De fascinerende schoonheid van de opaal

Door Ontwaakt!-correspondent in Australië

VOLGENS een populair liedje zijn ’diamanten de beste vrienden van een meisje’. Maar niet alleen diamanten kunnen hun verrukte eigenaars betoveren. Want als het om flitsende kleuren en adembenemende schoonheid gaat, kent de veelkleurige opaal zijn weerga niet!

Opaal behoort tot de niet-kristallijne silicamineralen. Scheikundig vertoont het veel overeenkomst met gewoon zand. Tussen de minerale bestanddelen bevindt zich echter water. Eeuwen geleden is er een waterige silicagel in spleten en barsten in gesteenten gesijpeld. Toen het water verdampte, verhardde de gel uiteindelijk tot opaal.

Het zoeken naar opaal

Het is echter geen gemakkelijke opgave opaal uit het gesteente waarin het zit vrij te maken. Het wordt voor het grootste deel aangetroffen in afgelegen halfwoestijngebieden, waar hitte, myriaden gonzende vliegen en beperkte watervoorraden het leven vaak onaangenaam maken. En zoals bij de meeste pogingen om bodemschatten te vinden, wordt het succes vaak in grote mate door het toeval bepaald.

Bovendien is 95 procent van alle gevonden opaal gewoon opaal. Het is dof en waardeloos. Van het resterende gedolven opaal wordt slechts een zeer klein percentage gevormd door edelopaal.

Terwijl sommige prospectors hun werk beloond hebben gezien met fabelachtige rijkdommen, hebben talloze andere dus tevergeefs gegraven. Pikhouwelen, spaden en hamers zijn al tientallen jaren het basisgereedschap van de prospector. Eerst houwt hij een smalle schacht uit in de harde, droge grond, totdat hij de kleilaag bereikt waar vermoedelijk opaal te vinden is. Dan graaft hij een horizontale tunnel en speurt met een lamp in zijn hand naar het vleugje kleur dat erop duidt dat hij op een spoor van opaal is gestuit.

Deze methode heeft het moeten afleggen tegen duurdere uitrustingsstukken. Sommige commerciële firma’s bereiken de opaallaag nu door de grond met bulldozers te verplaatsen. De meeste schachten worden tegenwoordig gegraven met grote mechanische boren die op trucks zijn gemonteerd. Ook worden er geavanceerde tunnelgraafmachines gebruikt om de lagen te volgen.

De bewerking

Natuurlijk is een ruwe opaal iets heel anders dan het afgewerkte produkt. De ruwe opaal moet geslepen en gepolijst worden. Dan komt hij mooi tot zijn recht in ringen, hangers en andere sieraden. In The World Book Encyclopedia wordt opgemerkt: „Daar de schoonheid van de opaal in zijn inwendige kleurflitsen gelegen is, wordt hij nooit met facetten geslepen, zoals een diamant. In plaats daarvan wordt hij geslepen met een zacht geronde bolle bovenkant.”

Hoe een opaal aan zijn betoverende kleurenspel komt, is jarenlang een mysterie geweest. Met behulp van elektronenmicroscopen zijn wetenschappers echter begonnen de geheimen van de opaal te ontsluieren. Een diamant krijgt zijn kleuren door refractie, dat wil zeggen door lichtbreking aan de oppervlakte van de edelsteen. Bij de opaal wordt door zijn uitwendige en inwendige structuur het licht gediffracteerd, het wordt binnen in de steen in talrijke kleuren gesplitst.

In het boek Australian Opals in Colour wordt opgemerkt: „Als de edelsteen wordt rondgedraaid, veranderen alle kleuren. Wij noemen dit het ’kleurenspel’ en het is deze eigenschap, het constant veranderen van de kleuren, die opalen hun bijzondere aantrekkelijkheid verleent.”

Factoren die de prijs beïnvloeden

Voordat u een opaal koopt, moet u echter beseffen dat niet alle opalen massief zijn. Een doublet is een dunne laag edelopaal gekit op een onderlaag van gewoon opaal. Triplets komen overeen met doubletten maar hebben, om ze tegen krassen te beschermen, een kleurloze afdekking van kwarts. Hoewel ze heel mooi kunnen zijn, waarschuwt het boek Australian Opals & Gemstones — Nature’s Own Fireworks: „Opalen doubletten en triplets mogen nooit in water, reinigingsmiddelen, alcohol of een vloeistof voor ultrasoon reinigen gedompeld worden, daar ze gelamineerd zijn en met een kitmiddel aaneengekit zijn.”

Nog een factor die de prijs bepaalt, is de basis- of grondkleur van de steen. Zwart opaal is over het algemeen de duurste variëteit. Het wordt zwart genoemd vanwege de donkere grondkleur, maar de steen zelf vertoont spectaculaire, bijna onbeperkte kleurenvariaties. Wit of melkopaal is gewoonlijk minder duur. Die variëteit heeft een bleke of witte achtergrond, maar vertoont niettemin schitterende kleuren — roze, rood, groen en blauw. Even belangrijk ter bepaling van de waarde van een opaal zijn de overheersende felle kleur (rood is meestal duurder dan groen of blauw) en het kleurenpatroon.

Maar of het nu een flonkerende massieve opaal of een bescheidener doublet of triplet is, een glinsterende rode edelsteen of een bescheiden blauwe, een opaal is een lust voor het oog.

[Illustraties op blz. 24, 25]

Ongeveer 95 procent van het edelopaal komt uit Australië

[Verantwoording]

Foto’s: Met toestemming van Australian Overseas Information Service