„Kunstbloed” maakt zijn debuut

Met dit artikel willen wij ons niet uitspreken ten gunste van gebruik van het bloedvervangingsmiddel PFC (perfluorverbindingen). Dit artikel wil informatie verschaffen over de ontwikkeling ervan en over bepaalde voordelen die het heeft boven vele andere bloedvervangingsmiddelen. Het vestigt er eveneens de aandacht op dat er veel meer onderzoek moet worden verricht voordat PFC als volkomen veilig geaccepteerd kan worden. Het middel bevindt zich nog in het experimentele stadium, en men acht beslist nog risico’s aan het gebruik ervan verbonden. De uitwerking die het op lange termijn heeft, is nog niet bekend.

BEGIN vorig jaar stroomde er voor het eerst een nieuwe vloeistof door de aders en slagaders van bepaalde ziekenhuispatiënten die veel bloed hadden verloren. Deze verbazingwekkende zuurstoftransporterende vloeistof werd, eerst in Japan en vervolgens in de Verenigde Staten, gebruikt in noodsituaties waar men patiënten om medische of godsdienstige redenen geen transfusie van menselijk bloed kon toedienen. Velen van deze patiënten hadden een zeldzaam type bloed, zodat er niet onmiddellijk bloed beschikbaar was. Maar ook enkele getuigen van Jehovah, die geen transfusie aanvaarden vanwege het bijbelse gebod „zich te onthouden van . . . bloed”, kregen dit „synthetische bloed” toegediend. — Hand. 15:20, 29.

Eén zo’n geval was een 67-jarige Getuige uit Minnesota die, volgens Science News, „twee liter van de chemische verbinding toegediend kreeg, hetgeen ongeveer 25 percent van zijn totale bloedvolume uitmaakte. Daarna verbeterde zijn toestand, het kunstbloed werd geleidelijk door zijn lichaam uitgescheiden . . . en zijn beenmerg produceerde voldoende natuurlijk bloed om de bloedarmoede te verhelpen”. De laatste berichten over hem waren dat hij zich goed voelt. In Californië kreeg een 65-jarige man 1,4 liter van datzelfde „synthetische bloed” bij een uitgebreide maagoperatie toegediend. Vijf dagen later werd hij uit het ziekenhuis ontslagen.

Tegen het einde van het jaar waren heel veel van dergelijke noodgevallen in Japan en de Verenigde Staten met het nieuwe bloedvervangingsmiddel behandeld. Het nieuws over deze ontwikkelingen verscheen met grote koppen in de publieke pers en in medische tijdschriften over de gehele wereld. Waarom wordt dit als een zo grote doorbraak op medisch gebied beschouwd? Om dit te begrijpen, is het nodig iets te weten van de problemen die aan het toedienen van transfusies van menselijk bloed verbonden zijn.

Over de gehele wereld worden jaarlijks duizenden tonnen menselijk bloed gebruikt om aan de behoefte van ziekenhuizen en medische research-centra te voldoen. Alleen al in Zweden, met zijn ongeveer acht miljoen inwoners, gebruiken de ziekenhuizen jaarlijks zo’n 220.000 liter bloed. Het gaande houden van deze enorme stroom schept overal problemen. Het tekort aan donors maakt het voor veel landen noodzakelijk grote hoeveelheden bloed in te voeren, dikwijls uit onderontwikkelde landen. Dergelijke donors zijn wellicht arm, ondervoed en zelfs ziek. De prijzen liggen hoog.

Dan zijn er de complicaties die optreden bij het gebruik van menselijk bloed voor transfusies, zoals hepatitis en verscheidene immunologische stoornissen. Bovendien is bloed moeilijk te hanteren zonder dat het daar schade van ondervindt en kan het slechts een beperkte tijd worden opgeslagen, gewoonlijk ongeveer drie tot vijf weken. Zeker een derde ervan kan verloren gaan omdat het te oud wordt.

