Gehandicapt maar succesvol
DE ALPIENE skiwedstrijd om de wereldbeker reuzenslalom kan elk moment beginnen. De aankondiger vertelt de menigte die vol verwachting toekijkt dat de eerste van de twee piste-openers aan de afdaling is begonnen. Verscheidene tv-camera’s volgen hem als hij in volle vaart het steile parcours aflegt, de door vlaggen gemarkeerde poortjes rondt en grote wolken sneeuw opjaagt. Als hij uiteindelijk over de finish komt, wordt hij enthousiast toegejuicht.
Wat is daarvoor de reden? Het is toch maar een piste-opener, geen wedstrijddeelnemer? Ja, maar hij heeft maar één been! Op één ski heeft hij met succes het bijzonder moeilijke parcours afgelegd, waar later verscheidene van de tweebenige, goedgetrainde wedstrijddeelnemers vallen.
Toch is het niet uitzonderlijk dat ernstig gehandicapten zulke prestaties leveren. Veel gehandicapte mannen en vrouwen, jong en oud, doen aan gewichtheffen, rijden paard, zeilen, nemen deel aan rolstoelmarathons en doen mee aan talrijke andere sporten die een uitdaging vormen.
Ook op andere terreinen hebben gehandicapte personen grote dingen tot stand gebracht. Ludwig van Beethoven componeerde enkele van zijn grootste meesterwerken toen hij volslagen doof was. Franklin D. Roosevelt was van 1933 tot 1945 president van de Verenigde Staten, hoewel hij door kinderverlamming ernstig gehandicapt was. Helen Keller, vanaf haar kinderjaren blind, doof en stom, werd een vruchtbaar schrijfster en opvoedkundige. De Griekse staatsman Demosthenes wordt een van de grootste redenaars aller tijden genoemd. Toch was hij als jonge man een onverstaanbare stotteraar en lichamelijk uiterst zwak.
Hoewel zulke grote prestaties veel lichamelijk gehandicapten er misschien toe aan zullen zetten te proberen zelf iets extra’s te doen, mag men niet vergeten dat elke handicap weer anders is en dat de ene gehandicapte mens niet met de andere vergeleken kan worden. Interesses in het leven verschillen. Aangeboren bekwaamheden verschillen. En ook de geestelijke geneigdheid speelt een belangrijke rol.
De moeilijkste tijd
De tijd onmiddellijk na een ongeluk of ziekte waardoor men gehandicapt is geraakt, is waarschijnlijk wel de ergste voor het slachtoffer en de mensen in zijn naaste omgeving. De eerste schok wordt vaak gevolgd door gevoelens van wanhoop en radeloosheid. „Er zijn momenten dat je niet openstaat voor opbeurend gepraat, momenten dat je alleen nog maar als een gewond dier in je ellende wilt wegkruipen, dat je je bij een aanmoediging aangevallen voelt”, zei de moeder van een gehandicapt kind.
Een mengeling van rouw, boosheid, zelfmedelijden en wanhoop kan zich in die tijd van een gehandicapte meester maken. Hoe korter deze periode duurt, des te beter het dus voor alle betrokkenen is. „Het gaat over, omdat het moet”, voegde de moeder eraan toe.
Jimmy, een knappe jonge Zweed die werd getroffen door een ziekte waardoor hij van top tot teen stijf werd, vertelde over de eerste schok en de verschrikkelijke periode die erop volgde. „Maar”, zo zei hij, „toen ik mijn handicap eenmaal accepteerde en ophield medelijden met mijzelf te hebben, kon ik het meer en meer van mij afzetten. Toen begon ik weer te leven. Nu train ik mijzelf om niet te denken aan wat ik mis maar aan de mogelijkheden die ik nog heb, en ik probeer daar het beste van te maken.”
De mogelijkheden tot het uiterste benutten
Door alle wilskracht die in hen was te verzamelen om te oefenen en te trainen, hebben sommige gehandicapten meer bereikt dan zij ooit hadden kunnen denken. Maj, een vrouw uit Lapland in Noord-Zweden, is daarvan een voorbeeld. Toen zij nog maar 22 jaar was en pasgetrouwd, verloor zij het gebruik van haar benen.
„Toen ik in het ziekenhuis voor de eerste keer in een rolstoel werd gezet, stortte ik in”, zei ze. „Ik zag een leven van passiviteit, stilstand en volkomen afhankelijkheid van mijn man en anderen voor me. Maar beetje bij beetje ging ik beseffen dat mijn handicap mij toch bepaalde mogelijkheden liet. En dus besloot ik die tot het uiterste te benutten.
