarin John insnijdingen maakt, rubberbomen zijn. En rubber — afgeleid van het Engelse to rub (wrijven), naar de eigenschap van vlakgom — is een van onze waardevolste en meest gebruikte grondstoffen.

Duizenden produkten

Denk maar eens aan de rol die rubber in uw leven speelt. De zolen en hakken van uw schoenen kunnen van rubber gemaakt zijn. De onderkant van uw tapijt en uw meubels kunnen schuimrubber bevatten. Het elastiek in uw kleding is waarschijnlijk van rubber gemaakt. Wanneer het regent, pakt u wellicht een regenjas en laarzen die van rubber gemaakt zijn. Gaat u zwemmen? In natpakken, duikbrillen en zwemvinnen zit rubber. Wilt u niet zwemmen? Misschien geeft u er de voorkeur aan zo maar wat te drijven op een rubbervlot of te spelen met een rubberen strandbal. In uw huis hebt u waarschijnlijk elastiekjes, vlakgom en een plakmiddel van rubber. Wanneer u vannacht slaapt, kan het zijn dat u op een matras en een kussen ligt die van rubberprodukten gemaakt zijn. Hebt u het koud, dan kunt u een heerlijke, van rubber gemaakte warmwaterkruik tegen u aan drukken.

Afgezien van al deze dingen zijn er veel produkten die beslist niet goed zouden werken zonder rubberonderdelen — leertjes, drijfriemen, pakkingen, slangen, rollen of kleppen. De gemiddelde auto bijvoorbeeld heeft zo’n 600 onderdelen van rubber. Volgens The World Book Encyclopedia worden er in totaal tussen de 40.000 en 50.000 rubberprodukten vervaardigd.

Wat maakt rubber zo nuttig? Het is slijtvast, hittebestendig, elastisch, waterbestendig, luchtdicht en schokabsorberend. Neem nu de band eens die om de wielen van een fiets, een motorvoertuig of een vliegtuig gaat. Omdat hij van rubber is, slijt hij niet snel door het voortdurende contact met de weg, noch verbrandt hij door de constante wrijving. Wanneer u door plassen rijdt, behoeft u niet bang te zijn dat de band doorweekt raakt en wegrot; hij gaat ook niet roesten. Rubber verhindert niet alleen dat er water in de band komt, maar voorkomt ook dat de erin geperste lucht naar buiten lekt. En terwijl u zich voortbeweegt, draagt bovendien het schokabsorberend vermogen van de rubber in uw banden ertoe bij dat de kuilen in de weg voor u worden opgevangen. Zonder rubber zou het fabrikanten echt niet meevallen een band te vervaardigen.

U zult het dus waarschijnlijk met ons eens zijn dat rubbertappers zoals John een waardevol werk doen waarmee zij ons een goede dienst bewijzen. Natuurlijk komt niet alle rubber van bomen. Synthetische rubber, uit scheikundige verbindingen vervaardigd, neemt een groot deel van de industrie voor zijn rekening. Beide soorten rubber hebben hun sterke en hun zwakke punten. Voor veel produkten kunnen beide worden gebruikt en de keuze wordt dan vaak bepaald door de geldende prijs. Voor andere produkten wordt een mengsel van synthetische en natuurrubber gebruikt. De meeste autobanden bevatten meer synthetische rubber dan natuurrubber. Omdat synthetische rubber echter minder bestand is tegen warmlopen, wordt in de banden van raceauto’s, vrachtwagens, bussen en vliegtuigen een groter percentage natuurrubber gebruikt.

Het tappen

Rubberbomen groeien het beste in het hete, vochtige klimaat bij de evenaar. Een groot deel van de natuurrubber in de wereld komt van plantages in Zuidoost-Azië, vooral uit Maleisië en Indonesië. De rest komt uit Zuid-Amerika en uit West- en Centraal-Afrika.

John tapt een boom pas als hij een jaar of zes oud is. Daarna zal de boom de volgende 25 tot 30 jaar rubber leveren en een hoogte van zo’n twintig meter bereiken. Als de rubberboom geen rubber meer levert en „met pensioen gaat”, kan hij nog wel blijven groeien, tot een hoogte van veertig meter, en hij kan de gezegende ouderdom van honderd jaar of meer bereiken.

Rubber rechtstreeks van de boom heeft meer weg van melk dan van een autoband. Deze melkachtige substantie, latex genoemd, bevat kleine rubberdeeltjes. Zo’n 35 procent van de latex is rubber. De rest is overwegend water.

Om de latex te tappen, maakt John een diagonale insnijding in de bast. Deze insnijding loopt tot halverwege rond de boom. Hij past op dat hij de insnijding niet te diep maakt, daar de boom dan beschadigd zou worden. De latex begint te vloeien zodra de insnijding aangebracht is, druppelt langs de door de insnijding gevormde gleuf en komt in het bamboebakje terecht dat John aan de boom heeft bevestigd. De latex blijft twee à drie uur vloeien; dan stopt het.

Een dag of twee later, wanneer John de boom weer tapt, maakt hij opnieuw een insnijding, vlak onder de eerste. De volgende insnijding zal weer daaronder aangebracht worden. Op het laatst is er een heel vlak uit de bast van de boom gesneden. Nu gaat John een ander deel van de boom tappen, waardoor het tapvlak helemaal kan genezen en ergens in de toekomst weer getapt kan worden.

John werkt snel; hij loopt in zijn eentje door het stille bos en maakt de insnijdingen in de bomen om de latex te laten vloeien. Later bezoekt hij elke boom opnieuw en verzamelt de latex die zich heeft opgehoopt in zijn emmer. Vervolgens voegt John mierezuur en water aan de latex toe, die daardoor dikker wordt en coaguleert, ongeveer zoals azijn melk stremt. Daarop loopt John met de emmer latex op zijn hoofd naar de hoofdweg, waar de latex wordt opgehaald door een vrachtwagen van de nabijgelegen rubberverwerkingsfabriek.

Nu gaat John naar huis terug om zich te wassen, te eten en te rusten. Wanneer hij laat in de middag zijn huis weer verlaat, is hij keurig gekleed en heeft hij een aktentas bij zich. Deze keer zal hij niet van boom naar boom gaan maar van huis tot huis. Als gewone pionier heeft John een volledig aandeel aan de prediking en het maken van discipelen.

Terwijl John die dag zijn eerste bijbelstudie leidt, heeft de latex die hij heeft verzameld de verwerkingsfabriek bereikt. Daar zal de rubber worden gescheiden van het water, worden gedroogd en tot balen worden geperst voor verscheping. Spoedig zal de rubber op weg zijn naar Engeland, Japan of de Verenigde Staten. De natuurrubberindustrie produceert wereldwijd ruim vijf miljoen ton rubber per jaar. Hoewel het onwaarschijnlijk is, bestaat de mogelijkheid dat de rubber in de zolen van uw volgende paar schoenen van een door John getapte boom zal komen.

[Illustratie op blz. 18]

John bezig met het tappen van rubberbomen

[Illustratie op blz. 20]

John neemt deel aan de christelijke bediening