Oestrogeensubstitutie-therapie — Iets voor u?

INDIEN u als vrouw in onzekerheid verkeert over het gebruik van oestrogenen na de menopauze of erover tobt, staat u daarin niet alleen. Velen weten thans niet wat van de oestrogeensubstitutie-therapie te denken, zelfs artsen niet. Aan de ene kant hebt u misschien gehoord dat oestrogenen hartaanvallen helpen voorkomen en beschermen tegen botverlies, dat tot verschrikkelijke fracturen kan leiden. Aan de andere kant kunt u gehoord hebben dat oestrogenen in verband worden gebracht met baarmoederkanker en mogelijk zelfs met borstkanker.

Misschien is u verteld dat het kankerrisico wordt opgeheven door het gebruik van een tweede vrouwelijk hormoon dat door de eierstokken wordt geproduceerd, namelijk progesteron, of zijn synthetische tegenhanger progestine. Maar u kunt ook gehoord hebben dat progesteron een maandelijkse menstruele bloeding veroorzaakt en de voordelen van oestrogenen voor het hart teniet kan doen.

De verwarring wordt nog groter doordat veel artsen zich krachtig voor of tegen oestrogeensubstitutie uitspreken. Zo schrijft een arts in de American Journal of Obstetrics and Gynecology: „Wij zijn nu algemeen van mening dat de voordelen van de oestrogeensubstitutie-therapie de eraan verbonden risico’s ver overtreffen. Om de problemen van oestrogeendeficiëntie te vermijden, zouden [bijna alle] vrouwen in de perimenopauzale periode moeten beginnen met oestrogeensubstitutie-therapie voor de rest van hun leven.”

Een arts in Engeland met 50 jaar ervaring op het gebied van kankeronderzoek was van mening dat het tegendeel waar was. Ze zei: „Als er met hormonen gerommeld wordt, is de mogelijkheid van ernstige schade zeer reëel. Oestrogenen stimuleren de weefselgroei en groeiend weefsel is veel gevoeliger voor carcinogene stoffen. Een veilige hormoonbehandeling is nagenoeg onmogelijk en dus is het beter het maar te vergeten.”

Menopauze en oestrogeensubstitutie

Als meisjes rond hun 11de jaar in de puberteit komen, beginnen hun eierstokken oestrogenen te produceren, hormonen die een belangrijke rol spelen bij de ontwikkeling van vrouwelijke geslachtskenmerken en bij de regeling van de menstruatiecyclus. Gemiddeld zo’n 40 jaar later, tegen de tijd dat de menopauze intreedt, zal de oestrogeenproduktie achteruit zijn gegaan tot het punt dat ze de ovulatie en menstruatie niet langer gaande houdt. Uiteindelijk houdt de oestrogeenproduktie van de eierstokken helemaal op. Dat kan het begin betekenen van een tijd van verminderde verantwoordelijkheden, waardoor er ruimte komt voor nieuwe ondernemingen en mogelijkheden en tijd om nieuwe dingen te leren en te doen.

Maar het is ook een tijd waarin een gebrek aan oestrogenen problemen van zowel korte als lange duur kan teweegbrengen. Om die problemen tegen te gaan, begonnen artsen in de jaren ’40 synthetische oestrogenen voor te schrijven. Tegen 1975 werden ze door zes miljoen vrouwen gebruikt. Toen kwam het nieuws dat oestrogeengebruiksters vijfmaal zoveel kans liepen kanker van het baarmoederslijmvlies te krijgen als niet-gebruiksters. Er waren ook berichten over een verband tussen oestrogenen en borstkanker. Het enthousiasme voor oestrogeensubstitutie liep snel terug. Maar onderzoekers werkten hard om de risico’s te verkleinen en in het begin van de jaren ’80 scheen de toevoeging van progestinen het kankerrisico op te heffen. Toen maakte de therapie een wereldwijde come-back.

Wat verklaart de populariteit van de therapie? Het verdwijnen van opvliegingen, het behoud van een actief seksleven en een verminderde kans op de ontwikkeling van osteoporose en hartkwalen.

Opvliegingen en andere problemen

De opvlieging (of warmteaanval), kenmerk van de menopauze, is een rechtstreeks gevolg van oestrogeenverlies. Een typische opvlieging begint met een plotseling rood worden van de huid van hoofd, hals en borst. Dit gaat gepaard met een gevoel van intense lichaamshitte, gevolgd door soms hevige transpiratie. De meeste vrouwen in de menopauze hebben er last van. Bij sommigen zijn ze niet zo hevig, maar bij anderen wel. Ze kunnen dan een hele handicap zijn doordat ze leiden tot van zweet doordrenkte kleding en lakens, tot vervelende situaties in gezelschap en tot slapeloze nachten.

Nog een gevolg van de verminderende oestrogeenproduktie is het droog en dun worden van de wanden van de vagina. Na enige tijd wordt seksuele gemeenschap onprettig, pijnlijk of zelfs onmogelijk. Sommige vrouwen accepteren deze veranderingen als een onontkoombaar gevolg van het ouder worden en nemen aan dat hun seksleven tot het verleden behoort. Veranderingen in de vagina zijn gewoonlijk echter te voorkomen of snel te corrigeren door oestrogeensubstitutie.

Een van de meest voorkomende gezondheidsproblemen waarmee oudere vrouwen te kampen krijgen, is osteoporose, een kwaal waarbij de botten poreuzer, dunner en zwakker worden door het verlies van kalk en eiwit. Dit leidt tot gebroken botten en heupfracturen. Als de osteoporose ernstige vormen aanneemt, kan een vrouw alleen al door het uit de oven tillen van een schotel een arm breken. Zij zou zelfs een rib kunnen breken als zij niest! Iedereen krijgt met botverlies te kampen als hij of zij ouder wordt, maar bij vrouwen die de menopauze achter de rug hebben, verloopt het proces sneller wegens het gebrek aan oestrogenen.a Vrouwen die roken en die geregeld alcohol gebruiken, lopen extra kans op deze kwaal.