Eerst leerde ik over de grond te kruipen als een baby. Het feit op zich dat ik me zelfstandig kon verplaatsen, maakte me gelukkig. Daarna ging ik me oefenen in rechtop staan, leunend tegen een muur. Ik vond het een geweldige vooruitgang toen ik dat kon. Vervolgens leerde ik met krukken te lopen. Al gauw kon ik wat huishoudelijk werk doen.
Ik besloot dat ik elke ochtend zou proberen iets nieuws aan mijn repertoire toe te voegen. Ik slaagde erin het ontbijt klaar te maken, de bedden op te maken, te stofzuigen, ramen te zemen, boodschappen te doen, enzovoort. Mijn man hielp mij als ik om hulp vroeg, maar hij werkte ook mee door zijn hulp niet op te dringen. In plaats daarvan liet hij het me proberen. Langzaam aan werd ik minder afhankelijk, wat mij zelfrespect gaf en me gelukkig maakte.
Mijn man en ik zijn getuigen van Jehovah, en hij besloot zijn diensten aan te bieden bij de bouw van het nieuwe bijkantoor annex drukkerij voor Jehovah’s Getuigen in Zweden. Onze aanmeldingen als vrijwilliger werden geaccepteerd en wij werkten er meer dan vier jaar. Ik kon bijna een volledige dagtaak verrichten in de wasserij, waar de was voor wel 200 medewerkers werd gedaan. Mijn collega’s die gezond van lijf en leden waren, beschouwden mij als een gelijkwaardig werker. Het was soms moeilijk, dat is waar, en herhaaldelijk vroeg ik in gebed om Gods hulp, maar het was ook een gelukkige tijd.”
„Natuurlijk kun je het!”
Wil iemand die gehandicapt is succesvol zijn, dan is het belangrijk dat gezinsleden en anderen op de juiste manier meewerken. Dat wil niet altijd zeggen dat zij moeten assisteren. Het kan betekenen bewust niet te assisteren. Tegen een gehandicapte die voor een bepaalde taak staat te zeggen: „Natuurlijk kun je het!” en het hem dan te laten proberen, is vaak een grotere hulp en aanmoediging dan te zeggen: „Ik denk niet dat je dat kunt. Laat mij het maar voor je doen.”
Met lichamelijk gehandicapten moet even natuurlijk en serieus worden omgegaan als met ieder ander. Zij willen niet dat anderen hen onderschatten door te denken dat zij alledaagse situaties niet aankunnen en dan overdreven behulpzaam zijn. Het kan gewoon een kleinigheid zijn die soms meer hindert dan helpt, zoals het smeren van een snee brood voor iemand die alleen gevraagd heeft hem de boter aan te reiken.
„Wat mij nog het meeste kwetst,” verklaart Jimmy, „is als gezonde mensen mij behandelen alsof ik min of meer geestelijk gestoord ben. Het spijt mij het te moeten zeggen, maar sommige mensen praten en doen alsof zij denken dat iedereen die in een rolstoel zit achterlijk is.”
Pogingen tot revalidatie moeten de gehandicapte het zelfvertrouwen en de bezieling geven om zijn situatie aan te pakken en te leren zo onafhankelijk mogelijk met zijn handicap te leven. De meeste gehandicapten functioneren het beste als zij zelf kunnen bepalen wanneer en hoe er iets voor hen gedaan moet worden. Een al te beschermende gedienstigheid van anderen kan leiden tot apathie en ergernis.
Ann-Mari, een ernstig gehandicapte Zweedse vrouw die in een rolstoel zit, zegt: „Ik ben gehandicapt in mijn vermogen me te bewegen, maar niet in mijn vermogen om te denken. Daarom wil ik dat vermogen gebruiken om zelfstandig het beste van mijn situatie te maken.”
De omgeving aanpassen
Om gehandicapten te helpen hun mogelijkheden tot het uiterste te benutten, kunnen er in hun huis, rondom het huis en in hun vervoermiddelen fundamentele aanpassingen worden aangebracht. Naar schatting zo’n 500 miljoen personen ter wereld zijn functioneel gehandicapt in hun bewegingen, gezichtsvermogen of gehoor. Om het leven comfortabeler voor hen te maken, worden er in veel landen door de instanties van de maatschappelijke dienstverlening ontwerprichtlijnen bij architecten en ontwerpers ingediend. Dit heeft geleid tot nuttige aanpassingen ten behoeve van gehandicapten.
