Hoe knap is een olifant?

„IK geloof niet dat ’een olifant nooit iets vergeet’”, schreef een deskundige, Jim Williams, in zijn boek Elephant Bill. Niettemin had Jim diep respect voor de intelligentie van deze dieren, die gebruikt werden door een teakhoutonderneming in Birma waar hij werkte. Hij ontdekte dat men een olifant kan leren gevolg te geven aan 24 verschillende gesproken bevelen en aan talrijke onuitgesproken bevelen die de berijder door middel van bewegingen van zijn lichaam geeft. Het volgende relaas gaat over een olifant die Bandoola heette en over Po Toke, zijn Birmaanse berijder:

„Po Toke wilde maar al te graag pronken met Bandoola’s schranderheid . . . Hij legde tien voorwerpen voor hem neer — een bijl, een zaag, drie kettingen van verschillende grootte, een hamer, enz.

’Geef me de zaag’, zei hij in het Birmaans.

Bandoola keek de rij gereedschap langs en tilde onmiddellijk de zaag met zijn slurf naar Po Toke op.

’Prima, leg maar neer’, zei hij. ’Geef me nu de hamer.’ Ook die werd zonder een moment van aarzeling gekozen; en vervolgens werden foutloos één voor één de overige voorwerpen opgetild en aangereikt.

’Je bent een geweldige grote vent’, zei Po Toke, en Bandoola scheen dit op te vatten als het compliment dat ermee bedoeld was.

Daarna klom Po Toke van de olifantekop af, pakte het uiteinde van een ketting in zijn handen en zei Bandoola er een knoop in te leggen. Dit deed hij heel energiek. Hij legde er met zijn slurf een knoop in die een mensenhand er met geen mogelijkheid uit had kunnen krijgen. Toen Bandoola echter werd gezegd de knoop eruit te halen, deed hij dit alsof het een stukje touw was. Treve [de zoon van Williams] was verrukt.

’O, hij kan nog veel meer’, zei Po Toke trots. ’Kom maar eens kijken wat hij met een boom kan doen.’

Hij voerde hem een paar passen verder naar een plek waar wat jonge bomen stonden. Deze keer werden alle bevelen uitgevoerd zonder dat er een commando klonk — er was geen zadel, geen zweep — slechts de druk van de binnendij tegen de hals van het dier en een tikje van de grote teen achter zijn oor.

Iedere keer maakte Po Toke ons duidelijk wat hij Bandoola zou vragen te doen en bracht zijn wensen dan stilzwijgend over aan het dier, wiens vermogen om de bevelen van elkaar te onderscheiden heel opmerkelijk was. Wij zagen hem een reeks onuitgesproken instructies opvolgen. Naar links draaien — naar rechts draaien — zijn kop terugtrekken — zijn kop naar beneden buigen — een tak omlaagtrekken — een boom omduwen — een jong boompje uittrekken, of eenvoudig een jonge boom beschermen.” — Uit The Footprints of Elephant Bill, door Susan Williams.

Welke kwaliteiten zijn er nodig om een olifant te leren zo knap te reageren? Hardvochtigheid of vriendelijkheid? „Daar de gehoorzaamheid van de olifant grotendeels voortspruit uit genegenheid,” legt de bovengenoemde schrijfster uit, „moet zijn training met grote zachtaardigheid en vriendelijkheid gebeuren.”

De training moet ook beginnen als het dier nog jong is. Bandoola’s training begon in zijn zesde levensjaar. Eerst werd hij gebruikt als lastdier en pas toen hij twintig was, werd hij als volwassen genoeg beschouwd voor het zwaardere werk, het verplaatsen van boomstammen. Is zo’n geduldige training de moeite waard? Klaarblijkelijk wel. Een volwassen olifant kan 35 jaar lang zware boomstammen slepen. Hoeveel moderne transportmiddelen gaan zo lang mee?