„Het tijdperk der ontdekkingen” — Tegen welke prijs?
Door Ontwaakt!-correspondent in Spanje
„KIJK eens wat ik gevonden heb!”, roept het kleine meisje met een prachtige vlinder in haar hand. Volwassenen pronken ook graag met hun nieuwste ontdekkingen.
En waar zou dat beter kunnen dan op een universele expositie of wereldtentoonstelling? Van 20 april tot 12 oktober 1992 herbergde het Zuidspaanse Sevilla de laatste en grootste wereldtentoonstelling van deze eeuw, Expo ’92 genoemd.
Het thema van Expo ’92 was „Het tijdperk der ontdekkingen”, en dus hadden de deelnemers getracht hun rol in vroegere en huidige ontdekkingen van de mensheid uit te beelden. De bezoeker kreeg een unieke gelegenheid om de keuken, de folklore, de architectuur en de technologie van 111 landen van de wereld te ontdekken.
De afgelopen jaren echter is er een schaduwzijde van de ontdekkingen opgedoken. Een onaangenaam bijeffect van veel ontdekkingen is de verwoesting van het kwetsbare milieu van de aarde geweest. Net als een klein meisje de tere vleugels van een vlinder kan beschadigen, zo kan het onverantwoordelijke gebruik van de technologie onze planeet onherstelbare schade berokkenen.
Zoals in de officiële gids van Expo ’92 wordt uitgelegd, was het doel dus niet louter ’eer te betonen aan het vermogen van de mensheid om te ontdekken’, maar ook het bevorderen van de internationale solidariteit die nodig is om onze kwetsbare planeet te beschermen.
„De wereld op een eiland”
Sevilla, de gaststad, werd in het gouden tijdperk der ontdekkingen welvarend. Christophorus Columbus begon hier zijn tweede grote ontdekkingsreis. In de zestiende eeuw werd het meeste goud en zilver uit Amerika met Spaanse galjoenen naar Sevilla verscheept. Het onbewerkte goud of zilver — de voornaamste drijfveer voor talrijke vroege ontdekkingsreizigers — werd bij de Torre del Oro, een van de beroemde historische monumenten van de stad, gelost.
De laatste tijd is het geld echter veeleer weggestroomd dan toegestroomd. De afgelopen vijf jaar is er tien miljard dollar uitgegeven om de Andalusische metropool op de Expo ’92 voor te bereiden. Wat is er met al dat geld tot stand gebracht?
Op La Cartuja, een aan de rand van Sevilla in de Guadalquivir ontstaan alluviaal eiland, stonden een oud klooster en een vervallen porseleinfabriek. Het werd in een enorm themapark veranderd, compleet met boomomzoomde lanen, tuinen, kanalen, overdekte promenades en glanzende paviljoens, en dat alles werd door een aantal sierlijke bruggen met de stad verbonden. De koning van Spanje, Juan Carlos I, beschreef het nieuwe La Cartuja als „de wereld op een eiland en een eiland voor de wereld”. Wat voor wereld hebben de bezoekers van Expo ’92 ontdekt?
Op de Expo ’92 schenen cultuur, keuken en amusement net zoveel nadruk te krijgen als technische genialiteit. De schrijver César Alonso merkte op: „Op de Expo ’92 zijn wij van een optimistische adoratie voor Vooruitgang voortgeschreden naar een waakzame behoedzaamheid tegenover louter wetenschappelijke of technische prestaties.” Bovendien gaf de deelname van een recordaantal kleinere landen de tentoonstelling eerder een menselijk dan een technologisch gezicht.
De diverse paviljoens boden degenen die misschien nooit de kans krijgen verre landen te bezoeken, een glimp van de schoonheid, bevolking en geschiedenis van zulke landen. Spectaculaire dansen van stammen uit Nieuw-Zeeland en Papua New Guinea wedijverden met levendige Russische volksdansen, Spaanse sevillana’s en gracieuze Indonesische dansritmen om de aandacht van de bezoekers. Operavoorstellingen, vuurwerk en straatartiesten voegden er een kleurrijke noot aan toe.