Geen gemakkelijke taak

Met het oog op dergelijke problemen vinden autoriteiten op medisch gebied het zeer wenselijk een gelijkwaardig vervangingsmiddel voor natuurlijk bloed te hebben. Het is echter geen gemakkelijke taak om zo’n bijzonder gecompliceerde vloeistof na te maken. Hier volgt een gedeeltelijke opsomming van de ingewikkelde aard en de functies van bloedbestanddelen:

Aard en functies van bloedbestanddelen

Bloedplaatjes Bevorderen stolling

Enzymen Bevorderen chemische reacties

Hormonen Beïnvloeden enzymreacties

Stollingsfactoren Voorkomen bloedverlies

Dit zijn slechts enkele van de vele bestanddelen van menselijk bloed die bekend zijn. En zelfs de functies van deze bestanddelen begrijpt men nog niet volledig. Er kunnen ook nog meer bestanddelen bestaan die tot nu toe onbekend zijn, daar de nauwkeurige formule van menselijk bloed nog steeds het geheim van onze alwijze Schepper is. Eén Amerikaanse onderzoeker die een belangrijke rol speelt op het gebied van „synthetisch bloed”, geeft grif toe dat bloed nooit werkelijk vervangen kan worden.

Ondanks de ingewikkeldheid van menselijk bloed zijn geleerden bezig geweest het na te maken, of ten minste een vervangingsmiddel te vervaardigen dat tijdelijk enkele functies van echt bloed kan overnemen. Voorbeelden van zulke produkten die thans worden gebruikt, zijn dextran, Haemaccel, hydroxyethyl-zetmeel, Ringers lactaat en een gewone zoutoplossing. Zulke oplossingen kunnen echter maar een paar functies van bloed overnemen en dienen voornamelijk als volumevergroters. In die functie vullen ze het bloedvatenstelsel en voorkomen op die manier het samenklonteren van bloedcellen, totdat het lichaam zelf vervangt wat er ontbreekt.

Het ontwikkelen van „kunstbloed”

Een van de grootste nadelen van volumevergroters is dat ze absoluut niet in staat zijn zuurstof naar de lichaamscellen te transporteren en kooldioxide weer af te voeren, zoals rode bloedlichaampjes in natuurlijk bloed dat wel kunnen. De afgelopen tien jaar hebben geleerden in Japan, Zweden en de Verenigde Staten echter een groep stoffen ontwikkeld, perfluorverbindingen (PFC) genaamd, die wel het vermogen bezitten om zuurstof en kooldioxide te vervoeren.

De fluorkoolstofverbindingen zijn inert. Ze schijnen geen reactie met andere stoffen in het menselijk lichaam aan te gaan en schijnen in een betrekkelijk korte tijd uit het lichaam te verdwijnen. Niet alleen kunnen ze meer dan tweemaal zo veel zuurstof absorberen als bloed, maar ze zijn eveneens in staat om in slechts enkele duizendsten van een seconde zuurstof en kooldioxide op te nemen of af te staan.

Daarom zijn geleerden thans in staat een oplossing te vervaardigen die, tot op zekere hoogte, „kunstbloed” kan worden genoemd. Daar perfluorverbindingen niet met bloed zullen mengen, moeten er emulsies worden gemaakt door kleine druppeltjes PFC (met afmeting van minder dan 1/10.000 mm) te verdelen in water, ongeveer net zoals room in gehomogeniseerde melk verspreid aanwezig is. Vervolgens wordt deze vloeistof vermengd met antibiotica, vitaminen, voedingsstoffen en zouten. Het uiteindelijke produkt bevat ongeveer tachtig verschillende bestanddelen, die in staat schijnen te zijn heel wat levenonderhoudende functies van natuurlijk bloed over te nemen.

Er zijn de afgelopen jaren uitgebreide dierproeven met PFC-emulsies verricht. Het in Japan verrichte onderzoek heeft aangetoond dat ratten in leven blijven terwijl 90 percent van hun bloed door PFC is vervangen. In Zweden en in de Verenigde Staten zijn knaagdieren gemakkelijk in leven gebleven nadat hun gehele bloedvolume vervangen was. Japanse geleerden zeggen dat apen zijn blijven leven met slechts twee percent van hun eigen bloed. (Zie Ontwaakt! van 22 november 1979, blz. 29.)

Vele voordelen

Volgens geleerden bezitten PFC-emulsies vele voordelen. In tegenstelling tot natuurlijk bloed kunnen ze gemakkelijk steriel gehouden worden en kunnen ze maanden- of zelfs jarenlang worden opgeslagen. Bepaling van de bloedgroep is niet nodig (wat bij spoedgevallen een groot voordeel is), en er is voor zover bekend geen gevaar voor het overbrengen van besmettelijke ziekten, zoals hepatitis, malaria en syfilis.