Osteoporose ontwikkelt zich vaak zonder waarschuwingssignalen en mensen weten pas dat er iets mis is als zij een bot breken. Dan is het meestal te laat om er nog iets aan te doen. Hoe staat het met het innemen van grote doses kalk? Zonder oestrogenen wordt het botverlies er nauwelijks minder door. Kalk is belangrijk; dat is de reden waarom artsen vrouwen aanraden het samen met oestrogenen te gebruiken. Oestrogenen helpen het lichaam kalk te absorberen.

Hartkwalen

In Europa en de Verenigde Staten is de voornaamste doodsoorzaak bij vrouwen na de menopauze een hartkwaal. Wordt de kans daarop kleiner door oestrogeensubstitutie? Er zijn sterke aanwijzingen dat dit inderdaad het geval is. Het schijnt dat oestrogenen het gehalte aan een zogenoemde goede cholesterol, HDL, in de bloedstroom verhogen en het gehalte aan een zogenoemde schadelijke cholesterol, LDL, verlagen. Bij een onderzoek werden de gezondheidsdossiers van 121.700 vrouwen gevolgd van 1976 tot 1982. De gegevens lieten een vermindering van 70 procent in de kans op een hartkwaal zien bij huidige oestrogeengebruiksters vergeleken bij niet-gebruiksters.

Zulke bevindingen pleiten krachtig voor de oestrogeensubstitutie-therapie, maar tot dusver hebben wij alleen de positieve kant bekeken. Beschouw nu de risico’s eens voordat u naar uw arts holt om een recept te vragen.

Kanker en progesteron

Oestrogenen op zich bevorderen de celvorming in het baarmoederslijmvlies. Na verloop van tijd kan zich kanker ontwikkelen. Per jaar krijgt gemiddeld 1 op de 1000 vrouwen die de menopauze achter zich hebben endometrium- of baarmoederkanker. Voor vrouwen die oestrogenen gebruiken, ligt het aantal dat endometriumkanker krijgt veel hoger, namelijk 4 à 8 op de 1000. Voor vrouwen die langdurig hoge doses oestrogenen gebruiken, bedraagt dit cijfer 10 op de 1000 per jaar. Sommige artsen vermoeden dat er ook verband bestaat tussen oestrogenen en andere gynaecologische problemen.

Om deze risico’s tegen te gaan, schrijven artsen naast oestrogenen progestine voor. Omdat progestine de celvorming in de baarmoeder belemmert, vermindert het zowel de kwaadaardige als de niet-kwaadaardige problemen verbonden aan het gebruik van enkel oestrogenen. Dr. Lila Nachtigall en Joan Heilman laten in hun boek over oestrogenen de waarschuwing horen: „Als u een baarmoeder hebt, moet u nooit stoppen met het gebruik van progesteron tenzij u ook stopt met het gebruik van oestrogenen. Juist progesteron maakt oestrogeensubstitutie thans zo veilig.”

De toevoeging van een progestine brengt echter haar eigen problemen met zich mee. Een voorname klacht is dat de combinatie oestrogenen-progestine de menstruatie weer op gang brengt. Een veel ernstiger probleem met progestine is, dat het de nuttige uitwerking van oestrogenen op het hart teniet kan doen. Nog een factor bij de risico/baatafweging is het eventuele effect van oestrogeensubstitutie op het risico borstkanker te krijgen.

Sinds 1974 hebben onderzoekers minstens 30 studies uitgevoerd om te zien of er enig verband bestaat tussen oestrogeensubstitutie en borstkanker. De studies toonden geen samenhang aan tussen kortdurende oestrogeensubstitutie en borstkanker. Bij langdurig gebruik lag het anders. Studies in de Verenigde Staten hebben een mogelijk vergroot risico aangetoond van 50 procent na 15 of meer jaar oestrogeensubstitutie. Bij Europese studies kwam men op een nog hoger risico bij langdurige oestrogeensubstitutie. Bij andere nauwgezette studies werd echter geen verband aangetoond tussen langdurig oestrogeengebruik en borstkanker.

Is oestrogeensubstitutie iets voor u?

„Het is nog niet mogelijk een reeks simpele regels voor oestrogeensubstitutie vast te leggen”, zegt dr. Isaac Schiff van de medische faculteit van Harvard. „De beslissing moet afgestemd zijn op het individu, gebaseerd op een grondig, serieus en openhartig gesprek tussen arts en patiënt.”

Als alternatief voor oestrogeensubstitutie geven sommigen de voorkeur aan zonder recept verkrijgbare of natuurlijke middelen. Sommige vrouwen merken bijvoorbeeld dat vitamine E de hevigheid en frequentie van hun opvliegingen beduidend vermindert. En of u nu tot oestrogeensubstitutie overgaat of niet, goede voeding en regelmatige lichaamsbeweging zijn bewezen bondgenoten tegen zowel hartkwalen als osteoporose.

Natuurlijk zal noch oestrogeensubstitutie noch enige andere therapie u jonger maken of het verouderingsproces een halt toeroepen. Dat zijn dingen die slechts door Gods koninkrijk tot stand gebracht zullen worden (Mattheüs 6:10). Ondertussen helpt oestrogeensubstitutie sommigen wel, de negatieve aspecten van het leven na de menopauze wat te verzachten.

[Voetnoot]

[Illustratie op blz. 15]

Vraag uw arts voordat u tot oestrogeensubstitutie overgaat, wat de mogelijke risico’s zijn