Zal de abacus zich weer handhaven?
OPNIEUW wordt het voortbestaan van de abacus bedreigd — tenminste, zo lijkt het. Deze keer komt de bedreiging van de kant van de in steeds grotere aantallen verschijnende goedkope elektronische zakrekenmachines. In Japan schoot de verkoop van pocketcalculators van 1,4 miljoen in 1970 omhoog naar meer dan 68 miljoen stuks in 1983. In 1983 werden er van de abacus slechts twee miljoen stuks verkocht.
Maar voordat u dit eenvoudige, eens wijd en zijd gebruikte rekentoestel afschrijft, dient u te weten dat dit niet de eerste keer is dat zijn voortbestaan door nieuwe vindingen in gevaar kwam.
Van abakion tot soroban
De abacus was geen exclusief oosterse uitvinding. De Grieken hadden hun abakion en de Romeinen hun abacus, een vlak stuk hout of marmer met evenwijdige lijnen of groeven. Tellen werd gedaan door steentjes tussen deze lijnen naar boven of naar beneden te verplaatsen. Probeert u zich eens voor te stellen hoe moeilijk het was met Romeinse cijfers te rekenen, en de noodzaak van zo’n telbord zal u alras duidelijk worden. Zo kwam het dat telborden in Europa algemeen gebruikt werden totdat aan het eind van de middeleeuwen de Hindoe-Arabische cijfers werden ingevoerd.
Toen kwamen de „algoritmici”, die er voorstander van waren de berekeningen in Arabische cijfers op papier uit te voeren. De „abacisten” daarentegen hielden vast aan het telbord en Romeinse cijfers. Het geschil woedde tot de 16de eeuw, toen het papier overvloediger beschikbaar kwam. Ten slotte kregen de algoritmici de overhand, en het telbord werd steeds zeldzamer.
Terwijl de strijd in Europa woedde, vond het telbord in het Oosten nieuwe levenskracht. Tegen de 15de eeuw gebruikten de Chinezen het telbord in een iets gewijzigde vorm, met kralen die over pennen schoven, die zij soean pan of rekenbord noemden. Van daar uit vond het over de Gele Zee zijn weg naar Japan, waar het een eenvoudiger vorm kreeg — de soroban.
Uitdaging in het elektronikatijdperk
Na het nog eens 500 jaar te hebben volgehouden, moet de abacus het hoofd bieden aan een nieuwe uitdaging — de elektronische zakrekenmachine. Toen elektronische calculators zo duur waren dat weinig mensen ze zich konden veroorloven, was de abacus zeker van een plaatsje in kleine winkels en kantoren. Maar toen de prijs van de calculators daalde en de verkoop een geweldige vlucht nam, leek de soroban opnieuw ten dode gedoemd. Of bleek het toch anders te gaan?
Wel, kunt u in 20 seconden 15 getallen van 12 cijfers optellen? Of wat dacht u van 30 vermenigvuldigingen van 12 cijferige maal 6 cijferige getallen in 4 minuten? Rekenmeesters op de abacus kunnen dat. Maar de meeste calculators kunnen zoveel cijfers niet eens verwerken, en vaak kost alleen al het intoetsen van de cijfers meer tijd, laat staan de berekeningen zelf. Waar het gewone berekeningen betreft, vinden veel Japanners nog altijd dat zij beter met hun soroban overweg kunnen dan met een calculator.
Dit heeft een fabrikant ertoe gebracht een machine uit te brengen met aan de ene kant een calculator en aan de andere kant een abacus, om zo het beste van twee werelden te verenigen. Naar verluidt werden er in tien jaar 1,5 miljoen van verkocht. Zien wij dus opnieuw een herstel van de abacus? Misschien. In ieder geval heeft de abacus altijd één voordeel boven de zakrekenmachine: Men hoeft zich geen zorgen te maken over het opraken van de batterijen.