Veel gehandicapten hebben zelf manieren bedacht om zich het leven gemakkelijker te maken. Rolstoelgebruikers bijvoorbeeld hebben ervoor gezorgd dat hun huis geschikter voor hen werd door bepaalde deuren en drempels te laten verwijderen of door scharnieren naar de andere kant van de deur te laten verplaatsen. Sommigen hebben kasten op taillehoogte aan de muur laten bevestigen, elektrische schakelaars laten vervangen door de grote tuimelschakelaars en contactdozen hoger op de muur laten aanbrengen.
Een gehandicapte is soms de beste uitvinder van zijn eigen hulpmiddelen. Bo, een jonge man in Zweden wiens benen bij een auto-ongeluk verlamd raakten, bedacht hoe zijn rolstoel gerieflijker en gemakkelijker manoeuvreerbaar gemaakt kon worden. Hij construeerde een rolstoel die hem zelfs in staat stelde de trap op te gaan! Nu werkt hij als rolstoelontwerper bij een plaatselijke fabriek.
Gewoonlijk is het echter verstandig dat de behoefte aan lichamelijke inspanning niet wordt weggenomen. Anders kan het zijn dat een gehandicapte door zijn gebrek aan lichaamsbeweging te kampen krijgt met problemen als stijve knieën, gezwollen benen en verzwakte spieren. Hoewel het gebruik van een elektrisch aangedreven rolstoel soms dus een uitstekend hulpmiddel kan zijn, kan het gebruik van de eigen armen om een rolstoel voort te bewegen een goede oefening betekenen voor spieren, hart en longen.
Een rolstoel moet zo veel mogelijk conform de individuele eisen ontworpen zijn. Iemand die goed met gereedschap kan omgaan, kan helpen bij het aanpassen van de zitting, de hoogte, de balans, het gewicht en de functie ervan zodat hij het meest geschikt is voor de gebruiker. „Ik heb ontdekt dat een rolstoel zo smal mogelijk moet zijn om praktisch te zijn”, zegt een jonge man na in zijn eentje een reis rond de wereld te hebben voltooid. Hij reisde per vliegtuig, trein, bus en schip in een met de armen voortbewogen rolstoel.
Zich aan- en uitkleden is vaak een probleem voor gehandicapten. Confectiekleding is meestal niet op hen berekend. Siw, een gehandicapte vrouw van middelbare leeftijd in Stockholm, zegt dat zij het gemakkelijker vindt om in plaats van een gewone mantel een mouwloze cape te dragen. De knoop- en ritssluitingen in rokken vervangt zij door elastiek. De behoefte aan comfortabele kleding waarmee zij overweg kan, heeft Siw zelfs tot een bekwaam ontwerpster en naaister gemaakt.
Sommige eenvoudige aanpassingen kunnen eenhandigen of personen met zwakke armen en handen helpen zich beter te redden in de keuken. Als bijvoorbeeld blik- en flesopeners aan de muur worden vastgezet, zijn ze gemakkelijker te hanteren. Door roestvrije spijkers in een snijplank te slaan, wordt een gehandicapte geholpen dingen zoals een brood op hun plaats te houden bij het snijden. En een schijf die zich aan twee kanten vastzuigt, kan potten en schalen met een platte bodem op hun plaats houden terwijl de gehandicapte de ingrediënten erin klopt en roert.
Hoop draagt bij tot succes
Hoop is iets wat iedereen nodig heeft, niet in het minst de gehandicapten. Natuurlijk is de beste hoop die zij kunnen hebben die op herstel. Toch geven de kundige medici van deze wereld de meeste blinden, doven en verlamden geen hoop op herstel. Hun situatie is echter niet uitzichtloos.
Toen Jezus Christus op aarde was, genas hij ziekten die geen arts kon verhelpen. Onder het bestuur van Gods koninkrijk zal hij de hem door God geschonken vermogens aanwenden om allen te genezen die in enig opzicht ziek of gehandicapt zijn. De bijbel beschrijft de situatie die er dan zal bestaan met de woorden: „In die tijd zullen de ogen der blinden geopend worden, en zelfs de oren der doven zullen ontsloten worden. In die tijd zal de kreupele klimmen net als een hert, en de tong van de stomme zal een vreugdegeroep aanheffen.” — Jesaja 35:5, 6.
Aangespoord door deze hoop zijn veel gehandicapten een grote troost en aanmoediging voor anderen geweest. Doordat zij positief zijn ingesteld en hun mogelijkheden uitbuiten, voelen zij zich ook nu succesvol in het leven.
[Illustraties op blz. 24, 25]
Aanpassingen zoals deze zijn een grote hulp voor gehandicapten