Andere voordelen omvatten het vermogen van de uiterst kleine fluorkoolstofdeeltjes om haarvaten te bereiken die zich tijdens shock hebben vernauwd, zoals bij verbrandingen. De deeltjes hebben een afmeting van één duizendste van een rode bloedcel en kunnen daarom zuurstof naar gebieden vervoeren die normaal daarvan verstoken zouden zijn. Geleerden hebben ook ontdekt dat fluorkoolstofverbindingen de witte bloedlichaampjes, die ziektekiemen bestrijden, tot grotere activiteit schijnen aan te zetten.

In een onlangs gehouden interview gaf professor Lars-Olof Plantin, verbonden aan een research-centrum van het Karolinska Institut in het Huddinge Universiteitsziekenhuis in Zweden, de volgende opsomming van gevallen waarbij in de toekomst PFC gebruikt zou kunnen worden: spoedgevallen; grote operaties; koolmonoxidevergiftiging; acute bloedingen; chemotherapie; sepsis; verwijdering van toxinen, virussen, medicijnen, enzovoort; anaerobeninfecties; immunologische therapie; bloedvervanging. En de Amerikaanse scheikundige onderzoeker Robert E. Moore voegt er nog aan toe: „[Fluorkoolstofverbindingen] zouden gebruikt kunnen worden voor de behandeling van verscheidene soorten bloedarmoede, met inbegrip van sikkelcelanemie. Ze zouden gebruikt kunnen worden om de gevolgen van een hartaanval te helpen bestrijden. Vanwege hun inertie zouden ze volmaakt geschikt zijn voor biologische research, daar ze de variabele factoren zouden uitschakelen.”

Er moet echter nog veel meer onderzoek worden verricht voordat dit vervangingsmiddel normaal in ziekenhuizen gebruikt kan worden. Lars-Olof Plantin en zijn medewerkster Vera Novácová zeggen dat alle vitale organen van het lichaam zorgvuldig moeten worden onderzocht om er zeker van te zijn dat er niets door PFC wordt beschadigd. Verder onderzoek moet ook vaststellen of PFC de verschillende orgaanstelsels van het lichaam niet aantast. Ook is het belangrijk de beste formule voor de emulsie te ontwikkelen.

Een van de dingen die nog onbekend zijn, is of het lichaam, met dezelfde snelheid als waarmee rode bloedlichaampjes worden vervaardigd, PFC op natuurlijke wijze, door uitademing en via de huid, kan kwijtraken. Het doel is, stabiele PFC-emulsies te vinden die in ongeveer 30 dagen weer uit het lichaam verwijderd zijn. Hoewel er op het moment enorme krachtsinspanningen worden gedaan om deze problemen op te lossen, zou het jaren kunnen duren voordat alle mogelijke bijwerkingen voldoende zijn onderzocht. Aan het gebruik van „kunstbloed” kunnen dus nog risico’s verbonden zijn.

Op dit moment beperken regeringsinstanties, zowel in Japan als in de Verenigde Staten, het gebruik van „bloedvervangingsmiddelen” op basis van fluorkoolstofverbindingen alleen tot noodgevallen. Dr. Joseph Fratantoni, een ambtenaar aan het Departement voor Voedsel en Medicijnen (FDA) in de VS, heeft naar verluidt gezegd dat de enige reden die hij kan bedenken waarom het FDA het gebruik ervan zou toestaan, zou zijn een weigering van bloed op godsdienstige gronden, zoals in het geval van Jehovah’s Getuigen. Volgens de New York Times heeft het succes waarmee fluorkoolstofverbindingen werden gebruikt in het geval van de eerder in dit artikel genoemde Getuige uit Minnesota, echter „een katalytisch effect op de Amerikaanse research gehad”.

Dergelijke gevallen kunnen geleerden meer informatie verschaffen over de uitwerking die deze chemische verbindingen op het menselijk lichaam hebben. De Los Angeles Times wijst op de researchmogelijkheden die dergelijke patiënten bieden, door op te merken: „Het feit dat velen van hen waarschijnlijk Jehovah’s Getuigen zullen zijn, betekent dat hun religieuze overtuiging wellicht uiteindelijk personen van alle geloven tot voordeel zal blijken te zijn.”