Ontdekkingen uit het verleden en heden
De bezoeker kon zien hoezeer de wereld de afgelopen vijf eeuwen is veranderd. Een tentoonstelling in het gerestaureerde klooster van La Cartuja liet zien hoe het leven in 1492 was — niet alleen in Europa maar ook in Amerika, de Oriënt en de islamitische wereld. Toentertijd waren die vier gebieden net enorme eilanden die van elkaar gescheiden waren door oceanen, woestijnen of wantrouwen.
Expo ’92 had echter bovenal ten doel milieuvriendelijk te zijn. Voor het eerst op een internationale tentoonstelling stond milieubescherming hoog op de agenda. In een driedimensionale documentaire werd uitgelegd hoe door recente ontdekkingen — het gat in de ozonlaag bijvoorbeeld — de door de mens veroorzaakte bedreigingen voor onze planeet werden onderstreept. In het Paviljoen van het Milieu werd het probleem hoe economische groei en milieubehoud met elkaar in evenwicht te brengen, geanalyseerd, terwijl in het Paviljoen van de Natuur, waar een schaalmodel van het regenwoud in het Amazonegebied stond, de nadruk werd gelegd op de kwetsbaarheid van deze onschatbare erfenis.
Als een van de grootste tuinprojecten van Europa werden op het eiland La Cartuja 30.000 bomen en 300.000 struiken geplant. Het doel was het expositieterrein te verfraaien en de boodschap over te brengen dat ontdekkingen niet mogen leiden tot verwoesting van ons milieu. Rode en gele waterlelies wedijverden met een geavanceerde communicatiesatelliet om een plaats, terwijl onder de onvermijdelijke monorail Jacarandabomen bloeiden en uitgestrekte groene gazons een complex vezeloptisch communicatiesysteem verhulden.
Veel paviljoens deden denken aan de traditionele architectuur en vielen op qua vorm of bouwmateriaal. Het Japanse paviljoen zou het grootste houten gebouw ter wereld zijn, terwijl de Zwitsers een sierlijke toren van papier hadden gebouwd. Marokko bouwde een Arabisch paleis en de Verenigde Arabische Emiraten een minikasteel. De gevel van het Nieuwzeelandse paviljoen was een rotswand compleet met een waterval en een echt lijkende kolonie krijsende zeevogels, terwijl het houten Indiase paviljoen bekroond was met een enorme pauwestaart.
Koel blijven is altijd een probleem in de drukkend hete zomer van Sevilla. De organisatoren van de Expo hadden geprobeerd het probleem op een natuurlijke manier op te lossen door de aloude methoden te gebruiken van de Moren die eeuwen geleden in Sevilla hebben gewoond. Talrijke fonteinen en kunstmatige wolken van waterdruppels, gecombineerd met bomen, struiken en overdekte promenades, maakten de hitte draaglijker.
„De grootste ontdekking van onze tijd”
Voordat Columbus vertrok op zijn eerste reis, logeerde hij in het oude klooster op La Cartuja. Zijn reis luidde het tijdperk der ontdekkingen in dat op de tentoonstelling werd herdacht. Maar ondanks vijf eeuwen vooruitgang op menig terrein ziet de mensheid de toekomst met toenemende zorg tegemoet. Koning Juan Carlos I wees erop dat „een gemeenschappelijk streven en optimisme in de grond afhangen van de dialoog, wederzijds begrip, tussen de naties”.
Daarom heeft Expo ’92 geprobeerd „aan alle bewoners van onze . . . planeet Aarde een boodschap van vrede, goed nabuurschap en solidariteit over te brengen” — geen gemakkelijk doel gezien de hardnekkig verdeelde wereld. Zoals in de officiële gids wordt erkend, ’zou een nieuwe wereldorde gebaseerd op deze beginselen inderdaad de grootste ontdekking van onze tijd zijn’.
[Illustratie op blz. 17]
De beroemde dertiende-eeuwse Torre del Oro van Sevilla
[Illustratie op blz. 18]
Waterlelies wedijveren met een tentoongestelde communicatiesatelliet om een plaats
[Illustratie op blz. 18]
Het Marokkaanse paviljoen ademt de stijl van een Moors paleis